III SA/KR 1335/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKrakowie2022-01-25
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
ubezpieczenie zdrowotneNFZkoszty świadczeńprawo do świadczeńtermin przedawnieniausprawiedliwione błędne przekonaniepostępowanie administracyjneNSAWSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Prezesa NFZ o obciążeniu pacjentki kosztami leczenia, umarzając postępowanie w części dotyczącej świadczeń sprzed ponad 5 lat i nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy w kontekście usprawiedliwionego błędnego przekonania o posiadaniu prawa do świadczeń.

Skarżąca A. K. zaskarżyła decyzję Prezesa NFZ nakładającą na nią obowiązek zwrotu kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w latach 2016-2018. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, umarzając postępowanie w zakresie świadczeń z 2016 roku ze względu na upływ 5-letniego terminu do wydania decyzji. W odniesieniu do późniejszych świadczeń, sąd uznał, że organ nieprawidłowo ocenił możliwość zastosowania art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach, który zwalnia z obowiązku zwrotu kosztów w przypadku usprawiedliwionego błędnego przekonania o posiadaniu prawa do świadczeń, nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznał skargę A. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 11 sierpnia 2021 r., która ustaliła obowiązek poniesienia przez skarżącą kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w okresach od 15 lipca 2016 r. do 8 października 2018 r. w łącznej kwocie 4 657,62 zł. Organ administracji wskazał, że skarżąca nie posiadała prawa do świadczeń w tych okresach, mimo złożenia oświadczeń o jego posiadaniu, a NFZ poniósł koszty leczenia. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że w odniesieniu do świadczeń z 15 lipca 2016 r. i 25 października 2016 r. upłynął 5-letni termin do wydania decyzji, zgodnie z art. 50 ust. 20 ustawy o świadczeniach, co skutkowało umorzeniem postępowania w tym zakresie. Ponadto, sąd stwierdził, że organ nieprawidłowo ocenił możliwość zastosowania art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach, który przewiduje zwolnienie z obowiązku zwrotu kosztów, jeśli osoba działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń. Sąd uznał, że posiadanie przez skarżącą zaświadczenia ZUS z 2016 r. o zgłoszeniu jako członek rodziny męża, mogło uzasadniać jej przekonanie o posiadaniu prawa do świadczeń w okresie od października 2016 r. do października 2018 r. Organ nie przeprowadził analizy tej przesłanki, dlatego sąd nakazał ponowne rozpatrzenie sprawy w tym zakresie.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, zgodnie z art. 50 ust. 20 ustawy o świadczeniach, decyzja taka nie może być wydana po upływie 5 lat od dnia zakończenia udzielania świadczenia.

Uzasadnienie

Sąd wskazał na bezwzględny 5-letni termin do wydania decyzji obciążającej pacjenta kosztami świadczeń, co w przypadku świadczeń z 2016 roku skutkowało niemożnością wydania decyzji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (19)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.ś.o.z. art. 50 § 15

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

u.ś.o.z. art. 50 § 17

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

u.ś.o.z. art. 50 § 18

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

u.ś.o.z. art. 50 § 20

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Pomocnicze

p.u.s.a. art. 1 § 1 i 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.ś.o.z. art. 66 § 1 pkt 24

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

u.ś.o.z. art. 54

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

k.p.a. art. 10 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 104 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 6

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

ustawa COVID-19 art. 15zzr § 1 pkt 3

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

ustawa COVID-19 art. 15zzs § 10

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

ustawa COVID-19 art. 15zzs § 11

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

zm. u.ś.o.z. art. 1 § 2 lit. b

Ustawa z dnia 4 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw

Argumenty

Skuteczne argumenty

Upływ 5-letniego terminu do wydania decyzji obciążającej pacjenta kosztami świadczeń. Możliwość zastosowania przepisu o usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o prawie do świadczeń.

