III SA/Po 292/26

III SA/Po 292/26 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2026-03-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2026-02-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Józef Maleszewski /sprawozdawca/
Katarzyna Witkowicz-Grochowska
Tomasz Grossmann /przewodniczący/
Symbol z opisem
6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Dnia 25 marca 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Protokolant sekretarz sądowy Małgorzata Kusiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2026 r. sprawy ze skargi T. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Wojewody dnia 5 stycznia 2026 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec zgłoszenia budowy 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej T. Sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 997 zł (słownie: dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 5 stycznia 2026 r. nr [...] Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691 t.j. - dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania T. Sp. z o. o. (dalej: inwestor lub skarżąca), zastępowanej przez fachowego pełnomocnika, od decyzji Starosty [...] z 5 grudnia 2025 r. (znak: [...]), wnoszącej sprzeciw wobec zamiaru budowy tymczasowego obiektu budowlanego niepołączonego trwale z gruntem i przewidzianego do rozbiórki lub przeniesienia w inne miejsce (projekt instalacji urządzeń na planowanej wieży mobilnej) na terenie działki nr [...] w obrębie [...], gmina [...] - miasto, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że dnia 4 listopada 2025 r. inwestor wystąpił do Urzędu Miasta [...] ze zgłoszeniem budowy tymczasowego obiektu budowlanego niepołączonego trwale z gruntem i przewidzianego do rozbiórki lub przeniesienia w inne miejsce (projekt instalacji urządzeń na planowanej wieży mobilnej) na terenie działki nr [...] w obrębie [...], gmina [...] - miasto. Do zgłoszenia dołączono: oświadczenie o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane; pełnomocnictwo; oraz dokumentację techniczną.
Pismem z 26 listopada 2025 r., na podstawie art. 65 § 1 k.p.a., Prezydent Miasta [...] przekazał zgłoszenie, zgodnie z właściwością, Staroście [...]. Decyzją z 5 grudnia 2025 r., w trybie art. 30 ust. 6 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2025 r. poz. 418 z późn. zm.) - dalej: P.b., Starosta [...] wniósł sprzeciw wobec zgłoszonych robót. W ocenie organu I instancji wymagały one uzyskania pozwolenia na budowę.
Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia złożył inwestor pismem z 9 grudnia 2025 r. W opinii skarżącej sprzeciw organu I instancji nie jest skuteczny, bowiem został wniesiony po przewidzianym prawnie terminie.
Art. 30 ust. 5 P.b. stanowi, że organ administracji architektoniczno- budowlanej, w terminie 21 dni od dnia doręczenia zgłoszenia, może, w drodze decyzji, wnieść sprzeciw. Dniem doręczenia zgłoszenia jest data wpływu zgłoszenia do właściwego organu administracji publicznej, którym w niniejszym przypadku jest Starosta [...]. Właściwość ta wynika z art. 30 ust. 1b P.b., stanowiącego, że zgłoszenia budowy lub wykonywania innych robót budowlanych dokonuje się organowi administracji architektoniczno-budowlanej; zgodnie zaś z art. 82 ust. 2 P.b. organem administracji architektoniczno-budowlanej pierwszej instancji, z zastrzeżeniem ust. 3 i 4, jest starosta. Dniem doręczenia ww. zgłoszenia do organu właściwego jest zatem 27 listopada 2025 r., gdyż tego dnia do Starosty [...] wpłynęło pismo Prezydenta Miasta [...] przekazujące według właściwości zgłoszenie. Nie jest zatem prawidłowe, jak wskazuje skarżąca, iż termin na wniesienie sprzeciwu należy liczyć od 4 listopada 2025 r. tj. od dnia wniesienia zgłoszenia do Urzędu Miasta [...]. Kwestię tą jasno rozstrzygnął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z 19 stycznia 2012 r. (sygn. akt II SA/Ol 947/11). Dalej, za dzień wniesienia sprzeciwu należy przyjąć, w myśl art. 30 ust 6a Prawa budowlanego, datę nadania decyzji w systemie elektronicznym. Decyzję sprzeciwu nadano 5 grudnia 2025 r. Od dnia doręczanie zgłoszenia do dnia wniesienia sprzeciwu minęło 8 dni. Wobec powyższego, sprzeciw został wniesiony skutecznie, z zachowaniem ustawowego terminu.
