III SA/Po 257/25

III SA/Po 257/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-06-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Paluszyńska
Marzenna Kosewska /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Ławrynowicz
Symbol z opisem
6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne
Gry losowe
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2015 poz 612
art. 89 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jednolity.
Sentencja
Dnia 11 czerwca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: . . Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) . Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant: st. sekr. sąd. Agnieszka Raczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2025 roku sprawy ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia 15 listopada 2019r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry I. uchyla zaskarżaną decyzję; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę 2.537,- (dwa tysiące pięćset trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W dniu 25 września 2015 r. funkcjonariusze celni Urzędu Celnego w [...] przeprowadzili działania w lokalu przy ul. [...] w [...] należącym do M. K., ujawniając dwa urządzenia o nazwach [...] i [...] przypominające swoim wyglądem automaty, na których sporządza się gry na automatach w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r., poz. 612 ze zm.), dalej: "u.g.h.".
W wyniku przeprowadzonych gier kontrolnych na przedmiotowych urządzeniach funkcjonariusze stwierdzili, że oferowane na nich gry są grami na automatach w rozumieniu u.g.h., urządzanymi z naruszeniem przepisów tej ustawy, zatrzymując oryginał umowy dzierżawy z 26 sierpnia 2015 r. i umowy dzierżawy z 1 września 2015 r.
Decyzją z 29 sierpnia 2016 r. Naczelnik Urzędu Celnego w [...] wymierzył stronie karę pieniężną w wysokości 24 000 zł z tytułu urządzania gier hazardowych na przedmiotowych automatach poza kasynem gry.
W uzasadnieniu decyzji wskazano m. in., co następuje.
W dniu 26 sierpnia 2015 r. zawarto umowę dzierżawy powierzchni przedmiotowego lokalu między [...] sp. z o. o. we [...] (dzierżawca) a M. K. (właścicielem lokalu - wydzierżawiającym). Wydzierżawiający zobowiązuje się wydzierżawić na potrzeby dzierżawcy powierzchnię 3 m˛ w tym lokalu, w którym sam prowadzi działalność gospodarczą, w celu powadzenia w tym miejscu działalności również przez dzierżawcę (§ 1 umowy). Dzierżawca oświadcza, że przedmiotem prowadzonej działalności na wydzierżawionej powierzchni lokalu będą usługi na rzecz osób trzecich w zakresie nie stanowiącym działalności konkurencyjnej w stosunku do działalności prowadzonej przez wydzierżawiającego (§ 2 umowy). W myśl § 3 umowy do obowiązków dzierżawcy należy: 1) utrzymanie czystości na wydzierżawionej powierzchni lokalu i naprawianie wszelkich szkód powstałych z jego winy; 2) wydzierżawiający zobowiązuje się dostarczyć energię elektryczną na wydzierżawionej powierzchni lokalu; 3) wydzierżawiający zobowiązuje się zapewnić dzierżawcy niezakłócony dostęp do przedmiotu najmu; 4) wydzierżawiający nie ponosi odpowiedzialności za działalność prowadzoną na wydzierżawionej powierzchni przez dzierżawcę; 5) dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności za zwykłe zużycie przedmiotu najmu, będące następstwami jego prawidłowego użytkowania.
