III SA/PO 24/25

III SA/Po 24/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-03-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Paluszyńska
Walentyna Długaszewska /przewodniczący sprawozdawca/
Zbigniew Kruszewski
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 497
art. 28 ust. 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Sentencja
Dnia 19 marca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski Protokolant : st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2025 roku sprawy ze skargi J. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników uchyla zaskarżoną decyzję
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 26 listopada 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], po rozpatrzeniu wniosku J. C., na podstawie
art. 83 ust. 1 pkt 3:
1. oraz art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497), dalej: "U.S.U.S.", odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej wysokości 109 014,44 zł, w tym:
a) na ubezpieczenia społeczne w łącznej wysokości 75 927,78 zł, w tym z tytułu:
- składek za okres od maja 2013 r. do sierpnia 2013 r., od grudnia 2013 r. do stycznia 2014 r., od marca 2014 r. do czerwca 2015 r. w wysokości
27 346,78 zł,
- odsetek liczonych na 26 września 2024 r. przypadających od wyżej wymienionych składek - w wysokości 27 470 zł,
- odsetek w wysokości 21 053 zł naliczonych na 26 września 2024 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres od maja 2013 r. do sierpnia 2013 r., od grudnia 2013 r. do stycznia 2014 r. i od marca 2014 r. do czerwca 2015 r.,
- kosztów upomnienia w wysokości 58 zł,
b) na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej wysokości 33 086,66 zł, w tym z tytułu:
- składek za okres od grudnia 2013 r. do marca 2017 r., lipiec 2017 r., od czerwca 2018 r. do października 2018 r. w wysokości 12 852,26 zł,
- odsetek liczonych na 26 września 2024 r. przypadających od wyżej wymienionych składek - w wysokości 11 774 zł,
- odsetek w wysokości 8 298 zł liczonych na 26 września 2024 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres od grudnia 2013 r. do lutego 2014 r. i od kwietnia 2014 r. do czerwca 2015 r.,
- kosztów upomnienia w wysokości 162,40 zł;
2. oraz art. 28 ust. 3a, art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie", odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej wysokości 24 788,66 zł, w tym na ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2013 r. do marca 2017 r., lipiec 2017 r., od czerwca 2018 r. do października 2018 r. w łącznej wysokości 24 788,66 zł, w tym z tytułu:
- składek w wysokości 12 852,26 zł,
- odsetek liczonych na 26 września 2024 r. w wysokości 11 744 zł,
- kosztów upomnienia w wysokości 162,40 zł.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, co następuje.
Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej 1 listopada 2018 r.
W związku z tym, że nie wywiązał się z obowiązku opłacania składek, na koncie powstały zaległości.
W dniu 26 września 2024 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek.
W uzasadnieniu pisma wnioskodawca wskazał, że od 1 lutego 1986 r. prowadził działalność gospodarczą - zakład krawiecki. Od 2008 r. zakład w coraz większym stopniu zaczął tracić płynność finansową, na co niemały wpływ miała pogarszająca się ogólnie sytuacja w kraju i wzrastające koszty utrzymania. Powstały problemy związane z otrzymywaniem zapłaty za faktury od kontrahentów: do dnia dzisiejszego, mimo wyroków sądowych i windykacji, nie udało się odzyskać należności od dłużników w wysokości 141 839,96 zł, co było jedną z głównych przyczyn powodujących zadłużenie w płaceniu składek. Kwota ta w pełni wystarczyłaby na pokrycie zadłużenia w płaceniu składek.
Trudna sytuacja finansowa w dużym stopniu wpłynęła na pogarszanie się stanu zdrowia wnioskodawcy. Częste wizyty u lekarzy, zakup drogich leków, rehabilitacje związane z silnymi bólami w okolicy międzyłopatkowej (pogłębiona lordoza kręgosłupa lędźwiowego ze skoliozą lewoskrętną połączone ze zmianami zwyrodnieniowymi wyrostków ościstych). Pojawiająca się tzw. rwa kulszowa, zawroty głowy, często występujące obrzęki nóg w okolicy kostki, skurcze w klatce piersiowej, zadyszka i zaburzenia nerwicowe z wyżej już wymienionymi dolegliwościami powodowały duże ograniczenia w efektywnej działalności. W tym okresie główną podstawą egzystencji wnioskodawcy były otrzymywane środki z tytułu przyznanej renty, a następnie od listopada 2010 r. - z emerytury. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności na podstawie badań RM kręgosłupa, wyników badań radiologicznych, dokumentów leczenia ortopedycznego i kardiologicznego 13 maja 2015 r. wydał orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym (05-R-07-S).
Działalność gospodarcza z roku na rok generowała coraz większe straty, aby w roku 2015 strata wyniosła już 77 123, zł. Brak pozytywnych efektów w dążeniu do poprawy płynności finansowej i coraz większe problemy zdrowotne przyczyniły się do likwidacji działalności gospodarczej, którą ostatecznie zakończono 31 października 2018 r.
W międzyczasie postępująca osteoporoza była przyczyną złamań śródstopia lewej nogi, złamań nadgarstków lewej ręki i dwukrotnie prawej ręki. W związku z dolegliwościami kamicy nerkowej wnioskodawca przebywał w szpitalu na leczeniu. Dwukrotnie interwencyjnie przebywał w szpitalu z powodu migotania i trzepotania przedsionków serca. W związku z tym 26 kwietnia 2023 r. dokonano ablacji tkanki mięśnia sercowego endokardialnej i epikardialnej. Tylko w 2023 roku na wizyty prywatne u lekarzy i na rehabilitację wydano przeszło 3 000 zł, a na zakup lekarstw
3 052,31 zł. Poważna kontuzja stawu kolanowego lewej nogi wymaga operacji ortopedycznej dokonującej wymianę stawu na tzw. endoprotezę. Na taką operację w ramach NFZ czeka się kilka lat. Rodzina, głównie córki, podjęły decyzję składania pieniędzy na operację prywatnie. Niestety uskładane środki gromadzone w banku w wysokości 5 313 zł w drodze egzekucji zabrał ZUS. Następują coraz dotkliwsze zwyrodnienia obu stawów kolanowych i pogłębiające się zwyrodnienia krawędzi powierzchni stawowych panewek obu stawów biodrowych. W związku z tym wnioskodawcę czeka specjalistyczne leczenie i operacje, co w przypadku skorzystania z lecznictwa prywatnego będzie uzależnione od zgromadzenia niemałych środków finansowych. Obecnie wnioskodawca musi pożyczać pieniądze i korzystać z pomocy finansowej rodziny. Otrzymywana emerytura w pełnej kwocie bez obecnego potrącania 25% na spłatę zaległych składek nie jest wystarczająca na pokrycie wszystkich wydatków na potrzeby codzienne, nie licząc nieprzewidzianych kosztów leczenia zdrowia. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomego. Jedyna nadzieja na spłatę zaległych składek tkwiła w odzyskaniu należnych kwot od dłużników. Mając przeszło 78 lat, w obecnej sytuacji materialnej i zdrowotnej oraz nie mając żadnych szans na odzyskanie długów wnioskodawca nie jest w stanie spłacić należności wobec ZUS.
Dodatkowo wnioskodawca wyjaśnił, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W 1994 r. żona, J. C., wniosła pozew o zniesienie wspólności majątkowej małżeńskiej. Sąd Rejonowy w Ostrowie WIkp. prawomocnym wyrokiem ustalił datę zniesienia wspólności małżeńskiej majątkowej z dniem 30 września 1994 r. O tego czasu wnioskodawca i jego żona prowadzili oddzielne gospodarstwa domowe. Żona utrzymywała się z emerytury, a wnioskodawca - z działalności gospodarczej. Obecnie wnioskodawca mieszka w domu córki - M. K., pokrywając 1/3 kosztów utrzymania. W 2023 r. stałe wydatki związane z utrzymaniem wyniosły
16 748,31 zł, w tym: energia elektryczna 1 392 zł, gaz 4 536 zł, węgiel 1 200 zł, woda 264 zł, kanalizacja 636 zł, wywóz śmieci 564 zł, tv kablowa 516 zł, telefon 252 zł, podatek od nieruchomości 336 zł (łącznie 9 696 zł), a ponadto koszt zakupu leków wyniósł 3 052,31 zł i wydatki na wizyty lekarskie i rehabilitacje 4 000 zł.
W 2024 r. stałe wydatki związane z utrzymaniem będą na poziomie 19 560 zł. Wnioskodawca wydał już na zakup leków 1 791,21 zł, na prywatne wizyty lekarskie i rehabilitację 5 000 zł. Przewidywany koszt tych wydatków wyniesie 9 000 zł. Ponadto: energia elektryczna 1 800 zł, gaz 4 680 zł, węgiel 1 200 zł, woda 360 zł, kanalizacja
720 zł, wywóz śmieci 384 zł, tv kablowa 564 zł, telefon 516 zł, podatek od nieruchomości 336 zł (łącznie 10 560 zł).
W związku z dużymi wydatkami na utrzymanie, a głównie na lekarstwa i zabiegi rehabilitacyjne, wnioskodawca korzysta z pomocy finansowej rodziny (córek).
Ze względu na duży koszt endoprotezy stawu kolanowego (15 000 zł), w czym starały się pomóc córki i uzbierana kwota 5 313 zł została w drodze egzekucji zabrana przez ZUS, wnioskodawca jest zmuszony czekać na termin z NFZ, a do tego czasu ponosić duże wydatki na niezbędną rehabilitację.
W piśmie z 15 listopada 2024 r. wnioskodawca wskazał, że:
1) w jego przypadku zaistniało zaprzestanie działalności przy jednoczesnym braku majątku, co zostało wykazane w uzasadnieniu wniosku i uzasadnieniu zakończenia egzekucji prowadzonej przez Urząd Skarbowy w Ostrowie WIkp. z
13 marca 2019 r. i 5 lipca 2022 r.;
2) opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby wnioskodawcę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, co zostało udokumentowane we wniosku i załącznikach;
3) poniesione straty wynikające z niezapłaconych faktur spowodowały zaległości w opłacaniu składek pozbawiając wnioskodawcę możliwości dalszego prowadzenia działalności;
4) obecny stan zdrowia wnioskodawcy nie rokuje wyleczenia chorób zwyrodnieniowych kręgosłupa, stawów biodrowych i kolanowych oraz chorób układu krążenia stanowiących istotne ryzyko nagłych incydentów sercowo naczyniowych.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wnioskodawca wskazał, że jest żonaty, jednakże od 1995 r. z żoną posiada rozdzielność majątkową, co potwierdził wyrokiem Sąd Rejonowy w [...] z 20 października 1995 r. Poinformował, że nie pracuje zarobkowo, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, jak również nie korzysta z innych form pomocy. Oświadczył, że pobiera emeryturę w wysokości 3 330,40 zł brutto, 2 428,13 zł netto - świadczenie jest zmniejszone z tytułu zaległych składek o 832,60 zł.
Według bazy ZUS wnioskodawca figuruje jako emeryt. Zgodnie z decyzją o waloryzacji emerytury z 1 marca 2024 r. aktualna wysokość świadczenia wyniosła
3 330,40 zł brutto. Dodatkowo wnioskodawca pobiera dodatek pielęgnacyjny w wysokości 330,07 zł. Po potrąceniach na rzecz ZUS w wysokości 832,60 zł do wypłaty pozostaje 2 428,13 zł.
Wnioskodawca wskazał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Oświadczył, że stałe opłaty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego w skali miesiąca wynoszą około 1 630 zł, w tym: opłaty eksploatacyjne 880 zł, a koszty związane z leczeniem 750 zł.
Do akt sprawy wnioskodawca nie przedłożył dokumentów potwierdzających powyższe koszty utrzymania. Jednakże w dodatkowych wyjaśnieniach do sprawy wskazał, że mieszka w domu należącym do córki - M. K. i pokrywa 1/3 kosztów utrzymania, które określił na łączną kwotę:
- za 2023 r. w wysokości 9 696 zł + zakup leków 3 052,31 zł i wizyty lekarskie oraz rehabilitacja w wysokości 4 000 zł,
- w 2024 r. w wysokości 10 560 zł + zakup leków 1 791,21 zł i wizyty lekarskie oraz rehabilitacja w wysokości 5 000 zł.
Wnioskodawca dodał, że w związku z dużymi wydatkami na utrzymanie korzysta z pomocy finansowej córek. Wskazał, że nie posiada innych zobowiązań pieniężnych.
Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada majątku nieruchomego, maszyn, urządzeń, środków transportu, praw majątkowych. Ustalenia na podstawie bazy CBDKW i CEP wykazały, że na wnioskodawcę aktualnie nie jest zarejestrowany żaden majątek. Zgodnie z CBDKW 19 września 2013 r. umową darowizny wnioskodawca przekazał nieruchomość nr KW KZ1 [...] i KZ1 [...] na rzecz obecnego właściciela J. B.. Wnioskodawca wskazał, że posiada inne składniki mienia ruchomego: telewizor o wartości około 400 zł, laptop o wartości około 200 zł i telefon o wartości około 300 zł. Poinformował, że posiada wierzytelności w wysokości 141 839,96 zł, których mimo wyroków sądowych i windykacji nie udało się odzyskać. Do akt załączono liczną dokumentację potwierdzająca powyższe informacje.
Mając na względzie okres powstania składek ZUS przystępując do rozpatrzenia wniosku w pierwszej kolejności dokonał ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia. Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wobec strony aktualnie jest prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne wszczęte co do najstarszych należności 28 października 2013 r. W okresie od maja 2024 r. wyegzekwowano kwotę 9 880,91 zł. Ostatnia wpłata egzekucyjna wpłynęła
1 października 2024 r. w wysokości 832,60 zł. Należności nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne.
W toku sprawy skarżący wskazał na swój stan zdrowia informując, że cierpi na wiele chorób, co potwierdza przedłożona dokumentacja medyczna.
Jak wyjaśnił organ, wskazując na art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.
Zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie.
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2024 r., poz. 794),
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa,
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe,
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
W ocenie organu, w sprawie nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W stosunku do strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkti. Zobowiązanie strony przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z
art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie zachodzi. Strona zaprzestała prowadzenia działalności. Jednocześnie nie wystąpił brak majątku. Strona uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 3 330,40 zł brutto i dodatek pielęgnacyjny w wysokości 330,07 zł. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia w wysokości 832,60 zł na ZUS, czyli do wypłaty pozostaje 2 428,13 zł. Wobec strony prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS - ostatnia wpłata z 1 października 2024 r. w wysokości 832,60 zł. Mimo zakończenia egzekucji przez NUS z 13 marca 2019 r. i z
5 lipca 2022 r., co do dalszych tytułów wykonawczych Naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Aktualnie wdrożone jest przymusowe dochodzenie należności, stąd brak podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z uwagi na powyższe wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.
Wobec niestwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia rozpatrzono wniosek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zgodnie z powołanym przepisem należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w stosunku do strony zastosowania, ponieważ nie prowadzi ona już działalności gospodarczej.
Ustawodawca w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia stwierdza, że jedną z okoliczności przemawiających za umorzeniem pomimo braku całkowitej nieściągalności jest choroba przewlekła zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. We wniosku o umorzenie skarżący wskazał na swój stan zdrowia informując, że jest osobą starszą i schorowaną.
Cierpi na osteoporozę, kamicę nerkową, migotanie i trzepotanie przedsionków, lordozę, skoliozę, zmiany zwyrodnieniowe, rwę kulszową, zawroty głowy, obrzęki nóg, skurcze w klatce piersiowej, zadyszkę, zaburzenia nerwicowe. W związku ze stanem zdrowia skarżący posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. Do akt sprawy przedłożył dokumentację medyczną potwierdzającą posiadane schorzenia. Z przedstawionych informacji nie wynika, aby strona sprawowała osobistą opiekę nad chorym członkiem rodziny. Strona pobiera jednak świadczenie emerytalne w wysokości 3 330,40 zł brutto, które jest przyznawane niezależnie od stanu zdrowia. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna strony uniemożliwia bądź ogranicza pozyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia.
ZUS rozważył możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).
Strona jest emerytem, kwota świadczenia wynosi 3 330,40 zł brutto, dodatkowo pobierając dodatek pielęgnacyjny w wysokości 330,07 zł. Po potrąceniach na rzecz ZUS w wysokości 832,60 zł do wypłaty pozostaje kwota 2 428,13 zł. Strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Zgodnie z danymi Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalne za II kwartał 2024 r. dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1 789,05 zł. Deklarowany przez stronę dochód, już po potrąceniach, jest wyższy niż minimum socjalne określone przez IPiSS, zatem jednoznacznie wyklucza stan ubóstwa.
Odnosząc się do dokonywanych potrąceń egzekucyjnych ze świadczenia emerytalnego należy wskazać, że w jednym z wyroków (sygn. akt IGSK 919/18) Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że pomniejszenia egzekucyjne są konsekwencją nieregulowania zobowiązań wobec wierzycieli i nie są uwzględniane przez praktykę orzeczniczą w ocenie sytuacji osoby zobowiązanej dla potrzeb umorzenia zaległości publicznoprawnych.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym strona wskazała, że stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą około 1 630 zł. Do akt sprawy nie dołączono dokumentów potwierdzających powyższe koszty. Strona dodała, że mieszka w domu córki i ponosi 1/3 kosztów utrzymania.
Płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno obecnym, jak i przyszłym, co potwierdza orzecznictwo sądowe. Jeżeli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to umorzenie należności byłoby przedwczesne (wyrok o sygn. akt II GSK 848/16). Aktualnie wobec strony jest prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne, które nie zostało zakończone - ostatnia wpłata egzekucyjna z 1 października 2024 r. w wysokości 832,60 zł. Wdrożone wobec strony przymusowe dochodzenie należności na rzecz ZUS, z pobieranego przez stronę świadczenia, jest prowadzone zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, która stanowi wyraz ochrony dłużnika w procesie dochodzenia zaległości. Zasada ta dopuszcza prowadzenie egzekucji z majątku zobowiązanego tylko w zakresie, w którym nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, a kwoty wolne od zajęć są ustalone przepisami prawa.
Powołany przez stronę brak zapłaty za wykonane usługi również nie może być uwzględniony. Ryzyko prawidłowego doboru kontrahentów obciąża prowadzącego działalność gospodarczą. On też ma roszczenia cywilnoprawne o naprawie szkody wynikłej z winy lub nienależytego wykonania zobowiązania przez kontrahenta. Tak więc niewłaściwy dobór kontrahenta skutkujący powstaniem zaległości z tytułu składek nie może stanowić przesłanki umorzenia. Kłopoty z odzyskiwaniem należności są zjawiskiem dość powszechnym, wpisanym w ryzyko prowadzenia działalności, a podmiot prowadzący działalność gospodarczą winien we własnym zakresie zabezpieczyć się przed ewentualnymi konsekwencjami.
Na podstawie dostępnych materiałów strona nie udowodniła, że sytuacja materialno-bytowa, rodzinna i zdrowotna całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności wobec ZUS.
Mimo powoływania trudnej sytuacji finansowej strona nie wykazała korzystania ze środków pomocy społecznej w postaci zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych osobom znajdującym się w trudnej sytuacji bytowej, co oznacza, że obecnie sytuacja finansowa strony nie wymusza konieczności sięgania po dodatkową pomoc ze strony państwa (zasiłki celowe, świadczenia pieniężne na zakup żywności itp.), aby zaspokoić niezbędne potrzeby egzystencjalne.
Umorzenie należności z tytułu składek powoduje zwolnienie z długu na stałe, z tej przyczyny należy zawsze rozważyć, czy istnieje możliwość spłaty zadłużenia w przyszłości chociażby niewielkimi kwotami. W ocenie ZUS strona ma możliwość (np. w ramach układu ratalnego) wywiązania się z obowiązku spłaty należności.
J. C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu , w której domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, wskazał
1) na niekonsekwencję organu co do stwierdzenia czy skarżący ma majątek; stwierdził organ bowiem (str. 8 decyzji), że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności, ale nie wystąpił brak majątku, a z drugiej strony podniósł (str. 6 decyzji), że bazy CBDKW i CEPiK wykazują, że na skarżącego aktualnie nie jest zarejestrowany żaden majątek, co potwierdza złożone przez skarżącego oświadczenie o nieposiadaniu majątku nieruchomego, maszyn, urządzeń, środków transportu i praw majątkowych; w tym kontekście skarżący wskazał, że wystąpiła przesłanka umorzenia z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.;
2) Naczelnik US w [...] 13 marca 2019 r. i 5 lipca 2022 r. zawiadomił o zakończeniu egzekucji stwierdzając, że nie doprowadziła ona do wyegzekwowania należności i że z CBDKW wynika, że skarżący nie posiada nieruchomości, a z CEPiK że nie posiada pojazdów
mechanicznych; w tym kontekście skarżący wskazał, że wystąpiła przesłanka umorzenia z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.;
3) skarżącemu po potrąceniu pozostaje do wypłaty 2 428,13 zł, wydatki skarżącego wynoszą 1 630 zł miesięcznie, czyli pozostaje mu 798,13 zł, z czego jednak skarżący musi jeszcze zakupić żywność; w związku z rosnącymi jej cenami spełniona jest przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia;
4) udokumentowane przez skarżącego wyrokami sądowymi i bezskutecznie egzekwowane wierzytelności od jego dłużników w wysokości 141 839,96 zł wyczerpują znamiona "nadzwyczajnych zdarzeń" z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia;
5) przewlekłe choroby skarżącego pozbawiają go możliwości zarobkowania w celu spłaty zadłużenia (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.
Zgodnie z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.
Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w jej art. 28 ust. 2, zachodzi, gdy;
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe,
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa,
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe,
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Prawodawca, pozostawiając organom administracji publicznej uznanie w omawianej kwestii, wprowadził w tym zakresie swobodę decyzji, przejawiającą się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Rozstrzygnięcie organu nie może być jednak dowolne, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a. wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 §3 K.p.a.
Organ stwierdził, że nie występuje żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jak i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia, co skutkowało odmową umorzenia należności.
W kontrolowanej sprawie bezsporne jest, , że nie wystąpiły przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4-4c i 6 u.s.u.s. W tym zakresie Sąd podziela ocenę dokonaną przez organ.
Zdaniem Sądu, niezasadne jest stanowisko skarżącego odnośnie wystąpienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Zgodnie z tym przepisem całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, przy której organ może umorzyć składki, zachodzi gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Jest bezsporne, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności, ale jednocześnie skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne, którego potrącane są należności , jak również brak podstaw do przyjęcia, że nie istnieje możliwość przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacji.
Odnośnie zaś drugiej zakwestionowanej przez skarżącego przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. należy podnieść, że zgodnie z tym przepisem całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, przy której organ może umorzyć składki, zachodzi gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Organ stwierdził, że mimo zawiadomień z 13 marca 2019 r. i 5 lipca 2022 r. o zakończeniu egzekucji przez naczelnika urzędu skarbowego, co do dalszych tytułów wykonawczych naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W ocenie Sądu stwierdzenie to, choć nie odnosi się do konkretnych dalszych tytułów wykonawczych, jest w istocie prawidłowe w tym sensie, że bezsporne jest, że skarżący posiada majątek wynikający z wypłacanej mu emerytury, której część jest potrącana na poczet zaległości składkowych.
Niemniej jednak, umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z
§ 3 rozporządzenia.
Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał rozporządzenie. Zgodnie z jego § 3 ust. 1 organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki
nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Organ był zatem zobowiązany zbadać możliwość umorzenia należności w
świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia.
Nie budzi przy tym wątpliwości, że wskazane w ww. przepisie przesłanki umorzenia, obligują organ do wnikliwej oceny, czy odmowa udzielenia ulgi nie spowoduje zbyt ciężkiego skutku dla zobowiązanego, przy uwzględnieniu nie tylko stanu swoich finansów, ale także słusznego interesu osoby zobowiązanej do
uregulowania zaległości.
W ocenie organu, na podstawie dostępnych materiałów, skarżący nie
udowodnił, że sytuacja materialno-bytowa, rodzinna i zdrowotna całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności wobec ZUS.
Zdaniem Sądu, zasada swobodnej oceny dowodów, która wyraża się w przedstawieniu argumentacji w zgodzie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego wymaga, aby organ rozważył, czy w istocie istnieje realna szansa spłaty przez skarżącego zobowiązania wobec ZUS, biorąc pod uwagę wiek skarżącego ( 80 lat), jego stan zdrowia jak i wysokość zadłużenia ( ponad 100 tysięcy złotych ). Nie jest bowiem ,w okolicznościach przedmiotowej sprawy, dostatecznym argumentem fakt, że miesięcznie skarżącemu potrącana jest z emerytury kwota 832,60 zł., w czym organ upatruje szansę na spłacenie zadłużenia.
Ponadto, co skarżący podniósł w skardze, że organ obliczając kwotę pozostałą do dyspozycji skarżącego nie uwzględnił wszystkich jego wydatków, w tym np. wydatków na żywność. Wprawdzie, wydatków tych skarżący sam nie uwzględnił w nadesłanym organowi zestawieniu, co jednak nie budzi wątpliwości, że są to wydatki absolutnie niezbędne i niewątpliwie należało je uwzględnić przy ocenie możliwości zaspokojenia przez skarżącego niezbędnych potrzeb życiowych. Jak wskazał skarżący, skoro po potrąceniach na rzecz ZUS w wysokości 832,60 zł do wypłaty pozostaje mu
2 428,13 zł, a wysokość wydatków (bez kosztów wyżywienia) wynosi 1 630 zł, to na wyżywienie miesięcznie pozostaje mu 798,13 zł, co wynosi około 27 zł dziennie.
W ocenie Sądu nie jest również wystarczające samo stwierdzenie organu, że dochód skarżącego jest większy od obliczonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalnego. Skarżący jest osobą starszą, schorowaną, co niewątpliwie generuje dodatkowe wydatki na lekarstwa i opiekę medyczną. Cierpi na osteoporozę, kamicę nerkową, migotanie i trzepotanie przedsionków, lordozę, skoliozę. zmiany zwyrodnieniowe, rwę kulszową, zawroty głowy, obrzęki nóg, skurcze w klatce piersiowej, zadyszkę, zaburzenia nerwicowe. W związku ze stanem zdrowia skarżący posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. Do akt sprawy przedłożył dokumentację medyczną potwierdzającą posiadane schorzenia. Jak wskazał skarżący, poważna kontuzja stawu kolanowego lewej nogi wymaga operacji ortopedycznej dokonującej wymianę stawu na tzw. endoprotezę. Na taką operację w ramach NFZ czeka się kilka lat. Rodzina, głównie córki, podjęły decyzję składania pieniędzy na operację prywatnie. Niestety uskładane środki gromadzone w banku w wysokości
5 313 zł w drodze egzekucji zabrał ZUS. Następują coraz dotkliwsze zwyrodnienia obu stawów kolanowych i pogłębiające się zwyrodnienia krawędzi powierzchni stawowych panewek obu stawów biodrowych. W związku z tym wnioskodawcę czeka specjalistyczne leczenie i operacje, co w przypadku skorzystania z lecznictwa prywatnego będzie uzależnione od zgromadzenia niemałych środków finansowych. Obecnie wnioskodawca musi pożyczać pieniądze i korzystać z pomocy finansowej rodziny. Otrzymywana emerytura w pełnej kwocie bez obecnego potrącania 25% na spłatę zaległych składek nie jest wystarczająca na pokrycie wszystkich wydatków na potrzeby codzienne, nie licząc nieprzewidzianych kosztów leczenia zdrowia.
Zdaniem Sądu, również brak korzystania w chwili obecnej przez skarżącego ze środków pomocy społecznej w postaci zasiłków stałych, okresowych czy celowych, na co wskazuje organ, nie może stanowić argumentu dla odmowy umorzenia należności.
W tym miejscu należy wskazać, co wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądów administracyjnych, że interes publiczny nie powinien być rozumiany, jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r.. Ml SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu organy nie wykazały, że w sytuacji, w jakiej znajduje się skarżący, twierdzenie o możliwościach spłacenia zadłużenia jest realne i oparte na zasadzie logiki i doświadczenia życiowego. Rozstrzygnięcia organów są w tym zakresie dowolne i naruszają art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a.
Skoro ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności - w uzasadnionych wypadkach - organy odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązane były należycie wykazać, że okoliczności sprawy nie uzasadniają potraktowanie skarżącego w sposób szczególny.
Działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 K.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. W realiach rozpoznawanej sprawy nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego.
Rozpoznając sprawę ponownie organ przeprowadzi analizę dochodów i wydatków skarżącego (w tym uwzględniając wydatki na żywność, środki czystości, higieny, etc) oraz uwzględni wiek skarżącego, jegó stan zdrowia oraz, co istotne w przedmiotowej sprawie, wysokość zadłużenia, w kontekście realnej możliwości jego spłaty. Następnie w oparciu o całość zgromadzonego materiału dowodowego organ rozpatrzy wniosek skarżącego na podstawie powołanych norm prawa materialnego, a wnioski przedstawi w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymagania art. 107 § 3 K.p.a.
Wobec powyższego. Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia
30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.