III SA/Po 231/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2006-11-15
NSAAdministracyjneWysokawsa
wspólnota gruntowaprawo administracyjnepostępowanie dowodowenastępstwo prawneustawa o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych WSA PoznańSKOnieruchomości

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzje dotyczące prawa do udziału we wspólnocie gruntowej, wskazując na błędy proceduralne i brak wystarczających ustaleń faktycznych.

Sprawa dotyczyła prawa do udziału we wspólnocie gruntowej wsi R. II. Po kilku latach postępowania administracyjnego i sądowego, WSA w Poznaniu uchylił decyzje organów obu instancji, stwierdzając, że nie dokonano wystarczających ustaleń faktycznych dotyczących faktycznego korzystania ze wspólnoty i następstwa prawnego osób uprawnionych. Sąd wskazał na konieczność odtworzenia źródeł powstania wspólnoty i precyzyjnego ustalenia kręgu uprawnionych.

Sprawa rozpatrywana przez WSA w Poznaniu dotyczyła prawa do udziału we wspólnocie gruntowej wsi R. II. Po decyzjach Starosty K. i Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które ustaliły krąg osób uprawnionych do udziału we wspólnocie i odmówiły tego prawa innym mieszkańcom, skarżący wnieśli skargę do sądu. Wcześniejszy wyrok WSA z 2004 roku uchylił decyzję SKO z powodu niewystarczającej oceny przesłanki faktycznego korzystania ze wspólnoty. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organy administracji, które opierały się m.in. na historycznych dokumentach i zeznaniach świadków, wydano kolejne decyzje utrzymujące w mocy poprzednie rozstrzygnięcia. Skarżący zarzucili organom wybiórcze stosowanie dowodów i naruszenie przepisów KPA. WSA w Poznaniu, związany wcześniejszymi wskazaniami, uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że organy administracji nie zrealizowały zaleceń sądu, nie ustaliły precyzyjnie kto i jak korzystał ze wspólnoty faktycznie, ani nie dokonały analizy następstwa prawnego wszystkich stron. Wskazano na konieczność odtworzenia źródeł powstania wspólnoty, ustalenia faktycznego korzystania z niej w latach 1963-1979 oraz precyzyjnego ustalenia następstwa prawnego. Z uwagi na istotne uchybienia proceduralne i brak dostatecznej podstawy faktycznej, sąd uchylił zaskarżoną decyzję SKO oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organy nie dokonały wystarczających ustaleń faktycznych dotyczących faktycznego korzystania ze wspólnoty i następstwa prawnego osób uprawnionych, co narusza przepisy KPA i ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że organy nie odtworzyły źródeł powstania wspólnoty, nie ustaliły precyzyjnie kto i jak faktycznie korzystał ze wspólnoty w kluczowym okresie, ani nie przeanalizowały następstwa prawnego wszystkich stron w sposób wyczerpujący.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

u.z.w.g. art. 1 § ust. 1

Ustawa o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych

Definicja wspólnoty gruntowej i przesłanki uprawnienia do udziału.

u.z.w.g. art. 6 § ust. 1

Ustawa o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych

Określenie osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej (posiadacze gospodarstw rolnych faktycznie korzystający ze wspólnoty przed 29.06.1963 r.).

Pomocnicze

K.p.a. art. 138 § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ drugiej instancji utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

u.z.w.g. art. 8 § ust. 2

Ustawa o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych

Starosta ustala w drodze decyzji wykaz uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej.

u.z.w.g. art. 11

Ustawa o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych

Dla nieruchomości stanowiących wspólnotę gruntową nie prowadzi się ksiąg wieczystych, a dotychczasowe tracą moc.

u.z.w.g. art. 14 § ust. 1

Ustawa o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych

Osoby uprawnione do udziału we wspólnocie powinny utworzyć spółkę.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi.

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji organu administracji.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzeczenia o kosztach.

p.u.s.a. art. 1 § 1 i 2

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Sądy administracyjne kontrolują działalność administracji pod względem zgodności z prawem.

Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej art. 22

Przepis związany z reformą ustrojową.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy nie dokonały wystarczających ustaleń faktycznych dotyczących faktycznego korzystania ze wspólnoty i następstwa prawnego. Naruszenie przepisów KPA dotyczących postępowania dowodowego i uzasadnienia decyzji. Konieczność odtworzenia źródeł powstania wspólnoty i funkcji, jakie pełniła.

Odrzucone argumenty

Argumenty organów opierające się na historycznych dokumentach bez pełnej analizy faktycznego korzystania i następstwa prawnego. Uznanie za wystarczające dowodów wpłaty podatku jako potwierdzenia uprawnień.

Godne uwagi sformułowania

ocena występowania przesłanki faktycznego korzystania wymaga stwierdzenia, na czym polega korzystanie z tworzących wspólnotę gruntów odtworzenie źródeł powstania wspólnoty o jakich mowa w kolejnych punktach art. 1 ust. 1 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych organy administracyjne w istocie nie zrealizowały zaleceń Sądu nie ustaliły precyzyjnie kto i jak korzystał ze wspólnoty faktycznie decyzję organów administracyjnych uznać należy za arbitralną i przedwczesną, albowiem dokonaną bez dostatecznej podstawy faktycznej

Skład orzekający

Marzenna Kosewska

przewodniczący

Walentyna Długaszewska

członek

Małgorzata Bejgerowska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie prawa do udziału we wspólnotach gruntowych, znaczenie postępowania dowodowego w sprawach administracyjnych, wymogi formalne uzasadnienia decyzji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej materii wspólnot gruntowych i przepisów z lat 60. XX wieku.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje długotrwały i skomplikowany proces ustalania praw do wspólnot gruntowych, podkreślając znaczenie rzetelnego postępowania dowodowego i analizy prawnej.