W dniu 1 września 2015 r. zawarto kolejną umowę dzierżawy powierzchni lokalu między [...] sp. z o. o. w [...] (dzierżawca) a M. K. (wydzierżawiającym). Jej przedmiotem jest dzierżawa miejsca w przedmiotowym lokalu o powierzchni 3 m˛ pod instalacje urządzenia do gier, na którym dzierżawca będzie prowadził działalność gospodarczą (§ 1 ust. 1 umowy). Z tytułu umowy wydzierżawiający będzie otrzymywał od dzierżawcy, od chwili przejęcia w dzierżawę przedmiotu umowy, po zainstalowaniu urządzenia, czynsz dzierżawny w wysokości ustalonej zgodnie z aneksem do umowy (§ 2 ust. 1 umowy). W kwocie czynszu dzierżawnego są zawarte wszystkie dodatkowe opłaty eksploatacyjne powierzchni, w szczególności ryczałtowa opłata za prąd i dostęp do internetu oraz utrzymanie przedmiotu umowy w należytym porządku i czystości (§ 2 ust. 4 umowy). Umowę zawarto na czas nieokreślony i wchodzi w życie z dniem podpisania (§ 3 ust. 1 umowy). Wydzierżawiający jest zobowiązany jest niezwłocznie powiadomić dzierżawcę o każdym przypadku niszczenia, włamania lub istotnego uszkodzenia urządzeń będących własnością i we władaniu dzierżawcy (§ 4 ust. 1 umowy). W dniu 1 września 2015 r. zawarto aneks do tej umowy. Na podstawie § 1 ust. 1 aneksu strony zmieniły § 1 umowy przez dodanie § 1 ust. 3 stanowiącego, że dzierżawca będzie wykorzystywał przedmiot dzierżawy do zainstalowania i użytkowania urządzenia [...]
M. K. urządzał gry na przedmiotowych dwóch automatach, gdyż wynajął powierzchnię 3 m˛ sklepu przy ul. [...] w [...]. W umowie oświadczył, że posiada tytuł prawny do władania lokalem i umożliwia spółce urządzenie i prowadzenie gier na automatach w lokalu. Nie sposób jest pominąć go jako podmiot urządzający gry, skoro kontrola wykazała urządzanie gier właśnie w tym miejscu (udostępnienie urządzeń do gier). M. K. zatem współuczestniczył w urządzaniu gier co najmniej przez zapewnienie odpowiednich warunków do uruchomienia automatów, gdzie przeznaczył do tego celu powierzchnię 3 m˛ sklepu i z całą pewnością zapewnił w co najmniej minimalnym zakresie bieżącą obsługę tych urządzeń.
Z praktycznego punktu widzenia nie jest możliwe, aby proces urządzania gier odbywał się bez udziału M. K. na najmowanej powierzchni, bez zaangażowania innych czynników będących w jego wyłącznej dyspozycji. Już w zawartych umowach nałożone zostały na niego określone obowiązki, np. zobowiązanie do stałego dostarczania energii elektrycznej do wydzierżawionej powierzchni lokalu. Nie jest więc tak, że udział dysponenta lokalu ograniczał się wyłącznie do wynajęcia powierzchni lokalu, w którym umieszczono urządzenia.
Podpisując umowy najmu powierzchni użytkowej strona przyczyniła się do udostępnienia automatów osobom trzecim i umożliwiła im prowadzenie na nich gier. Gdyby dysponent lokalu nie zgodził się na wydzierżawienie powierzchni użytkowej, nie miałoby miejsca urządzanie gier. Automaty do gier umieszczono w sklepie należącym do strony.
Przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. stanowi, że karze pieniężnej podlega także urządzający gry na automatach poza kasynem gry, zaś kara ta - zgodnie z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. - wynosi 12 000 zł od każdego automatu.
Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji.
Decyzją z 15 listopada Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji powołano art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm.), dalej: "o.p.", art. 2 ust. 3, 4 i 5, art. 3, art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 90 i art. 91 u.g.h.
W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego wskazano m. in., co następuje.
Urządzanie gier na automatach to nie tylko udostępnianie swojego urządzenia, ale także umożliwianie grającym korzystanie z niego, nawet jeżeli stanowi cudzą własność. Urządzanie gier oznacza układanie systemu gry, organizowanie jej, określanie wygranych, udostępnianie sprzętu. Urządzanie gier nie może być utożsamiane z fizycznym ich prowadzeniem, lecz powinno być rozumiane szerzej. Wskazane przez organ pierwszej instancji zapisy umowy z 1 września 2015 r. między stroną a [...] sp. z o. o. w [...] wskazują, że strona urządzała gry na automatach w rozumieniu u.g.h.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. K. zarzucił:
1. rażące naruszenie art. 120 o.p. w zw. z art. 89 u.g.h. i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), dalej: "Konstytucja", przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na wydaniu decyzji w oparciu przepisy prawa o nieistniejące w dniu orzekania;
2. oczywisty błąd w zakresie ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie przez bezzasadne i dowolne przyjęcie, że skarżący, jako jedynie wynajmujący innym podmiotom powierzchnię przedmiotowego lokalu, jest osobą urządzającą gry na automatach, chociaż nie sposób przypisać mu takiej aktywności, a też i nic takiego nie wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie;
3. rażące naruszenie art. 8 w zw. z art. 1 pkt 11 w zw. z art. 1 pkt 5 w zw. z art. 1 pkt 2 dyrektywy nr 98/34/WE z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. UE.L.98.204.37 ze zm.), dalej: "dyrektywa nr 98/34", mające postać wydania sprzecznego z prawem Unii Europejskiej orzeczenia opartego o art. 89 w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h., które mocą wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 lipca 2012 r. o sygn. C-213/11 uznano za przepisy techniczne, które tym samym, z uwagi na brak ich obligatoryjnej notyfikacji Komisji Europejskiej, nie mogą być stosowane w postępowaniu krajowym;
4. rażące naruszenie art. 120 o.p. przez oparcie kwestionowanego orzeczenia na art. 89 w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h., które w konsekwencji wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 lipca 2012 r. uznać należy za nieskuteczne w polskim systemie prawa.
Skarżący wniósł o:
1. uchylenie zaskarżonej i decyzji organu pierwszej instancji oraz umorzenie postępowania;
2. zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania;
3. wystąpienie przez Naczelny Sąd Administracyjny do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniem prejudycjalnym, którego zakres obejmie ustalenie co do technicznego charakteru art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., przewidującego wymierzanie kary pieniężnej urządzającemu gry na automatach poza kasynem w sytuacji, gdy rzeczą obecnie już bezsporną jest, że zakaz prowadzenia gier na automatach poza kasynami (tj. art. 14 ust. 1 u.g.h.) pozostaje bezskuteczny jako norma techniczna nigdy nie notyfikowana w Komisji Europejskiej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wyrokiem z 23 września 2020 r. o sygn. akt III SA/Po 11/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku wskazano m. in., co następuje.
Wyrażenie "urządzanie gier" należy rozumieć szeroko. Obejmuje ono podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów), w rozumieniu art. 2 ust. 3 i 5 u.g.h. "Urządzający gry", o którym mowa w art. 89 ust. 1 u.g.h. to podmiot realizujący (wykonujący) te działania, czynności. Urządzanie gier na automatach obejmuje nie tylko fizyczne ich prowadzenie, ale także inne zachowania aktywne polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego automatu nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatu w stanie stałej aktywności umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych związane z obsługą urządzenia czy zatrudnieniem odpowiednio przeszkolonego personelu i ewentualnie jego szkolenie. W konsekwencji warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych.
O takich zachowaniach można mówić w przypadku skarżącego, gdyż z zawartej umowy wynikało, że strona winna powiadamiać posiadacza automatów o ich uszkodzeniach. Wobec tego organy obu instancji zasadnie przyjęły, że skarżący był podmiotem współpracującym, co najmniej współorganizującym gry, podejmując czynności i przyjmując obowiązki pozostające w związku z działalnością obejmującą urządzanie gier na automacie poza kasynem gry, a tym samym nie naruszyły art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.
M. K. zaskarżył opisany wyrok w całości i na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", zarzucił:
1. naruszenie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a w zw. z art. 247 § 1 pkt 2 o.p., to jest brak stwierdzenia nieważności decyzji organu celno-skarbowego drugiej instancji, w sytuacji gdy orzeczenie to wydano bez podstawy prawnej obowiązującej w chwili rozstrzygania;
2. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w zw. z art. 120 o.p. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. w zw. z art. 7 Konstytucji, polegające na braku uchylenia decyzji wydanej przez organ drugiej instancji w oparciu o przepisy prawa nieistniejące w dacie orzekania, czym naruszono zasadę legalizmu;
3. naruszenie art. 3 p.p.s.a i art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) przez oparcie zaskarżonego wyroku o przeprowadzony przez Sąd pierwszej instancji proces w istocie prawotwórczy, tj. polegający na stworzeniu na potrzeby orzeczenia i następnie na zastosowaniu takiej normy prawnej, która nie istnieje w systemie prawa, przy czym jej brak uznać należy za świadomą decyzję prawodawcy, której podważenie nie leży w zakresie właściwości rzeczowej sądu administracyjnego;
4. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. przez brak uchylenia zaskarżonej decyzji mimo naruszenia prawa materialnego, mającego podstawowy wpływ na wynik sprawy, co ma postać akceptacji dla zastosowania art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. w kształcie obowiązującym do 31 marca 2017 r., chociaż nie istnieje żaden przepis intertemporalny, pozwalający stosować do spraw takich jak niniejsza przepisy poprzednie, skutecznie już uchylone, czyli po prostu nie istniejące w porządku prawnym;
5. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. przez brak uchylenia zaskarżonej decyzji mimo naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, co ma postać akceptacji dla zastosowania w sprawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h w sytuacji gdy skarżący żadnym ze swoich zachowań nie zrealizował przesłanek przedmiotowego przepisu, tj. brak jest podstaw aby przypisać mu odpowiedzialność za urządzanie gier na automatach;
6. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 189a i nast. ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000); dalej: "K.p.a.", przez ich pominięcie, mimo że znajdują one zastosowanie do kar takich jak przedmiotowa, a okoliczności faktyczne sprawy (w szczególności strona podmiotowa) uzasadniają oparcie rozstrzygnięcia o przedmiotową regulację;
7. naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a polegające na nierozpoznaniu przez Sąd pierwszej instancji wszystkich zarzutów stawianych skarżonej decyzji, które mieściły się w granicach sprawy, a rozpoznanie których związane było z możliwością nałożenia administracyjnej kary pieniężnej na skarżącą;
8. rażące naruszenie art. 8 w zw. z art. 1 pkt 11 w zw. z art. 1 pkt 5 w zw. z art. 1 pkt 2 dyrektywy nr 98/34/WE, mające postać wydania sprzecznego z prawem Unii Europejskiej orzeczenia, opartego o art. 89 w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h., które mocą wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 lipca 2012 r. o sygn. C-213/11 uznano za przepisy techniczne, które tym samym, z uwagi na brak ich obligatoryjnej notyfikacji Komisji Europejskiej, nie mogą być stosowane w żadnym postępowaniu krajowym, w tym szczególnie takim jak niniejsze;
9. rażące naruszenie art. 120 o.p. przez oparcie kwestionowanego orzeczenia na art. 89 w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h., które w konsekwencji wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 lipca 2012 r. uznać należy za nieskuteczne w polskim systemie prawa;
10. naruszenie art. 267 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej przez niedozwolone, faktyczne zastąpienie przewidzianej tam kompetencji sądu krajowego do przedstawienia pytania prejudycjalnego Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej innym prejudykatem, tj. abstrakcyjną uchwałą składu 7 sędziów NSA o sygn. akt I GPS 1/16, podjętą mimo tego, że NSA nie posiada kompetencji do wypowiadania się w sprawie wykładni aktów prawa unijnego, gdyż jest to zakres wyłącznej właściwości Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy, doprowadzając Sąd pierwszej instancji do przyjęcia i zastosowania w zaskarżanym wyroku wykładni prawa unijnego sprzecznej z utrwaloną linią orzeczniczą TSUE, a w szczególności do zignorowania prawnego obowiązku odmowy zastosowania nienotyfikowanych przepisów technicznych.
Skarżący złożył również wniosek, aby Naczelny Sąd Administracyjny wystąpił do TSUE z pytaniem prejudycjalnym, którego zakres obejmie ustalenie co do technicznego charakteru art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. przewidującego wymierzanie kary pieniężnej urządzającemu gry na automatach poza kasynem, w sytuacji gdy bezsporne jest, że zakaz prowadzenia gier na automatach poza kasynami (art. 14 ust. 1 u.g.h.) pozostaje bezskuteczny jako norma techniczna nigdy nie notyfikowana w Komisji Europejskiej. Wypowiedzi Trybunału wymaga w szczególności ustalenie, czy wywodzone z Traktatów o Unii Europejskiej i o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej zasady lojalnej współpracy i efektywności prawa unijnego stoją na przeszkodzie co do stosowania przepisu takiego jak art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h, albowiem w praktyce obrotu prawnego w Polsce dochodzi do sytuacji dalece paradoksalnych, tj. nakładania kary pieniężnej za naruszenie zakazu, który nie może być stosowany.
Wyrokiem z 28 września 2023 r. o sygn. akt II GSK 84/21 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.
W uzasadnieniu wyroku NSA podniósł, co następuje.
Trafne są zarzuty skargi kasacyjnej z pkt 5 i pkt 7 petitum skargi kasacyjnej.
Sąd pierwszej instancji nie przeprowadził właściwej analizy ustaleń faktycznych poczynionych przez organy obu instancji, które stały się podstawą przypisania skarżącemu popełnienia deliktu, o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a.
Zasadny jest zarzut skargi kasacyjnej zmierzający do zakwestionowania stanowiska WSA w Poznaniu, który uznał, że organy prawidłowo przypisały skarżącemu przymiot urządzającego gry na automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.
Stan prawny rozpoznawanej sprawy kształtują przepisy u.g.h. w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 88), która wprowadziła do art. 89 ust. 1 u.g.h. osobną podstawę do wymierzenia kary pieniężnej posiadaczowi lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier (art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4). Na gruncie omawianej regulacji, w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie wspomnianej nowelizacji, Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie przyjmował, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot w sytuacji, gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry na automatach" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry", jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot jest niezbędna, jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej.
Przy ocenie, czy konkretny podmiot powinien zostać uznany za "urządzającego gry na automatach" niezbędne jest odwołanie się do wszystkich elementów stanu faktycznego.
"Urządzanie gier na automatach" to ogół czynności i działań umożliwiających takie gry, a w szczególności udostępnienie potencjalnym graczom automatów do gier, zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności umożliwiającej ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.
W sprawach dotyczących podmiotów, którym nie można wprost przypisać cechy "urządzającego gry na automacie", to jest np. w odniesieniu do podmiotów, które wynajmują (wydzierżawiają) powierzchnie w celu urządzania na nich gier hazardowych, organy prowadzące postępowanie w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej powinny dokładnie wyjaśnić ich udział w tego rodzaju przedsięwzięciu. W celu ustalenia odpowiedzialności takiego podmiotu istotne jest udowodnienie, że wykonywał on konkretne czynności pozwalające na przypisanie mu cechy "urządzającego gry na automatach". Istniejące powiązanie określonych podmiotów, np. urządzającego gry na automacie w lokalu i wynajmującego lokal, samo przez się nie świadczy jeszcze o tym, że drugi z podmiotów jest również urządzającym gry na automacie. Granica ocen w tego rodzaju sytuacjach powinna uwzględniać złożoność sytuacji faktycznych i rzeczywiste powiązania istniejące między podmiotami.
Za uznaniem, że skarżący urządzał gry na automatach przemawiały w ocenie WSA następujące okoliczności: zawarcie umowy dzierżawy powierzchni lokalu i zobowiązanie do informowania dysponenta automatów o ich uszkodzeniu. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że samo wynajęcie lokalu lub jego części w celu urządzania gier hazardowych nie przesądza ani o urządzaniu tych gier przez wynajmującego ani też takiej okoliczności nie wyłącza. W celu przypisania cechy "urządzającego gry" konieczne jest udowodnienie wykonywania innych czynności wskazujących na zaangażowanie podmiotu w urządzanie gier.
WSA nie ocenił czy organy takich ustaleń dokonały, a w konsekwencji doszło do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż uzasadnienie wyroku powinno m. in. zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy i podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a., mającym wpływ na rezultat kontroli kasacyjnej zaskarżonego orzeczenia, będzie takie uzasadnienie, w którym ocena o zgodności z prawem zaskarżonego aktu formułowana jest bez (gruntownego) odniesienia się do okoliczności konkretnego stanu faktycznego sprawy, albowiem w tego rodzaju sytuacji nie jest możliwe zrekonstruowanie przebiegu operacji logicznej, rezultatem której jest przyjęcie konkretnego kierunku interpretacji i zastosowania konkretnych przepisów prawa w okolicznościach konkretnego stanu faktycznego sprawy.
Metoda sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w szczególności w zakresie odnoszącym się do podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia, uzasadnia twierdzenie o występowaniu w nim przedstawionych powyżej wadliwości. Wyrażają się one w zaniechaniu przez Sąd wnikliwej oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu.
W szczególności Sąd pierwszej instancji dotychczas nie wypowiedział się w sposób wystarczający w kwestii tego, czy w dotychczasowym postępowaniu zebrano dowody pozwalające na przyjęcie, że skarżący, poza wydzierżawieniem powierzchni pod instalację automatów, wykonywał jakiekolwiek czynności związane z grami na nich oraz, że wziął na siebie obowiązki mogące świadczyć o jego rzeczywistym zaangażowaniu w proces urządzania gier na automatach. Przykładowo, nie wykazano, aby skarżący czy jego pracownicy mieli klucze do automatów, czy też aby to do nich grający zgłaszali roszczenia reklamacyjne związane z funkcjonowaniem automatów ani też że skarżący zasilał automaty w gotówkę do wypłaty wygranych, co mogłoby świadczyć o wykonywaniu czynności innych niż wynikające z zawartej umowy dzierżawy. Za przypisaniem skarżącemu cechy "urządzającego gry" nie może przemawiać to, że powinien "powiadamiać posiadacza automatów o ich uszkodzeniach".
Sąd pierwszej instancji w swoich rozważaniach nie uwzględnił, że skarżący zawarł dwie umowy dzierżawy z dwoma różnymi podmiotami, które były właścicielami automatów do gier znajdujących się w sklepie prowadzonym przez skarżącego, położonym w [...] przy ul. [...]. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdził, że warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania gier hazardowych, lecz nie wyjaśnił na czym polegał aktywny udział skarżącego, przy uwzględnieniu, że każdy z automatów do gier został usytuowany w sklepie skarżącego na podstawie umowy zawartej z właścicielem automatu, a treść tych umów nie była tożsama.
Rzeczą zatem Sądu pierwszej instancji była ocena zaskarżonej decyzji pod kątem dokonania ustaleń faktycznych umożliwiających ocenę, w odniesieniu do każdego z automatów, że skarżący był "urządzającym gdy" na poszczególnych automatach. Sąd pierwszej instancji dotychczas nie przedstawił takiej oceny, zaś bardzo zwięzłe stanowisko przyjęte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie pozwala na stwierdzenie, że kontrolę zaskarżonej decyzji przeprowadzono prawidłowo, a jej wynik uzasadniał odpowiedzialność skarżącego za delikt z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.
Bez przeprowadzenia analizy umowy dzierżawy powierzchni użytkowej zawartej 26 sierpnia 2015 r. między skarżącym jako wydzierżawiającym i [...] sp. z o. o. we [...] - dzierżawcą powierzchni 3 m˛ w lokalu użytkowym, w którym skarżący prowadził sklep oraz umowy dzierżawy powierzchni lokalu zawartej 1 września 2015 r. między wydzierżawiającym M. K. i dzierżawcą [...] sp. z o. o. w [...] powierzchni 3 m˛ nie jest możliwe zindywidualizowanie działań podejmowanych przez skarżącego wobec każdego z dzierżawców, a w konsekwencji przyjęcie, czy aktywność skarżącego będąca konsekwencją zawartych umów uzasadniała przyjęcie, że skarżący był "urządzającym gry" na każdym z automatów.
Przeprowadzenie takiej oceny jest o tyle konieczne, że kara pieniężna nakładana jest za każdy automat, a w sytuacji zawarcia odrębnych umów o różnych postanowieniach nie można wykluczyć, że w zależności od ich treści zakres odpowiedzialności skarżącego może być różny.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancji uwzględni przedstawioną powyżej wykładnię art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. sprowadzającą się do uznania, że "urządzającym gry" nie jest osoba, która jedynie umożliwiła wstawienie automatów do swojego pomieszczenia i podłączenie tego urządzenia do energii elektrycznej, oraz zbada, czy skarżący może być uznany za podmiot "urządzający gry". W konsekwencji oceni, czy zaistniały podstawy do nałożenia na skarżącego kary pieniężnej na mocy art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h.
Na rozprawie pełnomocnik organu wnosząc o oddalenie skargi podniósł, że umowa dzierżawy wskazuje na urządzanie przez skarżącego gier na automatach. Uczestnik postępowania (prokurator) wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga podlega uwzględnieniu, gdyż zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).
Sąd orzekał w warunkach uprzedniego wydania wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny z 28 września 2023 r. o sygn. akt II GSK 84/21. Wyrokiem tym NSA uchylił wyrok WSA w Poznaniu z 23 września 2020 r. o sygn. akt III SA/Po 11/20 i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania.
W takiej sytuacji, zgodnie z art. 190 zd. pierwsze p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA.
Wykładnia prawa to ustalenie znaczenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Nie obejmuje natomiast ocen dotyczących stanu faktycznego. To ostatnie stwierdzenie wymaga jednak rozważenia z uwagi na szczególny charakter spraw przed sądami administracyjnymi. W skardze kasacyjnej zarzucono m. in. wyrokowi WSA naruszenie przepisów p.p.s.a. w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. polegające na zaakceptowaniu ustaleń organów, że skarżący urządzał gry na dwóch automatach znajdujących się w lokalu w dniu kontroli.
Biorąc to pod uwagę, w kontekście określonego w art. 190 p.p.s.a. zakresu związania WSA istotne jest, iż NSA uznał, że trafne są jedynie zarzuty z pkt 5 i pkt 7 petitum skargi kasacyjnej dotyczące odpowiednio:
1. bezpodstawnego przypisania skarżącemu odpowiedzialności za urządzanie gier na dwóch automatach i
2. nierozpoznaniu przez Sąd pierwszej instancji wszystkich zarzutów wobec zaskarżonej decyzji.
To ostatnie stwierdzenie należy rozumieć jako błędne rozpoznanie zarzutu bezpodstawnego przypisania skarżącemu odpowiedzialności za urządzanie gier, gdyż NSA nie uznał za zasadne zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące:
1. wydania zaskarżonej decyzji w oparciu o przepisy prawne nieobowiązujące w dniu jej wydania; NSA bowiem uznał, że stan prawny kontrolowanej sprawy kształtują przepisy u.g.h. w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 88), to jest stan prawny sprzed 1 kwietnia 2017 r.; tym samym niezasadny jest pierwszy zarzut skargi;
2. niemożności stosowania w kontrolowanej sprawie art. 89 u.g.h. w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h.; zdaniem NSA można te przepisy stosować, stąd nie są zasadne zarzuty skargi (trzeci i czwarty) dotyczące charakteru technicznego tych przepisów i niemożliwości ich stosowania w związku z brakiem ich obligatoryjnej notyfikacji Komisji Europejskiej.
NSA zatem zobowiązał Sąd pierwszej instancji do skontrolowania poprawności ustaleń faktycznych organów obu instancji w zakresie przypisania skarżącemu odpowiedzialności za urządzanie gier na przedmiotowych dwóch automatach przez analizę dwóch umów dzierżawy i ustalenie czy wykonywano konkretne czynności przemawiające za urządzaniem gier.
Biorąc pod uwagę wskazania NSA Sąd orzekający w niniejszym składzie uznał, że prawidłowe jest ustalenie organów, że skarżący urządzał gry z naruszeniem przepisów u.g.h. na automacie [...] znajdującym się w przedmiotowym lokalu na podstawie umowy dzierżawy z 1 września 2015 r. zawartej między [...] sp. z o. o. w [...] (dzierżawca) a skarżącym. Jej przedmiotem jest dzierżawa miejsca w przedmiotowym lokalu o powierzchni 3 m˛ pod instalacje urządzenia do gier, na którym dzierżawca będzie prowadził działalność gospodarczą (§ 1 ust. 1 umowy). Z tytułu umowy wydzierżawiający będzie otrzymywał od dzierżawcy, od chwili przejęcia w dzierżawę przedmiotu umowy, po zainstalowaniu urządzenia, czynsz dzierżawny w wysokości ustalonej zgodnie z aneksem do umowy (§ 2 ust. 1 umowy). W kwocie czynszu dzierżawnego są zawarte wszystkie dodatkowe opłaty eksploatacyjne powierzchni, w szczególności ryczałtowa opłata za prąd i dostęp do internetu oraz utrzymanie przedmiotu umowy w należytym porządku i czystości (§ 2 ust. 4 umowy). Umowę zawarto na czas nieokreślony i wchodzi w życie z dniem podpisania (§ 3 ust. 1 umowy). Wydzierżawiający jest zobowiązany jest niezwłocznie powiadomić dzierżawcę o każdym przypadku niszczenia, włamania lub istotnego uszkodzenia urządzeń będących własnością i we władaniu dzierżawcy (§ 4 ust. 1 umowy). W dniu 1 września 2015 r. zawarto aneks do tej umowy. Na podstawie § 1 ust. 1 aneksu strony zmieniły § 1 umowy przez dodanie § 1 ust. 3 stanowiącego, że dzierżawca będzie wykorzystywał przedmiot dzierżawy do zainstalowania i użytkowania urządzenia [...] [...]
Z jednej strony zatem zapisy tej umowy, a z drugiej okoliczność, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą w przedmiotowym lokalu pozwala uznać za prawidłowe ustalenia organów, że podejmował wobec tego automatu konkretne czynności związane z jego obsługą i zapewnieniem jego prawidłowego funkcjonowania bądź umożliwił innym osobom ich dokonywanie.
Nie jest sporne, że skarżący nie posiadał na działalność w zakresie gier na automatach koncesji na kasyno gry (art. 3 w zw. z art. 6 ust. 1 u.g.h.). Zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Na podstawie art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. wysokość kary pieniężnej wymierzanej w tym przypadku wynosi 12 000 zł od każdego automatu.
W ocenie Sądu natomiast organy obu instancji nie wykazały, aby skarżący urządzał gry z naruszeniem przepisów u.g.h. na automacie [...] znajdującym się w przedmiotowym lokalu na podstawie umowy dzierżawy z 26 sierpnia 2015 r. zawartej między [...] sp. z o. o. we [...] (dzierżawca) a skarżącym. Żadne bowiem z postanowień tej umowy nie wskazuje, aby zawarto ją w celu wstawienia i użytkowania przedmiotowego automatu [...]. W szczególności o celu takim nie przesądza zapis umowy zobowiązujący skarżącego do zapewnienia dostarczania energii elektrycznej na wydzierżawionej powierzchni lokalu. W tym kontekście nie można uznać, że skarżący dokonywał konkretnych czynności wobec tego automatu, świadczących o urządzaniu na nim gier z naruszeniem przepisów u.g.h. Przepisy o.p. określające zasady gromadzenia i przeprowadzania dowodów oraz ich oceny mają zapewniać zgodność ustaleń faktycznych z prawdą (art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191). Organy mają zatem obowiązek podjąć wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, dokonując na jego podstawie oceny, czy dana okoliczność została udowodniona. Przeprowadzona przez organy ocena zebranych dowodów w zakresie urządzania przez skarżącego gier na automacie [...] jest zatem dowolna (art. 191 o.p.).
Organ odwoławczy może przeprowadzić na podstawie art. 229 o.p. dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Po przeprowadzeniu takiego postępowania organ odwoławczy wyda decyzję, w której zastosuje się do wskazań zawartych w niniejszym uzasadnieniu.
Wobec tego Sąd orzekł jak w pkt I. sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
W pkt II. sentencji wyroku orzeczono o kosztach postępowania na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i art. 206 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). Na zasądzone koszty składają się: kwota 720 zł uiszczona tytułem wpisu od skargi, kwota 17 zł uiszczona tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa i kwota 1 800 zł tytułem wynagrodzenia radcowskiego (w związku z częściowym uznaniem zarzutów skargi Sąd orzekł o tym wynagrodzeniu w wysokości połowy wynagrodzenia, o którym mowa w § 2 pkt 5 powyższego rozporządzenia).