III SA/Po 301/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2011-09-29
NSAAdministracyjneŚredniawsa
płatności bezpośrednieARiMRrolnictwodzierżawawznowienie postępowaniak.p.a.naruszenie prawaśrodki unijne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje dotyczące przyznania płatności bezpośrednich z 2004 roku z powodu naruszenia przepisów proceduralnych przy wznowieniu postępowania.

Sprawa dotyczyła wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2004 rok. Po latach, w wyniku informacji o dzierżawie gruntów, wznowiono postępowanie administracyjne, co doprowadziło do stwierdzenia wydania pierwotnej decyzji z naruszeniem prawa. Skarżąca zarzuciła organom błędy proceduralne i brak należytego wyjaśnienia stanu faktycznego. Sąd uchylił decyzje obu instancji, wskazując na naruszenie przepisów k.p.a. dotyczących wyjaśniania stanu faktycznego, pogłębiania zaufania obywateli oraz potencjalnego braku bezstronności pracownika organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznał skargę I.B. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR, która utrzymała w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR stwierdzającą wydanie pierwotnej decyzji przyznającej płatności bezpośrednie na rok 2004 z naruszeniem prawa. Sprawa rozpoczęła się od wniosku I.B. o przyznanie płatności, który został uwzględniony. Po kilku latach, w wyniku informacji o dzierżawie gruntów, wznowiono postępowanie administracyjne. Organ I instancji stwierdził wydanie pierwotnej decyzji z naruszeniem prawa, ponieważ wnioskodawczyni nie była faktycznym użytkownikiem gruntów. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez organ II instancji. Skarżąca zarzuciła organom naruszenie przepisów k.p.a., w tym zasad prawdy obiektywnej, pogłębiania zaufania obywateli i prawidłowego prowadzenia postępowania. Kwestionowała również rzetelność pracowników ARiMR, twierdząc, że była wprowadzana w błąd co do możliwości ubiegania się o dopłaty mimo dzierżawy. Sąd uznał skargę za zasadną. Wskazał, że choć fakt dzierżawy był istotny, organy nie wykazały należycie, że okoliczność ta była nieznana organowi I instancji w dacie wydania pierwotnej decyzji, zwłaszcza w kontekście wcześniejszych informacji udzielanych skarżącej przez pracowników ARiMR. Sąd zwrócił również uwagę na potencjalne wątpliwości co do bezstronności pracownika ARiMR, który brał udział w postępowaniu przed wydaniem pierwotnej decyzji i następnie w postępowaniu wznowieniowym. Z uwagi na naruszenie przepisów proceduralnych, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ nie wykazał w sposób należyty, że okoliczność dzierżawy była nieznana organowi I instancji w dacie wydania pierwotnej decyzji, co stanowiło naruszenie przepisów proceduralnych.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że organ odwoławczy nie wyjaśnił wystarczająco, czy organ I instancji faktycznie nie dysponował informacją o dzierżawie gruntów w momencie wydawania pierwotnej decyzji, zwłaszcza w kontekście zarzutów skarżącej o błędnych informacjach udzielanych przez pracowników ARiMR. Brak tych ustaleń uniemożliwia kontrolę sądową nad prawidłowością zastosowania trybu wznowienia postępowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (18)

Główne

k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 5

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa wznowienia postępowania, gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi.

k.p.a. art. 24 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wyłączenie pracownika od udziału w postępowaniu, jeżeli mogą istnieć wątpliwości co do jego bezstronności.

u.p.d.g.r. art. 2

Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru

Warunki przyznawania płatności bezpośrednich.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uchylenia decyzji przez sąd administracyjny z powodu naruszenia przepisów postępowania.

Pomocnicze

k.p.a. art. 146 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Określa termin, w którym może nastąpić uchylenie decyzji ostatecznej w przypadku wznowienia postępowania.

k.p.a. art. 151 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ ogranicza się do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, gdy nie można jej uchylić na podstawie art. 146 k.p.a.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej - organ obowiązany do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji.

k.p.a. art. 24 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanki wyłączenia pracownika od udziału w postępowaniu.

k.p.a. art. 149 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Wszczęcie postępowania wznowieniowego z urzędu.

k.p.a. art. 150

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Postanowienie o wznowieniu postępowania.

u.o.ARiMR art. 10 § ust. 1 i 2

Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

Zakres działania Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

u.p.w.s.b. art. 53 § ust. 1

Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

Podstawa prawna decyzji organu odwoławczego.

p.p.s.a. art. 152

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Postanowienie o wykonalności decyzji.

k.p.a. art. 152

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa.

k.p.a. art. 16 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych.

k.p.a. art. 147

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanki wznowienia postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przepisów k.p.a. dotyczących wyjaśniania stanu faktycznego i pogłębiania zaufania obywateli. Brak wykazania przez organ, że okoliczność dzierżawy była nieznana organowi I instancji w dacie wydania pierwotnej decyzji. Potencjalne wątpliwości co do bezstronności pracownika organu, który brał udział w postępowaniu przed wydaniem decyzji i w postępowaniu wznowieniowym.

Godne uwagi sformułowania

Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadą prawną. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowym poglądem przyznanie płatności wiąże się z faktycznym władztwem i użytkowaniem rolniczym danego gospodarstwa rolnego przez stronę wnioskującą, niezależnie od posiadania przez nią określonego tytułu prawnego do danego gruntu w rozumieniu przepisów prawa rzeczowego. O zaistnieniu omawianej podstawy wznowienia można mówić wówczas, gdy łącznie zostaną spełnione następujące przesłanki: a) wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, b) są one istotne dla sprawy, tzn. mogą mieć wpływ na jej odmienne rozstrzygnięcie, c) nie były znane organowi, który wydał decyzję, d) istniały w dniu wydania decyzji.

Skład orzekający

Maria Lorych-Olszanowska

przewodniczący sprawozdawca

Beata Sokołowska

sędzia

Szymon Widłak

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Proceduralne aspekty wznowienia postępowania administracyjnego, obowiązki organów w zakresie wyjaśniania stanu faktycznego i zapewnienia bezstronności."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki przyznawania płatności bezpośrednich w kontekście przepisów k.p.a. i ustawy o ARiMR.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak istotne są procedury administracyjne i jak błędy proceduralne mogą prowadzić do uchylenia decyzji, nawet jeśli pierwotnie istniały podstawy do stwierdzenia naruszenia prawa materialnego.

