III SA/Po 225/08

III SA/Po 225/08 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2008-08-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2008-04-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Barbara Koś
Marzenna Kosewska
Walentyna Długaszewska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonego postanowienia
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
art. 9a, art. 136 ust. 3, art. 142
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 17 pkt 1, art. 105 par. 1, art. 126, art. 156 par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 1998 nr 91 poz 577
art. 7 ust. 4
Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska ( spr.) Sędzia WSA Barbara Koś WSA Marzenna Kosewska Protokolant : st. sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2008 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej J. W.- B. sprawy ze skargi G. H. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości I. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia , II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu na rzecz skarżącej kwotę 100,- ( sto) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. /-/ M. Kosewska /-/ W. Długaszewska /-/ B. Koś
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] roku, nr [...] Starosta - na podstawie art. 66 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 zez m.) – zwrócił G. H. wniosek z dnia [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości niezabudowanej, położonej w miejscowości B., gmina R.
W uzasadnieniu decyzji organ administracji wskazał, że G. H. w podaniu z dnia [...] roku zwróciła się o dokonanie zwrotu nieruchomości niezabudowanej, położonej w miejscowości B., gmina R.
W związku z powyższym, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Starosta ustalił, iż nieruchomość położona w miejscowości B., obejmująca parcele [...], [...], [...] o łącznej powierzchni [...] ha została przejęta od K. N. na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. 1945r. Nr. 3, poz. 13 ze zm.). Organ administracji stwierdził, że przejęcie przedmiotowej nieruchomości było aktem nacjonalizacji w rozumieniu powołanego dekretu, a nie wywłaszczeniem w rozumieniu ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Zdaniem Starosty podstawy prawnej do wszczęcia postępowania nie stanowił również art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, wskazujący akty prawne, na podstawie których przejęto lub nabyto nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, a które podlegają zwrotowi (rozdział 6 Działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami). Organ zaznaczył, iż w cytowanym artykule nie uwzględniono dekretu PKWN z 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej. Katalog aktów prawnych wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma charakter zamknięty i nie podlega rozszerzającej wykładni. W związku z powyższym Starosta stwierdził, że roszczenie wnioskodawczyni ma charakter cywilno – prawny, a nie administracyjny oraz pouczył ją o możliwości wniesienia powództwa do sądu powszechnego.
W zażaleniu od powyższego postanowienia G. H. zakwestionowała ustalenia organu I instancji, że parcele, których żąda zwrotu, zostały przejęte na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13 ze zm). Wnioskodawczyni podniosła, iż las będący własnością jej przodka nie stanowił majątku opuszczonego, ani porzuconego, czy też podstawowej gałęzi gospodarki narodowej, a mimo to został "zabrany przez Państwo z rażącym naruszeniem prawa". Zaznaczyła również, że nieruchomość była własnością K. N. – Polaka, stąd zgodnie z treścią dekretu PKWN z 6 września 1944 roku nie mogła podlegać nacjonalizacji. W ocenie G. H. uzasadnienie jej żądania stanowi art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz przywołane przez nią wyroki Trybunału Konstytucyjnego.
Postanowieniem z dnia [...] roku, nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.
Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie, organ przytoczył treść art. 65 § 3 k.p.a. oraz wskazując na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślił konieczność udzielenia odpowiedniego pouczenia przy zwrocie podania. Zdaniem Kolegium Starosta, prawidłowo zawiadomił pisemnie wnioskodawczynię o zajętym stanowisku i pouczył, że do rozstrzygnięcia jej wniosku właściwy jest sąd powszechny. Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio wyłącznie do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie wymienionych w tym przepisie - i powołanych przez organ w uzasadnieniu postanowienia - aktów prawnych. Kolegium zaznaczyło, że szczególny charakter powołanego przepisu nie pozwala na jego rozszerzającą interpretację. W konkluzji uzasadnienia organ odwoławczy stwierdził, że podziela stanowisko organu I instancji, iż nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej nie mieszczą się w kategorii nieruchomości wymienionych w art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, co też wyłącza właściwość organu administracji publicznej do orzekania w tej materii.
W skardze na powyższe postanowienie G. H. zarzuciła organom obu instancji rażące naruszenie prawa poprzez ustalenie, iż przedmiotowe parcele o numerach [...],[...], [...] stanowiące obecnie las o powierzchni [...] ha zostały zabrane jej przodkowi K. N. na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku. Skarżąca podniosła, że jeżeli to stwierdzenie ma sens, to na jakiej podstawie oddano jej działki o numerze [...] o powierzchni [...] ary i numerze [...] o powierzchni [...] arów położone w miejscowości B., gmina R.
Wnioskodawczyni zarzuciła ponadto zaskarżonemu postanowieniu rażące naruszenie art. 2, art. 64, art. 32, art. 21 ust. 1 Konstytucji R.P. Podkreśliła również, iż podtrzymuje swój wniosek z dnia [...] roku oraz zarzuty zawarte w odwołaniu.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna, jednak z innych przyczyn niż w niej podniesiono.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotowe postępowanie administracyjne zostało wszczęte na skutek wniosku G. H. z dnia [...] roku, w którym domagała się zwrotu nieruchomości niezabudowanej – parceli o numerach [...], [...], [...] o powierzchni całkowitej [...] ha, obecnie stanowiącej las, położonej w miejscowości B., gmina R., której jest spadkobierczynią wraz z córkami.
Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Dodatkowo stosownie do art. 141 ust. 1 powołanej ustawy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, zwrocie odszkodowania, w tym także nieruchomości zamiennej, oraz o rozliczeniach z tytułu zwrotu i terminach zwrotu orzeka starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji. Z kolei art. 9a wskazanej ustawy stanowi, że organem wyższego stopnia w sprawach określonych w ustawie, rozstrzyganych w drodze decyzji przez starostę wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, jest wojewoda. Podkreślić przy tym należ, że art. 9a ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi przepis "ustawy szczególnej" o jakiej mowa w art. 7 ust. 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 roku o administracji rządowej w województwie (t.j. Dz. U. z 2001r. Nr 80, poz. 872 ze zm.) . Obydwa te przepisy z kolei są "przepisami stanowiącymi inaczej", o jakich mowa w art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Daje to wojewodom status "organu wyższego stopnia" w stosunku do starostów wydających decyzje w sprawach, o których mowa w art. 9a ustawy o gospodarce nieruchomościami (postanowienie NSA z dnia 08.06.2001r., I SA 2148/00, LEX nr 75515). Uznanie wojewody jako organu wyższego stopnia oznacza jego umocowanie zarówno do rozpatrywania odwołań – i odpowiednio zażaleń – ale także i sprawowanie przewidzianego prawem nadzoru nad realizacją przez organy samorządowe zadań z zakresu administracji rządowej. W postępowaniu, w którym wojewoda jest organem wyższego stopnia, jest on obowiązany rozstrzygać wszelkie kwestie proceduralne występujące w toku tego postępowania (postanowienie NSA z dnia 16.05.2001r., I SA 256/01, LEX nr 54448).
W przedmiotowej sprawie Starosta orzekał na skutek wniosku G. H. o zwrot – jak to określiła wnioskodawczyni – nieruchomości o powierzchni [...] ha, które zostały zabrane K. N. przez Skarb Państwa bez odszkodowania na rzecz reformy rolnej w 1956 roku. Niniejsza sprawa administracyjna jest zatem sprawą w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Oznacza to – zgodnie z powołanymi powyższej przepisami - że rozpoznając przedmiotową sprawę, Starosta wykonywał zadania z zakresu administracji rządowej. W konsekwencji organem właściwym do zbadania zasadności rozstrzygnięcia Starosty – zgodnie z art. 9a ustawy o gospodarce nieruchomościami – winien być Wojewoda. Tymczasem, wobec niewłaściwego pouczenia wnioskodawczyni, zażalenie na postanowienie Starosty z dnia [...] roku zostało rozpoznane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Stwierdzić zatem należy, iż postanowienie z dnia [...] roku, nr [...] zostało wydane z naruszeniem przepisów o właściwości.
Podkreślenia wymaga fakt, że powyższe uchybienie procesowe jest przesłanką stwierdzenia nieważności postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] roku, nr [...]. Stosownie bowiem do art. 156 § 1 pkt 1 w zw. z art. 126 kodeksu postępowania administracyjnego, naruszenie przepisów o właściwości przez organ administracji przy wydawaniu decyzji administracyjnej, powoduje nieważność decyzji..
Mając na względzie powyższe – na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – Sąd orzekł jak w sentencji.
/-/ M. Kosewska /-/ W. Długaszewska /-/ B. Koś
D.W.d