Godne uwagi sformułowania

nie wydaje się decyzji, o której mowa w ust. 18, jeżeli od dnia, w którym zakończono udzielanie świadczenia opieki zdrowotnej, o którym mowa w ust. 15, upłynęło 5 lat. nie stosuje się do osoby, która w chwili przedstawienia innego dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej albo złożenia oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej.

Skład orzekający

Hanna Knysiak-Sudyka

przewodniczący

Elżbieta Czarny-Drożdżejko

członek

Katarzyna Marasek-Zybura

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących terminów wydawania decyzji o obciążeniu kosztami świadczeń opieki zdrowotnej oraz stosowania klauzuli usprawiedliwionego błędnego przekonania o prawie do świadczeń."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznych przepisów ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej i może wymagać uwzględnienia indywidualnych okoliczności faktycznych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu kosztów leczenia i prawa do świadczeń, a interpretacja sądu w kontekście terminów i usprawiedliwionego błędu pacjenta jest istotna dla wielu osób.

Czy NFZ może żądać zwrotu kosztów leczenia po latach? Sąd administracyjny wyjaśnia.

Dane finansowe

WPS: 4657,62 PLN

Sektor

medycyna

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Kr 1335/21 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-01-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko
Hanna Knysiak-Sudyka /przewodniczący/
Katarzyna Marasek-Zybura /sprawozdawca/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenia
Sygn. powiązane
II GSK 966/22 - Wyrok NSA z 2024-11-05
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję, umorzono postępowanie administracyjne w zakresie ustalającym obowiązek poniesienia kosztów
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2167
Art. 1  par. 1  i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 2325
Art. 3  par. 1, art. 11, art. 134  par. 1, art. 145 par. 1 lit. a i c  zw. z art. 135, art. 145  par. 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1285
Art. 50 ust. 15, ust. 17, ust. 18, ust. 20
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym, sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 11 sierpnia 2021 r., nr: [...] w przedmiocie ustalenia kosztów świadczenia opieki zdrowotnej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. umarza postępowanie administracyjne w zakresie ustającym obowiązek poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w dniach 15 lipca 2016 r. i 25 października 2016 r. w wysokości 113, 50 zł (sto trzynaście złotych 50/100);
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 11 sierpnia 2021 r., nr [...], Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, działając na podstawie art. 50 ust. 18 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 1285 z późn. zm., dalej: "ustawa o świadczeniach") oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. 2021 r., poz. 735, dalej: "k.p.a."), ustalił obowiązek poniesienia przez A. K. (dalej: skarżąca) kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonej jej w dniach 15 lipca 2016 r., 25 października 2016 r. oraz kolejnych wskazanych w decyzji datach w okresie od 10 marca 2017 r. do 8 października 2018 r., pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, w wysokości: 4 657, 62 zł.
W uzasadnieniu organ podał, że w toku postępowania wyjaśniającego, w oparciu o dane zawarte w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych, ustalił że skarżąca w ww. okresach nie posiadała prawa do świadczenia opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Organ wskazał, że mimo braku wskazanego prawa, świadczenia zostały udzielone skarżącej, a Narodowy Fundusz Zdrowia poniósł koszty udzielenia tych świadczeń – łącznie 4 657, 62 zł. Dalej organ podał, że we wskazanym powyżej okresie, nie potwierdzono również posiadania przez skarżącego prawa do świadczeń z opieki zdrowotnej, o którym mowa w art. 54 ustawy o świadczeniach, tj. potwierdzonego decyzją wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, ani też uprawnień do świadczeń opieki zdrowotnej w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Organ wskazał, że świadczenia, tj. leczenie ambulatoryjne, leczenie stacjonarne i wypisanie recepty, zostały udzielone w wyniku złożenia przez skarżącą pisemnych "oświadczeń o przysługującym świadczeniobiorcy prawie do świadczeń opieki zdrowotnej".