Błąd proceduralny uchylił decyzję o dopłatach: Sąd wskazuje na zaniedbania ARiMR.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Po 301/11 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2011-09-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-04-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Beata Sokołowska
Maria Lorych-Olszanowska /przewodniczący sprawozdawca/
Szymon Widłak
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1980 nr 9 poz 26
art. 7, 8, 24 § 3, 107 § 3, art. 145 § 1 pkt 5
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 152, art. 151 § 1 pkt 1 lit. a lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Dnia 29 września 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska (spr.) Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi I.B. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji dotyczącej przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2004 rok z naruszeniem prawa, po wznowieniu postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z. z dnia [...] nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.
Uzasadnienie
W dniu 9 czerwca 2004 roku I. B. złożyła wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004, w którym zadeklarowała działki ewidencyjne o numerach 419/1, 444, 449, 477, 341, położone w województwie [...], powiat [...], gmina [...], obręb [...], o łącznej powierzchni 2,03 ha.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2004 roku, nr [...], Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...], przyznał I. B. Jednolitą Płatność Obszarową w wysokości 427,38 zł oraz Uzupełniającą Płatność Obszarową w wysokości 506,51 zł.
Pismem z dnia 25 maja 2009 roku Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w [...] poinformowała Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...], że I. B. w latach 2004-2008 nie użytkowała własnych gruntów rolnych i w związku z powyższym w okresie od 9 czerwca 2004 roku do 31 grudnia 2008 roku pobrała rentę rolniczą w pełnej wysokości, a więc nie była najprawdopodobniej uprawniona do pobierania dopłat bezpośrednich. Jednocześnie do pisma dołączono umowę dzierżawy zadeklarowanych do dopłat działek z dnia 2 października 2000 roku, zawartą pomiędzy I. B. a T. B. na okres 10 lat, oświadczenie T. B. z 19 maja 2009 roku, że osobiście uprawia działki objęte umową dzierżawy, a także oświadczenie I. B. z dnia 19 maja 2009 roku, potwierdzające, że T. B. uprawia grunty objęte umową dzierżawy i jest płatnikiem podatku gruntowego.
Postanowieniem dnia [...] maja 2010 roku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...], na podstawie art. 149 §1, art. 145 §1 pkt 5, art. 147 i art. 150 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm.) wznowił postępowanie administracyjne i wskazał, że wydając decyzję w dniu [...] grudnia 2004 roku nie dysponował informacją o wydzierżawieniu przez wnioskodawczynię gruntów wchodzących w skład jej gospodarstwa rolnego.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 roku, nr [...], wydaną na podstawie art. 151 § 2 w związku z art. 146 i w związku z art. 145 §1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego, art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634) w związku z art. 3 ust 1 i art. 4 ust 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 roku o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. Nr 6, poz. 40 ze zm.), Kierownik Powiatowego Biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] stwierdził wydanie decyzji nr [...] z dnia [...] grudnia 2004 roku z naruszeniem prawa.
W uzasadnieniu decyzji wskazał, że wnioskodawczyni nie spełniała warunków przyznania płatności do gruntów wymienionych we wniosku o przyznanie płatności, ponieważ nie była posiadaczem gospodarstwa rolnego i nie prowadziła działalności rolniczej. Zatem decyzja przyznająca jej płatności wydana została z naruszeniem prawa.
Stwierdził nadto, że w przypadku, gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146 kodeksu postępowania administracyjnego, organ ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. Organ zaznaczył, że w niniejszej sprawie przesłankę uzasadniającą wznowienie postępowania administracyjnego stanowiło ujawnienie istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję (art. 145 §1 pkt 5 kpa). Tym samym termin, w którym mogło nastąpić uchylenie decyzji ostatecznej w przypadku zaistnienia przedmiotowej przesłanki wyniósł 5 lat od dnia doręczenia decyzji, a wznowienie postępowania po upływie tego terminu powinno się zakończyć wydaniem decyzji stwierdzającej wydanie dotychczasowej decyzji z naruszeniem prawa. W rozpoznawanej sprawie decyzja o przyznaniu płatności bezpośrednich została doręczona I. B. w dniu 21 stycznia 2005 roku.
W odwołaniu I. B. wskazała na naruszenie art. 9 kpa, gdyż przy składaniu stosownego wniosku o przyznanie płatności nie została pouczona o tym, że nie może składać wniosku o dopłaty za grunty wydzierżawione. Jednocześnie wskazała, że wnioski za lata 2004-2005 były wypełniane osobiście przez obecnego Kierownika Biura ARiMR M. B. Podniosła również, że niezgodne z prawdą jest stwierdzenie, że organ administracyjny na skutek pisma z dnia 25 maja 2009 roku, pochodzącego od KRUS dowiedział się, że odwołująca się wydzierżawiła grunty, na które zostały jej przyznane płatności, gdyż ona sama w dniu 18 maja 2009 roku poinformowała ARiMR, o tym, że brat jej męża dzierżawi stanowiące jej własność grunty rolne. Zaznaczyła również, że błędne jest ustalenie organu, że pobiera rentę od 2004 roku, gdyż rentę otrzymywała od 2 października 2000 roku. Ponadto wskazała na brak pouczeń na każdym etapie prowadzonego postępowania oraz skomplikowaną istotę sprawy, które spowodowały, że w jej opinii odpowiedzialność za zaistniały stan rzeczy ponosi organ rozpatrujący wnioski, a nie beneficjenci pomocy nie mający dostatecznej wiedzy w tym zakresie.
Decyzją z dnia [...] lutego 2011 roku, nr [...] roku, wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku kodeks postępowania administracyjnego, w związku z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 roku, Nr 98, poz. 634) oraz na podstawie art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 roku o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2007 roku, Nr 35, poz. 217 ze zm.), Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że podstawowymi przesłankami uzyskania płatności bezpośrednich jest wymóg prowadzenia działalności rolniczej na zgłoszonych do dopłat działkach rolnych. Po przeniesieniu posiadania gospodarstwa rolnego nie jest możliwe przyznanie płatności na rzecz podmiotu, który pozbawił się posiadania działki. Celem płatności jest przyznanie producentowi rolnemu środków pieniężnych z przeznaczeniem na pokrycie kosztów poniesionych przez niego w danym okresie. Do otrzymania dopłat istotne jest faktyczne rolnicze użytkowanie działek, a niewystarczające jest dysponowanie statusem ich posiadacza czy właściciela.
I. B. potwierdziła, iż w 2000 roku zawarła umowę dzierżawy z T. B., co oznacza, że nie była posiadaczem zadeklarowanych gruntów rolnych w 2004 roku.
Organ odwoławczy podkreślił również, że informacje na temat zasad przyznawania płatności obszarowych są przekazywane przez pracowników Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zgodnie z treścią broszury informacyjnej pt. "Dopłaty bezpośrednie dla rolników - jak je uzyskać?", z której wynika, iż z wnioskiem o przyznanie dopłaty występuje ten, kto rzeczywiście użytkuje daną działkę rolną. Natomiast w przypadku wątpliwości związanych z przyznawaniem płatności bezpośrednich i innych instrumentów pomocowych informacji udzielali również przeszkoleni pracownicy Ośrodków Doradztwa Rolniczego oraz Izb Rolniczych, a także inne ośrodki, czy też firmy zajmujące się doradztwem rolniczym. Organ zanegował również twierdzenie strony, że nie były przeprowadzane systematycznie żadne szkolenia w zakresie zasad przyznawania dopłat, o czym świadczą listy obecności przeprowadzanych spotkań informacyjno-promocyjnych.
Ponadto przypomniał również, że I. B. jako wnioskodawczyni każdorazowo swym podpisem poświadczała prawdziwość danych na wniosku o przyznanie płatności oraz potwierdzała zaznajomienie się z zasadami przyznawania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych.
Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że I. B. nie spełniała warunków do przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2004 rok, a decyzja wydana w przedmiocie przyznania płatności była nieprawidłowa, gdyż została wydana z naruszeniem prawa, lecz z powodu upływu terminu, o którym mowa w art. 146 §1 kpa brak było podstaw do jej uchylenia.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, I. B. wniosła o uchylenie decyzji Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] oraz decyzji ją poprzedzającej zarzucając im naruszenie art. 7 kpa, art. 8 kpa, art. 9 kpa oraz art. 12 §1 kpa poprzez brak ich zastosowania i całkowite pominięcie ich treści w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym. Ponadto skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków: E. B., T. B., M. B. oraz J. M. na okoliczność braku kampanii informacyjnej w latach 2004 – 2005 we wsi [...] dotyczącej uprawnień do otrzymywania dopłat z Unii Europejskiej. Jednocześnie wniosła o dopuszczenie przeprowadzenia dowodu z dokumentów w postaci: pisma I. B. z dnia 7 lipca 2009 roku, pisma I. B. z dnia 16 grudnia 2010 roku, prawomocnego postanowienia Prokuratury Rejonowej w [...] z dnia 18 maja 2008 roku o umorzeniu śledztwa.
W uzasadnieniu skargi I. B. wskazała, że został naruszony jej interes prawny, ponieważ pracownicy ARiMR nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za swoje błędy, a na nią nałożone zostały z tego tytułu sankcje. Zakwestionowała również rzetelność i fachowość pracowników Agencji wskazując, że składała wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w dobrej wierze, działając w zaufaniu do organów administracji, a mimo to była informowana, że bez znaczenia jest kto składa wniosek o dopłaty (właściciel gruntu czy dzierżawca) pod warunkiem, że taki wniosek będzie złożony tylko jeden raz. Skarżąca podniosła również, że w tym czasie pracownikiem Biura Powiatowego ARiMR w [...] był R. K., a w latach 2004-2005 wnioski o przyznanie płatności pomagał jej wypełnić pracownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] – M. B. Skarżąca stwierdziła, że wydanie decyzji organu I instancji poprzedzone było zebraniem materiału dowodowego, z którego wynikało, że skarżąca dzierżawi posiadane grunty. Jednocześnie zaznaczyła, że organ I instancji miał obowiązek wnikliwie zbadać stan faktyczny, w oparciu o który wydał decyzję o przyznaniu dopłat, czyli także informację udzieloną odnośnie wydzierżawienia gruntów z powodu jej choroby i złego stanu zdrowia. W jej ocenie przyczyną zaistniałego stanu rzeczy była niewłaściwie udzielona informacja przez pracownika ARiMR w [...] dotycząca przepisów i procedur, a także nieprawidłowa ocena okoliczności faktycznych w jej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
W przedmiotowej sprawie I. B. zakwestionowała zasadność uznania przez organ, po wznowieniu postępowania, że przyznanie jej dopłat bezpośrednich z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej oraz Uzupełniającej Płatności Obszarowej za 2004 rok nastąpiło z naruszeniem prawa.
Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadą prawną wymienioną w przepisie art. 145 § 1 kpa. Wskazana instytucja stanowi jeden z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, mających na celu kontrolowanie prawidłowości decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym (zob. m. in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, s. 531-534 ). Procedowanie w trybie nadzwyczajnym przez organ administracji jest przy tym wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, wyrażonej w art. 16 § 1 kpa, stąd też zastosowanie wznowienia postępowania winno odbywać się ze szczególnym uwzględnieniem wszelkich ustawowych gwarancji procesowych przynależnych stronie.
Zakres postępowania wznowieniowego jest węższy aniżeli postępowania zwyczajnego i ogranicza się do badania podstaw wznowienia wskazanych przez wnioskodawcę lub przez organ w wypadkach wszczęcia postępowania z urzędu.
W niniejszej sprawie Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2004r. przyznał I. B. płatności za 2004 rok z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej w kwocie 427,38 zł oraz z tytułu Uzupełniającej Płatności Obszarowej 506,51 zł. Organ uznał bowiem, że wnioskodawczyni spełniła przesłanki wskazane w art. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. Nr 6 z 2004 r., poz. 40 ze zm.), zgodnie z którymi płatności przyznawane są m. in. osobie fizycznej będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego (producentowi rolnemu) na będące w jej posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska, a warunkiem otrzymania płatności jest posiadanie przez danego producenta działek o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1 ha.
Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowym poglądem przyznanie płatności wiąże się z faktycznym władztwem i użytkowaniem rolniczym danego gospodarstwa rolnego przez stronę wnioskującą, niezależnie od posiadania przez nią określonego tytułu prawnego do danego gruntu w rozumieniu przepisów prawa rzeczowego (zob. m. in. wyrok NSA z 4 czerwca 2009 r., sygn. akt II GSK 1012/08, lex nr 563485; wyrok WSA w Łodzi z 17 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Łd 172/09, lex nr 550508; wyrok WSA w Opolu z 25 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Op 387/08, lex nr 531101 ).
Po wydaniu powyższej decyzji organ I instancji postanowieniem z dnia [...] maja 2010 r. na podstawie art. 149 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 5, art. 147 i art. 150 kodeksu postępowania administracyjnego wznowił z urzędu postępowanie w niniejszej sprawie.
W uzasadnieniu tego postanowienia organ powołał się na podstawę określoną w art. 145 § 1 pkt 5 kpa, przyjmując, że Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...], wydając decyzję z dnia [...] grudnia 2004 roku nie dysponował informacją o wydzierżawieniu przez wnioskodawczynię gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. Następnie, postanowieniem z dnia 20 maja 2010 r. organ powołał jako dowody w postępowaniu wznowieniowym: umowę z dnia 2 października 2000 r. o wydzierżawieniu gruntów na okres 10 lat oraz oświadczenia stron umowy z dnia 19 maja 2009 roku potwierdzające zawarcie umowy oraz użytkowanie zgodnie z nią gruntów rolnych, których dotyczył wniosek o płatność. W ocenie organu powyższe dokumenty miały dowodzić, iż wnioskodawczyni w momencie wydawania decyzji nie była użytkownikiem spornego gospodarstwa, ani nie prowadziła w nim działalności rolniczej.
Zgodnie z treścią powołanego wyżej przepisu art.145 § 1 pkt 5 kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję. Z powyższej regulacji wynika więc, że o zaistnieniu omawianej podstawy wznowienia można mówić wówczas, gdy łącznie zostaną spełnione następujące przesłanki: a) wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, b) są one istotne dla sprawy, tzn. mogą mieć wpływ na jej odmienne rozstrzygnięcie, c) nie były znane organowi, który wydał decyzję, d) istniały w dniu wydania decyzji (zob. B. Gruszczyński w: S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Ordynacja podatkowa, Komentarz, Warszawa 2007, s. 733).
Na podstawie ustaleń, poczynionych przez organy administracji, należy zgodzić się ze stanowiskiem zawartym w zaskarżonej decyzji, że fakt oddania w dzierżawę spornych gruntów osobie trzeciej na mocy umowy z dnia 2 października 2000 r. w zamian za świadczenie z KRUS oraz oświadczenie strony o faktycznym nieużytkowaniu rolniczym gruntów od 2000 r. stanowiły (odpowiednio) okoliczność i dowód istotny dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy (jako warunkujący bezpośrednio kwestię spełniania przesłanki do otrzymania wnioskowanych płatności). Jednakże z akt administracyjnych sprawy nie wynika czy organy obu instancji zasadnie uznały, iż fakt oddania w dzierżawę gruntów objętych wnioskiem o przyznanie płatności był okolicznością nieznaną organowi I instancji w dacie wydawania przez niego decyzji z dnia [...] grudnia 2004 r. Już w odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca I. B. podnosiła bowiem, że wniosek o dopłaty był w 2004 r. wypełniany przez obecnego Kierownika Biura M. B., którą informowała o wydzierżawieniu gruntów objętych wnioskiem, uzyskując informację, że pomimo tego może ubiegać się o płatności. Tej kwestii organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił, pomimo jej istotnego znaczenia dla przesłanki wznowienia.
Skoro w odwołaniu strona powoływała się na błędne informacje uzyskiwane od konkretnych pracowników organu to rzeczą organu odwoławczego było dokonanie odpowiednich ustaleń faktycznych na okoliczność współpracy skarżącej z organami Agencji, poprzez przesłuchanie strony skarżącej, wskazanych przez nią pracowników organu oraz wskazywanych świadków rozmów prowadzonych w kwestii ubiegania się o dopłaty. Brak wyjaśnień organu odwoławczego w tym zakresie uniemożliwia sądową kontrolę zasadności stwierdzenia w niniejszej sprawie istnienia przesłanki wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Nie wiadomo bowiem w istocie, czy organ miał faktyczne podstawy do skorzystania z tego nadzwyczajnego trybu postępowania administracyjnego i w konsekwencji stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa.
Jednocześnie dodatkowo podnieść należy, iż decyzja organu I instancji stwierdzająca wydanie z naruszeniem prawa decyzji z dnia [...] grudnia 2004 rok została podpisana przez M. B., pełniącą obowiązki Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...].
Jakkolwiek z art. 24 §1 i §2 Kodeksu postępowania administracyjnego nie wynika by z tego powodu M. B. podlegała wyłączeniu od udziału w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją to biorąc pod uwagę fakt, że pracownik ten przed wydaniem decyzji I instancyjnej przesłuchiwany był w postępowaniu prowadzonym przeciwko I. B. również na okoliczność tego czy wiedziała o wydzierżawieniu działek objętych wnioskiem o dopłaty (por. Postanowienie Prokuratury Rejonowej w [...] o umorzeniu śledztwa, sygn. akt [...] załączone do akt administracyjnych), rozważenia wymagało czy nie zachodzi przesłanka wyłączenia wymieniona w art. 24 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego stanowiącego, że "Bezpośredni przełożony pracownika jest obowiązany na jego żądanie lub na żądanie strony albo z urzędu wyłączyć go od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności nie wymienionych w § 1, które mogą wywołać wątpliwości co do bezstronności pracownika". Skoro bowiem M. B. przyznała, że wypełniała wniosek skarżącej i na tę okoliczność przesłuchiwana była w Prokuraturze Rejonowej w [...] w sprawie toczącej się przeciwko I. B. a później wydawała decyzję, której przesłankę stanowiło ustalenie czy fakt zawarcia umowy dzierżawy był znany organowi, rozważenia wymagało czy nie zachodzą wątpliwości co do jej bezstronności. W Komentarzu do wskazanego przepisu wyjaśniono, że "Nie chodzi przy tym o uprawdopodobnienie istnienia okoliczności powodujących stronniczość pracownika, lecz jedynie wywołujących wątpliwość co do jego bezstronności. Nie jest zatem konieczne uprawdopodobnienie, że pracownik będzie stronniczy w załatwieniu sprawy ze względu na daną okoliczność, lecz wystarczy, że okoliczność ta powoduje powstanie wątpliwości co do jego bezstronności, a zatem nie jest pewne i jasne, czy pracownik wykona swoje uprawnienia procesowe w sposób bezstronny. Przyczyna wyłączenia pracownika została zatem określona szeroko, bowiem umożliwia wyłączenie pracownika od udziału w postępowaniu w sprawie na podstawie istnienia wątpliwości, a zatem niekoniecznie uzasadnionych co do jego bezstronności." (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2009, s. 195).
Powyższe zaniechania procesowe organu oznaczały naruszenie art. 7 (zasady wyjaśniania stanu faktycznego sprawy), art. 8 (zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa) oraz art. 107 § 3 kpa. Jak już wskazano powyżej, zastosowanie nadzwyczajnego trybu wznowienia postępowania winno odbywać się ze szczególnym uwzględnieniem wszelkich ustawowych gwarancji procesowych przynależnych stronie. Obowiązek ten dotyczy m. in. wszechstronnego wyjaśniania przyczyn wznowienia, które może prowadzić ostatecznie do negatywnych dla strony skutków materialnoprawnych, co powinno nastąpić z poszanowaniem gwarancji zapewnienia bezstronnego rozpoznania sprawy.
Biorąc pod uwagę wskazane wyższej okoliczności Sąd uznał, iż decyzja Dyrektora Regionalnego ARiMR jak i poprzedzająca ją decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania (art. 7, art. 8, art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 kpa oraz art. 24 §3 w związku z art. 145 § 1 pkt 3 kpa) mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Decyzje te podlegały zatem uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O wykonalności decyzji Sąd postanowił zaś w oparciu o art. 152 cytowanej ustawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI