III SA/Po 292/05

III SA/Po 292/05 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2006-08-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-04-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Barbara Koś /przewodniczący/
Małgorzata Bejgerowska. /sprawozdawca/
Marzenna Kosewska
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś Sędziowie WSA Marzenna Kosewska As. sąd. Małgorzata Bejgerowska (spr.) Protokolant sekr. sąd. Anna Piotrowska-Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję z dnia [...] Prezydenta Miasta O. o nr [...] II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego A. J. kwotę [...] tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego, III. stwierdza, że decyzje wymienione w pkt. I wyroku nie mogą być wykonane. /-/ M.Bejgerowska /-/ B.Koś /-/ M.Kosewska WSA/wyr.1 – sentencja wyroku
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta O. – na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r., nr 87, poz. 960 ze zm.) uwzględniając treść wyroku z dnia 27 maja 2002 r. Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. nr 78, poz. 716) oraz art. 104 kpa – orzekł o wymeldowaniu A. J. z pobytu stałego z lokalu [...] w O.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że według wniosku o wymeldowanie złożonego przez K. J. A.J. nie przebywa w miejscu zameldowania na pobyt stały od kwietnia [...] a wyprowadzając się z mieszkania zabrał rzeczy osobiste.
A. J. oświadczył natomiast, że w mieszkaniu przebywa codziennie, za wyjątkiem okresu zimowego kiedy nie było ogrzewania.
W celu wyjaśnienia wątpliwości dotyczących kwestii pobytu A. J. w przedmiotowym lokalu zlecono Straży Miejskiej ustalenie faktycznego miejsca i charakteru jego pobytu. Pismem z dnia [...] Komendant Straży Miejskiej poinformował, że A. J. przebywa okazjonalnie przy ulicy [...] natomiast często przebywa w altanie na terenie ogródków działkowych przy ulicy [...], przy czym w tym ostatnim miejscu wyżej wymienionego nie zostano.
Podczas przesłuchania A. J. podał, że z mieszkania przy ulicy [...] korzystał do czasu kiedy żona wymieniła zamki w drzwiach. Nie potrafił określić gdzie znajduje się jego centrum życiowe, bowiem istniejący konflikt rodzinny zmusza go do zmiany miejsca pobytu.
W dniu [...] w mieszkaniu nr [...] przy ulicy [...] została przeprowadzona wizja lokalna, podczas której A. J. podał, że w mieszkaniu tym przebywa sporadycznie z uwagi na brak kluczy. Oświadczył również, że nie występował do sądu w sprawie określenia sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania, gdzie jest zameldowany na pobyt stały.
W piśmie z dnia [...] Naczelnik Sekcji Prewencji Komendy Powiatowej Policji w O. podał, że nie odnotowano żadnych interwencji dotyczących utrudniania wejścia A. J. do spornego lokalu przez jego żonę.
Pismem z dnia [...] A. J. wniósł o oddalenie złożonego przez K. J. wniosku o jego wymeldowanie, bądź zawieszenie przedmiotowego postępowania, z uwagi na toczące się postępowanie o rozwiązanie małżeństwa przez rozwód.
Postanowieniem z dnia [...] Prezydent Miasta O. zawiesił przedmiotowe postępowanie o wymeldowanie do czasu wydania przez sąd orzeczenia w przedmiocie rozwiązania małżeństwa K. i A. J. oraz w przedmiocie eksmisji A.J. ze spornego mieszkania.
Po rozpoznaniu zażalenia K. J., postanowieniem z dnia [...] Wojewoda uchylił powyższe postanowienie organu pierwszej instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując, że prowadzone przez sąd postępowanie o rozwód i podział majątku wspólnego nie ma wpływu na podjęcie decyzji w sprawie o wymeldowanie.
Organ pierwszej instancji orzekając o wymeldowaniu A.J. podkreślił, że sprawy administracyjne prowadzone w przedmiocie ewidencji ludności mają na celu wyłącznie potwierdzenie faktycznego miejsca pobytu stałego lub czasowego. Organy ewidencyjne nie są przy tym uprawnione - w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01) - do badania tytułów prawnych do zamieszkiwania w określonym miejscu. Organy administracyjne nie były zatem obowiązane przy rozstrzyganiu przedmiotowej sprawy do ustalania kwestii uprawnień strony do spornego lokalu. Decydujący był jedynie fakt pobytu danej osoby pod określonym adresem.
Wskazano także, że przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych mają charakter porządkowy. Istotą ewidencji ludności jest to, aby rejestracja miejsca pobytu osób była zgodna ze stanem faktycznym. Temu celowi służy zarówno obowiązek meldunkowy osoby przybywającej pod określony adres (art. 10), bądź opuszczającej miejsce pobytu (art. 15 ust.1), na podstawie którego osoba opuszczająca dotychczasowe miejsce pobytu stałego lub czasowego ponad 2 miesiące, jest zobowiązana do wymeldowania się z niego najpóźniej w dniu jego opuszczenia. Zdaniem organu pierwszej instancji w powyższej sprawie spełnione zostały przesłanki zawarte w art. 15 ust. 2 powołanej powyżej ustawy, a mianowicie faktyczne opuszczenie lokalu przez A. J. oraz niedopełnienie obowiązku wymeldowania się z dotychczasowego miejsca stałego pobytu.
W odwołaniu z dnia [...] A. J. wniósł o uchylenie powyższej decyzji i umorzenie postępowania administracyjnego, zarzucając naruszenie art. 15 ust. 2 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, naruszenie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczących wspólności ustawowej małżeńskiej w związku z toczącym się procesem rozwodowym i mającym zapaść, na wniosek odwołującego się, orzeczeniem co do sposobu korzystania z mieszkania przez rozwiedzionych małżonków. Ponadto autor odwołania zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji polegający na przyjęciu, że opuścił on sporne mieszkanie dobrowolnie oraz, że nie wystąpił o określenie sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania.
Odwołujący się podał, że w dniu [...] złożył w Sądzie Okręgowym w K. w toku postępowania o rozwód wniosek o uregulowanie sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania przez małżonków. Na potwierdzenie powyższego do odwołania załączył kopie tego wniosku wraz z dowodem jego nadania. Ponadto ponownie podkreślił, że nie opuścił miejsca zameldowania dobrowolnie, lecz z uwagi na wymianę zamków przez żonę. W związku z uniemożliwianiem wejścia do domu został pozbawiony posiadania mieszkania, ale potwierdził zamiar zamieszkiwania tam.
Decyzją, nr [...] z dnia [...] Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję uznając, iż A. J. faktycznie nie przebywa w spornym lokalu i sam nie potrafi określić, gdzie znajduje się jego centrum życiowe. Fakt nie zamieszkiwania odwołującego się w mieszkaniu nr [...] przy ulicy [...] potwierdzili przesłuchani w dniu [...] świadkowie: M. T., M. S., E. W. i E. D. Jedynie matka odwołującego – Ł. J. podała, że jej syn mieszka z żoną i często wyjeżdża za granicę do pracy.
W uzasadnieniu decyzji organ drugiej instancji podał, że z akt sprawy nie wynika, aby autor odwołania wystąpił z pozwem do sądu o przywrócenie mu naruszonego prawa posiadania lokalu. Jest natomiast informacja Sądu Okręgowego w K., że pozew taki złożyła jego żona wraz z wnioskiem o eksmisję i sprawa jest w toku. Zdaniem organu odwoławczego, gdyby nawet wniosek o eksmisję był oddalony nie będzie to oznaczać przywrócenia prawa posiadania lokalu, co powinno być przeprowadzone w odrębnym postępowaniu.
W skardze z dnia [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A.J. niósł o uchylenie decyzji Wojewody, powtarzając zarzuty i argumenty zawarte w odwołaniu.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty przytoczone w uzasadnieniu swojej decyzji.