Organ podał, że pismem z 12 maja r., znak: [...], zawiadomił skarżącą o wszczęciu postępowania administracyjnego z urzędu oraz możliwości złożenia wyjaśnień oraz dodatkowych dokumentów w sprawie, mogących mieć wpływ na jej rozstrzygnięcie. W ww. piśmie przekazano ponadto skarżącej informację o możliwości dokonania - na podstawie art. 50 ust. 18a ustawy o świadczeniach, wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego w terminie 30 dni od dnia udzielenia świadczenia albo od dnia poinformowania przez Fundusz o wszczęciu postępowania, jeżeli przyczyną braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej było niezgłoszenie do ubezpieczenia, mimo podlegania takiemu zgłoszeniu.
Organ wskazał, że skarżąca przedstawiła zaświadczenia wystawione w dniach 9 września 2016 r. i 25 kwietnia 2018 r. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych w O, dotyczące okresów ubezpieczenia zdrowotnego, w których wskazano, że skarżąca jest od dnia 1 sierpnia 2015 r., zgłoszona od ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny T. K. W ocenie organu, przesłane dokumenty nie potwierdziły prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w okresie objętym postępowaniem.
Organ podał, że zgłoszenie skarżącej do ubezpieczenia zdrowotnego jako członka rodziny T. K., wygasło z mocy prawa, mimo braku wyrejestrowania, na skutek zgłoszenia do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 24 ustawy o świadczeniach - jako osoby bezrobotnej niepodlegająca obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu. Zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego jako członka rodziny zostało zatem z mocy prawa przerwane zgłoszeniem do ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej z własnego obowiązkowego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego, jakim było uzyskanie przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej - data rejestracji 21 grudnia 2015 r. Płatnikiem składek za skarżącą był Powiatowy Urząd Pracy w W. Po wyrejestrowaniu z powyższego tytułu, w związku z utratą statusu osoby bezrobotnej z dniem 13 kwietnia 2016 r., skarżąca nie została ponownie zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny przez swojego męża T. K. Kolejna rejestracja skarżącej do ubezpieczenia zdrowotnego, została dokonana dopiero od dnia 1 listopada 2018 r., z własnego obowiązkowego tytułu - jako osoby pobierającej świadczenie emerytalne.
Dalej organ wskazał, że zawiadomił skarżącą o zakończeniu postępowania dowodowego oraz o prawie do zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, przysługującym mu zgodnie z art. 10 k.p.a..
Reasumując organ podał, że skarżąca złożyła pisemne oświadczenie o przysługującym mu prawie do świadczeń opieki zdrowotnej, pomimo że w dniach, w których udzielano świadczeń, tego prawa nie posiadała. Tym samym, w myśl art. 50 ust. 18 ustawy o świadczeniach, poniesione przez Narodowy Fundusz Zdrowia koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych osobie nieuprawnionej, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca podniosła, że w zaświadczeniach wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych w O, dotyczących okresów ubezpieczenia zdrowotnego, wskazano, że skarżąca została od dnia 1 sierpnia 2015 r., zgłoszona od ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny T. K. i była z tego tytułu ubezpieczona.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 - dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Z akt postępowania wynika, że skarżącej udzielono świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w dniu 15 lipca 2016 r. Podstawą świadczeń były złożone przez skarżącą pisemne oświadczenia o prawie do takich świadczeń.
Podstawą wydania zaskarżonej decyzji był natomiast art. 50 ust. 18 ustawy o świadczeniach.
Organ jednak pominął okoliczność, że zgodnie z art. 50 ust. 20 ustawy o świadczeniach, obowiązującym od dnia 1 stycznia 2013 r., nie wydaje się decyzji, o której mowa w ust. 18, jeżeli od dnia, w którym zakończono udzielanie świadczenia opieki zdrowotnej, o którym mowa w ust. 15, upłynęło 5 lat. Przepis ten określa maksymalny termin, do którego może być wydana decyzja ustalająca obowiązek poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, ich wysokość oraz termin płatności.
Skoro więc udzielanie świadczeń skarżącej zakończono w dniu 15 lipca 2016 r., to od dnia 16 lipca 2021 r., nie było prawnie dopuszczalne wydanie decyzji, o której mowa w art. 50 ust. 18 ustawy o świadczeniach. Art. 50 ust. 20 ustawy o świadczeniach, przewiduje bowiem ustawowy brak prawa do ustalenia przez organ obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej przez osobę, która w momencie udzielania jej świadczenia nie posiadała prawa do takich świadczeń finansowanych ze środków publicznych. Zatem Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia ma 5 lat, aby zebrać niezbędne dokumenty i przeprowadzić postępowanie administracyjne w celu wydania decyzji obciążającej pacjenta kosztami udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. (tak np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 czerwca 2021 r., sygn. III SA/Kr 441/21 czy z dnia 1 grudnia 2021 r., sygn. III SA/Kr 797/21, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Sąd podziela wyrażony w w/w wyrokach pogląd, iż w sprawie nie ziściły się przesłanki zawieszenia biegu terminu ustawowego do wydania decyzji, o którym to terminie mowa w art. 50 ust. 20 ustawy o świadczeniach. Zgodnie z art. 15zzr ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.) w okresie od 14 marca 2020 r. do 24 maja 2020 r. nastąpiło wstrzymanie rozpoczęcia i zawieszenie biegu terminów w postępowaniu administracyjnym. Termin końcowy wstrzymania lub zawieszenia biegu terminów w postępowaniu administracyjnym, związany był z uchyleniem ww. art. 15zzr ust.1 przez art. 46 pkt 20 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r., poz. 875) i rozpoczęciem biegu wstrzymanych lub zawieszonych terminów po upływie 7 dni od daty wejścia w życie ww. ustawy z dnia 14 maja 2020 r. (art. 68 ww. ustawy z dnia 14 maja 2020 r.).
W rozpoznawanej sprawie powyższe przepisy, w ocenie Sądu, nie miały znaczenia. Ustawodawca w sposób wyraźny nie uregulował skutków wstrzymania rozpoczęcia czy też zawieszenia biegu terminów. Jedynie w art. 15zzs ust. 10 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. (przepis ten jednak dotyczył postępowań, a więc były to terminy prawa procesowego, a nie materialnego), ustawodawca wskazał, że w okresie, o którym mowa w ust. 1:
- przepisów o bezczynności organów oraz o obowiązku organu i podmiotu, prowadzących odpowiednio postępowanie lub kontrolę, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się;
- organom lub podmiotom prowadzącym odpowiednio postępowanie lub kontrolę nie wymierza się kar, grzywien ani nie zasądza się od nich sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa.
Są to więc przepisy, które nie dotyczą rozpoznawanej sprawy.
Z kolei zgodnie z art. 15zzs ust. 11 ww. ustawy z dnia 2 marca 2020 r. zaprzestanie czynności przez sąd, organ lub podmiot, prowadzące odpowiednio postępowanie lub kontrolę, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.
Wyraźne uregulowanie skutków wstrzymania rozpoczęcia biegu lub też zawieszenia biegu terminów prawa procesowego w cytowanych powyżej przepisach powoduje, że Sąd nie może domniemywać skutku w postaci automatycznego przedłużenia terminu materialnego na wydanie decyzji przez organ. Organ administracyjny, zgodnie z art. 7 Konstytucji RP i art. 6 k.p.a., ma obowiązek działać na podstawie przepisów prawa. Skoro żaden przepis prawa nie określał skutków przedłużenia terminów prawa materialnego na korzyść organu, to brak jest podstawy prawnej do tego typu interpretacji.
