III SA/Po 280/24

III SA/Po 280/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-10-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-05-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Paluszyńska
Marzenna Kosewska
Szymon Widłak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 33 par. 2 pkt 6, art. 34 par. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 9 października 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (sprawozdawca) Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędzia WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 października 2024 roku sprawy ze skargi I. S. na postanowienie Wojewody z dnia 12 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutu braku wymagalności obowiązków w sprawie egzekucji oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 12 marca 2024 r., Wojewoda (dalej: "Wojewoda" lub "organ") utrzymał w mocy własne postanowienie z 25 stycznia 2024 r. oddalające zarzut braku wymagalności obowiązków nałożonych na I. S. (dalej: "strona", "skarżąca", "zobowiązana") w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i nr [...] z 27 października 2023 r.
Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie sprawy.
Ze względu na brak realizacji obowiązku poddania szczepieniom ochronnym małoletnich dzieci zobowiązanej: L. S. i S. S., Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. (dalej: "PPIS") zwrócił się do Wojewody o przeprowadzenie egzekucji ww. obowiązków o charakterze niepieniężnym.
Postanowieniami z 16 lutego 2023 r. Wojewoda zastosował środek egzekucyjny w postaci grzywien w celu przymuszenia do realizacji obowiązku szczepień w wysokości 870 zł każda płatnych do 31 sierpnia 2023 r. Od ww. postanowień wniesiono zażalenia oraz zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
Ostatecznym postanowieniem z 5 maja 2023 r. utrzymanym w mocy przez W. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (dalej: "WPWIS"), PPIS oddalił zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego obowiązków niepieniężnych..
W związku z nieuiszczeniem grzywien w celu przymuszenia, Wojewoda wystawił w dniu 27 października 2023 r. dwa tytuły wykonawcze: nr [...] i nr [...], obejmujące należności pieniężne w kwotach po 870 zł każda. Powyższe grzywny zostały wyegzekwowane i przekazane na rachunek dochodów W. Urzędu Wojewódzkiego w P..
Pismem z 22 listopada 2023 r. strona wniosła zarzuty w sprawie egzekucji wszczętej na podstawie ww. tytułów wykonawczych. W zarzutach podniosła brak wymagalności obowiązków o charakterze pieniężnym wskazując, że wniesiono zarzuty dotyczące egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz skargę do sądu administracyjnego. Powołała się na wyrok TK z 9 maja 2023 r. o sygn. akt SK 81/19 oraz wskazała, że obowiązek wykonania szczepień we wskazanych terminach został nałożony na podstawie niekonstytucyjnych przepisów.
Postanowieniem z 25 stycznia 2024 r. Wojewoda oddalił zarzut braku wymagalności obowiązków o charakterze pieniężnym. W uzasadnieniu wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia i wskazał m.in. że zarzuty dotyczące wykonania zobowiązania niepieniężnego zostały oddalone ostatecznym postanowieniem WPWIS.
Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy powołując się na wyrok TK z 9 maja 2023 r. o sygn. akt SK 81/19 oraz wskazała na wniesienie zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego dotyczącego obowiązku niepieniężnego.
Wojewoda postanowieniem z 12 marca 2023 r. utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. W uzasadnieniu wyjaśnił, że niniejsze postępowanie dotyczy nałożonych na stronę obowiązków pieniężnych polegających na konieczności uiszczenia grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązków niepieniężnych. Dalej wskazał, że w związku z tym, że strona do 31 sierpnia 2023 r. nie wykonała obowiązków niepieniężnych, jak również z uwagi na nieuiszczenie grzywien w celu przymuszenia, obowiązki o charakterze pieniężnym stały się wymagalne. Odnosząc się do twierdzeń strony o braku wymagalności obowiązków pieniężnych, wobec wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym obowiązków niepieniężnych, organ zauważył, że zarzuty te zostały ostatecznie oddalone, jak również nie doszło ani do zawieszenia, ani do umorzenia postępowań egzekucyjnych obowiązków o charakterze niepieniężnym. Grzywna w celu przymuszenia stała się wobec tego wymagalna. W konsekwencji Wojewoda mógł wystawić przedmiotowe tytuły wykonawcze, a zarzut braku wymagalności był niezasadny. Nadto organ wskazał, że przepis art. 98 k.p.a., nie znajduje zastosowania w sprawie wobec treści art. 57 u.p.e.a. oraz że wydanie wyroku przez TK w sprawie SK 81/19 nie miało wpływu na wymagalność nałożonych na stronę obowiązków pieniężnych.
W skardze do tut. Sądu skarżąca zarzuciła:
- wyjście poza zakres zaskarżenia przez wojewódzkiego inspektora sanitarnego i rozpoznanie postanowienia powiatowego inspektora sanitarnego, podczas gdy w przedmiotowym zakresie postanowienie wierzyciela nie było zaskarżone;
- naruszenie art. 87 Konstytucji w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, przez zaliczenie komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, że może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną liczbą dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, pomimo że akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, co zostało potwierdzone w wyroku TK z 9 maja 2023 r.;
- naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ww. ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych przez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przedziału wiekowego;
- naruszenie art. 33 § 1 pkt 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm. dalej "p.e.a.") w zw. z § 3 ww. rozporządzenia przez uznanie że szczepienia ochronne są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, a programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia;
- naruszenie art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 K.p.a. w zw. z art. 18 p.e.a. przez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletnim poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ i dowodów, którym odmówił wiary;
- naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji przez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia prawa do ochrony życia prywatnego i prawa do ochrony zdrowia.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu I instancji, o umorzenie postępowania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Jednocześnie wniosła o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego co do zgodności z Konstytucją art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, 2, 3 oraz art. 68 ust. 1, 2, 3 i art. 87 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim nie przewidują wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień, jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań, braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe i rehabilitację osób, u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie, w jakim Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy, a ewentualnie o zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia powyższego przepisu Konwencji o Ochronie Praw Człowieka.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 t.j. dalej "p.p.s.a."). W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a.
Pełnomocnik strony skarżącej wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zgodnie z art. 122 p.p.s.a. Sąd rozpoznający sprawę w trybie uproszczonym może przekazać sprawę do rozpoznania na rozprawie. Z treści ww. przepisu wynika, że przekazanie sprawy do rozpoznania na rozprawie jest uprawnieniem niezależnym od woli stron, któremu ustawodawca pozostawił swobodę, nie wskazując żadnych kryteriów, którymi powinien kierować się, przy zastosowaniu przepisu art. 122 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 24 marca 2023 r., III OSK 7467/21, LEX nr 3511052, wyrok NSA z 23 kwietnia 2020 r. I FSK 508/20, LEX nr 3025695, wyrok NSA z 8 grudnia 2020 r. I FSK 1122/20, LEX nr 3109013).
Mając na względzie powyższe Sąd wskazuje, że nie znalazł podstaw do przekazania, na podstawie art. 122 p.p.s.a., sprawy do rozpoznania na rozprawie. Sąd ocenił, że niniejsza sprawa nie wymagała przeprowadzenia rozprawy, w szczególności dla jej rozstrzygnięcia udział stron nie był niezbędny. Sprawa w postępowaniu uproszczonym jest rozpoznawana przez trzech sędziów, tak jak na rozprawie, co niewątpliwie gwarantuje stronie ochronę jej interesów przez wnikliwe zbadanie sprawy.
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest postanowienie Wojewody o oddaleniu zarzutu braku wymagalności obowiązków pieniężnych – grzywien w celu przymuszenia do wykonania obowiązków niepieniężnych – realizacji obowiązku szczepienia małoletnich dzieci skarżącej.
Grzywna w celu przymuszenia, w myśl art. 1a pkt 12 lit. b tiret pierwsze u.p.e.a., jest środkiem egzekucyjnym dotyczącym obowiązków o charakterze niepieniężnym. Obowiązek uiszczenia grzywny w celu przymuszenia ma charakter akcesoryjny względem obowiązku niepieniężnego będącego przedmiotem egzekucji. Postanowienie o nałożeniu grzywny kreuje dodatkowy, wtórny i wykonawczy względem pierwotnego obowiązku niepieniężnego obowiązek o charakterze pieniężnym podlegający odrębnie prowadzonej egzekucji administracyjnej. Ustawodawca wyraźnie postanowił, że grzywny w celu przymuszenia, nieuiszczone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie egzekucji należności pieniężnych, określonym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 124 § 1 u.p.e.a.).
Powyższe należy interpretować w ten sposób, że w zakresie wykonania obowiązku uiszczenia grzywien w celu przymuszenia toczy się odrębna egzekucja, a zatem w sensie formalno-procesowym sprawa egzekucji administracyjnej tego rodzaju grzywien ma charakter odrębny. W konsekwencji wierzyciel zależnego obowiązku pieniężnego wynikającego z postanowienia o nałożeniu grzywny wystawia odrębny tytuł wykonawczy, który jest kierowany do egzekucji administracyjnej (por. wyrok NSA z 8 stycznia 2013 r. sygn., II OSK 1655/11, LEX nr 128285). Należy przy tym zauważyć, że Wojewoda wydający postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia jest organem egzekucyjnym i zarazem wierzycielem, gdy grzywna nie zostanie przez zobowiązanego uiszczona i następuje konieczność jej przymusowego ściągnięcia.
Odnosząc powyższe ogólne uwagi na grunt kontrolowanej sprawy należy wskazać, że w sprawie bezspornym jest, że wobec nieuiszczenia grzywien w celu przymuszenia, Wojewoda wystawił odrębne od wystawionych dla egzekucji obowiązków niepieniężnych, tytuły wykonawcze o nr [...] i nr [...]
