III SA/Po 312/25

III SA/Po 312/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-09-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Paluszyńska
Szymon Widłak
Zbigniew Kruszewski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6030 Dopuszczenie pojazdu do ruchu
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1251
art. 79 ust. 1 pkt 5
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Dnia 16 września 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski (sprawozdawca) Sędzia WSA Szymon Widłak Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Protokolant: st. sekr. sąd. Agnieszka Raczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2025 roku sprawy ze skargi [...] S.A. w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 marca 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyrejestrowania pojazdu I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia 9 września 2024 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 697,- (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 24 marca 2025 r. (znak: [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 9 września 2024 r. (znak: [...]) odmawiającą [...] S.A. z siedzibą w [...] (dalej: skarżąca lub spółka) wyrejestrowania pojazdu marki [...], o nr rej.: [...], [...] (dalej: pojazd).
Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym:
Skarżąca pismem z dnia 30 lipca 2024 r. wniosła do Starosty [...] (dalej również: organ I instancji) o wyrejestrowanie pojazdu z uwagi na trwałą i zupełną utratę posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności. Do wniosku załączono oświadczenie, w którym wskazano, że pojazd nie posiada aktualnych badań okresowych oraz ubezpieczenia OC, nie jest znane miejsce położenia pojazdu i niemożliwe jest korzystanie z niego przez właściciela. Załączono także postanowienie Prokuratora Rejonowego w [...] z dnia 25 marca 2011 r. o umorzeniu dochodzenia (k. 5 akt organu I instancji) oraz postanowienie Prokuratora Rejonowego w [...] z dnia 22 czerwca 2015 r. o umorzeniu śledztwa (k. 7-9 akt organu I instancji). W uzasadnieniu wniosku spółka wskazała, że pojazd został przywłaszczony przez leasingobiorcę, a prokuratura umorzyła w tej sprawie dochodzenie. Pojazd został oznaczony w CEPIK jako pojazd archiwalny (upłynęło ponad 10 lat od daty pierwszej rejestracji w Polsce i w okresie 6 lub więcej lat nie wpłynął żaden komunikat aktualizujący z organów rejestrujących, Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego lub stacji kontroli pojazdów).
Decyzją z dnia 9 września 2024 r. (znak: [...]) Starosta [...] odmówił skarżącej wyrejestrowania pojazdu. Organ I instancji wskazał, że w myśl art. 79 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1251 ze zm., dalej: P.r.d.) pojazd podlega wyrejestrowaniu przez organ właściwy ze względu na miejsce ostatniej rejestracji pojazdu, na wniosek jego właściciela, w przypadku udokumentowanej trwałej i zupełnej utraty posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności. Zdaniem organu pojęciu "udokumentowania" należy nadać jednoznaczne, ścisłe znaczenie, jako czynności stwierdzającej coś na podstawie dokumentów, popartej dokumentami. Przedłożone przez spółkę dokumentu nie mieszczą się w polu znaczeniowym pojęcia "udokumentowane", a zatem nie mają znaczenia z punktu widzenia przesłanek wyrejestrowania pojazdu zawartych w art. 79 ust. 1 pkt 5 P.r.d. Brak jest przede wszystkim dokumentów urzędowych, które dokumentowałyby trwałą i zupełną utratę pojazdu bez zmiany prawa własności.
Od powyższej decyzji skarżąca spółka wniosła odwołanie, załączając do niego oświadczenie z dnia 1 października 2024 r. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań odnośnie trwałej utraty ww. pojazdu (k. 22 akt organu II instancji).
Wymienioną we wstępie decyzją z dnia 24 marca 2025 r. (znak: [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub organ odwoławczy) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zdaniem SKO spółka nie udokumentowała okoliczności trwałej utraty posiadania pojazdu za pomocą obiektywnych dokumentów. W zasadzie poza twierdzeniem o utracie pojazdu – wnioskodawca w żaden sposób nie tylko nic nie udokumentował ale nawet nie wyjaśnił żadnych okoliczności, które doprowadziły do podnoszonej trwalej i zupełnej utraty jego posiadania. Nie została zatem spełniona ustawowa przesłanka do wyrejestrowania ww. pojazdu. Ustawodawca obowiązek dowodowy przerzucił na wnioskodawców, zwłaszcza w sytuacjach, gdy dotyczy to jakichkolwiek, nawet najmniejszych wątpliwości związanych z utratą posiadania pojazdu. Na potwierdzenie powyższego poglądu SKO przytoczyło fragmenty orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 22 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2305/18 oraz wyrok z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2292/16).
Zdaniem SKO w sprawie nie ma żadnego obiektywnego i wiarygodnego dowodu w postaci dokumentu potwierdzającego trwałą i zupełną utratę posiadania pojazdu. Złożone przez skarżącą oświadczenie z dnia 1 października 2024 r. nie dotyczy przesłanki trwałej i zupełnej utraty posiadania, ale kradzieży pojazdu, określonej w art. 79 ust. 1 pkt 2 P.r.d. Jednakże spółka, będąca profesjonalnym podmiotem gospodarczym, reprezentowanym przez fachowego pełnomocnika, żądała wyrejestrowania pojazdu na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 5, a nie art. 79 ust. 1 pkt 2, który dotyczy zupełnie innej przesłanki i przewiduje inne środki dowodowe.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem organu odwoławczego, skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zarzucając organowi naruszenie:
- art. 79 ust 1 pkt 5 P.r.d. w zw. z § 19 ust. 1 pkt. 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, wymagań dla tablic rejestracyjnych oraz wzorów innych dokumentów związanych z rejestracją pojazdów z dnia 4 września 2022 roku, poprzez błędną wykładnię skutkującą nieuzasadnionym stwierdzeniem, że skarżąca nie udokumentowała faktu trwałej i zupełnej utraty posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności mimo, że w stanie faktycznym sprawy okoliczność ta została udokumentowana zarówno w drodze zawartego we wniosku oświadczenia, jak i za pomocą załączonych do wniosku dokumentów;
- art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: K.p.a.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wydanie skarżonej decyzji na podstawie § 21 ust. 7 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, wymagań dla tablic rejestracyjnych oraz wzorów innych dokumentów związanych z rejestracją pojazdów z dnia 8 listopada 2024 roku, a więc aktu prawnego nieobowiązującego w chwili zainicjowania przez skarżącą postępowania o wyrejestrowanie pojazdu co nastąpiło skierowanym do Starosty [...] wnioskiem z dnia 30 lipca 2024 roku;
- art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a., poprzez jego niezastosowanie i pominięcie kluczowej dla ustalenia stanu faktycznego sprawy okoliczności, że skarżąca udokumentowała trwałą i zupełną utratę posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności wobec czego jego wyrejestrowanie jest aktualnie jedynym sposobem uregulowania sytuacji prawnej w taki sposób, by właściciel utraconego przed wieloma laty pojazdu (który od kilkunastu lat nie ma wiedzy o tym gdzie ów pojazd się znajduje i czy w dalszym ciągu istnieje bowiem został przywłaszczony przez leasingobiorcę w 2010 roku) nie musiał ponosić należności z tytułu podatków oraz obowiązkowego ubezpieczenia OC, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji naruszającej słuszny interes wnioskodawcy;
- art. 7 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego sprawy i pominięcie słusznego interesu skarżącej;
- art. 7a § 1 K.p.a. i 81a § 1 K.p.a., poprzez zaniechanie rozstrzygnięcia istniejących w sprawie wątpliwości co do treści norm prawnych na korzyść skarżącej oraz nadmierny formalizm przy wykładni zastosowanych przepisów skutkujący ich wykładnią na niekorzyść skarżącej;
- art. 8 K.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące prowadzeniem postępowania w sposób niepogłębiający zaufania obywateli do organów Państwa oraz świadomości i kultury prawnej obywateli, naruszający słuszny i uzasadniony interes skarżącej, a w konsekwencji wydaniem skarżonej decyzji na kanwie postępowania prowadzonego w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej
Skarżąca jednocześnie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: P.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego orzekająca o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji odmawiającej wyrejestrowania pojazdu.
Materialnoprawne przesłanki wyrejestrowania pojazdu zostały określone w art. 79 ust. 1 P.r.d. Zgodnie z art. 79 ust. 1 pkt 5 P.r.d.p. Pojazd podlega wyrejestrowaniu przez organ właściwy ze względu na miejsce ostatniej rejestracji pojazdu, na wniosek jego właściciela, w przypadku udokumentowanej trwałej i zupełnej utraty posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że "trwała i zupełna utrata posiadania pojazdu bez zmian w zakresie prawa własności", aby mogła stanowić uzasadnioną, a co za tym idzie skuteczną podstawę wyrejestrowania pojazdu, musi być – jak wymaga tego przywołany przepis prawa – udokumentowana (zob. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2024 r., sygn. akt II GSK 1361/23, wszystkie cytowane orzeczenia dostępne w internetowej bazie orzeczeń CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Co istotne dla realiów niniejszej sprawy, trwała i zupełna utrata posiadania pojazdu bez zmian w zakresie prawa własności obejmuje także wypadki przywłaszczenia pojazdu, ukrywania go przez określoną osobę, czyniąc niemożliwym korzystanie z niego przez właściciela (zob. R. A. Stefański [w:] Prawo o ruchu drogowym. Komentarz, Warszawa 2024, art. 79. LEX). Ponadto, w doktrynie wskazuje się, że przesłanka określona w art. 79 ust. 1 pkt 5 P.r.d. jest w zasadzie przesłanką blankietową i pozostaje w pewnym sensie w sprzeczności z przyjęciem, że katalog przesłanek wyrejestrowania pojazdu ma charakter zamknięty. Na pewno katalog okoliczności zamknięty nie jest, gdyż utrata posiadania może nastąpić zarówno wskutek faktycznej likwidacji pojazdu (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 4.09.2019 r., II SA/Go 399/19, LEX nr 2719549), jak i wskutek każdego innego przypadku wyzbycia się woli posiadania lub utraty faktycznego władztwa nad pojazdem, np. wskutek zaginięcia (wyrok WSA w Szczecinie z 26.03.2020 r., II SA/Sz 1166/19, LEX nr 2977155, por. M. Burtowy [w:] Prawo o ruchu drogowym. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2023, art. 79. LEX).
Kolejno, nie powinno budzić żadnych wątpliwości, że to właśnie właściciel pojazdu powinien wskazać podstawę wyrejestrowania i udokumentować ją w sposób przewidziany ustawą, organ administracji zaś, w ramach zgłoszonego wniosku i przedstawionych dokumentów, zobowiązany jest dokonać ustaleń w zakresie rzeczywistej woli wnioskodawcy oraz oceniać złożone dowody i ewentualnie wezwać do ich uzupełnienia w zakresie odpowiadającym zidentyfikowanej podstawie wyrejestrowania (zob. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2024 r., sygn. akt II GSK 1361/23).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należało, że organy przedwcześnie przyjęły, że brak jest obiektywnego i wiarygodnego dowodu w postaci dokumentu potwierdzającego trwałą i zupełną utratę posiadania pojazdu. Przede wszystkim organy zaniechały dokonania kompleksowej oceny złożonych dowodów oraz ewentualnego wezwania do ich uzupełnienia, czym przyczyniły się do naruszenia art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a. Organ I instancji poprzestał jedynie na stwierdzeniu, że przedłożone przez wnioskodawcę (skarżącą) dokumenty nie mieszczą się w polu znaczeniowym pojęcia "udokumentowanie" i że w sprawie brakuje dokumentów urzędowych, jak i innych "dowodów pisemnych". Z kolei SKO, stwierdziło, że wnioskodawca nie tylko nie udokumentował swojego wniosku, ale nawet nie wyjaśnił żadnych okoliczności. Paradoksalnie SKO powołało się także na pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, z którego wprost wynika, że organ może oceniać złożone dowody i wzywać do ich uzupełnienia, w zakresie odpowiadającym zidentyfikowanej podstawie wyrejestrowania (s. 3-4 zaskarżonej decyzji SKO). Ani jednak organ I instancji, ani SKO, nie wezwało skarżącej spółki do uzupełnienia dowodów czy wyjaśnienia powyższych okoliczności.
Sąd nie podziela przy tym poglądu organów, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie przedstawiła żadnego obiektywnego i wiarygodnego dowodu w postaci dokumentu potwierdzającego trwałą i zupełną utratę posiadania pojazdu. Przedłożone przez skarżącą postanowienie Prokuratora Rejonowego w [...] z dnia 22 czerwca 2015 r. o umorzeniu śledztwa (k. 7-9 akt organu I instancji) zawiera konkretne informacje dotyczące okoliczności, w których skarżąca utraciła posiadanie pojazdu. Z treści uzasadnienia rzeczonego postanowienia wyczytać można, że leasingobiorca od 19 listopada 2011 r. nie oddał przedmiotowego pojazdu skarżącej, pomimo podejmowanych przez nią działań zmierzających do wydania pojazdu oraz rozwiązania umowy leasingu. Dalej Prokurator wskazuje, że powyższe ustalono w drodze przesłuchania świadków, na podstawie dokumentacji przekazanej przez pokrzywdzonego (skarżącą), a także w oparciu o analizę umów leasingowych (s. 2 uzasadnienia postanowienia). W aktach znajdują się również inne dokumenty przedłożone przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego, w tym m. in. dokumentacja prób odyzkania pojazdu przez zatrudniony podmiot zajmujący się windykacją czy protokół stwierdzenia utraty środka trwałego. Dokumentów tych nie poddano analizie, w związku z czym wniosek SKO o tym, że "nie wiadomo nic na temat historii i okoliczności tej domniemanej utraty" musi być uznany za przynajmniej przedwczesny. Nie bez znaczenia dla ustaleń dotyczących losów pojazdu jest również niezakwestionowane przez organy stwierdzenie o tym, że pojazdu od kilku lat nie poddawano obowiązkowych badaniom technicznym.
Podzielić jednak należy trafną uwagę SKO na temat wadliwości wyrejestrowania pojazdu z powodu trwałej i zupełnej utraty jego posiadania jedynie na podstawie oświadczenia. Sąd podziela stanowisko przytoczone przez organ, a także wyrażone uprzednio w wyroku tutejszego Sądu z dnia 27 listopada 2012 r. (sygn. akt III SA/Po 610/12), że "udokumentowanie" utraty posiadania pojazdu nie może być zastąpione "oświadczeniem" o takiej utracie. Podkreślenia jednak wymaga, że w niniejszej sprawie – niezależnie od złożonego przez skarżącą oświadczenia z dnia 1 października 2024 r. – przedłożono także liczne dokumenty, które nie zostały dokładnie przeanalizowane, ani ocenione przez organy. Jednocześnie organy nie podważyły skutecznie ich wiarygodności.
Z powyżej opisanych względów, tj. naruszenia przez organy art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a. w związku z przedstawioną wyżej wykładnią art. 79 ust. 1 pkt 5 P.r.d., Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię oraz naruszenia przepisów postępowania, które to naruszenie mogło istotnie wpłynąć na wynik sprawy, co oznaczało konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji SKO oraz także, w oparciu o art. 135 P.p.s.a., poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia 9 września 2024 r. (nr [...]).
Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji – kierując się normą określoną w art. 153 P.p.s.a. – zobligowany będzie uwzględnić wszystkie powyższe rozważania i zaprezentowaną wykładnię prawa materialnego oraz wydać orzeczenie po przeprowadzeniu rzetelnego i dokładnego postępowania wyjaśniającego.
Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Sąd uwzględniając skargę na podstawie art. 200 P.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1801 z późn. zm.) zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów, na które składają się: uiszczony wpis w kwocie 200 zł, koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł i uiszczona opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł (pkt II sentencji wyroku).