Ustawodawca wprawdzie w art. 15zzr ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. zawiesił bieg terminu prawa administracyjnego w zakresie przedawnienia, ale zdaniem Sądu, przedawnienie ustalonych zobowiązań dotyczących obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, mogło rozpocząć swój bieg dopiero po wydaniu decyzji, o której mowa w art. 50 ust. 21 ustawy o świadczeniach. Tylko w tym przypadku ustawodawca użył określenia "ulegają przedawnieniu" - ("należności, o których mowa w ust. 18, ulegają przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna").
Aby mówić o "przedawnieniu", czyli braku możliwości skutecznego dochodzenia świadczenia, to należność w ogóle musi powstać. W rozpoznawanej sprawie, należność dotycząca obowiązku poniesienia kosztów opieki zdrowotnej, nie powstaje z mocy prawa, ale na podstawie decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Skoro więc należność taka w ogóle nie powstała, to ww. art. 15zzr ust. 1 pkt. 3 nie znajdował do niej zastosowania.
Co do zawieszenia lub wstrzymania terminów procesowych to i ta okoliczność w sprawie nie miała miejsca, ponieważ postępowanie administracyjne formalnie zostało wszczęte z dniem zawiadomienia skarżącej o wszczęciu postępowania administracyjnego tj. z dniem 18 maja 2021 r. (k. 32A akt administracyjnych). W tym czasie biegły już terminy zarówno prawa materialnego jak i procesowego.
Także w zakresie świadczeń udzielonych w okresie od 25 października 2016 r. do 8 października 2018 r., skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z zestawieniem świadczeń (k. 11-19 akt administracyjnych), podstawą części świadczeń były złożone przez skarżącą pisemne oświadczenia o prawie do takich świadczeń, a w odniesieniu do świadczeń udzielonych od 24 stycznia do 2 lutego 2018 r. i w dniu 21 sierpnia 2018 r. – zaświadczenia, przy czym organ w kontrolowanej decyzji, nie wyjaśnił jakie to były zaświadczenia.
W ocenie natomiast Sądu, wbrew stanowisku zajętemu przez Prezesa NFZ, w stosunku do skarżącej zastosowanie znajdzie przesłanka, o której mowa w art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach (w brzmieniu nadanym art. 1 ust. 2 lit. b) ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r., poz. 1774). Na mocy przywołanego przepisu, obowiązku uiszczenia kosztów świadczenia, nie stosuje się do osoby, która w chwili przedstawienia innego dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej albo złożenia oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. Tym samym, w realiach przedmiotowej sprawy, ocenie podlega więc nie tylko fakt braku ponownego zgłoszenia skarżącej do ubezpieczenia zdrowotnego, w okresie obejmującym sporne daty, jako członka rodziny męża, z uwagi na przerwę spowodowaną objęciem ubezpieczeniem skarżącej z innego tytułu, lecz także okoliczności towarzyszące składaniu przez nią oświadczeń o objęciu jej ubezpieczeniem w momencie udzielenia świadczeń opieki zdrowotnej w okresie od 25 października 2016 r. do 8 października 2018 r. Przepis ten wszedł w życie w dniu 12 stycznia 2017 r., czyli przed wszczęciem postępowania przez Prezesa NFZ.
W sprawie oczywistym jest, że zaświadczenia wystawione w dniach 9 września 2016 r. i 25 kwietnia 2018 r. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych w O, nie mogły zostać wydane na podstawie zgłoszenia z dnia 26 lipca 2021 r. Tymczasem Prezes NFZ nie odniósł się w zaskarżonej decyzji, do możliwość uznania, iż skarżąca działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w okresie od 25 października 2016 r. do 8 października 2018 r., w którym poddała się leczeniu. Prezes NFZ nie przytoczył żadnych argumentów, z których mogłoby wynikać, w jakim przypadku uważałby za uprawnione powołanie się na klauzulę działania przez świadczeniobiorcę w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej określoną w art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach, i dlaczego w tak zakreślonym kręgu, nie mieści się przypadek skarżącej.
