III SA/Po 218/23

III SA/Po 218/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-07-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Arkadiusz Skomra
Izabela Paluszyńska /przewodniczący sprawozdawca/
Szymon Widłak
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 145a par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. b
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 12 lipca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (sprawozdawca) Sędzia WSA Szymon Widłak Asesor sądowy WSA Arkadiusz Skomra Protokolant: Sekretarz sądowy Aleksandra Andrzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2023 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu prawa jazdy 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatowego w P. z 3 października 2022 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z 03 października 2022 r. nr [...] Starosta P., powołując się na art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej jako K.p.a.), w związku z art. 10-12 ustawy z dnia 05 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2021 r., poz. 1212 z późn. zm., dalej jako u.k.p.), § 9 ust. 1 pkt 3 i § 10 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. z 2016 r., poz. 231 z późn. zm.), § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 11 stycznia 2013 r. w sprawie wysokości opłat za wydanie dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. z 2013 r., poz. 83), § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Cyfryzacji z dnia 26 sierpnia 2022 r. w sprawie opłaty ewidencyjnej stanowiącej przychód Funduszu - Centralna Ewidencja Pojazdów i Kierowców (Dz. U. z 2022 r., poz. 1875), po rozpatrzeniu wniosku D. J. o zwrot prawa jazdy w zakresie kategorii AM, C1, C, C1E, CE, T – odmówił zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii AM, B1, C1, C, BE, C1E, CE, T.
W terminowo wniesionym odwołaniu D. J. (dalej także jako wnioskodawca, skarżący) zastępowany przez zawodową pełnomocnik, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Pełnomocnik zarzuciła:
1) błędne przyjęcie przez organ, że prawomocne orzeczenie sądu karnego spowodowało, że skarżącemu nie można zwrócić tych kategorii prawa jazdy których się domagał, z uwagi na sankcję administracyjną, tj. art. 12 ust. 2 u.k.p. - brak odzyskania dokumentu umożliwiającego kierowanie pojazdami i to nawet wówczas, gdy sąd karny nie pozbawił skazanego uprawnień do kierowania nimi,
2) nieprawidłowe zastosowanie art. 12 ust. 2 u.k.p., gdyż przepis ten wprost wskazuje, że należy go stosować w okresie i zakresie obowiązywania zakazu.
Decyzją z 13 grudnia 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, powołując się na art. 138 §1 pkt 1 K.p.a. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Uzasadniając SKO napisało, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z 16 maja 2022 r., IV K 334/22, D. J. uznany został za winnego kierowania samochodem osobowym w stanie nietrzeźwości, za co skazany został na karę ograniczenia wolności oraz orzeczono środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. B na okres 3 lat, licząc od dnia faktycznego zatrzymania dokumentu prawa jazdy, tj. od 27 lutego 2022 r.
Po otrzymaniu informacji o ww. prawomocnym wyroku Starosta P. wszczął postępowanie administracyjne, a następnie decyzją z 18 sierpnia 2022 r. cofnął skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami kat. B.
Następnie SKO napisało, że odrębnymi pismami, także z 18 sierpnia 2022 r. Starosta P. przekazał skarżącemu informacje (i) o obowiązku ukończenia kursu reedukacyjnego w zakresie problematyki przeciwalkoholowej i przeciwdziałania narkomanii, (ii) o obowiązku poddania się badaniu psychologicznemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami oraz (iii) o obowiązku poddania się badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, każdorazowo pod rygorem wydania przez Starostę decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Skarżący przedstawił stosowne zaświadczenia organowi w dniu 09 września 2022 r. (kurs reedukacyjny i orzeczenie lekarskie) oraz 14 września 2022 r. (orzeczenie psychologiczne).
W dniu 14 września 2022 r. do Starostwa Powiatowego w P. wpłynął wniosek skarżącego, wymieniony na wstępie uzasadnienia, o zwrot/odblokowanie prawa jazdy w zakresie kategorii AM, C1, C, C1E, CE, T. Skarżący uzasadnił, że Sąd Rejonowy orzekł środek karny jedynie co do kategorii B. W konsekwencji organ I instancji wydał opisaną na wstępie decyzję z 03 października 2022 r. nr [...] o odmowie zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii AM, B1, C1, C, BE, C1E, CE, T, od której skarżący wniósł ww. odwołanie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że odwołanie jest bezzasadne. Wskazało, że zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Według zaś art. 12 ust. 2 u.k.p. powyższy przepis stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii:
1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A;
2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B;
3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D.
Organ wyższego stopnia wskazał, że wniosek o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kat. AM, C1, C, C1E, CE oraz T został złożony 14 września 2022 r., a więc w okresie objętym zakazem wynikającym z ww. prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego. SKO oceniło, że z wyroku wynika bezpośredni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. B, a pośrednio - poprzez obowiązującą organy administracji publicznej treść przepisu art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy - również zakaz prowadzenia pojazdów kategorii AM, B1, C1, C, BE, C1E, CE oraz T.
Na opisaną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł D. J., zastępowany przez tą samą zawodową pełnomocnik, domagając się uchylenia obu decyzji wydanych w sprawie, zasądzenia kosztów postępowania oraz rozpoznania sprawy na rozprawie. Pełnomocnik zarzuciła rażące naruszenie:
- art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. poprzez utrzymanie w mocy decyzji orzekającej o odmowie zwrotu prawa jazdy w zakresie kategorii pojazdów nie objętych zakazem orzeczonym w prawomocnym wyroku Sądu Rejonowego w B. z 16 maja 2022 r., IVK 334/22, - art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. wskutek błędnej interpretacji, polegającej na przyjęciu, że zwrot dokumentu stwierdzającego uprawnienie do kierowania pojazdami danej kategorii jest tożsamy z wydaniem nowego prawa jazdy,
- art. 182 §1 ustawy Kodeks karny wykonawczy, poprzez przyjęcie faktycznego zakazu prowadzenia przez skarżącego pojazdów wszystkich kategorii, wbrew zakresowi orzeczonemu przez Sąd Rejonowy w B., a tym samym stawianie się przez Starostę [...] w roli organu wymiaru sprawiedliwości,
- art. 6, art. 7 i art. 8 K.p.a. poprzez rozpatrzenie sprawy bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w oderwaniu od obowiązujących przepisów prawa i prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w B., a w konsekwencji całkowite pominięcie słusznego interesu skarżącego, co skutkuje jego podwójnym ukaraniem,
- wykładni systemowej prawa, poprzez interpretację przepisów u.k.p. w sposób prowadzący do sprzeczności z ustawą Kodeks karny, Kodeks karny wykonawczy a przede wszystkim ustawą zasadniczą - Konstytucją.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. SKO stwierdziło, że organy administracji publicznej są obowiązane działać zgodnie z przepisami prawa.
Na rozprawie w dniu 12 lipca 2023 r. pełnomocnik substytucyjny wnosił i wywodził jak w skardze, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 04 lipca 2023 r., SK 23/21, którym uznano art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. za niezgodny z Konstytucją.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Obie decyzje wydane w sprawie nie mogą się ostać w obrocie prawnym.
Zarzuty skargi w zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p okazały się zasadne.
Zgodnie z tym przepisem: 2.
Przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii:
2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B;
3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D.
W orzecznictwie przeważający stał się pogląd, zgodnie z którym zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B pozbawia wszelkich kategorii praw jazdy wymienionych w ustawie, ( wyrok NSA z 17.11.2020r., sygn. I OSK 1172/20). Za takim stanowiskiem przemawiała ochrona wartości jaką jest bezpieczeństwo w ruchu lądowym).
Pojawiały się jednak również poglądy, które sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela, zgodnie z którymi: przepisy art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z 2011 r. o kierujących pojazdami w zakresie jakim stanowią podstawę do odmowy zwrotu dokumentu potwierdzającego prawo jazdy ponad uprawnienie objęte zakazem prowadzenia określonego rodzaju pojazdów mechanicznych naruszają zasadę proporcjonalności, gdyż wykonanie orzeczenia sądu karnego zakazu ograniczonego do określonego rodzaju pojazdów przez organ administracji zostaje rozszerzone do całkowitego pozbawienia pozostałych uprawnień, nieobjętych zakazem (wyrok NSA z 25.08.2021r., sygn. II GSK 264/21), a także: wprowadzona przepisami art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 u.k.p. zasada dotycząca odmowy zwrotu dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi, a sprowadzająca się do obligatoryjnego rozszerzenia zakresu dolegliwości poza granice określone prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego narusza zasadę zakazującą ponownego karania obywatela za ten sam czyn, za jaki wymierzona mu została już uprzednio kara przez sąd powszechny (to jest zasadę ne bis in idem). (por. wyrok WSA w Opolu z 17.02.2022r., II SA/Op [...]).
W przedmiotowej sprawie skarżącemu, wobec którego wyrokiem sądu karnego orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. B na mocy w/w przepisów organ odmówił zwrotu zatrzymanego prawa jazdy pozostałych nie objętych zakazem kategorii, tj. AM, B1, C1, C, BE, C1E, CE, T.
W takiej sytuacji za oczywiście sprzeczne z zasadami demokratycznego państwa prawnego należało uznać takie stanowienia prawa, gdy ustawodawca z jednej strony w przepisach Kodeksu karnego wprost wskazuje, że dolegliwość środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych może być ograniczona do pojazdów określonego rodzaju, a z drugiej w przepisach prawa administracyjnego wprowadza obligatoryjne i niedopuszczające jakichkolwiek wyjątków pozbawianie faktycznych uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi na drogach publicznych i położonych w strefach zamieszkania oraz w strefach ruchu. Poprzez takie stanowienie prawa ustawodawca de facto pozbawia bowiem obywateli możliwości podejmowania przemyślanych, racjonalnych decyzji procesowych mających wpływ na ich sytuacje prawną. Ponadto art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy w odniesieniu do osób ubiegających się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy w zakresie kategorii uprzednio posiadanych, a nieobjętych orzeczonym środkiem karnym zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych czyni iluzorycznym prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji), albowiem z jednej strony faktycznie mechanicznie i bezrefleksyjnie zaostrza dolegliwość środka karnego wymierzanego przez sąd powszechny, a jednocześnie wyłącza to zaostrzenie spod jakiejkolwiek realnej kontroli sądowej, w tym kontroli sądu administracyjnego w zakresie proporcjonalności obostrzenia i co za tym idzie sprawiedliwości rozstrzygnięcia. Brak pominięcia tych przepisów stanowił naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.)
W realiach sprawy trzeba mieć jednak na uwadze, jak słusznie zwrócił uwagę pełnomocnik skarżącego na rozprawie, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 04 lipca 2023 r., SK 23/21 orzekł, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2023 r. poz. 622) w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji.
W związku z wydaniem ww. orzeczenia ziściła się przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 145a § 1 K.p.a. Przepis ten stanowi, że dopuszcza się wznowienie postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja.
Sąd stwierdza, że zaistnienie podstawy wznowieniowej z art. 145a § 1 K.p.a. po wydaniu zaskarżonej decyzji, obligowało Sąd do wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej jako P.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Pojęcie "naruszenia prawa", o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit b p.p.s.a. należy rozumieć w sposób zobiektywizowany – to jest w ten sposób, że samo wystąpienie jednej z przesłanek wznowienia postępowania jest równoznaczne z naruszeniem prawa i uzasadnia uchylenie decyzji (por. m.in. wyroki NSA z dnia 31 stycznia 2007r., sygn. I FSK 511/06 oraz z dnia 11 kwietnia 2021r. sygn. II OSK 591/11). Nie musi to być zatem przesłanka wznowienia postępowania równoznaczna z naruszeniem prawa przez organ administracji publicznej, choć w niniejszej sprawie, jak wyżej wskazano, do takiego naruszenia doszło.
Ponownie rozpoznając wniosek skarżącego z 14 września 2022 r. (data wpływu wniosku do Starostwa Powiatowego w P.) organ uwzględni powyższe uwagi oraz rozstrzygnie wniosek pomijając regulacje art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy w zakresie, w jakim odnoszą się do osób ubiegających się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy.
Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b i art. 135 P.p.s.a. Sąd orzekł, jak w punkcie 1. sentencji wyroku. W pkt. 2. sentencji wyroku orzeczono o kosztach postępowania na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800). Na zasądzone koszty składają się: kwota 200 zł uiszczona tytułem wpisu od skargi, kwota 17 zł uiszczona tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia adwokackiego, razem 697 zł.