Wspólnota gruntowa: Jak sąd rozstrzygnął spór o historyczne prawa do ziemi?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Po 231/06 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2006-11-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-04-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Małgorzata Bejgerowska. /sprawozdawca/
Marzenna Kosewska /przewodniczący/
Walentyna Długaszewska
Symbol z opisem
6164 Wspólnoty gruntowe
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędzia WSA Walentyna Długaszewska As. sąd. Małgorzata Bejgerowska (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2006 r. sprawy ze skarg S.L, ,H.K. ,J.O .,J.M. ,E.C. ,M.P., M.S., R.M., C.Z., J.O., S.N., P.K., K.M., P. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie prawa do udziału we wspólnocie gruntowej. I uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] roku Starosty K., nr [...], II zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz każdego ze skarżących po [...] złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Bejgerowska /-/ M. Kosewska /-/ W. Długaszewska
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych oraz art. 50 § 1, art. 53 § 1 i art. 54 § 1 ustawy - Prawo postępowania przed sądami administracyjnymi, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Starosty K., nr [...], z dnia [...] r. w sprawie uznania za uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej wsi R. II: R.P., G.M., E.K., F.M., W.K., S.G., M.K., R.W., M.S., P.K., G.S., J.U., P.D., A.D., M.B., A.J. i G.F. oraz odmowy prawa do udziału we wspólnocie S.L., H.K., J.O., J.M., E.C., M.P., M.S., R.M., C. Z., J.O., S.N., P.K., K. M. i P. J.
W motywach tego rozstrzygnięcia organ drugiej instancji wyjaśnił, że w dniu [...] r. zarząd wspólnoty gruntowej wsi R. II, gm. K. zwrócił się do Starosty K o wydanie decyzji ustalającej własność gruntową wspólnoty i osób do niej należących. Do wniosku załączono wówczas (zatwierdzony przez Urząd Gminy w K. w dniu [...] r.) statut spółki dla zagospodarowania wspólnoty gruntowej we wsi R.II, utworzonej w dniu [...] r., wykaz osób użytkujących do roku [...] i obecnie grunty przyległe do gruntów wspólnoty oraz odpis z księgi wieczystej nr [...]. Przedmiotowa księga wieczysta została zamknięta postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r.
W stosunku do części działek wykazanych przez zainteresowanych we wniosku roszczenia zgłosiły Gmina K. i Gmina K.. Ostatecznie pismem z dnia [...] r. zarząd wspólnoty gruntowej wsi R. II zawęził pierwotny wniosek o ustalenie obszaru wspólnoty do działek o numerach ewidencyjnych: [...], [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha, jako że prawo własności do nich było bezsporne.
Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Starosta K., orzekł w ten sposób, że:
- ustalił, że nieruchomość, tj. pastwisko oznaczone jako działki o numerach: [...] o pow. [...], [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...]ha i [...] o pow. [...] ha, o łącznej powierzchni [...] ha, położona we wsi R. II gmina K., stanowi wspólnotę gruntową w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych,
- uznał za uprawnione do udziału we wspólnocie gruntowej [...] osób: R.P., G. M, E. K, F.M, W.K., S.G., M.K, R.W., M.S., P. K., G. S., J. U., P. D., A. D., M. B., A. J. i G. F. oraz ustalił wielkość ich udziałów we wspólnocie.
Jak wynikało z uzasadnienia powyższej decyzji organ pierwszej instancji za uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej uznał osoby fizyczne będące właścicielami gospodarstw bezpośrednio przyległych do gruntów wspólnoty.
Po rozpoznaniu odwołania wniesionego od tej decyzji przez grupę mieszkańców wsi R. II decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy powyższą decyzję organu pierwszej instancji. W motywach tego rozstrzygnięcia w kwestii ustalenia kręgu osób uprawnionych do udziałów we wspólnocie gruntowej stwierdzono, że materiał dowodowy zgromadzony przez organ pierwszej instancji pozwolił ustalić, iż przesłanki wymienione w art. 6 ust. 1 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych spełniało [...] osób wymienionych w decyzji Starosty K., a żadna z osób wnoszących odwołanie nie wykazała uprawnień do udziałów we wspólnocie gruntowej.
Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu złożyła część mieszkańców wsi R. II: S.L., H.K., J. O, J. M., E.C., M.P., M. S., R.M., C. Z., J.O., S. N., P.K., K. M. i P. J. Skarżący podnieśli, że wieś R. II powstała z połączenia wsi R. z R. a każda z tych miejscowości miała swoją wspólnotę gruntową i istniały dokumenty świadczące o wspólnocie, które jednak zaginęły. Z pisma Urzędu Wojewódzkiego w K. wynika, że do wspólnoty wiejskiej R. włączono z terenu wsi R. działki nr [...] i [...]. Działkę nr [...], na której znajduje się dom ludowy, użytkują mieszkańcy całej wsi, a większość z nich to rolnicy spełniający przesłanki ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych.
Wyrokiem z dnia 22 października 2004 r., sygn. akt II SA/Po 1780/02, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] r., w części dotyczącej ustalenia osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej, wskazując, że ocena występowania przesłanki faktycznego korzystania ze wspólnoty wymaga stwierdzenia, na czym polega korzystanie z tworzących wspólnotę gruntów, a temu celowi winno służyć odtworzenie źródeł powstania wspólnoty o jakich mowa w kolejnych punktach art. 1 ust. 1 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, a tym samym ustalenie funkcji wspólnoty. Sąd uznał bowiem za nie wystarczające odwołanie się przez organ do kryterium przyległości gruntów należących do osób uznanych za uprawnione do udziału we wspólnocie do stanowiącej wspólnotę nieruchomości (z punktu widzenia art. 7 i art. 77 § 1 Kpa).
Następnie [...] osób: S. L., H. K., J.O., J.M., E. C., M. P., M. S., R. M. C. Z., J. O., S. N., P. K., K. M. i P.J. złożyli oświadczenia, że wspólnota gruntowa w R. II powstała około [...] r., a w jej skład wchodziły grunty położone w R. II i R. o ogólnej powierzchni [...] ha, zaś członkami wspólnoty byli rolnicy obu tych wsi posiadający gospodarstwa rolne. Każda z tych osób oświadczyła również, że jej gospodarstwo rolne, o określonym obszarze istniało w dacie powstania wspólnoty. Zainteresowani wnieśli o ponowne ustalenie, w trybie ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, że nieruchomość będąca przedmiotem postępowania stanowi wspólnotę gruntową wszystkich dotychczasowych i włączonych do postępowania osób oraz, że stan taki trwał od momentu utworzenia wspólnoty, a także o ponowne ustalenie wielkości udziałów we wspólnocie, z uwzględnieniem złożonych wniosków.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją, nr [...], z dnia [...] r. uchyliło decyzję Starosty K., nr [...], z dnia [...] r. w części dotyczącej ustalenia osób uprawnionych do udziału we wspólnocie i w tej części sprawa została przekazana organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia, z uwzględnieniem wskazań zawartych w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.
Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 1 ust. 1 oraz art. 6, 8 i 9 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, art. 22 ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową i art. 104 Kpa, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Starosta K. uznał za uprawnionych do udziału w przedmiotowej wspólnocie ponownie te same [...] osób, wymienionych imiennie w decyzji oraz odmówił prawa udziału [...] pozostałym osobom.
W uzasadnieniu powyższej decyzji podniesiono, że osoby, które zostały uprawnione do udziału we wspólnocie powyższą decyzją, przedłożyły dodatkowe dokumenty w postaci rejestru granicznego ziem chłopskich we wsi R. II z [...] r., księgi uchwał wiejskich wsi R. II, mapy wsi, dowodów wpłaty podatku rolnego za grunty wspólnoty.
Z powyższych dokumentów wynika, że obecna wieś R. II powstała ze wsi L., a wyszczególnieni w dokumentach jej mieszkańcy otrzymali prawa do korzystania z gruntów wspólnych w [...] r. Zdaniem organu pierwszej instancji, od tych właśnie osób swoje prawo do udziału we wspólnocie wywodzą obecni członkowie wspólnoty, jako ich następcy prawni. Z wymienionych wyżej dokumentów, a w szczególności z mapy, wynika, że wieś R. II graniczyła z wsią R.. Z przedłożonych zaś dowodów wpłaty ma wynikać, że tylko dotychczasowi użytkownicy wspólnoty ponosili koszty z tytułu ich użytkowania.
