III SA/Po 282/22

III SA/Po 282/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-10-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Paluszyńska /przewodniczący/
Piotr Ławrynowicz
Walentyna Długaszewska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 423
art. 28 ust. 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80 i art. 107 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Dnia 4 października 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 października 2022 roku sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 14 lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Oddział w R. z dnia 30 września 2021 r. nr [...]
Uzasadnienie
IIISA/Po 282/22
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. decyzją z dnia 30 września 2021 r. działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423) odmówił A.K. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania po zmarłym J’.D. w łącznej kwocie 72 474,95 zł., w tym :
a) składek na ubezpieczenie społeczne za okres 5/2001 -7/2001; 9/.2002 -9/2002;
11/2002 - 12/2002; 2/ 2003 -1/2004 ;od 1/2006 do 5/2006 w łącznej kwocie 16.060,51
zł.
- odsetek liczonych na dzień otwarcia spadku tj. 3.07.2019 r, w kwocie 29 409,00 zł.
- odsetek liczonych na dzień otwarcia spadku przypadających od składek w części
finansowanej przez ubezpieczonych za okres od 6/2001 do 7/2001, od 10/2003 do
1/2004 w kwocie 910,36 zł
- kosztów upomnienia - 102,80 zł
b) składek na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 21 479,29 zł, w tym za okres
12./2000-3.2001; 5.2001-9.2002; 11.2002-12/2002;2/2003-9/2003; 11/2003 -
1/2004; 12/2005 - 12/2006;6/2007 - 4/2008,
- odsetek liczonych na dzień otwarcia spadku od ww. skałdek - 12 425,00 zł
- odsetek liczonych na dzień otwarcia spadku przypadających od składek w części
finansowanej przez ubezpieczonych za okres od 1/2001 do 3/2001, od 5/2001 -
7/2001 ;11/2003 - 1/2004 w kwocie 532,71 zł.
- kosztów upomnienia - 120,80 zł.
c) składek na Fundusz Pracy i Fundusz gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w
łącznej kwocie 3716,35 zł, za okres 5.2001 - 9/2002; 11/2002 - 12/2002;2/2003 -
9/2003;11/2003 - 1/2004;12/2005 - 5/2006’
- odsetek 2351,00zł
-kosztów upomnienia - 93,66 zł
oraz
odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność
gospodarczą wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania po zmarłym J’.D. w łącznej kwocie 66 746,22 zł., w tym :
a) składek na ubezpieczenie społeczne za okres 5/2001 -7/2001; 9/.2002 - 9/2002; 11/
2002 -12/2002 ;2/2003 - 1/2004; 1/2006 do 5/2006 w łącznej kwocie 43043,07 zł,
- odsetek liczonych na dzień otwarcia spadku tj. 3.07.2019 r, w kwocie 27 760 zł.
- kosztów upomnienia -102,80 zł
b) składek na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 20 350,29 zł, w tym za okres
12/2000 - 3/2001; 5/2001- 9/2002; 11/2002 - 12/2002; 2/2003 - 9/2003; 11/2003 -
1/2004; 12/2005 - 12/2006; 6/2007 - 4/2008,
- odsetek liczonych na dzień otwarcia spadku- 12 439,00 zł
- kosztów upomnienia - 120,80 zł.
c) składek na Fundusz Pracy w łącznej kwocie 3 352,86 zł, za okres 5/2001 - 9/2002;
11/2002 - 12/2002; 2/2003 - 9/2003; 11/2003 - 1/2004; 12/2005 - 5/2006’
- odsetek 2110,00zł
-kosztów upomnienia - 93,66 zł
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że, spadkodawca J’.D. prowadził działalność gospodarczą z przerwami do 30 kwietnia 2008 r. Płatnik zmarł 3 lipca 2019 r. Decyzją z dnia 15 czerwca 2021 r. została przeniesiona odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek po zmarłym J’.D. na A.K., J.D. i B.D.
Jak ustalił organ, A.K. jest zatrudniona na podstawie umowy zlecenia z wynagrodzeniem 931,00 zł brutto, 642,68 zł netto. Jest rozwiedziona, w gospodarstwie domowym pozostaje z dwoma synami. Pobiera alimenty w wysokości 750,00 zł miesięcznie oraz zasiłek rodzinny w kwocie 248,00 zł. Otrzymuje dodatek mieszkaniowy w kwocie 208,33 zł oraz pobiera świadczenie 500 +, w chwili obecnej na jedno dziecko. Posiada zobowiązania pieniężna w bankach spłacane po 219,20 zł miesięcznie oraz inne ( polisa ubezpieczeniowa) płatne po 37,00 zł miesięcznie. Nie posiada innych praw majątkowych ani żadnych wierzytelności. Posiada mieszkanie o pow. 53, 50 m 2 - współwłasność w 5/8 części udziału oraz garażu o pow. 16 m 2 -współwłasność w 1/8 części udziału, położone w M.. Posiada samochód marki Skoda Felicia rok produkcji 1999 oraz lodówkę o wartości 900,00 zł. Stałe wydatki związane z utrzymaniem (opłaty eksploatacyjne) wynoszą 365,00 zł. W ocenie organu, zobowiązana nie udowodniła, że jej sytuacja materialne - bytowa, rodzinna i zdrowotna całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległości wobec ZUS.
A.K. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, że decyzja wydana została z pominięciem istotnych dla sprawy okoliczności.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w
B. decyzją z dnia 14 lutego 2021 r. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778) utrzymał w mocy wskazaną wyżej decyzję z 30 września 2021 r.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że nie zachodzą żadne przesłanki
pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności z tytułu składek, co
uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust 3 u.s.u.s.
Jednocześnie, w ocenie organu, w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do
stwierdzenia, że aktualna trudna sytuacja zobowiązanej ma charakter trwały. ZUS
upatruje szansę na wyegzekwowanie całości należności w przyszłości. Jak wskazano,
zobowiązana jest osobą stosunkowo młodą, wobec czego organ stoi na stanowisku, że
obecna sytuacja finansowa zobowiązanej jest przejściowa i przy dołożeniu należytej
staranności i przestrzeganiu zasad prawidłowej gospodarki oraz stosownie do swoich sił
umysłowych i fizycznych zobowiązana jest w stanie znaleźć stałą pracę lub dodatkowe
zajęcie zarobkowe i osiągać zdecydowanie wyższe dochody.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
A.K., domagając się uchylenia obu ww. decyzji zarzuciła naruszenie;
1 .art 24 ust 4 u.s.u.s polegające na jego niezastosowaniu i nie umorzeniu należności z
tytułu składek po zmarłym J’.D. w sytuacji, gdy wierzytelność organu obejmuje nieopłacone składki z okresu wymagalności obejmującego najpóźniej 2008 r. a organ nie był w stanie przedstawić jakichkolwiek potwierdzeń przerwania biegu okresu terminu przedawnienia.
2. art. 28 ust 2 u.s.u.s. polegające na ich niezastosowaniu i odmowie umorzenia
należności w sytuacji, gdy sytuacja majątkowa i życiowa wnioskodawcy pozwala na ich
umorzenie
3. art. 28 ust 3a u.s.u.s polegające na ich niezastosowaniu i odmowie umorzenia
należności w sytuacji, gdy wykazany stan faktyczny wnioskodawcy uzasadnia
przypuszczenie , ze konieczność zapłaty składek pociągnęłaby zbyt ciężki skutki dkla
zobowiązanego i jego rodziny
4. art. 7, 77 i 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności
faktycznych sprawy oraz utrzymanie w mocy decyzji organu i instancji.
W odpowiedzi na skargę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej
oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Skarga jest uzasadniona.
W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed
sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.); dalej: p.p.s.a.,
sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują
środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w
granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz
powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Sąd obowiązany jest
zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany
zarzut nie został podniesiony w skardze.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności
składkowych stanowi art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r.o systemie
ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 423.); dalej: u.s.u.s., zgodnie z
którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej
nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także
umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4
u.s.u.s.). Do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie, m.in. stosowania ulg i
umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia
społeczne (art. 32 u.s.u.s.).
Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w
ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości
niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił
przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza
kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest
następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby
trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie
upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28
lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z
którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości
przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z
dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w
postępowaniu egzekucyjnym;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z
którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot
przekraczających wydatki egzekucyjne.
Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. należności z tytułu składek na
ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek
na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku
ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu
składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu
Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie
szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia
społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).
Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z
tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację
rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt
ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności przypadku:
1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę
możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek
mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad
przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości
uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Podlegająca kontroli Sądu decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczy
odmowy umorzenia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o przeniesieniu
odpowiedzialności za zobowiązania po zmarłym J’.D. za okresy:
- składek na ubezpieczenie społeczne - 5/2001 -7/2001; 9/.2002 -9/2002; 11/2002 -
12/2002; 2/ 2003 -1/2004 ;od 1/2006 do 5/2006
- składek na ubezpieczenie zdrowotne - 12./2000 - 3.2001; 5.2001- 9.2002; 11.2002 -
12/2002;2/2003 - 9/2003; 11/2003 -1/2004; 12/2005 - 12/2006; 6/2007 - 4/2008
- składek na Fundusz Pracy i Fundusz gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych -
5/2001 - 9/2002; 11/2002 - 12/2002; 2/2003 - 9/2003; 11/2003 - 1/2004; 12/2005 -
5/2006’
Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, w świetle
wskazanych wyżej przepisów, w pierwszej kolejności, należy odnieść się do
podniesionego w skardze zarzutu dotyczącego istnienia należności z tytułu składek,
objętych wnioskiem skarżącego o umorzenie, z uwagi na ewentualne ich
przedawnienie. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w sprawie dotyczącej umorzenia
zaległości z tytułu składek organ administracyjny może rozważać taką możliwość
jedynie odnośnie należności istniejących, wymagalnych a więc takich, które nie uległy
przedawnieniu z powodu upływu odpowiednich terminów ustawowych. Przedawnione
zobowiązanie przestaje istnieć, nie może być zatem przedmiotem postępowania o jego
umorzenie. Przy czym, co należy podkreślić, stosownie do przepisu art. 31 u.s.u.s. w
zw. z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej zobowiązanie z tytułu składek na
ubezpieczenie społeczne wygasa wskutek przedawnienia. Inną przyczyną powodującą
wygaśnięcie przedmiotowego zobowiązania jest jego umorzenie (art. 31 u.s.u.s. w zw. z
art. 59 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej). Zatem, nie budzi również wątpliwości, że
przedawnienie nie jest przesłanką, zaistnienie której uzasadnia wniosek o umorzenie
zaległości. Jednakże, w postępowaniu prowadzonym z wniosku o umorzenie,
przedawnienie jest okolicznością istotną z tego względu, że wniosek o umorzenie
przedawnionych zaległości uznać należy za bezprzedmiotowy. Jak wskazano wyżej,
rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może bowiem
zapaść jedynie wówczas, kiedy należności - umorzenia których domaga się strona - nie
uległy przedawnieniu lub z innych przyczyn nadal są wymagalne. W tym sensie. Sąd
powinien mieć wiedzę, czy nastąpiło przedawnienie, gdyż wówczas skutkowałoby to
koniecznością umorzenia takiego postępowania - jako bezprzedmiotowego (por. wyrok
NSA z dnia 27 sierpnia 2009 r. sygn. akt II GSK 15/09 z dnia 28 września 2017 r. lI
GSK 1491/17, z 12 stycznia 2017 r II GSK 4359/16).
Zatem, dokonując oceny rozstrzygnięcia organu, wydanego w przedmiocie
umorzenia należności. Sąd musi mieć możliwość stwierdzenia, że obowiązek spłaty
należności w dacie wydania decyzji nadal obciąża stronę. Z tych względów, w ocenie
Sądu, jakkolwiek przedawnienie należności z tytułu składek nie stanowi przesłanki
skutkującej ich umorzeniem na podstawie wskazanych wyżej przepisów, to kwestia
przedawnienia mieści się w granicach sprawy o umorzenie należności składkowych.
Objęte zaskarżoną decyzją zaległości składkowe wynikają z przeniesienia ww.
decyzją z dnia 15 czerwca 2021 r. na A.K., J.D., i B.D., jako spadkobierców zmarłego (płatnika składek), zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek.
Skarżąca, jak wynika z treści skargi wniesionej do Sądu, podniosła zarzut
przedawnienia należności z tytułu składek.
Należy zatem wyjaśnić, że jeśli chodzi o termin przedawnienia i jego bieg, w
sprawach dotyczących zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne,
wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, zastosowanie ma art. 24 ust.
5 d u.s.u.s. Ustawodawca we wskazanym przepisie przewidział odrębną regulację
odnośnie terminu przedawnienia należności wynikających z decyzji o odpowiedzialności
osoby trzeciej, stanowiącą wyjątek od generalnej reguły wynikającej z art. 24 ust. 4
u.s.u.s., że należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym
stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Przepis art. 24 ust. 5d ustawy
przewiduje bowiem, że przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z
decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie
5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana.
Przy czym, co należy również podkreślić, w postępowaniu w przedmiocie
umorzenia należności nie jest dopuszczalne badanie przez Sąd zgodności z prawem
decyzji o odpowiedzialności następcy prawnego. Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. sad
administracyjny uprawniony jest do kontroli decyzji dotyczącej umorzenia (w tym też
odmowy umorzenia należności z tytułu składek). Nie jest natomiast uprawniony do
kontroli decyzji w przedmiocie wymiaru składek i ich poboru. W tym zakresie bowiem
zgodnie z art. 83 ust. 2 u.s.u.s. od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego (nie zaś administracyjnego), w terminie i według zasad
określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd w niniejszej sprawie,
nie jest zatem uprawniony do badania, czy organ w sposób zgodny z prawem przeniósł
na skarżącego zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek.
Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek wydana została 15 czerwca 2021 r., to
w dniu orzekania w sprawie umorzenia przedmiotowych należności nie upłynął jeszcze
5-letni termin przedawnienia. Podniesiony w tym zakresie zarzut należy zatem uznać za
nieuzasadniony.
Za zasadny natomiast Sąd uznał zarzut braku właściwej i rzetelnej oceny
okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, w
zakresie przesłanek sformułowanych w § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra
Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia
społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Przy czym, co należy podkreślić, art. 28 ust. 3a
u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych będących równocześnie
płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne, nie zaś należności za pracowników w
części finansowanej przez płatnika, do których zapłaty skarżąca została zobowiązana.
Zdaniem Sądu, co należy podkreślić, niezależnie od treści wniosku złożonego
przez osobę zobowiązaną, postępowanie wyjaśniające, w celu dokonania ustaleń
istotnych z punktu widzenia powyższych przesłanek, winno być przeprowadzone przez
organ administracyjny zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 kpa,
która wymaga, by organ administracji publicznej dokonał ustaleń zgodnych z
rzeczywistym stanem rzeczy. Organ administracji, jako gospodarz postępowania
administracyjnego, określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków
dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy. Stąd też obowiązany
jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co wynika z
art. 77 § 1 kpa. Dokonane ustalenia istotnych okoliczności sprawy i ich ocena z punktu
widzenia przesłanek umorzenia należności winna przy tym znajdować pełne
odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji administracyjnej (art. 107 § 3 kpa).
Należy również wskazać, że decyzja organu administracji publicznej w
przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek posiada charakter
uznaniowy, co jednak nie przekreśla zasady, że uznanie jest ograniczone dyrektywami
ustawowymi, nakazującymi organom rozważenie każdej sprawy z punktu widzenia
występowania bądź braku w konkretnym przypadku względów gospodarczych lub
społecznych, które uzasadniałyby umorzenie zaległości składkowych lub odsetek.
Właściwa ocena występowania bądź braku rzeczowych przesłanek w konkretnej
sprawie może być dokonana tylko, jak wskazano wyżej, po wszechstronnym i
wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym
wyczerpującym zebraniem materiału dowodowego oraz dokładnym wyjaśnieniem
wszystkich okoliczności faktycznych.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że
wskazanym wyżej wymogom nie czyni zadość zaskarżona decyzja, jak również
poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 września 2021r..
W kontrolowanej sprawie organ ostatecznie ustalił na podstawie zebranych
dokumentów, że A.K. jest zatrudniona na podstawie umowy zlecenia z wynagrodzeniem 931,00 zł brutto, 642,68 zł netto. Jest rozwiedziona, w gospodarstwie domowym pozostaje z dwoma synami, pełnoletnim J.K. i małoletnim S.K.. Pobiera alimenty w wysokości 750,00 zł miesięcznie oraz zasiłek rodzinny w kwocie 248,00 zł. Otrzymuje dodatek mieszkaniowy w kwocie 208,33 zł oraz pobiera świadczenie 500 +, w chwili obecnej na jedno dziecko. Posiada zobowiązania pieniężna w bankach spłacane po 219,20 zł miesięcznie oraz inne ( polisa ubezpieczeniowa) płatne po 37,00 zł miesięcznie. Nie posiada innych praw majątkowych ani żadnych wierzytelności. Posiada mieszkanie o pow. 53, 50 m 2 - współwłasność w 5/8 części udziału oraz garażu o pow. 16 m 2 - współwłasność w 1/8 części udziału, położone w M. Posiada samochód marki Skoda Felicia rok produkcji 1999 oraz lodówkę o wartości 900,00 zł. Stałe wydatki związane z utrzymaniem (opłaty eksploatacyjne) wynoszą 365,00 zł.
Jak wskazał organ, wysokość uzyskiwanego przez zobowiązaną dochodu (w tym
zasiłki rodzinne na dzieci, dodatek mieszkaniowy, świadczenie z funduszu
alimentacyjnego, świadczenie 500+) łącznie daje kwotę 1729,32 zł. co, jak stwierdził
organ w decyzji umożliwia zaspakajanie wszystkich podstawowych potrzeb życiowych
oraz spłatę ratalna posiadanych zobowiązań. Zdaniem organu, analiza ustalonych w
postępowaniu faktów nie prowadzi do wniosku, ze sytuacja zobowiązanej nosi
znamiona ubóstwa, a przedstawione argumenty nie znalazły odzwierciedlenia w
zebranym materiale dowodowym. Z akt sprawy nie wynika, aby rodzina zobowiązanej
zalegała z regulowaniem zobowiązań wobec dostawców prądu, gazu wody itp.
Jednocześnie, w ocenie organu, w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do
stwierdzenia, że aktualna trudna sytuacja zobowiązanej ma charakter trwały. ZUS
upatruje szansę na wyegzekwowanie całości należności w przyszłości. Jak wskazano,
zobowiązana jest osobą stosunkowo młodą, wobec czego organ stoi na stanowisku, że
obecna sytuacja finansowa zobowiązanej jest przejściowa i przy dołożeniu należytej
staranności i przestrzeganiu zasad prawidłowej gospodarki oraz stosownie do swoich sił
umysłowych i fizycznych zobowiązana jest w stanie znaleźć stałą pracę lub dodatkowe
zajęcie zarobkowe i osiągać zdecydowanie wyższe dochody.
Zdaniem Sądu, organ nie przeprowadził rzetelnej analizy sytuacji materialnej
skarżącej, uwzględniającej również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty
zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanej i jej
rodziny.
Co jest istotne i co należy szczególnie podkreślić, przy ocenie wniosku o
umorzenie organ ma obowiązek ocenić sytuację rodzinną i sytuację materialną osoby
zobowiązanej, przede wszystkim na podstawie okoliczności istniejących w dacie
orzekania i na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie zaś w
oparciu o założenia wskazujące na potencjalną możliwości dokonania spłaty zadłużenia
w przyszłości. W sytuacji zaś, kiedy przedstawiony we wniosku materiał dowodowy nie
jest dostateczny lub budzi wątpliwości organu, jak wskazano wyżej, należy w toku
prowadzonego postępowania materiał ten uzupełnić, pouczając w tym zakresie osobę
zobowiązaną.
