III SA/PO 13/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2007-04-13
NSApodatkoweWysokawsa
cłozwrot należnościpreferencje celnepochodzenie towarówterminrozporządzenieustawakodeks celnyWSAprawo celne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej odmawiającą zwrotu cła, uznając, że roczny termin na złożenie wniosku o zwrot cła, wynikający z rozporządzenia, jest niezgodny z ustawą.

Spółka złożyła wniosek o zwrot cła po tym, jak pierwotne zgłoszenie celne zostało uznane za nieprawidłowe w części dotyczącej preferencji celnych. Dyrektor Izby Celnej odmówił zwrotu, powołując się na roczny termin do złożenia wniosku, wynikający z rozporządzenia. Sąd uchylił tę decyzję, stwierdzając, że prawo do zwrotu cła w przypadku retrospektywnego zastosowania preferencji celnych powinno być rozpatrywane w świetle ustawy (Kodeksu celnego), która przewiduje trzyletni termin, a nie roczny termin z rozporządzenia, które w tym zakresie wykroczyło poza delegację ustawową.

Sprawa dotyczyła wniosku spółki "A" Sp. z o.o. o zwrot cła w kwocie 280,90 zł, uiszczonego w związku z importem towarów z UE. Spółka pierwotnie uiściła cło bez zastosowania preferencji, a następnie, po uzyskaniu dokumentu potwierdzającego preferencyjne pochodzenie towarów, złożyła wniosek o uznanie pierwotnego zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Naczelnik Urzędu Celnego uwzględnił wniosek, stwierdzając nadpłatę. Dyrektor Izby Celnej odmówił jednak zwrotu cła, uznając, że wniosek został złożony po upływie rocznego terminu określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych. Spółka wniosła skargę do WSA, argumentując, że przepis rozporządzenia, ograniczający termin do roku, jest niezgodny z Kodeksem celnym, który przewiduje trzyletni termin na zwrot cła w przypadku retrospektywnego zastosowania preferencji. WSA przychylił się do stanowiska spółki, uznając, że prawo do zwrotu cła w tej sytuacji wynika z art. 246 § 2 Kodeksu celnego, a rozporządzenie w tym zakresie wykroczyło poza delegację ustawową, naruszając art. 92 Konstytucji RP. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, zasądził zwrot kosztów postępowania i stwierdził, że decyzja nie może być wykonana.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, roczny termin określony w rozporządzeniu jest niezgodny z ustawą, ponieważ prawo do zwrotu cła w przypadku retrospektywnego zastosowania preferencji celnych wynika z art. 246 § 2 Kodeksu celnego, który przewiduje trzyletni termin.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że rozporządzenie w części regulującej zwrot cła w związku z retrospektywnym zastosowaniem obniżonych stawek celnych wykroczyło poza delegację ustawową zawartą w art. 252 § 1 Kodeksu celnego, naruszając tym samym art. 92 Konstytucji RP. Prawo do zwrotu należności celnych, które w chwili uiszczenia nie były prawnie należne (jak w przypadku retrospektywnego zastosowania preferencji), jest regulowane przez ustawę (art. 246 Kcel), a nie rozporządzenie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (10)

Główne

Kcel art. 246 § § 2

Kodeks celny

Należności celne są zwracane, jeżeli w chwili uiszczenia kwota tych należności nie była prawnie należna lub gdy kwota ta została zarejestrowana pomimo zaistnienia wypadków o których mowa w art. 229 § 3 Kcel. Dotyczy to również sytuacji gdy zastosowano retrospektywnie środki taryfowe.

Kcel art. 246 § § 4

Kodeks celny

Przewiduje trzyletni termin dla złożenia wniosku o zwrot cła, liczony od powiadomienia o tych należnościach.

Pomocnicze

Kcel art. 252 § § 1

Kodeks celny

Upoważnia Radę Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia innych wypadków zwrotu lub umorzenia należności celnych, trybu, warunków oraz terminu złożenia wniosku.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16.09.2003 r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych art. § 2 § pkt. 10

Przewiduje zwrot lub umorzenie należności celnych w przypadku, gdy zastosowano retrospektywnie środki taryfowe.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16.09.2003 r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych art. § 6 § ust. 1

Ustanawia roczny termin dla złożenia wniosku o zwrot cła, licząc od dnia powiadomienia dłużnika o należnościach.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 ust. 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji w przypadku naruszenia prawa materialnego.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.

Konstytucja RP art. 92

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Rozporządzenia mają na celu wykonanie ustawy; inne postanowienia rozporządzeń niezgodne z ustawą nie mogą być podstawą rozstrzygnięć.

Kcel art. 13 § § 3

Kodeks celny

Określa środki taryfowe, w tym preferencyjne stawki celne.

Kcel art. 65 § § 4

Kodeks celny

Dotyczy możliwości żądania korekty (zmniejszenia) wysokości długu celnego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Rozporządzenie Rady Ministrów w zakresie terminu zwrotu cła jest niezgodne z ustawą (Kodeksem celnym) i Konstytucją RP. Prawo do zwrotu cła w przypadku retrospektywnego zastosowania preferencji celnych wynika z art. 246 Kodeksu celnego, który przewiduje trzyletni termin. Termin do złożenia wniosku o zwrot cła powinien być liczony od dnia wydania decyzji stwierdzającej nadpłatę, a nie od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego.

Odrzucone argumenty

Organ celny nie jest władny stwierdzać niekonstytucyjności przepisów ani samowolnie odstępować od ich stosowania. Umiejscowienie w przepisie wykonawczym przypadku zwrotu cła ze względu na retrospektywne zastosowanie środków taryfowych nie było przedmiotem krytyki ze strony Trybunału Konstytucyjnego ani sądów administracyjnych. Rozporządzenie i Kodeks celny były przepisami krajowymi obowiązującymi przed akcesją Polski do UE, więc nie musiały być ściśle tożsame z przepisami wspólnotowymi.

Godne uwagi sformułowania

Akt podustawowy nie będzie miał waloru legalności jeżeli zostanie wydany z przekroczeniem upoważnienia zawartego w ustawie. Rozporządzenie w tym zakresie narusza art. 92 Konstytucji i art.252 § 1 kodeksu celnego, bowiem zostało ono w tej części wydane z przekroczeniem ustawowego upoważnienia. Cło uiszczone bez uwzględnienia obniżonej stawki celnej, która mogła być zastosowana retrospektywnie, należy uznać za taką właśnie należność celną która w chwili jej uiszczenia nie była prawnie należna.

Skład orzekający

Katarzyna Wolna-Kubicka

przewodniczący

Maria Kwiecińska

sprawozdawca

Małgorzata Bejgerowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu należności celnych, zgodność rozporządzeń z ustawami i Konstytucją, zasady stosowania przepisów prawa celnego w kontekście prawa UE."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji retrospektywnego zastosowania preferencji celnych i terminu na zwrot cła.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej - zgodności rozporządzenia z ustawą i Konstytucją, co ma znaczenie dla interpretacji terminów w prawie celnym. Pokazuje, jak sądy mogą kwestionować akty wykonawcze.

Rozporządzenie niezgodne z ustawą? WSA uchyla decyzję o odmowie zwrotu cła z powodu błędnego terminu.

Dane finansowe

WPS: 280,9 PLN

Sektor

transport

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Po 13/07 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2007-04-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-01-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Katarzyna Wolna-Kubicka /przewodniczący/
Małgorzata Bejgerowska.
Maria Kwiecińska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6305 Zwrot należności celnych
Sygn. powiązane
I GSK 1052/07 - Postanowienie NSA z 2009-03-25
I GSK 181/09 - Wyrok NSA z 2009-06-03
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Sędziowie WSA Maria Kwiecińska ( spr.) As. sąd. Małgorzata Bejgerowska Protokolant: sekr. sąd. Damian Wojtkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2007r. przy udziale sprawy ze skargi "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu cła I. Uchyla zaskarżoną decyzję, II. Zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej spółki kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Bejgerowska /-/ K. Wolna-Kubicka /-/ M. Kwiecińska KS d
Uzasadnienie
Przy dokonywaniu zgłoszenia celnego SAD NR [...] z dnia [...] "A" Sp. z o.o. uiściła cło – bez zastosowania preferencji celnych, gdyż nie dysponowała wówczas dokumentem potwierdzającym preferencyjne pochodzenie towarów. Po otrzymaniu tego dokumentu Spółka złożyła do urzędu celnego w dniu 19 kwietnia 2004 r. wniosek o uznanie pierwotnego zgłoszenia celnego za nieprawidłowe.
Decyzją Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 21 grudnia 2004 r. nr [...] uwzględniono w całości wniosek Spółki i uznano za nieprawidłowe przedmiotowe zgłoszenie celne w części dotyczącej preferencji, zastosowanej stawki celnej oraz obliczenia kwoty wynikającej z długu celnego z powodu przedłożenia deklaracji upoważnionego eksportera potwierdzającej preferencyjne pochodzenie towarów z Unii Europejskiej. W decyzji stwierdzono nadpłatę długu celnego w wysokości 280,90 zł.
W dniu 10 stycznia 2005 r. do Urzędu Celnego wpłynął wniosek Spółki o dokonanie zwrotu należności celnych, uiszczonych w oparciu o dokument SAD z dnia [...], nr [...] .
Wniosek Spółki został przekazany według właściwości do Dyrektora Izby Celnej.
Dyrektor Izby Celnej stwierdzając uchybienie terminu do wniesienia wniosku o zwrot cła poinformował Spółkę o możliwości przedłużenia terminu pod warunkiem udowodnienia, że przyczyna opóźnienia była spowodowana nieprzewidzianymi okolicznościami lub działaniem siły wyższej.
Spółka złożyła wniosek o przedłużenie terminu podnosząc m.in., że brak było podstaw do złożenia wniosku o zwrot cła przed otrzymaniem właściwego dowodu pochodzenia towarów i przed uzyskaniem decyzji o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Spółka zwróciła też uwagę na zwłokę organu podatkowego w wydaniu decyzji o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe
Dyrektor Izby Celnej odmówił przedłużenia terminu, wskazując iż wniosek o uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe został złożony po upływie roku.
W dniu [...] Dyrektor Izby Celnej działając na podstawie art. 207 ustawy z dnia 29.08.1997- ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U z 2005r Nr 8 poz.60 z późn. zm.), art. 250 §1,2,3, art. 252 §1, art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – kodeks celny (tekst jedn. Dz. U nr 75 z 2001 r poz. 802 z późn. zm), w związku z § 2 pkt.10, § 6 ust.1,2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.09.2003 r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych ( Dz. U. Nr 170 z 2003 r. poz. 1653) i pkt. 14 załącznika do Traktatu Akcesyjnego, podpisanego w Atenach w dniu 16 kwietnia.2003 r. (Dz. U Nr 90 z 2004r poz. 864) decyzją nr [...] odmówił zwrotu cła w kwocie 280,90 zł.
W uzasadnieniu decyzji wskazał między innymi, iż rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie odbywało się z w oparciu o przepisy krajowe tj. normy Kodeksu celnego. W ustawie tej znajduje się legitymacja dla Rady Ministrów ( art. 252 §1) do określenia w drodze rozporządzenia trybu i warunków dokonywania zwrotu należności celnych. W § 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.09.2003r w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz. U. Nr 170 z 2003r poz. 1653) ustanowiono ograniczenia czasowe dla czynności składania wniosku o zwrot cła. Jak wynika z tego przepisu wniosek taki może być złożony najpóźniej przed upływem roku, licząc od dnia powiadomienia dłużnika o tych należnościach. W związku z tym, że wniosek o zwrot cła złożono w dniu 10 stycznia 2005 r., a dłużnik został powiadomiony o należnościach w dniu złożenia dokumentu SAD tj. w dniu [...] organ uznał, że wniosek o zwrot został złożony z naruszeniem terminu określonego w § 6 ust.1 cyt. Rozporządzenia. Wobec czego odmówił zwrotu cła w wysokości 280,90 zł.
Odwołanie od powyższej decyzji wpłynęło do Dyrektora Izby Celnej w dniu 2 października 2006 r.
"A" Sp. z o.o. z siedzibą w P. wniosła o uchylenie i zmianę decyzji w części dotyczącej odmowy zwrotu cła. W odwołaniu Spółka podniosła zarzut dokonania błędnej wykładni § 2 pkt. 10 i § 6 ust.1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.09.2003r w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych, naruszającej założenie racjonalności ustawodawcy i postanowień art. 65 Kodeksu Celnego oraz art. 21 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego i przyjęcie przez Dyrektora Izby Celnej niewłaściwego momentu, w którym rozpoczyna swój bieg termin do złożenia wniosku o zwrot cła. Odwołująca podniosła, że termin winien być liczony od dnia doręczenia decyzji weryfikującej zgłoszenie celne, a nie od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego.
Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał m.in., iż zarejestrowanie należności celnych nastąpiło w dniu objęcia towaru procedurą dopuszczenia do obrotu w oparciu o przyjęte zgłoszenie celne. Organ wyjaśnił, że wydanie decyzji stwierdzającej istnienie nadpłaty cła nie mieści się w ramach pojęcia rejestracji retrospektywnej długu celnego, a co za tym idzie, jej doręczenie nie jest równoznaczne z powiadomieniem dłużnika o dochodzonych od niego należnościach. Owo doręczenie jest poinformowaniem strony o istnieniu nadpłaconej kwoty cła. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wyjaśnił również przyczyny zróżnicowania terminów dotyczących ubiegania się o zwrot cła, zastosowanie preferencyjnej stawki celnej i o zmianę zapisów zgłoszenia celnego. Przyczyną zmian przepisów w tym zakresie było dążenie do stopniowego ujednolicenia przepisów celnych w Polsce z przepisami obowiązującymi we Wspólnocie Europejskiej. Zdaniem organu nie ma prostej zależności między 3-letnim terminem z art. 65 kodeksu celnego na weryfikację zgłoszeń celnych, a ubieganiem się o zwrot cła. Inne są bowiem przesłanki zwrotu cła, a inne korekty zgłoszenia i nie każda modyfikacja treści dokumentu SAD skutkuje zasadnością zwrotu.
Zdaniem organu II instancji również 2-letni termin na przedłożenie faktury z deklaracją pochodzenia, od dokonania importu produktów, z art. 21 ust. 6 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego, nie jest kompatybilny z terminem zwrotu cła jak i terminem dla weryfikacji zgłoszeń celnych, mimo, że ściśle się z tym ostatnim wiąże. Korzystanie z możliwości stosowania niższych stawek celnych ze względu na pochodzenie towaru powinno odbywać się co do zasady w dniu importu , natomiast korzystanie ze skutkiem wstecznym z tego przywileju powinno mieć miejsce w sytuacjach wyjątkowych i na tyle w krótkim czasie by możliwe było późniejsze skontrolowanie prawidłowości tego działania bez ryzyka przedawnienia dochodzenia ewentualnych należności celnych.
W dniu 4 stycznia 2007 r. "A" Spółka z o.o. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się jej uchylenia oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi podniosła, iż bezpodstawnie zastosowano w sprawie przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz. U. Nr 170 poz. 1653) wydanego na podstawie art. 252 § 1 Kodeksu celnego (tekst jedn. Dz. U. z 2001r. Nr 75 poz. 802 ze zm.), zamiast przepisy Kodeksu celnego. Zdaniem skarżącej art. 252 § 1 Kodeksu celnego upoważniał Radę Ministrów do określenia "innych wypadków", w których należności celne są zwracane lub umarzane, trybu i warunków dokonywania zwrotu lub umorzenia oraz terminu, w którym może być złożony wniosek o zwrot lub umorzenie należności celnych. Zwrot "inne wypadki", zdaniem skarżącej, jednoznacznie przesądza o uprawnieniu Rady Ministrów do określenia w rozporządzeniu "jedynie takich wypadków zwrotu lub umarzania należności celnych, które nie wynikają z przepisów Kodeksu celnego". Skarżąca wywodziła, iż w świetle art. 92 Konstytucji RP, za niedopuszczalne uznać należy regulowanie rozporządzeniem warunków i terminów zwrotu należności celnych w wypadkach, które wynikają z ustawy. Rozporządzenie w § 2 pkt 10 przewiduje zwrot lub umorzenie należności celnych w przypadku, gdy zastosowano retrospektywnie środki taryfowe, o których mowa w art.13 § 3 pkt 2, 4 i 5 oraz w art. 13 § 2 Kodeksu celnego. Zdaniem skarżącej Rozporządzenie w tym zakresie narusza art. 92 Konstytucji i art.252 § 1 kodeksu celnego, bowiem zostało ono w tej części wydane z przekroczeniem ustawowego upoważnienia. Prawo do zwrotu lub umorzenia należności celnych w przypadku określonym w § 2 pkt 10 Rozporządzenia wynika bowiem z art. 246 kodeksu celnego.
Niezależnie od powyższego skarżąca podniosła również, że prezentowana przez Dyrektora Izby Celnej wykładnia § 6 ust. 1 ww. Rozporządzenia co do początku biegu terminu do złożenia wniosku o zwrot cła jest błędna. Zgodnie z powyższym przepisem, termin do wniesienia wniosku o zwrot cła rozpoczyna swój bieg w dacie powiadomienia dłużnika o należnościach celnych. Prezentowane przez organ administracji stanowisko, doprowadziłoby do podważenia założenia racjonalności ustawodawcy, który dopuszczałby sytuację, w której przed upływem terminu do skorzystania przez importera z prawa do zastosowania retrospektywnie środków taryfowych i żądania wydania decyzji w trybie art. 65 § 4 Kodeksu celnego oraz przed upływem terminu na wydanie tej decyzji, upływałby termin złożenia wniosku o zwrot cła, dla którego decyzja wydana na podstawie art. 65 § 4 stanowi podstawę, bowiem z tej decyzji wynika fakt nienależnego uiszczenia określonej kwoty. Zdaniem skarżącej podstawą do żądania zwrotu cła w przypadku retrospektywnego zastosowania preferencji celnych jest decyzja wydana w trybie art. 65 § 4 Kodeksu celnego, z której dłużnik uzyskuje informację o ostatecznej kwocie długu celnego i kwocie nadpłaty. Dopiero ta decyzja stanowi podstawę uzasadniającą żądanie zwrotu cła, bowiem przed jej wydaniem brak jest podstaw do przyjęcia, by część uiszczonych należności uznać za nienależną. Oczywistym jest, w ocenie skarżącej, że skoro ustawodawca w trybie art. 65 § 4 przewidział możliwość żądania korekty (zmniejszenia) wysokości długu celnego na wniosek dłużnika długu celnego, to celem tej instytucji było umożliwienie dłużnikowi dochodzenia zwrotu nienależnie uiszczonych kwot a więc, termin na złożenie wniosku o zwrot należności nie może zakończyć biegu przed upływem terminu, w którym dłużnik celny może żądać wydania decyzji w trybie art. 65 § 4 Kodeksu celnego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Zaznaczył jednocześnie, iż organ celny nie jest władny stwierdzać niekonstytucyjności przepisów ani samowolnie odstępować od ich stosowania. Organ II instancji podniósł także, iż umiejscowienie w przepisie wykonawczym przypadku zwrotu cła ze względu na retrospektywne zastosowanie środków taryfowych nie było przedmiotem krytyki ani ze strony Trybunału Konstytucyjnego ani też sądów administracyjnych. Ponadto Rozporządzenie jak i Kodeks celny, były przepisami prawa krajowego obowiązującego przed akcesją Polski do Wspólnoty Europejskiej, w związku z tym ujęte w nich konstrukcje nie musiały być ściśle tożsame z przepisami wspólnotowymi.
Wojewódzki sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W niniejszej sprawie nie ma sporu między organami celnymi, a skarżącym co do tego, iż skarżący dokonując odprawy celnej towarów wskazanych w poz. 13 i 15 SAD Nr [...] z dnia [...] pochodzących z Unii Europejskiej, uprawniony był do korzystania z preferencji celnych określonych w art. 13 § 3 pkt 4 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 – Kodeks celny (t. j. 2001 Dz. U. Nr 75 poz. 802 – dalej Kcel), w związku z czym doszło do weryfikacji zgłoszenia celnego i określenia długu celnego w niższej wysokości niż pierwotna.
Sporna jest natomiast kwestia jakie przepisy należy stosować dla dokonania zwrotu nadpłaconej należności celnej, w szczególności czy podstawą tego zwrotu winny być przepisy ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. Kcel, a konkretnie art. 246 § 2 Kcel, czy też przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 roku w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz. U. Nr 170 poz. 1653).
Konsekwencją zastosowania jednej lub drugiej podstawy prawnej jest przyjęcie różnych okresów w których winien być złożony wniosek o zwrot cła.
Artykuł 246 § 4 Kcel przewiduje bowiem trzyletni termin dla złożenia wniosku o zwrot cła, liczony od powiadomienia o tych należnościach, natomiast w § 6 pkt 7 powołanego Rozporządzenia Rady Ministrów przyjęto, iż termin ten wynosi 1 rok.
Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd podzielił pogląd reprezentowany przez skarżącego, że uprawnienie do żądania zwrotu nadpłaconego cła w związku z retrospektywnym zastosowaniem obniżonej stawki celnej winno być rozpatrywane w świetle przepisu art. 246 § 2 Kodeksu celnego i w konsekwencji uprawnienie to nie jest ograniczone rocznym terminem o którym mowa w § 6 ust. 1 Rozporządzenia, lecz terminem trzyletnim przyjętym w art. 246 § 4 Kcel.
Stanowisko powyższe Sąd oparł na następujących przesłankach:
artykuł 246 § 2 Kcel stanowi, że należności celne są zwracane, jeżeli w chwili uiszczenia kwota tych należności nie była prawnie należna lub gdy kwota ta została zarejestrowana pomimo zaistnienia wypadków o których mowa w art. 229 § 3 Kcel.
Kwestie zwrotu i umarzania cła zostały równolegle uregulowane Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 roku w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych, wydanym w oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 252 § 1 Kcel.
Zgodnie z tym przepisem Rada Ministrów może określić w drodze rozporządzenia inne wypadki w których należności celne są zwracane lub umarzane, tryb i warunki dokonywania zwrotu lub umorzenia oraz termin w którym może być złożony wniosek o zwrot lub umorzenie należności celnych.
W § 2 Rozporządzenia wskazano wypadki w których dochodzi do zwrotu i umorzenia cła. Jednym z nich jest sytuacja gdy zastosowano retrospektywne środki taryfowe o których mowa w art. 13 § 3 pkt 2,4 i 5 oraz art. 14 § 2 Kcel.
W rozpoznawanej sprawie doszło do retrospektywnego zastosowania obniżonej stawki celnej z uwagi na przedłożenie przez stronę deklaracji eksportera potwierdzającej unijne pochodzenie towaru.
Miała więc miejsce sytuacja o której mowa w art. 13 § 3 ust. 4 Kodeksu celnego wskazana w § 2 pkt 10 Rozporządzenia, równocześnie jednak zaistniała sytuacja odpowiadała hipotezie normy prawnej zawartej w art. 246 § 2 Kcel.
Zobowiązanie do uiszczenia należności celnej stanowi dług celny powstający z mocy prawa i zdefiniowany w art. 3 §1 pkt 2 Kcel. O jego wysokości przesądzają elementy kalkulacyjne takie jak pochodzenie towaru, wartość celna oraz taryfa celna istniejące w dacie powstania długu tj. w przypadku przywozu w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego (art. 209 § 2 Kcel). Z tą również chwilą następuje z mocy prawa określenie kwoty wynikającej z długu celnego (art. 65 § 2 ust. 2 Kcel). Ponieważ dług celny powstaje z mocy prawa, ewentualna późniejsza decyzja określająca kwotę długu celnego będzie jedynie deklaratoryjną, określającą zobowiązanie istniejące z mocy prawa i wywołującą skutki ex tunc czyli od momentu określonego w przepisie prawa (por. Prawo Celne pod redakcją W. Czyżewicza Wyd. C.H. Beck W-wa 2004 str. 302).
Cło uiszczone bez uwzględnienia obniżonej stawki celnej, która mogła być zastosowana tak jak w niniejszym przypadku retrospektywnie (art. 13 § 4 Kcel) należy uznać za taką właśnie należność celną która w chwili jej uiszczenia nie była prawnie należna, o której mowa w art. 246 Kcel.
Treść tego przepisu jest wzorowana na treści art. 236 Wspólnotowego Kodeksu Celnego (WKC) i została wprowadzona do polskiego prawa celnego w ramach harmonizacji tego prawa z prawem wspólnotowym.
Wykładnia przepisu art. 246 Kcel nie może więc abstrahować od wykładni przyjmowanej w odniesieniu do analogicznego przepisu prawa unijnego.
Na tle art. 236 WKC wyrażany jest zaś pogląd, że prawnie nienależne są uiszczone lub zaksięgowane należności w przypadku których nie uwzględniono świadectwa lub uprawnienia do korzystania z niższej stawki lub zwolnienia, także wówczas jeżeli zostanie ono przedstawione retrospektywnie (por. Michael Lux Prawo Celne Unii Europejskiej Wyd. BW Szczecin 2004 str. 510, a także powołany w skardze wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-253/99 Bacardi GmBH V Hauptzollmat Bremenharen publ. Lex Omega 83384). Nadpłatę cła będącą wynikiem retrospektywnego zastosowania preferencji celnych – tu obniżonej stawki celnej z uwagi na późniejsze przedstawienie świadectwa pochodzenia również więc na tle artykułu 246 § 2 Kcel uznać należy za należność która w dacie jej uiszczenia nie była prawnie należna. W rozpoznawanej sprawie podstawą dla dokonania zwrotu cła stanowić będzie zatem przepis ustawy - art. 246 § 2 Kcel regulujący zwrot należności celnych prawnie nienależnych w chwili ich uiszczania.
Zawarte w art. 252 § 1 Kcel upoważnienie dla Rady Ministrów do uregulowania "innych wypadków" zwrotu cała, nie obejmowało natomiast sytuacji w której do zwrotu cła doszło na skutek retrospektywnego zastosowania obniżonych stawek celnych o których mowa w art. 13 § 3 ust. 4 Kcel. Nie jest to bowiem na tle art. 246 Kcel "inny wypadek" zwrotu cła, przeciwnie zwrot cła w takiej sytuacji stanowi zwrot należności "prawnie nienależnej", o której mowa w tym przepisie.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 roku w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz. U. 170 poz.1653) regulując zatem ten przypadek zwrotu cła wykroczyło poza ramy delegacji ustawowej wkraczając w materię regulowaną ustawą.
W orzecznictwie zarówno Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyrażony był pogląd, że Sądy są uprawnione do badania czy akt podustawowy jest zgodny z ustawą i w przypadku stwierdzenia takiej niezgodności odmówić zastosowania w konkretnej sprawie takiego prawa (Por. m. innymi uchwałę NSA w składzie 7 sędziów z dnia 16 stycznia 2006 r. I OPS 4/05 ONSA i WSA 2006/2/39 oraz orzecznictwo powołane w jej uzasadnieniu).
Akt podustawowy nie będzie miał waloru legalności jeżeli zostanie wydany, tak jak to miało miejsce w niniejszym przypadku, z przekroczeniem upoważnienia zawartego w ustawie.
Takie przekroczenie granic ustawowej delegacji stanowi naruszenie art. 92 Konstytucji RP, zgodnie z którą rozporządzenia mają służyć jedynie wykonaniu ustawy. Ocena, że Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 r. w części w jakiej reguluje ono zwrot cła w związku z retrospektywnym zastosowaniem obniżonych stawek celnych, narusza przepisy ustawy, skutkuje odmową zastosowania przez Sąd tego przepisu a w konsekwencji prowadzi do uznania, że zaskarżona decyzja, wydana na podstawie § 2 pkt 10 oraz § 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 r., została wydana z naruszeniem przepisów prawa. Wydanie aktu administracyjnego z powołaniem na przepis rozporządzenia, który jest niezgodny z ustawą oznacza wydanie aktu z naruszeniem przepisów wyższej rangi a więc z naruszeniem prawa, nawet jeżeli organowi administracyjnemu nie można postawić zarzutu naruszenia przepisów w toku wydania decyzji (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 16 stycznia 2006r. I OPS 4/05 – ONSA i WSA 2006/2/39).
Z podanych przyczyn, Sąd uznając, że w toku niniejszego postępowania doszło do naruszenia prawa materialnego (art. 246 Kcel) na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na przepisie art. 200 ustawy ppsa.
/-/M.Bejgerowska /-/K. Wolna-Kubicka /-/M.Kwiecińska
KS d