W toku rozprawy administracyjnej przeprowadzonej przez Starostę K. przesłuchano [...] świadków: R. P., G. M., M. S. i J. U., którzy zeznali, że odwołujący się nie byli nigdy uczestnikami wspólnoty gruntowej w R. II, gdyż mieszkają na terenie dawnej wsi R. i nie użytkowali gruntów wspólnoty. Dwie osoby, spośród odwołujących się oświadczyły, że w latach 70-tych płaciły po [...] zł podatku za grunty wspólnoty, lecz nie posiadają na to dowodów. Ustalono, że w [...] r. z gruntów wspólnoty została wydzielona działka nr [...] o pow. [...]ha, na której usytuowany jest obecnie budynek świetlicy wiejskiej, będący w bezpłatnym użytkowaniu Koła Gospodyń Wiejskich wsi R. II.
Organ pierwszej instancji uznał, że z zebranych materiałów nie można wywieść praw udziału we wspólnocie [...] osób, odwołujących się od poprzedniej decyzji, a sami zainteresowani nie przedłożyli żadnych dowodów potwierdzających ich udziały w tej wspólnocie. Również w okresie, wyznaczonym na zapoznanie się ze zgromadzonym materiałem, nie zgłoszono uwag i nie przedstawiono nowych dokumentów.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyło ponownie [...] tych samych mieszkańców wsi R. II.
Kwestionując powyższe rozstrzygniecie zarzucono organowi pierwszej instancji wybiórcze stosowanie dowodów i opieranie się na "carskich mapach" zamiast na art. 6 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych. Odwołujący się podnieśli, że faktyczne korzystanie z przedmiotowej wspólnoty przez całą wieś i jej mieszkańców wiąże się z gruntem "na którym, powstał przy wysiłku całej społeczności, dom ludowy".
Decyzją z dnia [...]., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Starosty K., nr [...], z dnia [...] r. w niniejszej sprawie.
Organ odwoławczy wskazał, że na podstawie zgromadzonych dodatkowych dowodów ustalono, że prawo do korzystania z przedmiotowych gruntów wspólnych otrzymali mieszkańcy wsi R. II (poprzednio L.) w roku [...] oraz, że w tym czasie wieś R. II i wieś R. były odrębne pod względem terytorialnym i organizacyjnym. Rejestr graniczny ziem chłopskich we wsi R. II z [...] r., zdaniem organu, pozwolił ustalić osoby, którym nadano prawo do korzystania z gruntów wspólnoty. Można więc było z kolei ustalić ich następców prawnych, którzy spełniali przesłanki, o których mowa w ustawie o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych.
Organ drugiej instancji wskazał, iż mimo możliwości odwołujący się nie udokumentowali swoich uprawnień do udziału we wspólnocie i nie wykazali, że spełniają warunki z art. 6 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, zarówno co do następstwa prawnego po osobach mających prawo pierwotne do udziału we wspólnocie, jak i co do faktycznego korzystania z przedmiotowych gruntów w ciągu ostatniego roku przed dniem wejścia w życie ustawy.
Odnosząc się do oświadczeń złożonych przez odwołujących się w dniu [...] r. organ zauważył, że mowa w nich o wspólnocie gruntowej o innej powierzchni, bo liczącej [...]ha i powstałej około [...] r.
W skardze z dnia [...] r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu S.L., H.K., J. O., J.M., E.C., M.P., M. S., R.M., C. Z., J.O., S.N., P.K., K.M. i P.J. zarzucili zaskarżonym decyzjom naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, zawierających podstawowe jego zasady art. 7, art. 8, art. 9, art. 75 i art. 80 Kpa oraz naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych. Skarżący zakwestionowali wiarygodność przedstawionych w toku postępowania dokumentów w postaci map i rejestru, statutu spółki i wykazu użytkowników gruntów. Podniesiono również, że niektóre osoby nie spełniają warunków z art. 6 ust. 1 i 2 powyższej ustawy i nie wykazano ich następstwa prawnego, w przeciwieństwie do skarżących, co do których fakt następstwa prawnego określili jako bezsporny.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Jednocześnie przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Na mocy wyroku z dnia 22 października 2004 r. (w sprawie o sygn. akt II SA/Po 1780/02) Sąd uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego , z dnia [...] r., nr [...]. Uchylenie decyzji dotyczyło tej części, w której ustalono [...] osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej (obecnie uczestników postępowania).
Zgodnie ze wskazaniami Sądu przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji miały dokonać ustaleń odnoszących się do lat [...] – [...] w zakresie faktycznego korzystania ze wspólnoty. Konieczne było ustalenie, czy osoby faktycznie korzystające ze wspólnoty były rolnikami, to jest czy posiadały gospodarstwa rolne.