Organ w przedmiotowej sprawie, dokonując oceny sytuacji majątkowej i
możliwości finansowych skarżącej w żaden sposób nie wyjaśnił, na czym opiera swoje
twierdzenie, że skarżąca jest w stanie znaleźć stałą pracę lub dodatkowe zajęcie
zarobkowe i osiągać zdecydowanie wyższe dochody. Organ nie ustalił, w jakim
charakterze skarżąca jest zatrudniona, jakie ma wykształcenie, kwalifikacje, czy w
miejscu, gdzie zamieszkuje istnieje możliwość podjęcia dodatkowego zatrudnienia.
Organ wskazał również na posiadany przez skarżącą majątek, w tym
nieruchomości wchodzące w skład spadku, których wartość, zdaniem organu, znacznie
przewyższa kwotę zaległości składkowych po zmarłym J’.D..
Tymczasem skarżąca już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazała,
że lokal w którym zamieszkuje (ww. mieszkanie w M. o pow. 53, 50 m 2stanowiący współwłasność w 5/8 części udziału ) służy do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych jej rodziny, a koszty jego utrzymania są znaczącym wydatkiem w domowym budżecie. W mieszkaniu tym zamieszkuje z synami, których samotnie wychowuje. Do okoliczności tej organ w żaden sposób się nie odniósł, nie wyjaśnił jej, a ma ona istotne znaczenie przy ocenie faktycznej sytuacji majątkowej skarżącej i możliwości dokonania spłaty zadłużenia. Tym bardziej, że z samego faktu posiadania przez skarżącą 5/8 części udziału we współwłasności ww. lokalu mieszkalnego i jej sytuacji rodzinnej, nie wynika realna możliwość regulowania zadłużenia, jak zdaje się wywodzić organ. Ponadto , nie została dotychczas wszczęta egzekucja z zabezpieczonej hipotecznie nieruchomości, co może jedynie potwierdzać przedstawione wyżej wątpliwości. Zdaniem Sądu, organ nie dokonał zatem dostatecznych ustaleń dotyczących ww. okoliczności.
Reasumując, poczynienie wskazanych wyżej ustaleń, uwzględniających
faktycznie uzyskiwane przez skarżącą dochody i niezbędne wydatki, sytuację rodzinną ,
jak również wysokość zadłużenia, jest niezbędne dla oceny realnej nie zaś potencjalnej
możliwości dokonania przez skarżącą spłaty zadłużenia. Należy przy tym również
podkreślić, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania
przez skarżącą pozbawioną możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb
materialnych do środków pomocy państwa, nie byłaby zgodna ani z jej interesem, jako
następcy prawnego płatnika składek, któremu Zakład wydał decyzję o zakresie
odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu tych składek, a jednocześnie nie byłaby
zgodna z interesem publicznym, (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r., III SA 3118/01,
POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08;
z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zdaniem Sądu, w kontrolowanej sprawie organ nie wykazał, w sposób rzetelny i
wnikliwy, by dokonane ustalenia uzasadniały ocenę o braku przesłanek umorzenia
zaległych składek, w zakresie, na jaki pozwala ww. art. 28 ust. 3 a u.s.u.s, zaś
wskazane wyżej braki w uzasadnieniu decyzji, uniemożliwiają Sądowi dokonanie
kontroli i oceny przedmiotowej sprawy, w świetle wskazanych wyżej przepisów.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni poczynione wyżej uwagi,
które stanowią jednocześnie wskazanie do dalszego postępowania.
W świetle powyższego Sąd uznał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych naruszył
przepisy procesowe - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1k.p.a., gdyż nie ustalił i nie
ocenił wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, czym
przekroczył granice uznania administracyjnego, które to naruszenie niewątpliwie mogło
mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy. Sąd na podstawie art. 145 pkt 1 lit. c i art. 135 orzekł jak w
sentencji