III SA/PO 23/25

III SA/Po 23/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Paluszyńska /przewodniczący sprawozdawca/
Marzenna Kosewska
Szymon Widłak
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 29 kwietnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (sprawozdawca) Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędzia WSA Szymon Widłak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 kwietnia 2025 roku sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia 12 listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021 oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 12 listopada 2024 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...], po rozpatrzeniu odwołania J. K. (J. K.) - utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z 05 sierpnia 2024 r. nr [...] w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021. Decyzje, jak wynika z ich uzasadnień oraz akt sprawy, zostały wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
W dniu 17 czerwca 2021 r. do Biura Powiatowego ARiMR w [...] z s. w [...] wpłynął wniosek J. K. (dalej także jako wnioskodawca, skarżący) o przyznanie płatności na rok 2021.
Decyzją z 13 kwietnia 2022 r. Kierownik ARiMR: (i) umorzył postępowanie w sprawie przyznania jednolitej płatności obszarowej na rok 2021 w części dotyczącej powierzchni wycofanej w dniu 12 lipca 2021 r. [3,71 ha] oraz powierzchni wycofanej w dniu 13 lipca 2021 r. [0,20 ha] oraz (ii) odmówił przyznania wnioskodawcy jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności redystrybucyjnej, płatności do powierzchni upraw roślin pastewnych, płatności do bydła oraz płatności do krów – każdorazowo na rok 2021.
Rozpoznając odwołanie J. K. decyzją z 12 września 2022 r. Dyrektor ARiMR w [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika ARiMR.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z 28 czerwca 2023 r. III SA/Po 1092/22 uchylił obie decyzje wydane w sprawie.
Sąd wskazał, że istota sporu sprowadza się do stwierdzenia, czy skarżący ze wskazanymi przez organ odwoławczy osobami (ojcem M. K., matką H. K. oraz bratem D. K.) sztucznie stworzył warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z jego celami.
Spór powstał odnośnie dochodzonych za rok 2021 przez skarżącego jako rolnika samodzielnie prowadzącego gospodarstwo rolne, płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Organy przyjęły, że płatności te byłyby korzyścią uzyskaną w wyniku stworzenia sztucznych warunków, w sprzeczności z celami sektorowego prawodawstwa rolnego, co implikuje odmowę ich przyznania na podstawie art. 60 rozporządzenia 1306/2013. Przepis ten stanowi, że bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.
Sąd ocenił, że organ niezasadnie uznał, mając na względzie całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, że chociaż skarżący i pozostałe wymienione przez organ osoby formalnie tworzą samodzielne gospodarstwa, to jednak pozostają one ze sobą ściśle powiązane (osobowo, ekonomicznie i funkcjonalnie) w istocie tworząc jedno gospodarstwo rolne.
Sąd wskazał, że z faktu wspólnego zamieszkiwania członków rodziny, mając na uwadze przede wszystkim względy ekonomiczne oraz fakt, że synowie nie założyli rodzin, organ nie może wywodzić, że powyższe wskazuje na stworzenie sztucznych warunków. Samo w sobie korzystanie przez synów z tych budynków i budowli należących do matki nie przesądza jeszcze, że te trzy osoby prowadzą jedno wspólne gospodarstwo rolne. Nie zmienia tej oceny okoliczność, że umowy te były nieodpłatne i zawarte na dłuższy czas (nieokreślony i na 11 lat). Należy pamiętać, że relacje między tymi osobami są jednocześnie relacjami między członkami najbliższej rodziny i trudno jest wymagać, aby w takiej sytuacji zawsze stosowano reguły normalnie obowiązujące między osobami niespokrewnionymi tj. aby celem prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego zamieszkiwali w innym miejscu. Powyższe jednak samo w sobie nie może przesądzać o stworzeniu sztucznych warunków. Należy pamiętać, iż prowadzenie gospodarstwa rolnego przez dzieci rolników jest czymś naturalnym.
W powyższym kontekście Sąd ocenił nadto udzielanie przez te osoby pełnomocnictw skarżącemu do działania w ich imieniu. Również okoliczność, że H. K. i brat otrzymywali przelewy płatności na posiadany przez skarżącego numer rachunku bankowego i założyli odrębne rachunki bankowe dopiero w roku 2021 nie oznacza, że prowadzili wspólne gospodarstwo rolne. Posiadanie rachunku bankowego to jedynie kwestia formalna.
Dalej Sąd wskazał, że wspólne przetrzymywanie zwierząt jako brak odrębności gospodarstw rolnych nie zostało przez organ udowodnione, tak samo jak teza, że zawieranie umów bezpłatnego użytkowania gruntów na czas nieokreślony między skarżącym, jego matką i bratem – nie było incydentalne i miało na celu uzyskanie maksymalnych kwot w ramach płatności, tj. dostosowanie powierzchni do założeń określonego programu.