Organy miały stwierdzić na czym polega korzystanie z tworzących wspólnotę gruntów. Temu celowi miało służyć odtworzenie źródeł powstania wspólnoty o jakich mowa w kolejnych punktach art. 1 ust. 1 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych.
W trakcie ponownego rozpatrywania sprawy organy miały oprzeć się na dokumentach, którymi dysponują obecni uczestnicy postępowania, a pozwalających odtworzyć źródła powstania i funkcje wspólnoty oraz mogących stanowić istotne argumenty przemawiające za uznaniem za korzystających ze wspólnoty jedynie mieszkańców dawnej wsi R. (następców uwłaszczonych włościan), to jest obecnie [...] rolników.
Podczas ponownego rozpoznania sprawy organ zażądał od wszystkich stron dokumentów mogących pomóc w rozstrzygnięciu sprawy. W odpowiedzi na powyższe [...] z [...] obecnych uczestników postępowania oraz połowa ze skarżących przedłożyła dokumenty wskazujące na następstwo prawne po niektórych osobach będących członkami wspólnoty gruntowej. Wnioski wynikające z tych dokumentów nie zostały jednak przedstawione w żadnej z decyzji wydanych w niniejszej sprawie. Organy pierwszej i drugiej instancji nie wskazały enumeratywnie, który ze skarżących lub uczestników postępowania wywodzi swoje następstwo prawne po konkretnym uwłaszczonym włościaninie, korzystającym w latach [...] – [...] z gruntów wspólnoty. Nie odniesiono się również w żaden sposób do faktu braku dokumentów wykazujących ewentualne następstwo prawne w stosunku do pozostałych uczestników postępowania i skarżących.
W toku przeprowadzonej rozprawy, w której uczestniczyły niemal wszystkie strony zostały przesłuchane jedynie [...] osoby spośród obecnych uczestników postępowania. Z zeznań tych osób wynika jedynie, że obecni skarżący nie korzystali z gruntów wspólnoty, bądź korzystali za zgodą członków wspólnoty. Nie wykazano jednak w jaki sposób sami uczestnicy postępowania faktycznie z tej wspólnoty korzystali.
Sąd w niniejszej sprawie, będąc związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku z dnia [...] r. uznał, że organy administracyjne w istocie nie zrealizowały zaleceń Sądu, albowiem nie ustaliły precyzyjnie kto i jak korzystał ze wspólnoty faktycznie. Przesłuchanie jedynie [...] spośród łącznie [...] osób zainteresowanych w niniejszej sprawie jest, w ocenie Sądu, niedostateczne.
Uprawnienie do udziału we wspólnocie gruntowej polega na korzystaniu z nieruchomości stanowiącej przedmiot wspólnoty zgodnie z jej przeznaczeniem, np. przez wypasanie, pobieranie pożytków naturalnych z lasu lub stawu, udział w dochodach przez podział pożytków z użytków rolnych i leśnych, czyli przez udział w zagospodarowaniu wspólnoty gruntowej (G. Bieniek, S. Rudnicki, "Nieruchomości. Problematyka prawna", Warszawa 2006, str. 816).
Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych uprawnionymi do udziału we wspólnocie gruntowej są osoby fizyczne lub prawne posiadające gospodarstwa rolne, jeżeli w ciągu ostatniego roku przed wejściem w życie ustawy, to jest przed dniem 29 czerwca 1963 r. (art. 35 ustawy), faktycznie korzystały ze wspólnoty. Prawidłowe zastosowanie tego przepisu wymaga dokonania ustaleń odnoszących się do lat [...] – [...], a dotyczących faktycznego korzystania ze wspólnoty.
Od dnia wejścia w życie ustawy z 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (dzień ogłoszenia: 5 lipca 1963 r.) nieomal wszystkie sprawy związane ze statusem wspólnot gruntowych objęte zostały reżimem prawa administracyjnego. I tak, m.in. starosta ustala, w drodze decyzji, wykaz uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej oraz wykaz obszarów gospodarstw przez nich posiadanych i wielkość przysługujących im udziałów we wspólnocie (art. 8 ust. 2 powołanej ustawy).
W myśl art. 11 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych dla nieruchomości stanowiących wspólnotę gruntową nie prowadzi się ksiąg wieczystych, a dotychczasowe księgi wieczyste tracą moc i podlegają zamknięciu. Z akt niniejszej sprawy wynika, że w [...] r. nastąpiło zamknięcie księgi wieczystej dla działek stanowiących wspólnotę gruntową (k. [...] akt administracyjnych).
W tej sytuacji dokumentacja stanu gruntów wspólnoty przechodzi z ksiąg wieczystych do ewidencji gruntów, w której - jako w jedynej dokumentacji - powinny być z urzędu ujawnione, poza nazwą spółki, składem zarządu spółki, czy obszarem wspólnoty gruntowej, również wykaz uprawnionych do korzystania z tej wspólnoty. Dane te podlegają z urzędu wpisowi do ewidencji gruntów (zob. wyrok WSA, z dnia 16 lutego 2005 r., sygn. akt VI SA/Wa 708/04, LEX nr 165027).
Ewidencja gruntów jest dotychczas jedynym źródłem informacji o obszarze wspólnoty, jej położeniu i osobach uprawnionych do korzystania, gdyż zgodnie z art. 11 cytowanej ustawy, dla nieruchomości stanowiących wspólnotę gruntową nie prowadzi się ksiąg wieczystych, a dotychczasowe księgi straciły moc i podlegały zamknięciu (J. Szachułowicz, "Status prawny wspólnot gruntowych", Przegląd Sądowy z 2002 r., nr 9, str. 69).
Organy administracji podały, że uzyskały pewne dokumenty z ewidencji gruntów, podczas gdy ich obowiązkiem było przeprowadzenie dowodu ze wszystkich znajdujących się tam dokumentów po zamknięciu księgi wieczystej dla gruntów wspólnoty, a szczególności wykazu osób uprawnionych do korzystania ze wspólnoty.
Uprawnienie do udziału we wspólnocie gruntowej polega m.in. na uczestnictwie w zagospodarowaniu wspólnoty i w tym celu utworzeniu spółki do sprawowania zarządu nad wspólnotą. W myśl art. 14 ust. 1 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych osoby uprawnione do udziału we wspólnocie gruntowej powinny utworzyć spółkę. Utworzenie takiej spółki następuje w drodze uchwały podjętej większością głosów uprawnionych do udziału we wspólnocie, przy obecności przynajmniej połowy uprawnionych (art. 14 ust. 2 ustawy).
Mimo wyraźnych wskazań Sądu w wyroku z dnia [...]r. dotyczących odtworzenia źródeł powstania i funkcji wspólnoty organy obu instancji nie poczyniły ustaleń co do aktu powołania spółki - uchwały z 1979 r., chociaż została ona wskazana w treści statutu spółki (k. 16 akt administracyjnych).
Przepis art. 107 § 1 omawianej ustawy stanowi jakie elementy winna zawierać decyzja administracyjna. Zgodnie z § 3 uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Tymczasem zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Starosty K. nie spełnia tych kryteriów. Organy administracji obu instancji nie omówiły w uzasadnieniach wszystkich okoliczności istotnych w sprawie, a mianowicie nie dokonały analizy następstwa prawnego wszystkich stron, nie odniesiono się do braku dokumentów w tym zakresie pozostałych osób (aktów notarialnych i innych), stąd nie sposób ustalić skąd niektórzy uczestnicy wywodzą swoje uprawnienia do udziału we wspólnocie.
W tym zakresie zaskarżona decyzja uchyla się spod kontroli sądu.
Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Wyjaśnienie powodów zastosowania przez organ określonego przepisu prawa podlega kontroli w drodze administracyjnej bądź sądowej pod kątem jego prawidłowości (wyrok WSA w Warszawie, z dnia 16 listopada 2004 r., sygn. akt I SA 1128/03, LEX nr 164719)
Uzasadnienie służy wyjaśnieniu rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część decyzji. Tymczasem w niniejszej sprawie organy nie wyjaśniły w sposób przekonywujący dlaczego uznały za uprawnionych [...] osób – uczestników postępowania, a z jakich względów skarżących za takich nie uznały.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny jednoznacznie ustalić kto i w jaki sposób w latach [...] – [...] faktycznie, rzeczywiście korzystał z gruntów wspólnoty, skąd wywodzi się następstwo prawne osób, które obecnie zgłaszają swoje żądania udziału we wspólnocie, przy czym przedłożenie potwierdzeń dokonywania wpłaty podatku w latach [...] – [...] może być w tym zakresie pomocne, ale nie jest wystarczające. W celu ustalenia powyższych kwestii organ winien z urzędu przeprowadzić postępowanie dowodowe, korzystając ze wszystkich dostępnych środków dowodowych, w szczególności z dowodu z dokumentów znajdujących się w ewidencji gruntów. Bez uzupełnienia postępowania dowodowego we wskazanym powyżej zakresie i ponownej analizy dowodów, decyzję organów administracyjnych uznać należy za arbitralną i przedwczesną, albowiem dokonaną bez dostatecznej podstawy faktycznej.
W ocenie Sądu opisane wyżej uchybienia organów, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy prowadzą do uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Starosty K. Wobec powyższego uznając, iż decyzje organów obu instancji nie odpowiadają prawu, Sąd na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.
O kosztach postanowiono zgodnie z art. 200 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
/-/ M. Bejgerowska /-/ M. Kosewska /-/ W. Długaszewska

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI