III SA/Po 1465/21

III SA/Po 1465/21 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Małgorzata Górecka /przewodniczący/
Marek Sachajko
Robert Talaga /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151, art. 3 § 2 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 138 § 1, art 80, art. 77 § 1, art. 107 § 3, art. 6, art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2021 poz 423
art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Sentencja
Dnia 29 kwietnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędzia WSA Marek Sachajko Asesor sądowy WSA Robert Talaga (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 kwietnia 2022 roku sprawy ze skargi M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek oddala skargę
Uzasadnienie
Dnia [...] lutego 2021 roku M. M. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie całości należności z tytułu nieopłaconych składek. Jednocześnie poinformował, że przed Komornikiem Sądowym przy Sądzie Rejonowym w K. prowadzonych jest [...] postępowań egzekucyjnych, których przedmiotem są należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. Inspektorat w T. .
Wnioskodawca wskazał, że całe gospodarstwo, w tym gospodarstwo domowe pod względem finansowym, prowadziła jego żona, która zmarła po długotrwałej i ciężkiej chorobie, a wcześniej realizowała wszelkie wydatki, opłaty. Pod koniec jej życia wyszły na jaw ogromne koszty jej leczenia, a dopiero po śmierci żony wnioskodawca dowiedział się o kilkunastu zajęciach komorniczych między innymi o zajętej emeryturze, nieopłaconych rachunkach za podatek, energię czy abonament RTV. Wcześniej całą korespondencję odbierała tylko żona mówiąc, że wszystko jest uregulowane. Kłopoty, które spowodowały zadłużenie związane są też ze skutkami pandemii COVID-19, która drastycznie wpłynęła na obniżenie dochodów z prowadzonego wspólnie z synem gospodarstwa rolnego tak, że obecnie zagrożone jest nawet zaspokojenie zupełnie podstawowych potrzeb życiowych. Wnioskodawca oświadczył, że ma świadomość, że zaległości płatnicze są już na etapie egzekucyjnym, jednakże splot opisanych wydarzeń w połączeniu z rodzinną traumą spowodował, że skupiał się na desperackim poszukiwaniu pomocy dla żony. Obecnie jest stary, schorowany, osamotniony i bezradny, w gospodarstwie zadłużonym i podupadłym.
Pismem z dnia [...] marca 2021 r. wnioskodawca zwrócił się o umorzenie zaległej należności w całości, dla których to należności wierzycielem jest ZUS II Oddział w P. Inspektorat w T. .
Decyzją z [...] maja 2021 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.; nie wykazano zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego; nie wskazano, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; nie wykazano, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły wnioskodawcę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Pełnomocnik wnioskodawcy zwrócił się z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu zaległych składek wykazanych w decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2021 r. nr [...].
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 roku, nr [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2021 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.
W uzasadnieniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej, rodzaju, okresu wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich zgromadzonych dokumentów dołączonych do akt: orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] maja 2015 roku, nr akt: [...], ustalającego niezdolność do pracy; wyrok Sądu Okręgowego w T. z dnia [...] lutego 2015 roku, sygn. akt: [...], który został utrzymany w mocy przez Sąd Apelacyjny w G. wyrokiem z dnia [...] września 2016 r., sygn. akt [...]; postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. z dnia [...] marca 2021 r. sygn. akt [...] zgodnie z którym zwolniono spod egzekucji prowadzonej kwotę [...]zł miesięcznie z wierzytelności przysługującej ze sprzedaży mleka. Organ podkreślił, że z przedłożonego "oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wnioskodawcy ..." z [...] lutego 2021 r. wynikało, że pobiera emeryturę w kwocie [...]zł brutto; posiada dochody z produkcji rolnej w kwocie [...]zł miesięcznie; nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej ani nie korzysta z innych form pomocy; ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie [...]zł oraz koszty związane z leczeniem w kwocie [...]zł; prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; posiada zobowiązania pieniężne, które egzekwowane są w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego w K. : z tytułu podatków za okres 1 roku w kwocie [...]zł, z tytułu zaciągniętych kredytów za okres 6 miesięcy w kwocie [...]zł, w bankach za okres 6 miesięcy w kwocie [...]zł, w instytucjach za okres od 2018 r. w kwocie [...]zł; jest właścicielem domu o powierzchni [...] m2 położonego pod adresem: R. , gmina P.; jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha mieszczącego się pod adresem: R. , gmina P. i z tego tytułu w ubiegłym roku osiągnął dochód w wysokości [...] zł; nie posiada ruchomości, innych praw majątkowych ani żadnych wierzytelności.
Organ w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalił, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; nie zachodziły przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; nie zachodziła przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - pozarolniczą działalność gospodarcza w zakresie transportu drogowego towarów została przez zawieszona [...] czerwca 2015 r., a wykreślona [...] czerwca 2017 r. Obecnie aktywnie prowadzi on działalność rolniczą, która może stanowić źródło pozyskania środków finansowych niezbędnych do spłaty zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych; nie zachodziła przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekraczała kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; nie zachodziła przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; nie zachodziła przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - brak było podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, bowiem prowadzone postępowanie egzekucyjne w postaci zajęcia wypłacanej emerytury pozwalało na skuteczne egzekwowanie należności ZUS. Comiesięcznie dokonywane są potrącenia ze świadczenia na rzecz Komornika Sądowego, które po waloryzacji w marcu 2021 r. wynoszą [...] zł. Ostatnią wyegzekwowaną w ten sposób i przekazaną [...] kwietnia 2021 r. na poczet zaległości z tytułu składek jest kwota [...]zł. Ponadto majątek nieruchomy wnioskodawcy może stanowić przedmiot obrotu cywilnoprawnego, co skutkuje możliwością uznania go za źródło przychodu w celu spłaty zadłużenia. Wnioskodawca jest właścicielem roli położonej w miejscowości R. (gmina P.) o powierzchni [...] ha, na której ZUS dokonał kolejno [...] kwietnia 2019 r., [...] maja 2020 r. i [...] września 2019 r. zabezpieczenia hipotecznego składek za okres 8/2013-8/2014, 1/2015-5/2015, 9/2014-12/2014 na łączna kwotę [...]zł, gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości R. (gmina P.) o powierzchni [...] ha; roli położonej w miejscowości P. przy ul. [...] o powierzchni [...] ha; nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości R. (gmina P.) o powierzchni [...] ha; gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości R. (gmina P.) o powierzchni [...] ha; roli położonej w miejscowości R. (gmina P.) o powierzchni [...] ha; roli i sadu położonego w miejscowości R. (gmina P.) o powierzchni [...] ha.
Postępowanie egzekucyjne wykluczało zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie mógł stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Nieściągalność należności z tytułu składek związana była generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania. W związku z powyższym nie zachodziły żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej lub jakiegoś nadzwyczajnego zdarzenia, tylko skutkiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Dla kwestii umorzenia zaległości nie miały również znaczenia okoliczności związane z jej powstaniem - na które zwrócono uwagę we wniosku o umorzenie - nie stanowiły one przesłanek umorzenia wymienionych w sposób wyczerpujący w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzeniu. Okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłączało możliwość uwzględnienia sytuacji innych niż wymienione w poczynionych rozważaniach.
W kwestii obarczania winą nieżyjącej już żony za niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek organ rentowy wskazał, że, że każda osoba prowadząca działalność ma obowiązek terminowego regulowania należności. Może to czynić osobiście bądź za pośrednictwem osoby, którą do tego rodzaju świadczenia usług wynajmie i upoważni. Wybór osoby, której płatnik powierza tak ważne dla niego zadanie winien być rozważny. Organ uwzględnił zaufanie jakim obdarzył współmałżonkę jednakże wiadomym jest z doświadczenia życiowego, że ponoszenie konsekwencji negatywnych rezultatów decyzji podejmowanych czy to w życiu prywatnym czy przy prowadzonej działalności, jest rzeczą oczywistą i społecznie uzasadnioną. Gdyby odpowiedzialność za podejmowane działania i ich rezultaty mogła funkcjonować w sferze fakultatywnej, to zarówno system zasad społecznych jak i obowiązujące prawo nie miałyby racji bytu. Tego rodzaju problemy finansowo-rodzinne nie mieściły się w katalogu przesłanek przemawiających za umorzeniem należności z tytułu składek.
Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również za negatywne skutki oraz wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Priorytetem dla przedsiębiorcy winno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika. Prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem. Niedopuszczalne jest przy tym przenoszenie niedogodnych dla podmiotu podejmującego działalność konsekwencji na Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Natomiast wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości.
W części dotyczącej sytuacji zdrowotnej wnioskodawca poinformował, że zmaga się z nadciśnieniem oraz przewlekłą chorobą układu pokarmowego. Z tego też względu stale przyjmuje leki. W toku prowadzonego postępowania nie przedłożył jednak żadnych dokumentów medycznych potwierdzających np. fakt konieczności stałego leczenia (w tym: wyników przeprowadzonych badań, kart informacyjnych), czy zaświadczeń orzekających o istnieniu przeciwskazań zdrowotnych do zarobkowania.
W ocenie organu wskazane problemy z całą pewnością są utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż nie pozbawiają możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Źródłem utrzymania jest bowiem obecnie świadczenie emerytalne, które to jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia i co roku przewidziana jest jego waloryzacja. Uzyskiwany w ten sposób dochód pozwala na skuteczne prowadzenie postępowania egzekucyjnego obejmując kwotę [...]zł miesięcznie. Jednocześnie w ocenie organu kwota świadczenia daje możliwość przystąpienia do dobrowolnej spłaty zadłużenia wraz z odsetkami za zwłokę, np. w układzie ratalnym, z ratą dostosowaną do możliwości finansowych. Zabrakło podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia uniemożliwia uzyskiwanie dodatkowego dochodu pozwalającego na spłatę należności względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż nie przedstawiono żadnej aktualnej dokumentacji medycznej, a wnioskodawca mimo opisanych dolegliwości zdrowotnych czynnie prowadzi działalność rolniczą. Również orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z [...] maja 2015 r. wskazano, że wnioskodawca nie został uznany za osobę całkowicie i trwale niezdolną do pracy, a jedynie częściowo niezdolną do pracy do [...] sierpnia 2019 roku. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest sam fakt zaistnienia choroby, choćby nawet uniemożliwiającej świadome pokierowanie własnym postępowaniem, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Ograniczone możliwości płatnicze wnioskodawcy podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Nie odnosi się to do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie, w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.
Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie udowodniono, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną wnioskodawca nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż skutkowałoby to brakiem możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych. W sprawie nie wyjaśniono i nie udokumentowano wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować sytuację finansową wnioskodawcy. Pozostała nie wyjaśniona kwestia faktycznej wysokości kosztów utrzymania gospodarstwa domowego (które są dwukrotnie wyższe niż kwota minimum socjalnego ustalonego – na IV kwartale 2020 r. dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego), nie zostały potwierdzone jakiekolwiek stałe wydatki i nie podano jednoznacznie z kim zamieszkuje wnioskodawca (w postępowaniu I instancji korespondencja była również odbierana przez synową - S. M.). W szczególności w odniesieniu do swojej aktualnej sytuacji materialnej poza deklarowaniem wysokości ponoszonych kosztów nie przedstawił dokumentów potwierdzających lub chociażby je uprawdopodabniających.
