III SA/Po 14/07
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Poznaniu uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej odmawiającą zwrotu cła, uznając, że roczny termin na złożenie wniosku o zwrot cła, wynikający z rozporządzenia, jest niezgodny z ustawą.
Spółka złożyła wniosek o zwrot cła uiszczonego w wyższej kwocie niż należna, po tym jak uzyskała dokument potwierdzający preferencyjne pochodzenie towarów. Dyrektor Izby Celnej odmówił zwrotu części cła, powołując się na roczny termin do złożenia wniosku wynikający z rozporządzenia. WSA w Poznaniu uchylił tę decyzję, stwierdzając, że przepis rozporządzenia ograniczający termin do roku jest niezgodny z ustawą (Kodeksem celnym), która przewiduje termin trzyletni. Sąd uznał, że cło uiszczone bez uwzględnienia preferencji celnych jest należnością prawnie nienależną, a jego zwrot powinien być regulowany przepisami ustawy, a nie rozporządzenia, które wykroczyło poza delegację ustawową.
Spółka "A" Sp. z o.o. uiściła cło w pełnej wysokości przy zgłoszeniu celnym, nie stosując preferencji, gdyż nie posiadała wówczas dokumentu potwierdzającego preferencyjne pochodzenie towarów. Po uzyskaniu dokumentu złożyła wnioski o uznanie pierwotnego zgłoszenia za nieprawidłowe, co Naczelnik Urzędu Celnego uwzględnił, stwierdzając nadpłatę cła. Następnie Spółka złożyła wniosek o zwrot cła. Dyrektor Izby Celnej odmówił zwrotu części należności, powołując się na uchybienie rocznego terminu do złożenia wniosku o zwrot, wynikającego z § 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych. Spółka odwołała się, argumentując, że termin powinien być liczony od dnia doręczenia decyzji weryfikującej zgłoszenie celne, a nie od dnia przyjęcia zgłoszenia. Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy swoją decyzję. Spółka wniosła skargę do WSA w Poznaniu, zarzucając błędną wykładnię przepisów rozporządzenia i naruszenie art. 92 Konstytucji RP, gdyż rozporządzenie w tym zakresie wykroczyło poza delegację ustawową zawartą w art. 252 § 1 Kodeksu celnego. WSA w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd uznał, że prawo do zwrotu nadpłaconego cła w związku z retrospektywnym zastosowaniem obniżonej stawki celnej powinno być rozpatrywane w świetle art. 246 § 2 Kodeksu celnego, który przewiduje trzyletni termin na złożenie wniosku. Sąd stwierdził, że cło uiszczone bez uwzględnienia preferencji celnych jest należnością prawnie nienależną, a rozporządzenie, ograniczając termin do roku, wykroczyło poza delegację ustawową i naruszyło art. 92 Konstytucji RP. W związku z tym, sąd odmówił zastosowania przepisu rozporządzenia i uchylił decyzję organu celnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, roczny termin wynikający z rozporządzenia jest niezgodny z ustawą, która przewiduje termin trzyletni. Rozporządzenie w tym zakresie wykroczyło poza delegację ustawową.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że cło uiszczone bez uwzględnienia preferencji celnych, które mogły być zastosowane retrospektywnie, stanowi należność prawnie nienależną w chwili uiszczenia, zgodnie z art. 246 § 2 Kodeksu celnego. Przepis ten, wzorowany na prawie unijnym, przewiduje trzyletni termin na zwrot. Rozporządzenie Rady Ministrów, ograniczając ten termin do roku, wykroczyło poza delegację ustawową z art. 252 § 1 Kodeksu celnego i naruszyło art. 92 Konstytucji RP, ponieważ reguluje materię już uregulowaną ustawą. W związku z tym, sąd odmówił zastosowania przepisu rozporządzenia.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (8)
Główne
Kcel art. 246 § § 2
Kodeks celny
Należności celne są zwracane, jeżeli w chwili uiszczenia kwota tych należności nie była prawnie należna. Termin na złożenie wniosku o zwrot wynosi trzy lata.
Pomocnicze
Kcel art. 252 § § 1
Kodeks celny
Upoważnia Radę Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia innych wypadków, trybu, warunków i terminu zwrotu lub umorzenia należności celnych.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych art. 2 § pkt 10
Przewiduje zwrot lub umorzenie należności celnych w przypadku zastosowania retrospektywnie środków taryfowych.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych art. 6 § ust. 1
Ustanawia roczny termin do złożenia wniosku o zwrot cła, licząc od dnia powiadomienia dłużnika o należnościach.
ppsa art. 145 § § 1 ust. 1 lit. a
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji w przypadku naruszenia prawa materialnego.
Konstytucja RP art. 92
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Rozporządzenia mają służyć jedynie wykonaniu ustawy.
Kcel art. 13 § § 3 pkt 4
Kodeks celny
Dotyczy preferencyjnego pochodzenia towarów z Unii Europejskiej.
Kcel art. 65 § § 4
Kodeks celny
Dotyczy możliwości żądania korekty (zmniejszenia) wysokości długu celnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rozporządzenie Rady Ministrów w zakresie terminu zwrotu cła jest niezgodne z ustawą (Kodeksem celnym) i Konstytucją RP, ponieważ wykroczyło poza delegację ustawową. Cło uiszczone bez uwzględnienia preferencji celnych, które mogły być zastosowane retrospektywnie, jest należnością prawnie nienależną w chwili uiszczenia. Termin do złożenia wniosku o zwrot cła powinien być liczony od dnia doręczenia decyzji weryfikującej zgłoszenie celne, a nie od dnia przyjęcia zgłoszenia.
Odrzucone argumenty
Argumentacja organów celnych oparta na rocznym terminie do złożenia wniosku o zwrot cła wynikającym z rozporządzenia. Stanowisko organu odwoławczego, że decyzja stwierdzająca nadpłatę nie jest powiadomieniem o dochodzonych należnościach.
Godne uwagi sformułowania
należności celnych, które w chwili uiszczenia nie była prawnie należna rozporządzenie wykroczyło poza ramy delegacji ustawowej akt podustawowy nie będzie miał waloru legalności jeżeli zostanie wydany z przekroczeniem upoważnienia zawartego w ustawie
Skład orzekający
Katarzyna Wolna-Kubicka
przewodniczący
Maria Kwiecińska
sprawozdawca
Małgorzata Bejgerowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Niezgodność rozporządzeń z ustawą i Konstytucją RP, zasady wykładni przepisów prawa celnego, termin zwrotu należności celnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji retrospektywnego zastosowania preferencji celnych i interpretacji przepisów prawa celnego obowiązujących w 2007 roku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii niezgodności aktu wykonawczego (rozporządzenia) z ustawą i Konstytucją, co ma znaczenie dla interpretacji przepisów i ochrony praw podatników/przedsiębiorców.
“Rozporządzenie niezgodne z ustawą? Sąd administracyjny uchyla decyzję celną z powodu przekroczenia uprawnień przez Radę Ministrów.”
Dane finansowe
WPS: 1168,2 PLN
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Po 14/07 - Wyrok WSA w Poznaniu Data orzeczenia 2007-04-13 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2007-01-04 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Sędziowie Katarzyna Wolna-Kubicka /przewodniczący/ Małgorzata Bejgerowska. Maria Kwiecińska /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6305 Zwrot należności celnych Sygn. powiązane I GSK 1051/07 - Postanowienie NSA z 2009-03-25 I GSK 180/09 - Wyrok NSA z 2009-06-03 Skarżony organ Dyrektor Izby Celnej Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Sędziowie WSA Maria Kwiecińska ( spr.) As. sąd. Małgorzata Bejgerowska Protokolant: sekr. sąd. Damian Wojtkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2007 r. przy udziale sprawy ze skargi "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] listopada 2006r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu cła I. Uchyla zaskarżoną decyzję, II. Zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej spółki kwotę 280,- (słownie dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Bejgerowska /-/ K. Wolna-Kubicka /-/ M. Kwiecińska KS d Uzasadnienie Przy dokonywaniu zgłoszenia celnego SAD NR [...] z dnia [...] lutego 2003 r. "A" Sp. z o.o. w P. uiściła cło – bez zastosowania preferencji celnych, gdyż nie dysponowała wówczas dokumentem potwierdzającym preferencyjne pochodzenie towarów. Po otrzymaniu tego dokumentu Spółka złożyła do urzędu celnego w dniach: 7 listopada 2003 r. i 31 marca 2004 r. wnioski o uznanie pierwotnego zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] uwzględniono w całości wniosek Spółki i uznano za nieprawidłowe przedmiotowe zgłoszenie celne w części dotyczącej preferencji, zastosowanej stawki celnej oraz obliczenia kwoty wynikającej z długu celnego z powodu przedłożenia deklaracji upoważnionego eksportera potwierdzającej preferencyjne pochodzenie towarów z Unii Europejskiej. W decyzji stwierdzono nadpłatę długu celnego w wysokości 3 .451,30 zł. W dniu [...] stycznia 2005r. do Urzędu Celnego w P. wpłynął wniosek Spółki o dokonanie zwrotu należności celnych, uiszczonych w oparciu o dokument SAD z dnia [...] lutego 2003 r. Nr [...]. Wniosek Spółki został przekazany według właściwości do Dyrektora Izby Celnej. Dyrektor Izby Celnej stwierdzając uchybienie terminu do wniesienia wniosku o zwrot cła poinformował Spółkę o możliwości przedłużenia terminu pod warunkiem udowodnienia, że przyczyna opóźnienia była spowodowana nieprzewidzianymi okolicznościami lub działaniem siły wyższej. Spółka złożyła wniosek o przedłużenie terminu podnosząc m.in., że brak było podstaw do złożenia wniosku o zwrot cła przed otrzymaniem właściwego dowodu pochodzenia towarów i przed uzyskaniem decyzji o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Spółka zwróciła też uwagę na zwłokę organu podatkowego w wydaniu decyzji o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe Dyrektor Izby Celnej uwzględnił argumentację Spółki i przedłużył termin do złożenia wniosku o zwrot cła ale jedynie w odniesieniu do tych należności celnych, co do których wniosek o uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe był wniesiony przed upływem 1 roku od daty zgłoszenia celnego SAD. Natomiast w części odnoszącej się do należności celnych, co do których wniosek o uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe był złożony po upływie 1 roku od daty zgłoszenia celnego Dyrektor Izby Celnej odmówił przedłużenia terminu. W dniu [...] września 2006 r Dyrektor Izby Celnej działając na podstawie art. 207 ustawy z dnia 29.08.1997- ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U z 2005r Nr 8 poz.60 z póżn. zm.), art. 250 §1,2,3, art. 252 §1, art. 262 ustawy z dnia 9.01.1997r- kodeks celny ( tekst jedn. Dz.U nr 75 z 2001r poz. 802 z późn. zm), w związku z § 2 pkt.10, § 6 ust.1,2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz. U. Nr 170 z 2003 r. poz. 1653) i pkt. 14 załącznika do Traktatu Akcesyjnego, podpisanego w Atenach w dniu 16.04.2003r (Dz. U Nr 90 z 2004 r. poz. 864) decyzją nr [...], zwrócił spółce cło w kwocie 2.283,10 zł i odmówił zwrotu pozostałej części cła w wysokości 1.168,20 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazał między innymi, iż rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie odbywało się z w oparciu o przepisy krajowe, tj. normy Kodeksu celnego. W ustawie tej znajduje się legitymacja dla Rady Ministrów (art. 252 §1) do określenia w drodze rozporządzenia trybu i warunków dokonywania zwrotu należności celnych. W § 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.09.2003 r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz. U. Nr. 170 z 2003r poz. 1653) ustanowiono ograniczenia czasowe dla czynności składania wniosku o zwrot cła. Jak wynika z tego przepisu wniosek taki może być złożony najpóźniej przed upływem roku, licząc od dnia powiadomienia dłużnika o tych należnościach. W związku z tym, że wniosek o zwrot cła złożono w dniu 10 stycznia 2005 r., a dłużnik został powiadomiony o należnościach w dniu złożenia dokumentu SAD tj. w dniu 20 lutego 2003 r. organ uznał, że wniosek o zwrot został złożony z naruszeniem terminu określonego w § 6 ust.1 cyt. Rozporządzenia. Wobec czego odmówił zwrotu cła w wysokości 1.168,20 zł, tj. w części odnoszącej się do należności celnych, co do których wniosek o uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe był złożony po upływie 1 roku od daty zgłoszenia celnego i co do których Dyrektor Izby Celnej odmówił przedłużenia terminu do złożenia wniosku o zwrot należności celnych. Odwołanie od powyższej decyzji wpłynęło do Dyrektora Izby Celnej w dniu 2 października 2006 r. "A" Sp. z o.o. z siedzibą w P. wniosła o uchylenie i zmianę decyzji w części dotyczącej odmowy zwrotu cła. W odwołaniu Spółka podniosła zarzut dokonania błędnej wykładni § 2 pkt. 10 i § 6 ust.1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.09.2003r w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych, naruszającej założenie racjonalności ustawodawcy i postanowień art. 65 Kodeksu Celnego oraz art.21 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego i przyjęcie przez Dyrektora Izby Celnej niewłaściwego momentu, w którym rozpoczyna swój bieg termin do złożenia wniosku o zwrot cła. Odwołująca podniosła, że termin winien być liczony od dnia doręczenia decyzji weryfikującej zgłoszenie celne, a nie od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego. Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał m.in., iż zarejestrowanie należności celnych nastąpiło w dniu objęcia towaru procedurą dopuszczenia do obrotu w oparciu o przyjęte zgłoszenie celne. Organ wyjaśnił, że wydanie decyzji stwierdzającej istnienie nadpłaty cła nie mieści się w ramach pojęcia rejestracji retrospektywnej długu celnego, a co za tym idzie, jej doręczenie nie jest równoznaczne z powiadomieniem dłużnika o dochodzonych od niego należnościach. Owo doręczenie jest poinformowaniem strony o istnieniu nadpłaconej kwoty cła. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wyjaśnił również przyczyny zróżnicowania terminów dotyczących ubiegania się o zwrot cła, zastosowanie preferencyjnej stawki celnej i o zmianę zapisów zgłoszenia celnego. Przyczyną zmian przepisów w tym zakresie było dążenie do stopniowego ujednolicenia przepisów celnych w Polsce z przepisami obowiązującymi we Wspólnocie Europejskiej. Zdaniem organu nie ma prostej zależności między 3-letnim terminem z art. 65 kodeksu celnego na weryfikację zgłoszeń celnych, a ubieganiem się o zwrot cła. Inne są bowiem przesłanki zwrotu cła, a inne korekty zgłoszenia i nie każda modyfikacja treści dokumentu SAD skutkuje zasadnością zwrotu. Zdaniem organu II instancji również 2-letni termin na przedłożenie faktury z deklaracją pochodzenia, od dokonania importu produktów, z art. 21 ust. 6 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego, nie jest kompatybilny z terminem zwrotu cła jak i terminem dla weryfikacji zgłoszeń celnych, mimo, że ściśle się z tym ostatnim wiąże. Korzystanie z możliwości stosowania niższych stawek celnych ze względu na pochodzenie towaru powinno odbywać się co do zasady w dniu importu , natomiast korzystanie ze skutkiem wstecznym z tego przywileju powinno mieć miejsce w sytuacjach wyjątkowych i na tyle w krótkim czasie by możliwe było późniejsze skontrolowanie prawidłowości tego działania bez ryzyka przedawnienia dochodzenia ewentualnych należności celnych. W dniu 4 grudnia 2006 r. "A" Spółka z o.o. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się jej uchylenia oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podniosła, iż bezpodstawnie zastosowano w sprawie przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz. U. Nr 170 poz. 1653) wydanego na podstawie art. 252 § 1 Kodeksu celnego (tekst jedn. Dz. U. z 2001r. Nr 75 poz. 802 ze zm.), zamiast przepisy Kodeksu celnego. Zdaniem skarżącej art. 252 § 1 Kodeksu celnego upoważniał Radę Ministrów do określenia "innych wypadków", w których należności celne są zwracane lub umarzane, trybu i warunków dokonywania zwrotu lub umorzenia oraz terminu, w którym może być złożony wniosek o zwrot lub umorzenie należności celnych. Zwrot "inne wypadki", zdaniem skarżącej, jednoznacznie przesądza o uprawnieniu Rady Ministrów do określenia w rozporządzeniu "jedynie takich wypadków zwrotu lub umarzania należności celnych, które nie wynikają z przepisów Kodeksu celnego". Skarżąca wywodziła, iż w świetle art. 92 Konstytucji RP, za niedopuszczalne uznać należy regulowanie rozporządzeniem warunków i terminów zwrotu należności celnych w wypadkach, które wynikają z ustawy. Rozporządzenie w § 2 pkt 10 przewiduje zwrot lub umorzenie należności celnych w przypadku, gdy zastosowano retrospektywnie środki taryfowe, o których mowa w art.13 § 3 pkt 2, 4 i 5 oraz w art. 13 § 2 Kodeksu celnego. Zdaniem skarżącej Rozporządzenie w tym zakresie narusza art. 92 Konstytucji i art.252 § 1 kodeksu celnego, bowiem zostało ono w tej części wydane z przekroczeniem ustawowego upoważnienia. Prawo do zwrotu lub umorzenia należności celnych w przypadku określonym w § 2 pkt 10 Rozporządzenia wynika bowiem z art. 246 kodeksu celnego. Niezależnie od powyższego skarżąca podniosła również, że prezentowana przez Dyrektora Izby Celnej wykładnia § 6 ust. 1 ww. Rozporządzenia co do początku biegu terminu do złożenia wniosku o zwrot cła jest błędna. Zgodnie z powyższym przepisem, termin do wniesienia wniosku o zwrot cła rozpoczyna swój bieg w dacie powiadomienia dłużnika o należnościach celnych. Prezentowane przez organ administracji stanowisko, doprowadziłoby do podważenia założenia racjonalności ustawodawcy, który dopuszczałby sytuację, w której przed upływem terminu do skorzystania przez importera z prawa do zastosowania retrospektywnie środków taryfowych i żądania wydania decyzji w trybie art. 65 § 4 Kodeksu celnego oraz przed upływem terminu na wydanie tej decyzji, upływałby termin złożenia wniosku o zwrot cła, dla którego decyzja wydana na podstawie art. 65 § 4 stanowi podstawę, bowiem z tej decyzji wynika fakt nienależnego uiszczenia określonej kwoty. Zdaniem skarżącej podstawą do żądania zwrotu cła w przypadku retrospektywnego zastosowania preferencji celnych jest decyzja wydana w trybie art. 65 § 4 Kodeksu celnego, z której dłużnik uzyskuje informację o ostatecznej kwocie długu celnego i kwocie nadpłaty. Dopiero ta decyzja stanowi podstawę uzasadniającą żądanie zwrotu cła, bowiem przed jej wydaniem brak jest podstaw do przyjęcia, by część uiszczonych należności uznać za nienależną. Oczywistym jest, w ocenie skarżącej, że skoro ustawodawca w trybie art. 65 § 4 przewidział możliwość żądania korekty (zmniejszenia) wysokości długu celnego na wniosek dłużnika długu celnego, to celem tej instytucji było umożliwienie dłużnikowi dochodzenia zwrotu nienależnie uiszczonych kwot a więc, termin na złożenie wniosku o zwrot należności nie może zakończyć biegu przed upływem terminu, w którym dłużnik celny może żądać wydania decyzji w trybie art. 65 § 4 Kodeksu celnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Zaznaczył jednocześnie, iż organ celny nie jest władny stwierdzać niekonstytucyjności przepisów ani samowolnie odstępować od ich stosowania. Organ II instancji podniósł także, iż umiejscowienie w przepisie wykonawczym przypadku zwrotu cła ze względu na retrospektywne zastosowanie środków taryfowych nie było przedmiotem krytyki ani ze strony Trybunału Konstytucyjnego ani też sądów administracyjnych. Ponadto Rozporządzenie jak i Kodeks celny, były przepisami prawa krajowego obowiązującego przed akcesją Polski do Wspólnoty Europejskiej, w związku z tym ujęte w nich konstrukcje nie musiały być ściśle tożsame z przepisami wspólnotowymi. Wojewódzki sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie nie ma sporu między organami celnymi, a skarżącym co do tego, iż skarżący dokonując odprawy celnej towarów wskazanych w poz. 13 i 15 SAD Nr [...] z dnia [...] lutego 2003 roku pochodzących z Unii Europejskiej, uprawniony był do korzystania z preferencji celnych określonych w art. 13 § 3 pkt 4 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 – Kodeks celny (t. j. 2001 Dz. U. Nr 75 poz. 802 – dalej Kcel), w związku z czym doszło do weryfikacji zgłoszenia celnego i określenia długu celnego w niższej wysokości niż pierwotna. Sporna jest natomiast kwestia jakie przepisy należy stosować dla dokonania zwrotu nadpłaconej należności celnej, w szczególności czy podstawą tego zwrotu winny być przepisy ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. Kcel, a konkretnie art. 246 § 2 Kcel, czy też przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 roku w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz. U. Nr 170 poz. 1653). Konsekwencją zastosowania jednej lub drugiej podstawy prawnej jest przyjęcie różnych okresów w których winien być złożony wniosek o zwrot cła. Artykuł 246 § 4 Kcel przewiduje bowiem trzyletni termin dla złożenia wniosku o zwrot cła, liczony od powiadomienia o tych należnościach, natomiast w § 6 pkt 7 powołanego Rozporządzenia Rady Ministrów przyjęto, iż termin ten wynosi 1 rok. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd podzielił pogląd reprezentowany przez skarżącego, że uprawnienie do żądania zwrotu nadpłaconego cła w związku z retrospektywnym zastosowaniem obniżonej stawki celnej winno być rozpatrywane w świetle przepisu art. 246 § 2 Kodeksu celnego i w konsekwencji uprawnienie to nie jest ograniczone rocznym terminem, o którym mowa w § 6 ust. 1 Rozporządzenia, lecz terminem trzyletnim przyjętym w art. 246 § 4 Kcel. Stanowisko powyższe Sąd oparł na następujących przesłankach: artykuł 246 § 2 Kcel stanowi, że należności celne są zwracane, jeżeli w chwili uiszczenia kwota tych należności nie była prawnie należna lub gdy kwota ta została zarejestrowana pomimo zaistnienia wypadków o których mowa w art. 229 § 3 Kcel. Kwestie zwrotu i umarzania cła zostały równolegle uregulowane Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 roku w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych, wydanym w oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 252 § 1 Kcel. Zgodnie z tym przepisem Rada Ministrów może określić w drodze rozporządzenia inne wypadki, w których należności celne są zwracane lub umarzane, tryb i warunki dokonywania zwrotu lub umorzenia oraz termin w którym może być złożony wniosek o zwrot lub umorzenie należności celnych. W § 2 Rozporządzenia wskazano wypadki, w których dochodzi do zwrotu i umorzenia cła. Jednym z nich jest sytuacja gdy zastosowano retrospektywne środki taryfowe o których mowa w art. 13 § 3 pkt 2,4 i 5 oraz art. 14 § 2 Kcel. W rozpoznawanej sprawie doszło do retrospektywnego zastosowania obniżonej stawki celnej z uwagi na przedłożenie przez stronę deklaracji eksportera potwierdzającej unijne pochodzenie towaru. Miała więc miejsce sytuacja, o której mowa w art. 13 § 3 ust. 4 Kodeksu celnego wskazana w § 2 pkt 10 Rozporządzenia, równocześnie jednak zaistniała sytuacja odpowiadała hipotezie normy prawnej zawartej w art. 246 § 2 Kcel. Zobowiązanie do uiszczenia należności celnej stanowi dług celny powstający z mocy prawa i zdefiniowany w art. 3 §1 pkt 2 Kcel. O jego wysokości przesądzają elementy kalkulacyjne takie jak pochodzenie towaru, wartość celna oraz taryfa celna istniejące w dacie powstania długu tj. w przypadku przywozu w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego (art. 209 § 2 Kcel). Z tą również chwilą następuje z mocy prawa określenie kwoty wynikającej z długu celnego (art. 65 § 2 ust. 2 Kcel). Ponieważ dług celny powstaje z mocy prawa, ewentualna późniejsza decyzja określająca kwotę długu celnego będzie jedynie deklaratoryjną, określającą zobowiązanie istniejące z mocy prawa i wywołującą skutki ex tunc czyli od momentu określonego w przepisie prawa (por. Prawo Celne pod redakcją W. Czyżewicza Wyd. C.H. Beck W-wa 2004 str. 302). Cło uiszczone bez uwzględnienia obniżonej stawki celnej, która mogła być zastosowana tak jak w niniejszym przypadku retrospektywnie (art. 13 § 4 Kcel) należy uznać za taką właśnie należność celną, która w chwili jej uiszczenia nie była prawnie należna, o której mowa w art. 246 Kcel. Treść tego przepisu jest wzorowana na treści art. 236 Wspólnotowego Kodeksu Celnego (WKC) i została wprowadzona do polskiego prawa celnego w ramach harmonizacji tego prawa z prawem wspólnotowym. Wykładnia przepisu art. 246 Kcel nie może więc abstrahować od wykładni przyjmowanej w odniesieniu do analogicznego przepisu prawa unijnego. Na tle art. 236 WKC wyrażany jest zaś pogląd, że prawnie nienależne są uiszczone lub zaksięgowane należności, w przypadku których nie uwzględniono świadectwa lub uprawnienia do korzystania z niższej stawki lub zwolnienia, także wówczas jeżeli zostanie ono przedstawione retrospektywnie (por. Michael Lux Prawo Celne Unii Europejskiej Wyd. BW Szczecin 2004 str. 510, a także powołany w skardze wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-253/99 Bacardi GmBH V Hauptzollmat Bremenharen publ. Lex Omega 83384). Nadpłatę cła będącą wynikiem retrospektywnego zastosowania preferencji celnych – tu obniżonej stawki celnej z uwagi na późniejsze przedstawienie świadectwa pochodzenia również więc na tle artykułu 246 § 2 Kcel uznać należy za należność, która w dacie jej uiszczenia nie była prawnie należna. W rozpoznawanej sprawie podstawą dla dokonania zwrotu cła stanowić będzie zatem przepis ustawy - art. 246 § 2 Kcel regulujący zwrot należności celnych prawnie nienależnych w chwili ich uiszczania. Zawarte w art. 252 § 1 Kcel upoważnienie dla Rady Ministrów do uregulowania "innych wypadków" zwrotu cała, nie obejmowało natomiast sytuacji, w której do zwrotu cła doszło na skutek retrospektywnego zastosowania obniżonych stawek celnych, o których mowa w art. 13 § 3 ust. 4 Kcel. Nie jest to bowiem na tle art. 246 Kcel "inny wypadek" zwrotu cła, przeciwnie zwrot cła w takiej sytuacji stanowi zwrot należności "prawnie nienależnej", a więc należności, o której mowa w tym przepisie. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 roku w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz. U. 170 poz.1653) regulując zatem ten przypadek zwrotu cła wykroczyło poza ramy delegacji ustawowej wkraczając w materię regulowaną ustawą. W orzecznictwie zarówno Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyrażony był pogląd, że Sądy są uprawnione do badania czy akt podustawowy jest zgodny z ustawą i w przypadku stwierdzenia takiej niezgodności odmówić zastosowania w konkretnej sprawie takiego prawa (Por. m. innymi uchwałę NSA w składzie 7 sędziów z dnia 16 stycznia 2006 r. I OPS 4/05 ONSA i WSA 2006/2/39 oraz orzecznictwo powołane w jej uzasadnieniu). Akt podustawowy nie będzie miał waloru legalności jeżeli zostanie wydany, tak jak to miało miejsce w niniejszym przypadku, z przekroczeniem upoważnienia zawartego w ustawie. Takie przekroczenie granic ustawowej delegacji stanowi naruszenie art. 92 Konstytucji RP, zgodnie z którą rozporządzenia mają służyć jedynie wykonaniu ustawy. Ocena, że Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 r. w części w jakiej reguluje ono zwrot cła w związku z retrospektywnym zastosowaniem obniżonych stawek celnych, narusza przepisy ustawy, skutkuje odmową zastosowania przez Sąd tego przepisu a w konsekwencji prowadzi do uznania, że zaskarżona decyzja, wydana na podstawie § 2 pkt 10 oraz § 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 r., została wydana z naruszeniem przepisów prawa. Wydanie aktu administracyjnego z powołaniem na przepis rozporządzenia, który jest niezgodny z ustawą oznacza wydanie aktu z naruszeniem przepisów wyższej rangi, a więc z naruszeniem prawa, nawet jeżeli organowi administracyjnemu nie można postawić zarzutu naruszenia przepisów w toku wydania decyzji (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 16 stycznia 2006r. I OPS 4/05 – ONSA i WSA 2006/2/39). Z podanych przyczyn, Sąd uznając, że w toku niniejszego postępowania doszło do naruszenia prawa materialnego (art. 246 Kcel) na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na przepisie art. 200 ustawy ppsa. /-/M.Bejgerowska /-/K. Wolna-Kubicka /-/M.Kwiecińska KS d