Odwołanie zostało złożone przez właściwy podmiot tj. inwestora. Skarżąca odebrała decyzję 8 grudnia 2025 r., natomiast odwołanie złożyła 9 grudnia 2025 r. Zachowany został 14 - dniowy termin wynikający z art. 129 § 2 k.p.a. a odwołanie wywołuje skutki prawne.
Zgodnie z art. 4 P.b. każdy ma prawo zabudowy nieruchomości gruntowej, jeżeli wykaże prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, pod warunkiem zgodności zamierzenia budowlanego z przepisami. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lipca 2016 r., sygn. akt: II OSK 2811/14 rozstrzygnięto, iż art. 4 P.b. nie daje uprawnienia do przesądzenia przez właściciela o przeznaczeniu zabudowy nieruchomości gruntowej na cel wyznaczony według własnej woli. Zarówno miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, jak i decyzja o warunkach zabudowy, ogranicza tę swobodę. Rolą organu administracji nie jest zatem uniemożliwianie korzystania z prawa zabudowy, w przypadku, gdy projektowana zabudowa spełniać będzie obowiązujące przepisy prawa. Prawo zabudowy może być ograniczone tylko przepisami prawa powszechnie obowiązującego oraz ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego - i tylko w tym zakresie organ administracji architektoniczno-budowlanej może ingerować w planowaną zabudowę (wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 października 2019 r., sygn. akt: II SA/Kr 804/19).
Procedura zgłoszenia jest zdecydowanie prostszą od pozwolenia na budowę formą dochodzenia do wymaganej prawem aprobaty właściwego organu budowlanego zamiaru podjęcia robót budowlanych. Wprowadzenie tej instytucji doprowadziło do uproszczenia, a zarazem przyspieszenia procesu budowlanego, ze względu na brak potrzeby akceptacji zgłoszenia w formie decyzji administracyjnej właściwego organu. Treść art. 29 P.b. zawiera katalog budów i robót budowlanych niewymagających pozwolenia na budowę, a dotyczy przedsięwzięć drobnych, nieskomplikowanych. Katalog ten ma formę listy zamkniętej (wyliczenie enumeratywne), a więc wyłącznie zawarte w nim obiekty i roboty nie wymagają uzyskiwania decyzji pozwolenia na budowę.
Zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 7 P.b. nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę, natomiast wymaga zgłoszenia, o którym mowa w art. 30, budowa tymczasowych obiektów budowlanych niepołączonych trwale z gruntem i przewidzianych do rozbiórki lub przeniesienia w inne miejsce - w terminie określonym w zgłoszeniu, ale nie później niż przed upływem 180 dni od dnia rozpoczęcia budowy określonego w zgłoszeniu.
Pojęcie "tymczasowego obiektu budowlanego" zostało zdefiniowane w art. 3 pkt 5 P.b. Zgodnie z tą definicją przez tymczasowy obiekt budowlany należy rozumieć obiekt budowlany przeznaczony do czasowego użytkowania w okresie krótszym od jego trwałości technicznej, przewidziany do przeniesienia w inne miejsce lub rozbiórki, a także obiekt budowlany niepołączony trwale z gruntem, jak: strzelnice, kioski uliczne, pawilony sprzedaży ulicznej i wystawowe, przekrycia namiotowe i powłoki pneumatyczne, urządzenia rozrywkowe, barakowozy, obiekty kontenerowe, przenośne wolno stojące maszty antenowe.
Powyższa definicja zawiera dwa kryteria decydujące, o tym czy mamy do czynienia z tymczasowym obiektem budowlanym, tj. przeznaczenie do czasowego użytkowania (krótszego niż jego trwałość techniczna), a następnie do przeniesienia go w inne miejsce lub rozbiórki oraz brak trwałego połączenia z gruntem. Przepis art. 29 ust. 1 pkt 7 P.b. nawiązuje do obydwu jednocześnie, określając maksymalny termin tymczasowości na 180 dni. O tymczasowym charakterze obiektu nie może jednak rozstrzygać wyłącznie zamiar inwestora czasowego użytkowania takiego obiektu. Jest to niewątpliwie warunek konieczny do zastosowania procedury zgłoszeniowej, lecz z pewnością niewystarczający. Założenie to nie może mieć charakteru wyłącznie subiektywnego. Taka cecha obiektu budowlanego (tymczasowości) wynika z projektu budynku, jego konstrukcji, zastosowanych materiałów i technologii. W odniesieniu do kryterium braku trwałego związania z gruntem zauważyć z kolei trzeba, że wyliczenie w art. 3 pkt 5 P.b. obiektów zakwalifikowanych przez ustawodawcę jako niepowiązane z gruntem w sposób trwały (strzelnice, kioski uliczne, pawilony sprzedaży ulicznej i wystawowe, przekrycia namiotowe i powłoki pneumatyczne, urządzenia rozrywkowe, barakowozy, obiekty kontenerowe, przenośne wolno stojące maszty antenowe) jest przykładowe. Stanowi też ono pewną wskazówkę przy dokonywaniu wykładni omawianego przepisu.
Cechą charakterystyczną tych obiektów jest bowiem ich stosunkowo niewielki rozmiar. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym wielokrotnie był wyrażany pogląd, że o tym, czy obiekt jest trwale związany z gruntem nie decyduje sposób i metoda tego związania, nie decyduje również technologia wykonania fundamentu i możliwości techniczne przeniesienia go w inne miejsce, ale to, czy wielkość tego obiektu, jego konstrukcja, masa, przeznaczenie i względy bezpieczeństwa wymagają takiego trwałego związania. Dla przyjęcia, że dany obiekt budowlany jest trwale związany z gruntem istotne jest to, czy posadowiony jest na tyle trwałe, że opiera się czynnikom mogącym zniszczyć ustawioną na nim konstrukcję, a w istocie decydują o tym parametry techniczne takiego obiektu, (por. wyroki NSA: z 20 maja 2011 r., sygn. akt: II OSK 882/10, z 4 stycznia 2010 r., sygn. akt: II OSK 10/09, z 25 sierpnia 2015 r., sygn. akt: II OSK 2758/15). Ponadto w orzecznictwie sądowo - administracyjnym wskazywano, że trwałość związania obiektu budowlanego z gruntem nie musi oznaczać stałości takiego związania, rozumianego jako brak możliwości odłączenia od gruntu bez nieodwracalnego naruszenia jego technicznej i funkcjonalnej integralności. Trwałość związania z gruntem wyraża się w wykonaniu takich prac lub zabezpieczeń, które mają pozwolić na jego użytkowanie, eliminując możliwość niekontrolowanej zmiany położenia tego obiektu bądź utraty kontaktu z gruntem, wskutek działania sił fizycznych wywołanych samą konstrukcją obiektu albo kumulatywnie: jego konstrukcją i działaniami natury (wiatr, woda, erozja gleby) itp. ewentualnie innymi czynnikami zewnętrznymi. Trwałości związania z gruntem obiektu budowlanego nie niweczy ustalenie, iż można go zdemontować. Jest to okoliczność mogąca przesądzać o jego tymczasowości, ale nie o trwałości związania z gruntem (por. wyrok WSA w Opolu z 4 lipca 2019 r., sygn. akt: II SA/Op 196/19, wyrok WSA w Gliwicach z 26 lutego 2019 r., sygn. akt: II SA/GL 1015/18, wyrok WSA w Rzeszowie z 4 lipca 2018 r., sygn. akt: II SA/Rz 511/18).
Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy Wojewoda stwierdził, że z treści dokumentów załączonych do zgłoszenia dokonanego przez skarżącą wynika, że zakres planowanych robót ma obejmować posadowienie przestawnego masztu stalowego o wysokości 27,40 m i wymiarach w rzucie (w osi podpór odciągów) 6 m x 6 m. W związku z powyższym, zdaniem organu odwoławczego objęty zgłoszeniem maszt stanowi przedsięwzięcie, które ze względu na swą wielkość i konstrukcję nie może być uznane za budowę, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 7 P.b. W niniejszej sprawie cechy konstrukcyjne, przeznaczenie (pod system anten) i znaczący rozmiar spornego masztu, wykluczają możliwość zakwalifikowania go, jako tymczasowego obiektu budowlanego, niezależnie od tego, w jakim okresie miałyby być wykorzystywany. Bezpieczne użytkowanie stacji bazowej telefonii komórkowej wymaga takiego samego, trwałego związania z gruntem w przypadku jego użytkowania w okresie krótszym niż 180 dni, jak i przez dłuższy czas. W obu tych sytuacjach technologia budowy takiego obiektu jest taka sama. Niewątpliwie bowiem dla zapewnienia bezpieczeństwa użytkowania maszt wymaga takiego związania z gruntem, aby uniemożliwić jego niezamierzone przesunięcie, przemieszczenie. Na potrzebę związania z gruntem wskazują wysokość, wielkość, konstrukcja i przeznaczenie masztu, które nie pozwalają przyjąć, że jest to obiekt, który stawia się na gruncie bez stałego, stabilnego z nim związania.
Brak trwałego związania z gruntem prowadziłby bowiem do ryzyka przewrócenia, poderwania lub przesunięcia obiektu pod wpływem działania wiatru, co przy uwzględnieniu jego rozmiarów i masy stanowiłoby ogromne zagrożenie (por. Rawska-Skotniczny, Anna & Marynowicz, Andrzej & Nalepka, Marek. (2017). BŁĘDY PRZY PROJEKTOWANIU STAŁYCH I TYMCZASOWYCH HAL NAMIOTOWYCH).
W świetle powyższego brak jest podstaw prawnych do przyjęcia, że sporny obiekt jest tymczasowym obiektem budowlanym i tym samym nie wymaga uzyskania pozwolenia na budowę. Sporną konstrukcję objętą zgłoszeniem należy zakwalifikować jako budowlę, o której mowa wart. 3 pkt 1 i 3 P.b. Jej budowa nie została wymieniona wart. 29 ust. 1 - 4 P.b., wobec czego realizacja takiego obiektu wymaga pozwolenia na budowę zgodnie z art. 28 ust. 1 P.b.
Wojewoda stwierdził, że zaskarżony sprzeciw Starosty [...] został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu i z słusznych przesłanek. Wykazanie przez organ, że zgłaszana inwestycja nie mieści się w katalogu art. 29 P.b. skutkuje pojawieniem się obowiązku po stronie organu, jakim jest wniesienie sprzeciwu na podstawie art. 30 ust. 6 pkt 1 P.b.
Z uwagi na ekonomikę postępowania, organ nie przeprowadził procedury przewidzianej w art. 10 k.p.a. Działanie to podyktowane było zasadą wynikającą z art. 12 k.p.a. Regulacja w nim zawarta wyraźnie podkreśla, iż szybkość postępowania stanowi, obok jego prostoty, jeden z podstawowych normatywnych składników sprawności postępowania.
Skargę na powyższą decyzję Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła, działając przez fachowego pełnomocnika, T. Sp. z o.o. z siedzibą w W..
W skardze zarzucono naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, a w szczególności:
1. art. 7, 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, niezebranie oraz nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, w szczególności zgłoszenia skarżącej oraz załączonego do niego projektu technicznego oraz niewskazanie w uzasadnieniu decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;
2. art. 29 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 3 pkt 5 i 5a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. P. b. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że cechą charakterystyczną tymczasowych obiektów budowlanych jest ich stosunkowo niewielki rozmiar i ta cecha konstrukcyjna obiektu przesądza o możliwości jego zakwalifikowania do tej kategorii obiektów budowlanych, podczas gdy zgodnie z treścią przywołanego przepisu i orzecznictwa sądów administracyjnych tymczasowy obiekt budowlany powinien być przeznaczony do czasowego użytkowania w okresie krótszym od swojej trwałości technicznej, przewidziany do przeniesienia w inne miejsce lub do rozbiórki nie później niż przed upływem 180 dni,
jak również powinien być to obiekt budowlany niepołączony trwale z gruntem, w związku z czym jego wielkość nie powinna przesądzać o odmowie kwalifikacji do tej kategorii.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody i poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] oraz o zasądzenie od Wojewody na rzecz Skarżącej kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że definicję tymczasowego obiektu budowlanego zawiera art. 3 pkt 5 P.b., który stanowi że przez tymczasowy obiekt budowlany należy rozumieć obiekt budowlany przeznaczony do czasowego użytkowania w okresie krótszym od jego trwałości technicznej, przewidziany do przeniesienia w inne miejsce lub rozbiórki, a także obiekt budowlany niepołączony trwale z gruntem, jak: strzelnice, kioski uliczne, pawilony sprzedaży ulicznej i wystawowe, przekrycia namiotowe i powłoki pneumatyczne, urządzenia rozrywkowe, barakowozy, obiekty kontenerowe, przenośne wolno stojące maszty antenowe.
Przenośny wolno stojący maszt antenowy został wprost zaliczony do tymczasowych obiektów budowlanych w art. 3 pkt 5 P.b. po nowelizacji z 2019 r. Ustawą z 16.04.2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 695 ze zm.) w art. 3 dodano pkt 5a zawierający definicję przenośnego wolno stojącego masztu antenowego - "wszelkie konstrukcje metalowe bądź kompozytowe, samodzielne bądź w połączeniu z przyczepą, rusztem, kontenerem technicznym, lub szafami telekomunikacyjnymi, posadowione na gruncie, wraz z odciągami, balastami i innymi elementami konstrukcji, instalacją radiokomunikacyjną i infrastrukturą zasilającą, przeznaczone do wielokrotnego montażu i demontażu bez utraty wartości technicznej".
Masztami tego rodzaju są więc wszelkie posadowione na gruncie konstrukcje metalowe bądź kompozytowe, samodzielne bądź w połączeniu z przyczepą, rusztem, kontenerem technicznym, lub szafami telekomunikacyjnymi. Elementami składowymi omawianego rodzaju masztów są odciągi, balasty i inne elementy konstrukcji, instalacja radiokomunikacyjna i infrastruktura zasilająca. Jednocześnie cechą konieczną masztów jest ich przeznaczenie do wielokrotnego montażu i demontażu bez utraty wartości technicznej.
Ustawodawca zaliczył więc wprost mobilne maszty antenowe do tymczasowych obiektów budowlanych (por. wyrok NSA z 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 1291/19). Świadczy o tym również treść art. 30 ust. 5f P.b., regulującego procedurę zgłaszania robót w zakresie budowy przenośnych wolno stojących masztów antenowych przez przedsiębiorców telekomunikacyjnych. Odsyła on w swej treści do art. 30 ust. 1b P.b. Zatem podobnie jak art. 29 ust. 1 P.b., należy uznać, iż przedmiotowy maszt stanowi obiekt, o którym mowa w art. 29 ust. 1 pkt 7 P.b. Tymczasowe, przenośne, wolno stojące maszty antenowe są możliwe do realizacji w trybie zgłoszeniowym wyłącznie w przypadku, gdy są przewidziane do rozbiórki lub przeniesienia w inne miejsce w terminie określonym w zgłoszeniu, ale nie później niż przed upływem 180 dni od dnia rozpoczęcia budowy określonego w zgłoszeniu. Zastosowanie znajdzie do nich zatem również art. 37a ust. 1 p.b. (por. wyrok WSA w Szczecinie z 15.02.2024 r., II SA/Sz 957/23, LEX nr 3709588).
W świetle przywołanych powyżej przepisów, aby obiekt należał do kategorii pozwalającej zaliczyć go do wyjątków, których wzniesienie nie wymaga pozwolenia na budowę, powinien spełniać dwojakiego rodzaju kryteria. Po pierwsze winien być przeznaczony do czasowego użytkowania w okresie krótszym od swojej trwałości technicznej, przewidziany do przeniesienia w inne miejsce lub do rozbiórki nie później niż przed upływem 180 dni. Po drugie ustawodawca wymaga, aby był to obiekt budowlany niepołączony trwale z gruntem. Podkreślić należy, że ustalenie czy obiekt spełnia ten wymóg dokonywane jest każdorazowo na podstawie oceny dokonywanej przez organ w konkretnych okolicznościach sprawy, w tym zamiaru inwestora. Punktem wyjścia jest interpretacja pojęcia trwałego związania z gruntem.
Cechę wyróżniającą drugą grupę tymczasowych obiektów budowlanych stanowi okoliczność, że nie są one trwale połączone z gruntem i są to obiekty mieszczące się w zakresie wyznaczonym przez znaczenie obiektów przykładowo wymienionych w przywołanym przepisie. Rozmiar obiektu i inne jego cechy konstrukcyjne, wbrew zapatrywaniu Wojewody nie są więc kluczowe dla zakwalifikowania inwestycji jako tymczasowego obiektu budowlanego.
Ze zgłoszenia złożonego w niniejszej sprawie wprost wynika, że planowana inwestycja jest to tymczasowy obiekt budowlany niepołączony trwale z gruntem i przewidziany do rozbiórki bądź przeniesienia w terminie określonym w zgłoszeniu, ale nie później niż przed upływem 180 dni od dnia rozpoczęcia budowy określonego w zgłoszeniu - inwestor wskazał planowany termin rozpoczęcia prac: 05.12.2025 r. oraz planowany termin rozbiórki lub przeniesienia obiektu w inne miejsce: 05.05.2026 r. (pkt 4 zgłoszenia). Z załączonego do zgłoszenia projektu technicznego również wynika, iż przedmiotowy obiekt budowlany jest tymczasowy, planowany do posadowienia na odciągach na placu z płyt betonowych, bez odrębnego fundamentu.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał, że jego zdaniem dla zapewnienia bezpieczeństwa użytkowania maszt wymaga takiego związania z gruntem, aby uniemożliwić jego niezamierzone przesunięcie, przemieszczenie. Tymczasem zgodnie z projektem technicznym planowana technologia jest bezpieczna i spełnia wszelkie wymogi w tym zakresie. Pracownicy wykonujący jakiekolwiek prace na wysokości muszą być bezwzględnie wyposażeni w atestowane środki ochrony indywidualnej zabezpieczającej przed upadkiem oraz posiadać aktualne szkolenie wysokościowe i zaświadczenie lekarskie o zdolności do pracy na wysokości powyżej 3 m. Urządzenia BTS spełniają wymagania ppoż. stawiane tego typu urządzeniom. Urządzenia wyposażone są w niezależną instalację alarmową z własnym zasilaniem (s. 6-7 projektu technicznego).
Tymczasowe, przenośne, wolno stojące maszty antenowe są możliwe do realizacji w trybie zgłoszeniowym w przypadku, gdy są przewidziane do rozbiórki lub przeniesienia w inne miejsce w terminie określonym w zgłoszeniu, ale nie później niż przed upływem 180 dni od dnia rozpoczęcia budowy określonego w zgłoszeniu. Planowane przedsięwzięcie powinno więc zostać zakwalifikowane jako przenośny wolno stojący maszt antenowy, który zgodnie z art. 3 pkt 5 P.b. jest zaliczany do tymczasowych obiektów budowlanych, a tym samym uprawniona jest jego realizacja w uproszczonej procedurze zgłoszenia w miejsce pozwolenia na budowę.
W ocenie skarżącej, organy orzekające w niniejszej sprawie nie wywiązały się zarówno z obowiązku należytego wyjaśnienia wszystkich okoliczności i ustalenia stanu faktycznego, naruszając tym samym przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jak również z obowiązku uzasadnienia faktycznego decyzji i dokładnego wyjaśnienia podstawy prawnej, czym naruszyły zasadę opisaną w art. 107 § 3 k.p.a. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę uchylenia przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji (zob. wyrok NSA z dnia 16.03.1998 r., sygn. akt II SA 96/98, Lex nr 41681).
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga okazała się zasadna.
Stosownie do art. 28 § 1 P.b. roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę, z zastrzeżeniem art. 29-31. W art. 29 P.b. zawarto zamknięty katalog obiektów i robót budowlanych, których wykonanie zostało zwolnione z obowiązku uprzedniego uzyskania od organu administracji architektoniczno-budowlanej decyzji o pozwoleniu na budowę. W art. 29 ust. 1 u.p.b. wymieniono obiekty i roboty budowlane, które dla ich legalnego zrealizowania wymagają uprzedniego zgłoszenia organowi architektonicznemu. Są to m.in. roboty polegające na budowie tymczasowych obiektów budowlanych niepołączonych trwale z gruntem i przewidzianych do rozbiórki lub przeniesienia w inne miejsce – w terminie określonym w zgłoszeniu, ale nie później niż przed upływem 180 dni od dnia rozpoczęcia budowy określonego w zgłoszeniu (art. 29 ust. 1 pkt 7).
Przenośny wolno stojący maszt antenowy jest specyficznym rodzajem tymczasowego obiektu budowlanego w rozumieniu P.b., wymienionym przykładowo w katalogu art. 3 pkt 5 u.p.b. Zgodnie z tym przepisem tymczasowy obiekt budowlany to obiekt budowlany przeznaczony do czasowego użytkowania w okresie krótszym od jego trwałości technicznej, przewidziany do przeniesienia w inne miejsce lub rozbiórki, a także obiekt budowlany niepołączony trwale z gruntem, jak m.in. przenośne wolno stojące maszty antenowe. Definicja przenośnego wolno stojącego masztu antenowego została natomiast sprecyzowana w art. 3 pkt 5a P.b., który stanowi, że przenośne wolno stojące maszty antenowe to wszelkie konstrukcje metalowe bądź kompozytowe, samodzielne bądź w połączeniu z przyczepą, rusztem, kontenerem technicznym, lub szafami telekomunikacyjnymi, posadowione na gruncie, wraz z odciągami, balastami i innymi elementami konstrukcji, instalacją radiokomunikacyjną i infrastrukturą zasilającą, przeznaczone do wielokrotnego montażu i demontażu bez utraty wartości technicznej.
Sąd orzekający w sprawie niniejszej podziela stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2025 r. w sprawie II OSK 1800/22, gdzie podkreślono, że zaliczenie do kategorii tymczasowych obiektów budowlanych, to jest takich, które charakteryzują się tym, że obiekty te są niepołączone trwale z gruntem podlega każdorazowo ocenie organu architektoniczno-budowlanego w kwestii spełnienia warunku nietrwałego związania z gruntem. Ocena ta dokonywana jest na podstawie okoliczności faktycznych sprawy, zamiaru inwestora, a zwłaszcza treści projektu budowlanego, o ile taki został sporządzony. Dla przyjęcia trwałego związania z gruntem nie ma znaczenia okoliczność posiadania przez obiekt fundamentów, czy też wielkość zagłębienia w gruncie. Trwale związane z gruntem są również budowle posadowione na powierzchni gruntu, jednakże w sposób uniemożliwiający ich przemieszczanie. Zatem cecha "trwałego związania z gruntem" sprowadza się do posadowienia obiektu na tyle trwale, by zapewnić mu stabilność i możliwość przeciwdziałania czynnikom zewnętrznym, mogącym go zniszczyć lub spowodować przesunięcie czy przemieszczenie w inne miejsce. Na tej podstawie można więc stwierdzić, że o trwałym związaniu obiektu budowlanego z gruntem przesądzają przede wszystkim jego cechy konstrukcyjne, wskazujące, że nie jest on przeznaczony do przenoszenia.
W świetle utrwalonego orzecznictwa cecha "trwałego połączenia z gruntem" sprowadza się do posadowienia obiektu budowlanego na tyle trwale, by zapewnić mu stabilność i możliwość przeciwdziałania czynnikom zewnętrznym mogącym go zniszczyć lub spowodować przemieszczenie lub przesunięcie w inne miejsce (por. wyroki NSA: z 9 listopada 2022 r., II OSK 3683/19; z 14 czerwca 2022 r., II OSK 1264/21; z 21 grudnia 2021 r., II OSK 125/19; z 9 grudnia 2021 r., II OSK 582/21; z 26 listopada 2020 r., II OSK 1312/18; z 20 lutego 2020 r., II OSK 989/18; z 19 grudnia 2018 r., II OSK 697/18). O tym, czy dany obiekt budowlany jest trwale związany z gruntem czy nie, decyduje nie tylko metoda i sposób związania go z gruntem, technologia wykonania fundamentu i możliwości techniczne przeniesienia tego obiektu budowlanego w inne miejsce, ale także sama wielkość takiego obiektu, jego konstrukcja, przeznaczenie i względy bezpieczeństwa wymagające zapewnienia jego odpowiedniej stabilizacji (por. wyroki NSA: z 27 października 2021 r., II OSK 3707/18; z 27 maja 2021 r., II OSK 2549/18; z 20 sierpnia 2020 r., II OSK 1630/18). Ocenę trwałości związania z gruntem należy rozważać nie tyle przez akcentowaną możność odłączenia obiektu od gruntu bez jego uszkodzenia i możliwość jego przeniesienia w inne miejsce bez uszczerbki dla jego właściwości i użyteczności, ale przez powyższe cechy, co powoduje, że jeżeli przyjęte przy projektowaniu i wykonywaniu obiektu jego techniczne właściwości zapewniają jego trwałą stabilizację w miejscu zlokalizowania, to obiekt ten pozostaje obiektem budowlanym charakteryzującym się trwałym związaniem z gruntem.
Zasadniczą kwestią wymagającą ustalenia w postępowaniu ze zgłoszenia budowy przenośnego wolno stojącego masztu antenowego jest ustalenie, czy zgłoszenie to w istocie obejmuje budowę tej kategorii obiektu budowlanego. Jeżeli bowiem zamierzony obiekt, wbrew określeniu zawartemu w zgłoszeniu, nie stanowi obiektu, o którym mowa w art. 3 pkt 5a P.b., to do jego realizacji wymagane będzie uzyskanie pozwolenia na budowę, a samo zgłoszenie załatwione powinno zostać sprzeciwem zgodnie z art. 30 ust. 6 pkt 1 P.b. Dokonując kwalifikacji określonego w zgłoszeniu obiektu, ze szczególnym uwzględnieniem regulacji zawartych w art. 3 pkt 5 i 5a P.b., należy przede wszystkim sięgnąć do przedłożonego wraz ze zgłoszeniem projektu technicznego zamierzonego obiektu i poddać analizie, czy obiekt ten posiada podstawową cechą charakteryzującą tymczasowy obiekt budowlany, tj. czy jest on związany z gruntem w sposób nietrwały. Z przepisów art. 3 pkt 5 i 5a P.b. wynika bowiem, że dany obiekt może zostać zakwalifikowany jako przenośny wolno stojący maszt antenowy – szczególny rodzaj tymczasowego obiektu budowlanego – tylko wtedy, gdy jest to obiekt budowlany niepołączony trwale z gruntem (cecha główna) i który jednocześnie odpowiada obiektowi opisanemu w art. 3 pkt 5a (cechy wtórne – precyzujące).
W ocenie Sądu zasadny okazał się zarzut skargi niedokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, niezebrania oraz nierozpatrzenia całego materiału dowodowego, w szczególności zgłoszenia skarżącej oraz załączonego do niego projektu technicznego. Sąd podziela przy tym stanowisko Wojewody, że o tymczasowym charakterze obiektu nie może rozstrzygać wyłącznie deklaracja. Założenie to nie może mieć charakteru wyłącznie subiektywnego. Taka cecha obiektu budowlanego (tymczasowości) wynika z projektu, konstrukcji, zastosowanych materiałów i technologii. Tym aspektom organ, rozpatrując odwołanie inwestora, nie poświęcił jednak dostatecznej uwagi, podobnie jak kwestii trwałości połączenia z gruntem. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera w istocie żadnych rozważań odnośnie do kwestii technicznych, poprzestając na konstatacji co do wysokości masztu. W szczególności nie rozważono problematyki posadowienia obiektu i jego mobilności, a w każdym razie nie znalazło to odzwierciedlenia w treści uzasadnienia decyzji.
Zauważyć w tym miejscu należy, że ustawowa definicja przenośnego wolno stojącego masztu antenowego zawarta w art. 5 ust. 5a P.b. nie odwołuje się (przynajmniej bezpośrednio) do gabarytów obiektu (jego wysokości czy masy), lecz akcentuje aspekty funkcjonalne: przeznaczenie do wielokrotnego montażu i demontażu bez utraty wartości technicznej. Szczególnie wnikliwej analizie organ winien zatem poddać (na co zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku w sprawie II OSK 1800/22) te cechy konstrukcyjne obiektu, które wskazują na to, czy jest on przeznaczony do przenoszenia.
Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do wniosku, że ocena organu, iż przedmiotowy maszt nie może zostać potraktowany jako tymczasowy obiekt budowlany nietrwale związany z gruntem jest przedwczesna i niepoddająca się weryfikacji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien kierować się wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcie odpowiadało prawu materialnemu. W szczególności organ przeanalizuje przedłożony przez skarżącą projekt, w razie potrzeby uzupełniając materiał dowodowy i wzywając skarżącą do przedłożenia określonych dokumentów, a następnie, stosownie do poczynionych ustaleń, wyda rozstrzygnięcie w sprawie.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.
Rozstrzygnięcie dotyczące kosztów postępowania, zawarte w punkcie 2 sentencji wyroku, uzasadnia przepis art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na wysokość tych kosztów składa się uiszczony przez skarżącą wpis od skargi w kwocie 500 zł, wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w kwocie 480 zł oraz opłata skarbowa uiszczona od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.