Obraz sytuacji socjalno-materialnej nakreślony w oświadczeniach nie znajduje potwierdzenia w obiektywnym materiale dowodowym dotyczącym konkretnej sytuacji życiowej. Natomiast posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli, tj.: - z tytułu podatków za okres 1 roku w kwocie [...]zł; - z tytułu zaciągniętych kredytów za okres 6 miesięcy w kwocie [...]zł; - w bankach za okres 6 miesięcy w kwocie [...]zł; - w instytucjach za okres od 2018 r. w kwocie [...]zł, nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem nieopłaconych składek. Nie wskazano, w jaki sposób ewentualne umorzenie należności z tytułu składek wpłynie na poprawę sytuacji finansowej wnioskodawcy zwłaszcza, że zadłużenie wobec ZUS stanowi tylko część wszystkich zobowiązań, które bez względu na decyzję organu nadal będą dochodzone przez innych wierzycieli. Ich ewentualne umorzenie nie spowoduje więc znaczącej poprawy sytuacji materialnej. Przepisy, w oparciu o które ZUS realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej. Sytuacji finansowej nie można uznać za zagrażającej zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, a przystąpienie do spłaty całości zadłużenia w formie układu ratalnego, również nie powinno wpłynąć na znaczne jej pogorszenie lub spowodować, że nie będzie w stanie zagospodarować środków na inne, pilne i konieczne potrzeby. Atutem spłaty zadłużenia w systemie ratalnym jest nie tylko nienaliczanie odsetek za zwłokę od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi, ale również ograniczenie negatywnych konsekwencji wynikających z przymusowego dochodzenia zadłużenia w trybie egzekucji m.in. z pobieranego przez Pana świadczenia emerytalnego.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że we wniosku z [...] maja 2021 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia całości zadłużenia wniesiono o rozłożenie na raty należności głównej zaległości, co zostało ocenione pozytywnie i będzie załatwiona odrębnym pismem. Podjęcie więc decyzji o umorzeniu chociażby części zaległości, biorąc pod uwagę powyższą argumentację, na chwilę obecną byłoby przedwczesne i nieuzasadnione.
Pismem z dnia [...] września 2021 roku pełnomocnik M. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Dyrektora II Oddziału ZUS w P.) z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] znak [...], zarzucając jej:
1. naruszenie prawa materialnego, to jest § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365 - dalej: "Rozporządzenie MGPiPS") w zw. z art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 24 października 2013 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423, ze zm. - dalej: "USUS"), poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że przesłanki wymienione w pkt 1-3 ustępu 1 tego paragrafu stanowią numerus clausus przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, podczas gdy przesłanki te wymienione zostały jedynie jako przykładowe, a określony powołanym przepisem katalog przesłanek umorzenia jest otwarty, przy czym wnioskodawca spełnia te przesłanki, biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy,
2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik postępowania, to jest:
a. art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, z późn. zm. - dalej: "KPA") tj. błąd w ocenie zebranego materiału dowodowego polegający na dowolnej, a nie swobodnej ocenie tego materiału przy prawidłowo ustalonym stanie faktycznym w zakresie, jaki wynikał z przedstawionych i dołączonych do wniosku z dnia [...] lutego 2021 r. dokumentów, jak również dokumentów załączonych następnie do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, przejawiającej się w uznaniu, że pomimo wykazanych przez wnioskodawcę ograniczeń w zakresie możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych, nie spełnia on przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek zgodnie z jego wnioskiem, podczas gdy prawidłowa ocena sytuacji wnioskodawcy prowadzi do wniosku, że umorzenie jest dopuszczalne i zasadne;
b. art. 7a KPA, poprzez nierozstrzygnięcie na korzyść skarżącego zagadnienia wykładni przepisu § 3; ust. 1 Rozporządzenia MGPiPS i przyjęcie niekorzystnej dla strony wykładni, że przesłanki wskazane w tym przepisie stanowią numerus clausus przesłanek umorzenia należności z tytułu składek;
c. art. 138 § 1 pkt 1 KPA, przez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji nr [...] z dnia [...] maja 2021 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.
Mając na względzie powyższe pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zobowiązanie organu do wydania decyzji z uwzględnieniem prawidłowej wykładni § 3 ust. 1 Rozporządzenia MGPiPS i sytuacji faktycznej skarżącego, tj. decyzji zgodnej z wnioskiem skarżącego o umorzenie składek ZUS, w terminie zakreślonym przez Sąd; zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego skarżącego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wskazano, że ZUS Oddział w R. powinien znać z urzędu orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] maja 2015 r. (nr akt: [...]), ustalającego niezdolność do pracy wnioskodawcy M. M.. Organ powinien również wziąć pod uwagę treści wyroku Sądu Okręgowego w T. z dnia [...] lutego 2015 r. w sprawie o sygn. akt: [...], poświadczającego straty rodziny M. wynikające z przestępstwa, jak również postanowienie z dnia [...] marca 2021 r. Komornika Sądowego przy sądzie Rejonowym w K. , sygn. Km [...], zgodnie z którym [...] zwolnił spod egzekucji prowadzonej wobec M. M. jedynie kwotę [...]zł, jednocześnie nie odstępując od zajęcia całości przychodów...ze sprzedaży mleka, które to dokumenty załączone do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nieregulowanie zobowiązań wobec wierzycieli, a w tym wobec ZUS, nie wynika z zaniedbań wnioskodawcy, ale z obiektywnych okoliczności, a jednocześnie konieczność obsługi egzekucji komorniczych realnie obniża dochód M. M. do poziomu - przy wskazanych schorzeniach i konieczności wydatkowania środków na leczenie, jak również biorąc pod uwagę koszty prowadzenia gospodarstwa, które stanowi jedyne źródło spłaty długów - w istocie poniżej minimum socjalnego. W tym zakresie Dyrektor Oddziału ZUS w R. dokonał błędnej oceny materiału dowodowego, jednocześnie pomijając w przeprowadzonej wykładni przepisu § 3 ust. 1 Rozporządzenia MGPiPS w zw. z art. 28 ust. 3a USUS szczególnie istotną okoliczność, że przepis ten zawiera otwarty katalog przesłanek umorzenia. Skutkiem tego szczegółowe odniesienie się do przypadków określonych po wstępie do wyliczenia § 3 ust. 1 Rozporządzenia MGPiPS, należałoby mimo to uznać za niewystarczające do podjęcia ostatecznej decyzji odnośnie spełniania warunków do umorzenia zadłużenia. Katalog przypadków, w których organ może umorzyć należności z tytułu składek, ma charakter otwarty, o czym świadczy użycie w tym przepisie zwrotu "w szczególności". Oznacza to, że przyznanie tej ulgi jest też możliwe wówczas, gdy w sprawie nie stwierdzono tych przypadków, lecz całokształt okoliczności danej sprawy pozwala na ocenę, że zobowiązany wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W świetle załączonego wyroku Sądu Okręgowego w T. z dnia [...] lutego 2015 r. w sprawie o sygn. akt: [...], przy ponownym rozpoznaniu wniosku otwarta zostaje kwestia istnienia w przypadku M. M. także przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzania MGPiPS, gdyż ciąg zdarzeń, który doprowadził ostatecznie do niemożności regulowania zobowiązań z tytułu składek ZUS, rozpoczęty został w wyniku popełnienia na szkodę jego i jego rodziny przestępstwa skutkującego niebagatelną szkodą majątkową o łącznej wysokości [...] zł., która to kwota nigdy nie została odzyskana i zapoczątkowała rosnące perturbacje finansowe, ostatecznie prowadzące do niewypłacalności. Sformułowane wnioski obejmujące częściowe albo całkowite objęcie należności układem ratalnym, miały charakter jedynie ewentualny. W uzasadnieniu tej decyzji organ ponownie powielił argumentację całkowicie bezrefleksyjnie podchodząc do argumentacji przedstawionej przez pełnomocnika skarżącego, nie odnosząc się do niej w żaden sposób. Organ stwierdził, że "okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych okoliczności innych niż wymienione w poczynionych rozważaniach" Jednocześnie organ wyciąga całkowicie błędne i pozbawione podstaw wnioski o tym, jakoby pełnomocnik skarżącego przez sam fakt sformułowania wniosków ewentualnych o częściowe umorzenie składek lub rozłożenie ich na raty oceniał pozytywnie sytuację finansową skarżącego, podczas gdy tego rodzaju wnioski wypływają jedynie z ostrożności procesowej na wypadek nieuwzględnienia żądania głównego. Zupełnie też pozbawione doniosłości dla sprawy są zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji liczne uogólnione wskazania, jak powinien układać swojej sprawy i z czym powinien liczyć się prowadząc działalność gospodarczą, które to wskazują na zupełny brak wejrzenia organu w indywidualną sytuację skarżącego, na nieuwzględnianie w najmniejszej mierze, iż ta sytuacja dalece wykroczyła poza zwykłe ryzyko gospodarcze.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 327 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkowały koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.
Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS z dnia [...] sierpnia 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję ZUS Oddział w R. z dnia [...] maja 2021 roku odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek. Spór w niniejszej sprawie koncentruje się wokół rozstrzygnięcia, czy organ zasadnie odmówił umorzenia tych należności.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że przesłanki umarzania zostały ustalone przez ustawodawcę zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.", należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Jak wynika z ust. 3 tego przepisu, całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił nieruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Powyższe wyliczenie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.
W ocenie Sądu, ZUS zasadnie przyjął, że z przyczyn oczywistych w sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1, bowiem dłużnik żyje. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie zachodzi przesłanka braku majątku, ponieważ pobiera świadczenie emerytalne wysokości [...] zł oraz dochody z produkcji rolnej w wysokości [...] zł, z których jest prowadzona skuteczna egzekucja oraz nie wystąpiło kryterium braku następców prawnych; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie Skarżący wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, dlatego że Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ postępowanie egzekucyjne jest skutecznie prowadzone.
Zdaniem Sądu powyższe okoliczności wyłączają przesłankę całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
W ocenie Sądu, ustalenie, czy uregulowanie zaległych należności z tytułu składek może pociągnąć dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez stronę skarżącą (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2410/11, LEX nr 1305514). Oznacza to, że ustalenia w zakresie przesłanki "całkowitej nieściągalności" dokonuje organ rozpoznający wniosek, bez względu na zakres inicjatywy dowodowej skarżącego w tym przedmiocie. Także bowiem w przypadku wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego, który był jednocześnie płatnikiem tych składek, organ stosuje art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i bada, czy zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności składek (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 44/12, LEX nr 1310089).
Zdaniem Sądu, ZUS zasadnie uznał, że w niniejszej sprawie nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności, gdyż w sprawie postępowanie egzekucyjne nadal może być prowadzone, co wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności.
W ocenie Sądu organ nie naruszył w tym zakresie przepisu art. 28 u.s.u.s. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. fakultatywnie przewidziano możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U z 2003 roku, nr 141 poz. 1365 ze zm.) zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
- gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,
- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W ocenie Sądu, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ prawidłowo stwierdził, że w sprawie nie udowodniono okoliczności wynikających z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. przemawiających za umorzeniem należności. ZUS prawidłowo stwierdził, że skarżący nie udowodnił aby poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia; nie wystąpiły również okoliczności o których mowa w § 3 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia, które miałyby negatywny wpływ na możliwości płatnicze i możliwość uzyskiwania dochodów. Organ wywiódł prawidłowy wniosek, że wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W przypadku skarżącego, przesłanka ta nie zachodziła, ponieważ pomimo trudności zdrowotnych skarżący dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci świadczenia emerytalnego, które jest wypłacane bez względu na stan zdrowia, i może stanowić źródło stopniowej spłaty zadłużenia. Zdaniem Sądu, ograniczone możliwości płatnicze nie mogły być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Taka sytuacja nie miała miejsca w odniesieniu do skarżącego.
W opinii Sądu, ZUS zatem zasadnie przyjął, że obecna sytuacja zdrowotna nie przesądzała o tym, że skarżący nie będzie w stanie regulować swoich zobowiązań (również w przyszłości) tym bardziej, że posiada źródło dochodu z tytułu otrzymywanego świadczenia emerytalnego.
Zdaniem Sądu pełnomocnik skarżącego powołując orzecznictwo sądów administracyjnych trafnie argumentuje, że przepis § 3 ust. 1 Rozporządzenia MGPiPS w zw. z art. 28 ust. 3a U.S.U.S. zawiera otwarty katalog przesłanek umorzenia zaległych należności. Niemniej jednak należy uznać, że taka konstrukcja sama w sobie nie przemawia za umorzeniem należności podmiotu skarżącego. Organ uwzględnił w tym względzie obowiązujący stan prawny i nie określił żadnych dodatkowych przesłanek, jak domaga się tego strona skarżąca. Organ odwoławczy wyraźnie wskazał, z jakich przyczyn nie uwzględnił żądania skarżącego. Organ wyraźnie wskazał też jakich okoliczności nie uznał za udowodnione podkreślając jednocześnie możliwości jakie posiadał w tym względzie zarówno skarżący jak i jego pełnomocnik w trakcie prowadzonego postepowania w sprawie. W tym względzie nie może również uznać, że organ administracji jedynie bezrefleksyjnie przywołał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji orzecznictwo sądów administracyjnych nie odnosząc się do okoliczności sprawy. W ocenie sądu w zaskarżonym rozstrzygnięciu w sposób wystarczający odniesiono się do okoliczności dotyczących sytuacji skarżącego wyjaśniając z jakich powodów nie było możliwości uwzględnienia żądania strony skarżącej. W tym względzie należy przypomnieć, że decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 k.p.a., działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do ustalenia przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie ZUS nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami. W postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).
Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie ZUS. Taką decyzję może podjąć wyłącznie ZUS w ramach wspomnianego wcześniej uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.).
W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się ZUS odmawiając umorzenia należności składkowych.
Po dokonaniu analizy sytuacji finansowej skarżącego ZUS zasadnie stwierdził, że nie udowodnił on, że jego sytuacja materialno - bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności.
W ocenie Sądu, prezentowana argumentacja jest prawidłowa, albowiem analiza akt sprawy pozwala stwierdzić, że przedłożona dokumentacja obrazująca stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżącego wskazuje, że może on regulować istniejące zaległości, bowiem osiąga dochód, co umożliwia zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, a w konsekwencji spłacenie zaległych należności. Tym bardziej, że nie stwierdzono u niego trwałego braku możliwości zarobkowania, a posiada on również inne źródła dochodu oraz majątek, z których możliwe pozostaje wyegzekwowanie zaległych należności. Skarżący nie przedstawił dokumentu, z którego wynikałaby trwała niezdolność lub realna przeszkoda do uregulowania należności z tytułu składek. Sąd stanął na stanowisku, że zasadnie organ uznał, iż za odmową umorzenia przemawia również ocena struktury zadłużenia, tj. fakt, że zaniedbanie w tym zakresie dotyczy okresu prowadzenia działalności, co prowadzi do wniosku, że ubezpieczony w sposób rażący uchybił obowiązkowi ustawowemu i zasadzie obowiązującej wszystkich płatników, a więc powszechności w systematycznym opłacaniu składek.
Oceniając obecną sytuację finansową skarżącego, organ zasadnie uznał, że nie zachodzą przesłanki, które pozwalałyby na umorzenie przedmiotowych zaległości składkowych. Z przedłożonych do sprawy dokumentów, w tym oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżący osiąga dochód w postaci świadczenia emerytalnego oraz inne źródła dochodu oraz majątek. Stan zdrowia nie wyklucza spłaty przedmiotowego zadłużenia z tytułu składek. Obowiązek regulowania zadłużenia wpływa oczywiście na sytuację finansową strony, jednakże nie można przyjąć, że sam w sobie powoduje konieczność umorzenia należności składkowych. Regulowanie należności może stanowić obciążenie dla budżetu skarżącego, jednakże sama w sobie nie wykluczona spłaty przedmiotowego zadłużenia, np. w ramach dogodnego układu ratalnego, który mógłby zostać zawarty w niniejszej sprawie po spełnieniu określonych warunków, co pozwoliłby Skarżącemu na zaplanowanie wydatków z nim związanych, a ponadto mógłby pozwolić na zawieszenie, a nawet niewszczynanie egzekucji.
Sąd podkreśla, że przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. podstawową kwestią jest ocena, czy w wyniku spłaty należności pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. Zdaniem Sądu ocena taka została prawidłowo przeprowadzona. Jak już wyżej zasygnalizowano skarżący nie podjął się dodatkowo pełnego przedstawienia jego rzeczywistej sytuacji.
Zgodzić się zatem należy z wnioskiem organu, iż przedłożone w sprawie dokumenty nie dowodzą, aby Skarżący nie mógł uregulować choćby części należności, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, ponieważ pociągnęłoby to dla niego zbyt ciężkie skutki. Płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne. Nie jest wymaganym, aby spłata należności nastąpiła jednorazowo, możliwe jest bowiem rozłożenie należności na raty dostosowane do indywidualnych możliwości skarżącego, które mogą być sukcesywnie spłacane. Okoliczności te zostały zatem słusznie, w ocenie Sądu, potraktowane jako nie dające wystarczających podstaw do zastosowania wobec Skarżącego ulgi w postaci umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek.
W opinii Sądu, organ prawidłowo przeanalizował ustalony w sprawie stan faktyczny. W konkluzji należy stwierdzić, że ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając umorzenia zaległych składek. Okoliczności będące przedmiotem orzekania sądów powszechnych na jakie w skardze powołał się pełnomocnik M. M. z pewności miały wpływ na pogorszenie sytuacji skarżącego. Niemniej jednak nie były one kluczowe dla uznania, ze spełnione zostały w rozpoznawanej sprawie przesłanki umorzenia zaległych należności, które mogą być w przyszłości uregulowane.
W ocenie Sądu, organ nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ ten był obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), a ponadto ocenić, na podstawie całokształtu tego materiału, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Organ nie naruszył przywołanych przepisów. Ponadto wbrew twierdzeniom strony w sprawie nie zachodziły wątpliwości co od treści normy prawnej, a wiec nie było podstaw do tego aby zastosować bezpośrednio art. 7a k.p.a. Wątpliwości dotyczyły natomiast rzeczywistej sytuacji skarżącego, który nie podjął się jej wyjaśnienia w sposób umożliwiający uzyskanie żądanego umorzenia należności. Organ odwoławczy nie naruszył zatem przepisu art. 138 §1 k.p.a. utrzymując w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji odmawiające umorzenia zaległych należności.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza zaskarżonych przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonując analizy zaskarżonej decyzji, Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ona także przepisów prawa materialnego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie z obrotu prawnego. Decyzja zawiera wszystkie prawem wymagane elementy, w tym uzasadnienie faktyczne i prawne, a także prawidłową podstawę prawną. Merytorycznie zaskarżona decyzja również nie budzi wątpliwości Sądu, bowiem dokonana przez organ analiza sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej Skarżącego, była kompleksowa, a rozstrzygnięcie nie nosiło cech dowolności, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.
Ponadto Sąd zwraca także uwagę, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.
Mając powyższe na względzie Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.