Organ nie uzasadnił również, dlaczego wskazane przez niego nazwy jednostek chorobowych skarżącego, matki i brata świadczą o ich fizycznej niemożności do samodzielnej pracy w ich gospodarstwach.
Nadto organ w żaden sposób nie uzasadnił, że skoro przedłożona przez H. K. umowa na kontraktację mleka zobowiązuje ją do wyprodukowania określonej ilości mleka, nie nakładając na nią wymogu prowadzenia działalności rolniczej samodzielnie, to zasadne jest uznanie, że prowadzi ją niesamodzielnie.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 17 kwietnia 2024 r. I GSK 1083/23 oddalił skargę kasacyjną Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] od ww. wyroku WSA w Poznaniu z 28 czerwca 2023 r. III SA/Po 1092/22.
Ponownie rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie płatności na rok 2021 Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...], wskazaną na wstępie decyzją z 05 sierpnia 2024 r. nr [...], na podstawie art. 5-6 i art. 24 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1775 z późn. zm., dalej jako ustawa o płatnościach), art. 104 i art. 105 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), dalej jako K.p.a.):
1) umorzył postępowanie w sprawie przyznania jednolitej płatności obszarowej na rok 2021 w części dotyczącej powierzchni wycofanej w dniu 12 lipca 2021 r. [3,71 ha] oraz powierzchni wycofanej w dniu 13 lipca 2021 r. [0,20 ha];
2) przyznał wnioskodawcy na rok 2021:
a) jednolitą płatność obszarową 43 470,26 zł, wynikającą z pomniejszenia płatności o 659,35 zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego;
b) płatność za zazielenienie 29 174,52 zł wynikającą z pomniejszenia płatności o 442,51 zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego;
c) płatność redystrybucyjną 4 908,13 zł wynikającą z pomniejszenia płatności o 74,45 zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego;
d) płatność do powierzchni upraw roślin pastewnych 355,99 zł wynikającą z pomniejszenia płatności o 5,40 zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego;
e) płatność do bydła 5 307,18 wynikającą z pomniejszenia płatności o 80,50 zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego;
f) płatność do krów 8 402,75 wynikającą z pomniejszenia płatności o 127,45 zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego.
W odwołaniu od opisanej decyzji skarżący napisał, że wnosi o jej całkowite uchylenie oraz skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Zarzucił, że organ I instancji całkowicie pominął przyznanie kwoty z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej i zażądał wyjaśnienia, dlaczego został potraktowany odmiennie od rolników, którzy takowe kwoty otrzymali.
Płatności bezpośrednie za 2021 rok powinny być wypłacone do 30 czerwca 2022 r., a zaliczki na poczet tych płatności do 30 listopada 2021 r. Skarżący otrzymał pieniądze z tytułu dopłat bezpośrednich 22 sierpnia 2024 r., decyzja o przyznaniu dopłat PRŚK za 2021 nie została jeszcze wydana. Skarżący zarzucił, że organ nie orzekł o odszkodowaniu za prawie trzyletnie opóźnienie w wypłacie środków z ARiMR.
Skoro Agencja się pomyliła i przegrała sprawy w sądach dwóch instancji, to skarżący zawnioskował o przyznanie odszkodowania za szkodliwe postępowanie i błędne decyzje organów państwa, w 25 sprawach, w których organ I instancji odmówił przyznania płatności dla H. K., D. K. oraz J. K..
Decyzją z 12 listopada 2024 r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Uzasadniając napisał, że zwrot dyscypliny finansowej został ograniczony przepisami prawa. W punkcie 4 preambuły do rozporządzenia wykonawczego komisji (UE) nr 2021/2091 z dnia 26 listopada 2021 r. w sprawie zwrotu, zgodnie z art. 26 ust. 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 wyjaśniono, że zgodnie z art. 1 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2020/1801 dyscyplina finansowa jest stosowana do płatności bezpośrednich w odniesieniu do roku kalendarzowego 2020, aby stworzyć rezerwę na wypadek kryzysów i przestrzegać rocznych pułapów, o których mowa w art. 16 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013. W roku budżetowym 2021 nie skorzystano z rezerwy na wypadek kryzysów. Ponadto na podstawie wykonania środków EFRG [Europejski Fundusz Rolniczy Gwarancji] z 2021 r. w ramach zarządzania dzielonego za okres od dnia 16 października 2020 r. do dnia 15 października 2021 r. oraz szacunkowego wykonania w ramach zarządzania bezpośredniego za okres od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. dodatkowe środki, na które nie zaciągnięto zobowiązań, pozostaną w budżecie EFRG na 2021 r.
Organ podkreślił, że zgodnie z art. 2 rozporządzenia wykonawczego komisji (UE) nr 2021/2091 z dnia 26 listopada 2021 r. w sprawie zwrotu, zgodnie z art. 26 ust. 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013, wydatki państw członkowskich w związku ze zwrotem przeniesionych środków kwalifikują się do finansowania przez Unię jedynie w przypadku wypłacenia odpowiednich kwot beneficjentom przed dniem 16 października 2022 r. Zatem zwrot dyscypliny finansowej dla odbiorców końcowych w roku 2021, był możliwy jedynie do dnia 16 października 2022 r., który w przedmiotowym postępowaniu nie został dochowany. Przepisy prawa dla spornej kwestii są jednoznaczne, zatem organ I instancji nie miał możliwości odmiennego traktowania skarżącego i orzekać o przyznaniu kwoty z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej, bowiem termin na jej wypłacenie minął.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. K. wniósł o uchylenie obu decyzji w sprawie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Napisał, że obie decyzje uważa za krzywdzące, licznie naruszające przepisy prawa materialnego oraz postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Obie decyzje wydane w sprawie są zgodne z prawem, przez co skarga podlega oddaleniu.
Znaczenie dla kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie ma okoliczność, że decyzje wydano na skutek prawomocnego wyroku WSA w Poznaniu z 28 czerwca 2023 r. III SA/Po 1092/22 [Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 17 kwietnia 2024 r. I GSK 1083/23 oddalił skargę kasacyjną organu]. Zastosowanie znajduje zatem art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej jako P.p.s.a.) w którym ustawodawca określił, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
W kontrolowanej sprawie ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania niewątpliwie zostały wykonane, bowiem organ I instancji rozpoznał wniosek skarżącego o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021 i przyznał wnioskowane płatności. Przy czym skarżący zakwestionował w odwołaniu brak przyznania kwoty z tytułu zwrotu dyscypliny budżetowej. W tym sporze Sąd podziela stanowisko organu wyższego stopnia.
Zasadnie organ wskazał na art. 26 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. UE. L. 2013.347.549 z dnia 2013.12.20). Zgodnie z tym przepisem, aby zapewnić przestrzeganie rocznych pułapów wydatków Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji, w odniesieniu do finansowania wydatków związanych z rynkiem i na płatności bezpośrednie, ustala się współczynnik korygujący płatności bezpośrednie ("współczynnik korygujący"), gdy prognozy wydatków na finansowanie środków finansowanych w ramach tego podpułapu w danym roku budżetowym wskazują, że mające zastosowanie pułapy roczne zostaną przekroczone.
W art. 26 ust. 5 tego rozporządzenia uregulowano natomiast, iż w drodze odstępstwa od art. 169 ust. 3 rozporządzenia (UE Euratom) nr 966/2012 państwa członkowskie zwracają środki przeniesione zgodnie z art. 169 ust. 3 rozporządzenia (UE Euratom) nr 966/2012 odbiorcom końcowym, w odniesieniu do których w roku budżetowym, na który przeniesiono środki, zastosowano współczynnik korygujący.
Na podstawie art. 25 rozporządzenia 1306/2013 ustanowiono rezerwę na wypadek poważnych kryzysów mających wpływ na produkcję lub dystrybucję rolną, przeznaczoną do dostarczania dodatkowego wsparcia dla sektora rolnego ("rezerwa na wypadek kryzysów w sektorze rolnym"); rezerwę tę ustanawia się poprzez stosowanie na początku każdego roku, zmniejszenia płatności bezpośrednich przy użyciu mechanizmu dyscypliny finansowej, o którym mowa w art. 26.
Zwrot dyscypliny finansowej został jednak ograniczony przepisami prawa.
Organ zasadnie podkreślił, że zgodnie z art. 2 rozporządzenia wykonawczego komisji (UE) nr 2021/2091 z dnia 26 listopada 2021 r. w sprawie zwrotu środków przeniesionych z roku budżetowego 2021, zgodnie z art. 26 ust. 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 (Dz.U.UE.L.2021.427.162 z dnia 2021.11.30): wydatki państw członkowskich w związku ze zwrotem przeniesionych środków kwalifikują się do finansowania przez Unię jedynie w przypadku wypłacenia odpowiednich kwot beneficjentom przed dniem 16 października 2022 r.
Zwrot dyscypliny finansowej dla odbiorców końcowych w roku 2021 był zatem możliwy jedynie do dnia 16 października 2022 r., który to termin w przedmiotowym postępowaniu nie został dochowany. Przez co organ I instancji nie mógł rozstrzygnąć o przyznaniu kwoty z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej, skoro minął termin na jej wypłacenie.
Sąd podziela stanowisko wyrażone przez organ w zaskarżonej decyzji, przez co skarga podlega oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 P.p.s.a.