Czym innym jest w świetle w art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach, prawidłowość objęcia skarżącej ubezpieczeniem z racji zgłoszenia jej jako członka rodziny przez męża, a czym innym świadomość skarżącej, co do określonej w art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach, przesłanki działania przez nią w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej. W ocenie Sądu, dysponowanie przez skarżącą zaświadczeniem wystawionym w dniu 9 września 2016 r. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych w O, w którym wskazano, że skarżąca jest od dnia 1 sierpnia 2015 r., zgłoszona od ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny T. K., w czasie udzielania jej spornych świadczeń zdrowotnych, pozwala na przyjęcie, że składając oświadczenie o posiadaniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, skarżąca istotnie była o tym przekonana, a jej działanie znajdowało usprawiedliwienie w treści tego zaświadczenia. "Zarówno w orzecznictwie NSA, jak i w nauce prawa podkreśla się, że w odniesieniu do wyjątku uregulowanego w art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach, skorzystanie z niego wiąże się z koniecznością ustalenia istnienia po stronie osoby nieuprawnionej "usprawiedliwionego błędnego przekonania" (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2021 r., sygn. II GSK 1828/21 czy z dnia 11 stycznia 2022 r., sygn. II GSK 1780/20, opubl. w CBOSA). Warto zauważyć, że w piśmiennictwie odnośnie art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach, zauważono że ustawodawca nie zdefiniował samego pojęcia "działania w usprawiedliwionym przekonaniu posiadania prawa do świadczeń". Dlatego każdy przypadek należy analizować i oceniać indywidualnie (por. D. E. Lach, Powszechne prawo do świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej, Praca i Zabezpieczenie Społeczne z 2017 r. nr 2, 7-13).
Ponadto, co nie może zostać pominięte, w dacie udzielenia skarżącej świadczeń zdrowotnych, istniała podstawa do objęcia jej ubezpieczeniem zdrowotnym jako członka rodziny osoby ubezpieczonej przez jej męża, na co zwracał uwagę sam organ, informując skarżącą o możliwości wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia, również w spornym okresie od 25 października 2016 r. do 8 października 2018 r.
Tym samym, organ niezasadnie odmówił odstąpienia od obciążenia skarżącej kosztami udzielonych świadczeń zdrowotnych, na podstawie art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach bez przeprowadzenia jakiejkolwiek analizy spełniania przez skarżącą przesłanek zastosowania tego przepisu.
Sąd stwierdza także, że w niniejszej sprawie zaszły przesłanki do umorzenia postępowania administracyjnego w odniesieniu do świadczeń udzielonych skarżącej w dniach 15 lipca 2016 r. i 25 października 2016 r. Zgodnie z art. 145 § 3 p.p.s.a., w przypadku o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. W orzecznictwie wskazuje się, że umorzenie postępowania nie zależy od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. Taką przyczyną jest niemożność wydania decyzji w przedmiocie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej z powodu upływu 5-letniego terminu, o którym mowa w art. 50 ust. 20 ustawy o świadczeniach. Sąd skorzystał więc z uprawnienia umorzenia postępowania administracyjnego, aby zakończyć postępowanie prowadzone wobec skarżącej w odniesieniu do świadczeń udzielonych jej w dniach 15 lipca 2016 r. i 25 października 2016 r.
Z tych przyczyn Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. (pkt I sentencji wyroku). Na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a., Sąd umorzył postępowanie administracyjne w odniesieniu do świadczeń udzielonych skarżącej w dniach 15 lipca 2016 r. i 25 października 2016 r. (pkt II sentencji).
Ponownie rozpoznając sprawę, Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, wyjaśni na podstawie jakich zaświadczeń skarżącej zostały udzielone świadczenia w okresie od 24 stycznia do 2 lutego 2018 r. i w dniu 21 sierpnia 2018 r. oraz przeanalizuje możliwość ustalenia obowiązku poniesienia przez nią zwrotu kosztów świadczeń opieki zdrowotnej lub też jej brak, ze względu na treść art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI