III SA/Kr 1382/24

III SA/Kr 1382/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-04-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Bogusław Wolas /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 412
Art. 21
Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Bogusław Wolas (spr) Protokolant Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2025 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Dyrektora Małopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Krakowie z dnia 1 lipca 2024 r. nr 236/OR06/2024 w przedmiocie płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego na 2023 r. I.uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II.zasądza od Dyrektora Małopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Krakowie na rzecz skarżącego kwotę 1.097 zł ( słownie: jeden tysiąc dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 1 lipca 2024 r Dyrektor Małopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Krakowie utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olkuszu odmawiającą przyznania dla Pana Z. W. płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego na rok 2023 r oraz nakładającą karę.
Decyzje te zostały wydane w następującym stanie faktycznym: Pan Z. W. (zwany dalej "Skarżącym") złożył w maju 2023 roku wniosek o przyznanie na 2023 r podstawowego wsparcia dochodów (PWD), płatności redystrybucyjnej (PR), uzupełniającej płatności podstawowej (UPP) oraz płatności do roślin strączkowych na nasiona (STR). Do płatności PWD i PR zadeklarowano łączną powierzchnię 6.95 ha objęta działkami A, B, C, D, E, R. Postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącego dot. ww. płatności zakończyło się decyzją odmowną nr 0110-2024-007177 wydaną 17.05.2024. Na mocy ww. decyzji Odmówiono płatności z tytułu PWD i PR oraz UPP
Swoją decyzję Organ oparł na raporcie z kontroli przeprowadzonej na przełomie października i listopada 2023 roku stwierdzającym, iż na działkach F,E,D występuje wysokie zachwaszczenie oraz jednoroczne samosiejki, co wskazuje na brak przeprowadzonego w terminie minimum jednego zabiegu agrotechnicznego. Swoje rozstrzygnięcie poparł materiałem dowodowym, tj. zdjęciami z działek oraz protokołem kontroli. Skarżący zgłosił zastrzeżenia do protokołu, poddając w wątpliwość min. długi termin pomiędzy przeprowadzeniem kontroli (IV kwartał 2023 r. ) a otrzymaniem protokołu z jej przeprowadzenia. Zakwestionował także wiarygodność wykonawcy kontroli. Organ l instancji postanowił nie uwzględniać zastrzeżeń do raportu, przekazując go w całości jako uzasadnienie odrzucenia wniosku o płatności.
Skarżący zainicjował postępowanie odwoławcze od ww. decyzji wskazując, że wymagane zabiegi agrotechniczne (koszenie oraz bronowanie, przycinanie samosiejek) wykonywał w maju 2023, a kontrola będąca podstawą do wypłacenia świadczeń przeprowadzona została w październiku - listopadzie 2023, kiedy obraz działek jest znacząco inny. Skarżący przedstawił także oświadczenia współpracowników potwierdzające, że do lipca 2023 wykonywali wraz z nim prace polowe na ww. działkach. Organy l i II instancji nie uwzględniły oświadczeń, jednocześnie nie wzywając świadków na przesłuchanie. Skarżący przedstawił również odpowiedź twierdzącą na skierowane do Ministerstwa Rolnictwa zapytanie czy przeprowadzenie zabiegów agrotechnicznych wypełnia przesłanki rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 marca 2023 r w sprawie kryteriów uznawania użytków rolnych za pozostające w stanie, dzięki któremu nadają się do wypasu bądź uprawy (Dz.U.2023.461 poz. 412). Skarżący zauważył także fakt, że z płatności zostały wykluczone działki o bardzo dużej powierzchni, gdzie na zdjęciach ewentualne zachwaszczone obszary obejmują teren znacznie mniejszy. Przedstawił także zwolnienia lekarskie, które poświadczały że w drugiej połowie 2023r. nie mógł podejmować działań rolniczych ze względu na swój stan zdrowia. Organ II instancji utrzymał decyzję w mocy, wskazując, że zgromadzony materiał dowodowy (protokół kontroli, a także zdjęcia lotnicze z systemu elektronicznego ARMiR i satelitarne z portalu Sentinel) pozwala na ustalenie wszystkich kluczowych okoliczności sprawy i nie wykryto żadnych innych faktów będących podstawą do uchylenia decyzji. Podkreślono, że działki D, E i F zostały uznane za nieuprawnione do płatności bowiem na ich terenie nie stwierdzono przeprowadzenia wymaganych zabiegów agrotechnicznych (koszeń). Obszar ten przez praktycznie cały rok 2023 r na zdjęciach satelitarnych jest ciemnozielony, co wskazuje na bujny rozwój roślin bez względu na ich charakter i brak zabiegów agrotechnicznych nakierowanych na usunięcie roślinności niepożądanej. Brak wykoszenia oznaczał brak prowadzenia minimalnych działań nakierowanych na utrzymanie całości zadeklarowanej działki rolnej w stanie kwalifikującym się do płatności. Bezpośrednim powodem braku wykoszenia mogła być roślinność utrudniająca dokonanie takiego zabiegu - np. zakrzewienie.
W analizowanej sprawie organ l instancji prawidłowo określił obszar zatwierdzony, tj. spełniający warunki przyznania wnioskowanej pomocy. Prawidłowo przyjęto, że teren zakrzewiony, zachwaszczony, niewykoszony nie jest terenem użytkowanym rolniczo w sposób uprawniający do płatności. Taka ocena wynika z tego, że na obszarze z taką roślinnością działalność rolnicza (np. utrzymywanie użytku zielonego) nie jest możliwa do normalnego prowadzenia. Nie są to grunty orne, użytki zielone lub inny rodzaj roślin uprawnionych do płatności. Zawartość zdjęć wskazuje na obecność zakrzewień i zachwaszczeń lub odsłoniętego gruntu na zakwestionowanej części gruntów rolnika. Taka roślinność nie wpływała korzystnie na możliwość prowadzenia działalności rolniczej. Najprawdopodobniej m.in. z powodu takiej roślinności zakwestionowany obszar pozostał niewykoszony w terminie, w którym powinno to nastąpić. Zakwestionowane tereny nie były utrzymywane w odpowiedniej kulturze rolnej przez istotną dla płatności część roku 2023. Z tego powodu nie były to obszary kwalifikujące się do wnioskowanych płatności.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Skarżący wnosił o stwierdzenie nieważności decyzji ze względu na wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa oraz wadami powodującymi jej nieważność.
Zarzucił naruszenie:
art. 156 Sl pkt 2 i 7 Ustawy kodeks postępowania administracyjnego co stanowi
podstawę stwierdzenia nieważności decyzji w całości,
art. 7,77,80 Ustawy kodeks postępowania administracyjnego co mogło mieć istotny
wpływ na treść skarżonej decyzji
•• art 9 Ustawy kodeks postępowania administracyjnego co miało istotny wpływ na treść skarżonej decyzji
art 73 Ustawy kodeks postępowania administracyjnego co miało istotny wpływ na
treść skarżonej decyzji i ograniczenie praw strony
art 81 a Ustawy Kodeks postępowania administracyjnego co miało istotny wpływ treść
skarżonej decyzji i ograniczenie praw strony
§ 1 ust 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 Marca
2023 roku w sprawie kryteriów uznawania użytków rolnych za pozostające w stanie
dzięki, któremu nadają się one do wypasu lub uprawy przez błędną wykładnie i
niewłaściwe zastosowanie w decyzji
* art 21 Ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o planie strategicznym dla wspólnej polityki
rolnej na lata 2023-2027. poprzez błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie w
decyzji.
* art 3a Ustawy z dnia 18 grudnia 2003 roku o krajowym systemie ewidencji
producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie
płatności
* art 9a ust 1 i 2 Ustawy z dnia 18 grudnia 2003 roku o krajowym systemie ewidencji
producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie
płatności
* § 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2023 roku w
sprawie szczegółowych warunków uznawania gruntów za kwalifikujące się hektary
poprzez błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie w decyzji Mając na uwadze
wyżej wymienione zarzuty
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zauważył co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.), do zadań sądu administracyjnego należy kontrola działań administracji publicznej w aspekcie ich zgodności z prawem, przy zastosowaniu środków przewidzianych w ustawie. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga sprawę w granicach jej przedmiotu, nie będąc ograniczonym zarzutami, wnioskami skargi ani wskazaną w niej podstawą prawną.
Kontrolując legalność decyzji sąd dostrzegł naruszenie przepisów prawa, mogące mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy.
Spór dotyczy oceny czy skarżący na działkach D, E, F prowadził w 2023 r działalność rolniczą.
Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 przy przyznawaniu pomocy uznaje się, że rolnik prowadzi działalność rolniczą, jeżeli prowadzi działalność polegającą na:
1) wytwarzaniu produktów rolnych przez hodowlę lub chów zwierząt do celów
gospodarskich lub uprawę lub hodowlę roślin, gdzie produkty rolne oznaczają produkty
wymienione w załączniku l do Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), z
wyjątkiem produktów rybołówstwa, a także uprawie bawełny i zagajników o krótkiej rotacji lub
2) utrzymywaniu użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do
wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych
wykraczających poza użycie zwykłych metod rolniczych i zwykłego sprzętu rolniczego.
W ust 2 tego przepisu Minister właściwy do spraw rozwoju wsi został zobowiązany do określenia, w drodze rozporządzenia, kryteriów uznawania użytków rolnych za pozostające w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy, mając na względzie ramy tych kryteriów określone w art. 4 ust. 2 lit. b rozporządzenia 2021/2115 oraz w podsekcji 4.1. lit. a załącznika l do rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2021/2289 z dnia 21 grudnia 2021 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 w sprawie prezentacji treści planów strategicznych WPR oraz w sprawie elektronicznego systemu bezpiecznej wymiany informacji (Dz. Urz. UE L 458 z 22.12.2021, str. 463), a także zabezpieczenie przed nieuzasadnionym przyznawaniem pomocy.
W oparciu o to upoważnienie wydane zostało w dniu 9 marca 2023 r rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie kryteriów uznawania użytków rolnych za pozostające w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy.
W § 1 tego rozporządzenia stwierdzono, że użytki rolne uznaje się za pozostające w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy, jeżeli ( w przypadku gruntów ornych i trwałych użytków zielonych ) został na nich przeprowadzony co najmniej jeden zabieg agrotechniczny mający na celu usunięcie lub zniszczenie niepożądanej roślinności w terminie do dnia 31 lipca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie pomocy, o której mowa w art. 20 pkt 1-4 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, zwanej dalej "ustawą".
Aby odmówić wypłaty wnioskowanych środków organy administracji musi ustalić, że na spornej działce nie przeprowadzono do 31 lipca 2023 r żadnego zabiegu agrotechnicznego.
Należy przy tym wziąć pod uwagę, że postępowanie w sprawach o płatności toczy się wedle odmiennych reguł niż klasyczne postępowanie administracyjne. Widoczne jest to przede wszystkim na tle ciężaru dowodzenia, który w niniejszym przypadku spoczywa na skarżącym art. 66 ust. 1 i 2 Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 z dnia 2024.11.27 (Dz.U.2024.1741; zwanym dalej "Ustawą").
Nakłada tona organy administracyjne szczególny obowiązek w zakresie uwzględniania składanych przez strony wniosków dowodowych.
W rozpoznawanej sprawie Skarżący przedkładał wszelkie możliwe dowody potwierdzające swoje twierdzenia, jednak były one całkowicie ignorowane przez Organ l i II instancji. Odrzucono dowód z oświadczeń świadków, argumentując iż "oświadczenie czyjejś wiedzy, ze swojej natury, bez wsparcia innych dowodów, służą raczej uprawdopodobnieniu niż udowodnieniu danej okoliczności ze względu na ułomność ludzkiej percepcji, pamięci, rzadziej kłamstwa", jednocześnie organ przyznał iż "oświadczenia są ze sobą spójne oraz spójne ze stanowiskiem skarżącego", a mimo tego postanowił nie uwzględniać ich. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 2 Ustawy, organ obowiązany jest do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, czego jak wynika z powyższego w tej sprawie zabrakło.
Zgodnie z art. 75 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U.2024.0.572) zwanym dalej jako k.p.a jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Za taki środek należy uznać także przedstawione przez Skarżącego pisemne oświadczenia osób wykonujących z nim prace agrotechniczne. Jeśli według organu pisemne oświadczenia świadków mogą mieć liczne wady to mając na względzie, iż osoby te mogą mieć wiadomości przydatne do rozstrzygnięcia sprawy, należy ich wezwać na przesłuchanie, gdzie zgodnie z art. 75 par. 2 k.p.a organ odbierze oświadczenia pod rygorem składania fałszywych zeznań, czyniąc je tym samym dowodem bardziej dla organu wiarygodnym. Organ nie powinien ignorować wniosków dowodowych Skarżącego, a ewentualne odmowę ich uwzględnienia z racji faktu, że są kluczowe dla sprawy, winien dokładnie i przekonująco uzasadnić.
Ponadto, zgodnie z art. 8 k.p.a., organ zobowiązany jest prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Należy powziąć wątpliwość czy organ dochował tego obowiązku, biorąc pod uwagę ww. zarzuty dot. dowodów oraz fakt że kontrola została przeprowadzona w październiku oraz listopadzie 2023, a postępowanie wszczęto w maju 2024. Ponad protokół powinien zostać przekazany rolnikowi do 3 miesięcy od zakończenia kontroli, a Skarżący otrzymał go po ponad 4 miesiącach, w marcu 2024. To zaniedbanie dotyczące terminu może powodować zachwianie zaufania co do sposobu prowadzenia postępowań przez organ. Ponad to, tak długie przeciąganie postępowania uniemożliwiło Skarżącemu skuteczne prawo do udziału w postępowaniu, gwarantowane w art. 10 k.p.a -w ciągu 4 miesięcy zmienia się stan roślin, rozpoczyna się nowy okres wegetacyjny, więc działki wyglądają zupełnie inaczej. Część zdjęć datowana była na 2022 co również pozwala powziąć wątpliwości co do rzetelności działania Organów.
ja
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby Skarżący nie dopełnił obowiązku prawidłowego utrzymania użytków rolnych. Zgodnie z wykładnią otrzymaną z Ministerstwa Rolnictwa bronowanie skutkujące usunięciem niepożądanej roślinności jest zabiegiem wypełniającym znamiona Rozporządzenia. Skarżący wskazuje, na to, że zabiegi agrotechniczne wykonywał w maju 2023 r Co spełnia wymogi wskazane w cytowanym wyżej rozporządzeniu. W ocenie Sądu, wygląd działek objętych płatnościami nie świadczy o nie wykonywaniu w maju lipca 2023 r wymaganych zabiegów. Należy zauważyć, że działki będą wyglądały inaczej w miesiącach zaraz po pielęgnacji przeprowadzonej w maju, niż w październiku, gdy została przeprowadzona kontrola. Oczywistym jest, że w miesiącu maju i czerwcu wegetacja przebiega szybko, co może skutkować, że w miesiącu październiku i listopadzie pozostaną na użytkach zielonych zdrewniałe części roślin, pomimo koszenia wykonanego w miesiącu maju.
Na podkreślenie zasługuje fakt, że Skarżący jest rolnikiem z wieloletnim doświadczeniem, z wiedzą udokumentowaną szkoleniami, pobierającym opłaty od wielu lat i dotychczas spełniającym kontrolę bez jakichkolwiek uchybień, więc należy przyjąć, że zna specyfikę swojej pracy i potrafi działać zgodnie z wytycznymi.
Mimo wprowadzenia zmian w zasadach prowadzenia postępowania przed organami ARiMR, organy te nadal mają obowiązek - zgodnie z art. 107 ust 3 k.p.a - przedstawić adresatowi decyzji fakty, które uznały za udowodnione, wskazać dowody stanowiące podstawę ustaleń, a także wyjaśnić, z jakich przyczyn odmówiły wiary twierdzeniom strony lub nie nadały mocy dowodowej przedstawionym przez nią materiałom. Szczególnie decyzje o charakterze odmownym bądź nakładające sankcje na wnioskodawcę powinny zawierać przejrzyste i przekonujące uzasadnienie zarówno w zakresie ustaleń faktycznych, jak i zastosowanych przepisów prawa. Tylko wówczas można mieć pewność, że wszystkie istotne dla sprawy okoliczności zostały należycie zbadane i ocenione, a końcowe rozstrzygnięcie wynika w sposób logiczny z przedstawionych ustaleń. W kontekście nieostrych zdjęć, obejmujących także tereny nieujęte we wniosku, które nie pozwalają jednoznacznie stwierdzić, czy na działkach F,E,D rzeczywiście "brakuje widocznych śladów użytkowania", argumentacja organu odwoławczego wydaje się być powierzchowna i niewystarczająco przekonująca.
W związku z powyższym, sąd uznał za uzasadnione uchylenie zaskarżonej decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR jako niezgodnej z prawem. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien w sposób rzetelny i wyczerpujący odnieść się do zarzutów przedstawionych przez skarżącego, w szczególności uwzględnić załączone oświadczenia świadków. Ustalenia organu winny być oparte na czytelnych i jednoznacznych wynikach kontroli. Dopiero wtedy będzie można uznać, że postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadami państwa prawa, w tym zasadą zaufania obywatela do organów administracji publicznej oraz zasadą przekonywania.
W dalszym toku postępowania organu administracji uwzględnią powyższe wskazania, dopuszczą wnioskowane przez Skarżącego dowody i po ich analizie ocenią czy działania Skarżącego spełniają wymogi określone w § 1 dniu 9 marca 2023 r rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie kryteriów uznawania użytków rolnych za pozostające w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy.
Orzeczono zatem jak w sentencji na podstawie a p.p.s.a. O kosztach postanowiono po myśli art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.