Potwierdził jednocześnie, że posiada wiedzę na temat aktualnie toczącej się sprawy z powództwa K.J. przeciwko skarżącemu o rozwód, której przedmiotem jest również żądanie eksmisji, jak i wniosek o ustalenie sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania.
Pismem z dnia [...] skarżący przesłał do Sądu kserokopię wyroku Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] (sygn. akt [...] ) wydanego w sprawie z jego powództwa przeciwko K. J. o ochronę naruszonego posiadania. Na mocy tego orzeczenia Sąd przywrócił A. J. utracone przez niego, wskutek naruszenia przez pozwaną K.J., współposiadanie lokalu mieszkalnego numer [...] położonego w O. przy ulicy [...] przez nakazanie pozwanej wydania powodowi kluczy od zamków w drzwiach wejściowych do przedmiotowego mieszkania i zakazanie pozwanej wymiany zamków w drzwiach wejściowych na przyszłość.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontroluje działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie jest natomiast uprawniony do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 - 3 tej ustawy wynika, że zaskarżona decyzja ulega uchyleniu wówczas, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, stwierdzi wady, będące przyczynami wznowienia postępowania lub stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta O. nie odpowiada prawu.
Materialno-prawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r., nr 87, poz. 960 ze zm.). Zgodnie z treścią przepisu art. 15 ust. 2 tej ustawy wystarczającą przesłankę do wymeldowania danej osoby stanowi faktyczne opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu. O takim opuszczeniu można mówić w sytuacji trwałego zerwania więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, co nie zachodzi w przypadkach niedobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu, połączonego jednak z podejmowaniem prawem przewidzianych środków zmierzających do umożliwienia powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania (patrz m.in. wyrok NSA z dnia 15 lutego 2002 r., sygn. akt II SA/Po 1942/00; wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3078/00, LEX nr 78937; wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2000 r., sygn. akt V SA 108/00, LEX nr 49954).
Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych przedmiotowej sprawy stwierdził naruszenie powyżej przytoczonego przepisu prawa, albowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że opuszczenie spornego lokalu przez skarżącego miało charakter niedobrowolny. Podnosił on konsekwentnie w toku całego postępowania, iż nie przebywa w przedmiotowym lokalu z powodu narastających konfliktów rodzinnych i uniemożliwiania korzystania z mieszkania poprzez wymianę zamków w drzwiach wejściowych lub wyłączenie ogrzewania w okresie zimowym.
Organy meldunkowe nie zanegowały zresztą tych stwierdzeń. Odmówiły one natomiast uznania niedobrowolnego charakteru opuszczenia lokalu z powodu niepodjęcia przez skarżącego środków prawnych zmierzających do przywrócenia posiadania.
W ocenie Sądu stwierdzenie to było ewidentnie sprzeczne ze stanem faktycznym sprawy.
Przede wszystkim podnieść należy, iż organ meldunkowy już na etapie postępowania pierwszo-instancyjnego miał podstawy do zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia [...] albowiem zarówno A. J., jak i K.J. zgodnie podali, że o sposobie korzystania z przedmiotowego mieszkania orzeknie w toczącym się procesie rozwodowym Sąd Okręgowy w K. (k. 20 i 26 akt administracyjnych I instancji). Wprawdzie okoliczność ta nie została jednoznacznie podkreślona w uzasadnieniu postanowienia o zawieszeniu, nie mniej wynikała ona bezspornie z akt sprawy. Tymczasem organ odwoławczy nie zaprzeczając tym faktom i nie dokonując ich weryfikacji uchylił postanowienie o zawieszeniu postępowania i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując, że prowadzone przez sąd postępowanie o rozwód i podział majątku wspólnego nie ma wpływu na podjęcie decyzji w sprawie o wymeldowanie.
Najczęstszym środkiem ochrony praw w sytuacji niedobrowolnego opuszczenia danego lokalu jest wytoczenie przed sądem powszechnym powództwa w sprawie naruszenia posiadania lokalu, a rozstrzygnięcie sprawy tego typu stanowić może niewątpliwie zagadnienie wstępne w rozumieniu przepisu art. 97 § 1 pkt 4 kpa, uzasadniające zawieszenie postępowania o wymeldowanie. Prawomocny wyrok przywracający posiadanie lokalu osobie bezprawnie z niego usuniętej oznacza bowiem brak przesłanki jego opuszczenia (zob. m. in. wyrok NSA z dnia 8 listopada 2001 r., sygn. akt V S.A. 794/01, LEX nr 84481 oraz wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V S.A. 3078/00, LEX nr 78937). Powyższe roszczenie posesoryjne wygasa przy tym – zgodnie z przepisem art. 344 § 2 Kodeksu cywilnego – jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od naruszenia posiadania.
Skarżący wytoczył przeciwko swojej żonie powództwo o przywrócenie współposiadania mieszkania (kopia pisma załączonego do odwołania z dnia [...] – k. 54 akt administracyjnych). Przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w K. miał być wniosek o ustalenie sposobu korzystania ze spornego lokalu w czasie trwania procesu rozwodowego przez skarżącego i jego małżonkę. Zgodnie bowiem z przepisem art. 443 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego–obowiązującym w trakcie trwania przedmiotowego procesu rozwodowego (do dnia [...]) – sąd orzekał na żądanie jednego z małżonków o zakresie i sposobie korzystania przez małżonków ze wspólnego mieszkania w czasie trwania takiego procesu.
Należy podkreślić, iż już zainicjowanie przez skarżącego postępowania posesoryjnego przed Sądem Okręgowym w toku procesu rozwodowego, a następnie złożenie odrębnego powództwa o ochronę naruszonego posiadania przed Sądem Rejonowym wskazywało na konieczność zawieszenia postępowania administracyjnego o wymeldowanie do czasu wydania prawomocnego rozstrzygnięcia. Stąd niezrozumiały jest dla Sądu pogląd organu odwoławczego, wyrażony w postanowieniu z dnia [...], że postępowanie rozwodowe nie miało bezpośredniego związku z ewentualnym przywróceniem prawa skarżącego do posiadania przedmiotowego mieszkania i nie mogło uzasadniać zawieszenia postępowania.
Zgodnie z utrwalonym poglądem przyjętym w orzecznictwie i doktrynie wniosek dotyczący określenia sposobu korzystania ze spornego mieszkania mógł być składany zarówno w sytuacji zajmowania danego lokalu mieszkalnego przez obu małżonków, jak też wtedy, gdy jeden z nich zmuszony był przed złożeniem wniosku opuścić wspólne mieszkanie wskutek szykan drugiego małżonka, lub został z niego bezprawnie usunięty (zob. m. in. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 1956 r., sygn. akt 3 CZ 144/56, NP 1957/5/125 oraz z dnia 26 lipca 1956 r., sygn. akt 2 CZ 99/56, OSPiKA 1958/220; red. K. Piasecki, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom II, Warszawa 2000, str. 61). Przywrócenie na podstawie powództwa posesoryjnego (opartego na art. 344 Kodeksu cywilnego) jednemu z małżonków współposiadania mieszkania nie było możliwe w trakcie trwania procesu o rozwód, gdyż sprawa taka podlega przekazaniu sądowi rozpoznającemu sprawę o rozwód celem wydania przez niego postanowienia w trybie art. 443 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (zob. m. in. uchwała SN z dnia 15 kwietnia 1967 r., sygn. akt III CZP 23/67, OSNC 1967/11/195 oraz uchwała SN z dnia 21 września 1971 r., sygn. akt III CZP 43/71, OSNC 1972/3/46). W przeciwnym razie doszłoby do wydania dwukrotnego rozstrzygnięcia w sprawie przywrócenia posiadania spornego lokalu– w ramach powództwa posesoryjnego oraz w ramach rozpoznania wniosku o zabezpieczenie złożonego w postępowaniu rozwodowym.
Fakt zgłoszenia roszczenia dotyczącego ustalenia sposobu korzystania z przedmiotowego mieszkania w toczącym się procesie rozwodowym został dopiero potwierdzony na etapie postępowania prowadzonego przez organ drugiej instancji, pismem z dnia [...] Sądu Okręgowego w K. (k. 34 akt administracyjnych II instancji). Nie ulega zatem wątpliwości, że przedmiotem sprawy o sygn. akt [...] toczącej się przed Sądem Okręgowym w K. było również uregulowanie na czas trwania procesu rozwodowego sposobu korzystania ze spornego mieszkania - na podstawie art. 443 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, o czym organy ewidencyjne zostały zawiadomione przez skarżącego w treści odwołania z dnia [...].
W ocenie Sądu organ meldunkowy drugiej instancji, wiedząc o toczącym się procesie posesoryjnym i rozwodowym winien wnikliwiej rozważyć, czy zaistniały przesłanki do stwierdzenia, że skarżący A. J. powziął w istocie środki prawne zmierzające do uregulowania posiadania przysługującego mu w odniesieniu do spornego mieszkania.
W sprawie [...] wydany został przez Sąd Okręgowy w K. prawomocny wyrok rozwodowy. W toku tego postępowania oddalony został wniosek A.J. dotyczący określenia sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania. Nie mniej, jak wynika z prawomocnego wyroku z dnia [...] (sygn. akt [...] ) Sąd Rejonowy w O. przywrócił A. J. utracone przez niego, wskutek naruszenia przez pozwaną K. J., współposiadanie lokalu mieszkalnego numer [...] położonego w O. przy ulicy [...] przez nakazanie pozwanej wydania powodowi kluczy od zamków w drzwiach wejściowych do przedmiotowego mieszkania i zakazanie pozwanej wymiany zamków w drzwiach wejściowych na przyszłość. Nie ulega zatem wątpliwości, iż w wyroku tym przywrócono skarżącemu współposiadanie przedmiotowego lokalu, wobec czego teza organów ewidencyjnych o niepodjęciu przez niego skutecznych środków prawnych zmierzających do powrotu do mieszkania była nieuzasadniona.
Ze względu na powyższe okoliczności faktyczne i prawne Sąd uznał, iż organ ewidencyjny pierwszej instancji prawidłowo orzekł o zawieszeniu postępowania o wymeldowaniu skarżącego do czasu zakończenia sprawy o rozwiązanie związku małżeńskiego połączonej z żądaniem o przywrócenie utraconego posiadania lokalu. Błędne było jednak późniejsze uchylenie tego postanowienia o zawieszeniu i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Wbrew twierdzeniom organu odwoławczego istniała bowiem przesłanka zawieszenia postępowania (określona w art. 97 § 1 pkt 4 kpa) – do czasu zakończenia przedmiotowego procesu rozwodowego, w którym rozstrzygnąć miano o kwestii współposiadania mieszkania. Kwestia ta stanowiła niewątpliwie zagadnienie wstępne, od którego rozstrzygnięcia zależało rozpatrzenie niniejszej sprawy administracyjnej i wydanie decyzji w przedmiocie wymeldowania. Była ona bowiem związana z koniecznością dokonania ostatecznej oceny, czy opuszczenie spornego lokalu przez A. J. miało charakter dobrowolny, a więc z jedną z przesłanek koniecznych do prawidłowego orzeczenia o wymeldowaniu.
Ponieważ organy ewidencyjne obu instancji nie poczyniły w toku przedmiotowego postępowania wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności nie zebrały i nie rozpatrzyły w wyczerpujący sposób całego materiału dowodowego, w ocenie Sądu dokonały naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 97 § 1 pkt 4 i § 2 kpa), które mogło mieć istotny wpływ na jej wynik.
Z tego względu należało uchylić ich decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).
O wstrzymaniu wykonania zaskarżonych decyzji orzeczono w myśl art. 152 cytowanej powyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
/-/M. Bejgerowska /-/B. Koś /-/M. Kosewska
Za nieobecnego Sędziego
/-/B.Koś
J.Pd.