W realiach sprawy istotne znaczenie ma zatem to, że skarżąca wniosła zarzut związany z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego objętego ww. tytułami wykonawczymi, które nie dotyczą bezpośrednio, obowiązku o charakterze niepieniężnym, lecz wtórnego obowiązku o charakterze pieniężnym. Nie ulega bowiem wątpliwości, że uprawniony może wnieść zarówno zarzuty do pierwotnego obowiązku niepieniężnego, jak i do wtórnego obowiązku pieniężnego wynikającego z ostatecznego postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia. Wprawdzie ogólna treść art. 122 § 3 u.p.e.a. może sugerować, że przedmiotem zarzutów powinna być sprawa egzekucji pierwotnego obowiązku niepieniężnego to jednak taka interpretacja byłaby błędna (por. wyrok NSA z 5 września 2023 r. II GSK 1619/22, orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych zwanej dalej "CBOSA").
W kontrolowanej sprawie zarzut dotyczył braku wymagalności nałożonego na stronę obowiązku pieniężnego. Brak wymagalności obowiązku występuje wówczas, gdy obowiązek wprawdzie istnieje, ale nie może być egzekwowany w danym momencie. Zgodnie z przepisem art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Skarżąca podnosząc zarzut braku wymagalności obowiązku o charakterze pieniężnym powołała się jedynie na nieistnienie obowiązku o charakterze niepieniężnym. Tymczasem kwestionowanie nieistnienia obowiązku o charakterze niepieniężnym - wykonania szczepień ochronnych - nie może prowadzić do skutecznego zakwestionowania wymagalności obowiązku o charakterze pieniężnym - zapłaty należności wynikającej z wydanego przez Wojewodę postanowienia.
W kontrolowanej sprawie ocenie podlegał wyłącznie zarzut dotyczący obowiązku o charakterze pieniężnym, a nie okoliczność czy obowiązek niepieniężny został nałożony zasadnie, czy też nie i czy nadal jest wymagalny. Istnieje wprawdzie instrumentalny związek pomiędzy sprawą nałożenia grzywny w celu przymuszenia i sprawą egzekucji obowiązku o charakterze niepieniężnym, dla którego realizacji grzywna ta stanowi środek egzekucyjny, ale obie te sprawy pozostają formalnie odrębne, o czym już była mowa powyżej.
Z powyższych względów nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut skargi o przekroczeniu przez WPWIS zakresu zaskarżenia, przy rozpoznawaniu zarzutów wniesionych w toku egzekucji obowiązków niepieniężnych. W kontrolowanej natomiast sprawie Wojewoda rozpoznał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie wyznaczonym przez stronę tj. w całości. Wniosek dotyczył postanowienia z 25 stycznia 2024 r., które było rozstrzygnięciem całościowym i obejmującym przedmiot postępowania. Organ nie wyszedł przy tym poza granice orzekania determinującego sprawę administracyjną tj. zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej obowiązku o charakterze pieniężnym.
Skarżąca nie wskazała również na inne okoliczności, wymienione w przepisie art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a., z których wynikałoby, że obowiązek uiszczenia grzywny w celu przymuszenia nie jest wymagalny. W szczególności nie podnoszono, że wyeliminowano z obrotu prawnego ostateczne postanowienia z 16 lutego 2023 r. o nałożeniu grzywien w celu przymuszenia, czy też ostateczne postanowienie oddalające zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym obowiązku niepieniężnego.
Wbrew też zarzutom skargi, organ prawidłowo umotywował zaskarżone rozstrzygnięcie. W szczególności wyjaśnił w uzasadnieniu, że obowiązek uiszczenia należności w kwotach po 870 zł wynika z zastosowanych środków egzekucyjnych. Wskazał również na podstawy prawne wydanego rozstrzygnięcia. Wojewoda wyjaśnił nadto, że wobec niepoddania małoletnich dzieci obowiązkowym szczepieniom ochronnym, jak również wobec nieuiszczenia grzywien, koniecznym było wydanie tytułów wykonawczych, w oparciu o które wszczęto postępowanie egzekucyjne.
Wskazać należy, że prawidłowości podjętego przez organ rozstrzygnięcia nie podważają także rozważania strony na temat dobrowolności szczepień w innych państwach, zasadności wprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych bez jednoczesnego powołania funduszu odszkodowawczego, jak również rejestracji niepożądanych odczynów poszczepiennych.
Odnośnie natomiast wniosku o zwrócenie się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego w zakresie wskazanym w skardze to Sąd stwierdził, że nie zachodzi bezpośredni związek pomiędzy odpowiedzią na wskazane przez stronę pytanie, a rozstrzygnięciem niniejszej sprawy. Sąd nie znalazł zatem podstaw do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego, czy też do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniami prawnymi o treści wskazanej w skardze.
Reasumując zatem Sąd stwierdził, że skarżąca nie wykazała braku wymagalności obowiązków pieniężnych, przy prawidłowo wystawionych tytułach wykonawczych. Zasadnie zatem Wojewoda, w sposób zgodny z przepisem art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a., oddalił zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej prawidłowo stwierdzając, że obowiązki uiszczenia grzywien w celu przymuszenia są nadal wymagalne.
Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.