III SA/Po 1214/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2022-03-04
NSAbudowlaneWysokawsa
prawo wodnepozwolenie wodnoprawneudział społeczeństwaKonwencja z Aarhusprawo UEKPAorganizacja społecznaochrona środowiskapostępowanie administracyjne

WSA w Poznaniu uchylił postanowienia odmawiające organizacji społecznej dopuszczenia do postępowania wodnoprawnego, uznając wyłączenie stosowania KPA za sprzeczne z prawem UE i Konwencją z Aarhus.

Stowarzyszenie [...] wniosło o dopuszczenie do postępowania o pozwolenie wodnoprawne na podstawie art. 31 KPA, jednak organy odmówiły, powołując się na art. 402 Prawa wodnego wyłączający stosowanie KPA. Stowarzyszenie zarzuciło naruszenie przepisów KPA oraz prawa międzynarodowego i unijnego, w tym Konwencji z Aarhus i Dyrektywy wodnej. WSA w Poznaniu uchylił postanowienia organów, uznając art. 402 Prawa wodnego za sprzeczny z prawem UE i Konwencją z Aarhus, co uzasadnia odstąpienie od jego stosowania i dopuszczenie organizacji do postępowania.

Sprawa dotyczyła skargi Stowarzyszenia [...] na postanowienia Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej oraz Dyrektora Zarządu Zlewni Wód Polskich, odmawiające dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu administracyjnym w sprawie udzielenia pozwolenia wodnoprawnego. Organy administracji oparły swoje decyzje na art. 402 Prawa wodnego, który wyłącza stosowanie art. 31 KPA w postępowaniach dotyczących zgód wodnoprawnych. Stowarzyszenie argumentowało, że przepis ten jest sprzeczny z Konwencją z Aarhus, Kartą Praw Podstawowych UE oraz Dyrektywą wodną, a jego stosowanie narusza prawo do udziału społeczeństwa w sprawach dotyczących środowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, powołując się na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-664/15, uznał, że art. 402 Prawa wodnego jest niezgodny z prawem UE i Konwencją z Aarhus. W związku z tym, sąd uchylił zaskarżone postanowienia, nakazując organom rozpoznanie wniosku Stowarzyszenia na zasadach określonych w art. 31 KPA, oceniając go pod kątem celów statutowych i interesu społecznego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, art. 402 Prawa wodnego jest sprzeczny z art. 9 ust. 3 Konwencji z Aarhus, art. 47 Karty Praw Podstawowych UE oraz art. 14 ust. 1 Dyrektywy 2000/60/WE, co uzasadnia odstąpienie od jego stosowania.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na wyroku TSUE w sprawie C-664/15, który stwierdził, że przepisy krajowe wykluczające organizacje ochrony środowiska z udziału w postępowaniach o pozwolenia wdrażające dyrektywę wodną są sprzeczne z prawem UE i Konwencją z Aarhus.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (24)

Główne

k.p.a. art. 31 § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Prawo wodne art. 402

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 roku Prawo wodne

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 3 § 2 pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.o.ś. art. 3 § 1 pkt 13

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

u.o.ś. art. 44

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

u.o.ś. art. 72 § 1 pkt 3

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

u.o.ś. art. 72 § 3

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Prawo wodne art. 388 § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 roku Prawo wodne

k.p.a. art. 79a

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 86

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 50 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.p.r.

Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym

Dz.U. 2019 poz 2325 art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

Dz.U. 2019 poz 2325 art. 205 § 1

Dz.U. 2019 poz 2325 art. 3 § 2 pkt 2

Dz.U. 2021 poz 735 art. 31

Argumenty

Skuteczne argumenty

Art. 402 Prawa wodnego jest sprzeczny z prawem UE i Konwencją z Aarhus, co uzasadnia jego niestosowanie. Organ powinien był dopuścić organizację społeczną do udziału w postępowaniu na podstawie art. 31 KPA.

Odrzucone argumenty

Organy administracji argumentowały, że art. 402 Prawa wodnego jednoznacznie wyłącza stosowanie art. 31 KPA w postępowaniach wodnoprawnych. Organy twierdziły, że nie są uprawnione do stwierdzania niezgodności prawa krajowego z prawem UE.

Godne uwagi sformułowania

"brzmienie art. 402 Prawo wodne obowiązującej w dacie wydania postanowienia było jednoznaczne" "organ powinien odstąpić od stosowania art. 402 ustawy Prawo wodne" "wykładnia przepisów prawa unijnego, dokonana przez TSUE, wydanym w odpowiedzi na pytanie prejudycjalne, skierowane przez sąd krajowy innego niż Polska państwa członkowskiego, może stanowić podstawę do odmowy zastosowania przez sądy polskie przepisu prawa polskiego, jako niezgodnego z prawem unijnym" "należało uznać, iż art. 402 Prawo wodne pozostaje w sprzeczności z tymi regulacjami."

Skład orzekający

Walentyna Długaszewska

przewodniczący

Mirella Ławniczak

członek

Robert Talaga

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie dopuszczalności udziału organizacji społecznych w postępowaniach administracyjnych dotyczących środowiska, pomimo krajowych przepisów wyłączających takie prawo, gdy są one sprzeczne z prawem UE i Konwencją z Aarhus."

Ograniczenia: Dotyczy głównie postępowań wodnoprawnych i innych postępowań, gdzie istnieją przepisy wyłączające udział organizacji społecznych, a które mogą być sprzeczne z prawem UE.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia udziału społeczeństwa w ochronie środowiska i konfliktu między prawem krajowym a unijnym, co ma znaczenie dla organizacji pozarządowych i obywateli.

Sąd: Prawo wodne musi ustąpić przed UE! Organizacje społeczne mają prawo głosu w sprawach środowiska.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Po 1214/21 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-03-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Mirella Ławniczak
Robert Talaga /sprawozdawca/
Walentyna Długaszewska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6090 Budownictwo wodne, pozwolenie wodnoprawne
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
III OSK 1276/22 - Wyrok NSA z 2024-02-14
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 205 § 1, art. 3 § 2 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 31
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Mirella Ławniczak Asesor WSA Robert Talaga (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 04 marca 2022 roku sprawy ze skargi [...] w [...] na postanowienie Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego [...] z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym na prawach strony w sprawie dot. udzielenia pozwolenia wodnoprawnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Państwowego Gospodarstwa Wodnego [...] Zarząd Zlewni w [...] z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego [...] na rzecz strony skarżącej kwotę [...]- zł ([...] złotych [...]) tytułem zwrotu kosztów sądowych.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 30 listopada 2020 roku Stowarzyszenie [...] z siedzibą w miejscowości P. , na podstawie art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a., zwróciło się o dopuszczenie do postępowania administracyjnego w sprawie wszczętej na wniosek K. K. o udzielenie pozwolenia wodnoprawnego na szczególne korzystanie z wód do nawadniania gruntów lub upraw, a także na potrzeby działalności rolniczej w rozumieniu ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2019 roku, poz. 1256 i 1309), w ilości większej niż średniorocznie 5 m3 na dobę tj. pobór wód ze stawu zlokalizowanego na działce o numerze ewidencyjnym [...] obręb W. gm. W. na potrzeby nawodnień deszczownianych.
Stowarzyszenie przyjęło, że art. 402 ustawy Prawo wodne pozostaje w sprzeczności z artykułem 9 ust. 3 Konwencji o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, podpisanej w Aarhus w dniu 25 czerwca 1998 r. i zatwierdzonej w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 2005/370/WE z dnia 17 lutego 2005 r., w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej; artykułem 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej; art. 14 ust. 1 dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 roku ustanawiającą ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej. Według Stowarzyszenia organ powinien odstąpić od stosowania art. 402 ustawy Prawo wodne.
Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2020 [...] Dyrektor Zarządu Zlewni Wód Polskich w S. odmówił dopuszczenia organizacji społecznej - Stowarzyszenie [...] do udziału na prawach strony w postępowaniu wszczętym na wniosek K. K. o udzielenie pozwolenia wodnoprawnego na szczególne korzystanie z wód do nawadniania gruntów lub upraw, a także na potrzeby działalności rolniczej w rozumieniu ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 1256 i 1309), w ilości większej niż średniorocznie 5 m3 na dobę tj. pobór wód ze stawu zlokalizowanego na działce o numerze ewidencyjnym [...] obręb W. gm. W. na potrzeby nawodnień deszczownianych.
W uzasadnieniu organ stwierdził, iż brzmienie art. 402 Prawo wodne obowiązującej w dacie wydania postanowienia było jednoznaczne i stwierdził, iż w postępowaniach dotyczących zgód wodnoprawnych nie stosuje się przepisów art. 31 k.p.a.. Natomiast Dyrektor Zarządu Zlewni Wód Polskich w S. nie jest organem uprawnionym do podjęcia prawnie wiążącej decyzji stwierdzającej niezgodność prawa krajowego z prawem Unii Europejskiej.
W zażaleniu Stowarzyszenie powieliło wcześniejszą argumentację.
Postanowieniem z dnia 9 lutego 2021 roku, nr [...] Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej Wód Polskich w P. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że udział organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym powinien zostać oparty wyłącznie o wykazanie interesu społecznego, a nie w oparciu o okoliczności wskazane w art. 401 ust. 1 Prawa wodnego, co powinno skutkować uwzględnieniem art. 402 Prawa wodnego, który powoduje, że nie stosuje się w postępowaniach dotyczących zgód wodnoprawnych art. 31 k.p.a. W postępowaniu dotyczącym pozwolenia wodnoprawnego organ administracji samodzielnie czuwa nad przestrzeganiem przepisów prawa podejmując wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Postępowaniem wymagającym udziału społeczeństwa jest tylko takie postępowanie, co do którego wymóg zapewnienia udziału społeczeństwa jest przewidziany konkretnym przepisem administracyjnego prawa materialnego. Brak takiej regulacji jest równoznaczny z zaliczeniem określonego postępowania do grupy spraw niewymagających udziału społeczeństwa.
Pismem z dnia 23 marca 2021 roku Stowarzyszenia [...] wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na postanowienie Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej Wód Polski w P. znak: [...] utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Zarządu Zlewni Wód Polskich w S. z dnia 10 grudnia 2020 r., znak: [...] odmawiające Stowarzyszeniu [...] dopuszczenia do udziału ww. organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym. W istocie Stowarzyszenie wskazało na naruszenie przepisów prawa mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy tj.
I. naruszenie art. 7, art. 8 oraz art. 10, art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 86 w powiązaniu z art. 44 oraz art. 3 ust. 1 pkt 13 i art. 72 ust. 3 w związku z art. 72 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko poprzez brak wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności poprzez: niezebranie całego oraz nierozpatrzenie już zebranego materiału dowodowego i niedokonanie jego wszechstronnej całościowej oceny.
II. naruszenie art. 31 § 1 pkt. 2 k.p.a. tj. brak jego odczytania przez pryzmat art. 9 ust. 3 Konwencji o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, podpisanej w Aarhus w dniu 25 czerwca 1998 r. i zatwierdzonej w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 2005/370/WE z dnia 17 lutego 2005 r., w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej potwierdzonej postanowieniem 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2015 r., sygn. akt I KZP 10/15 oraz wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 20 grudnia 2017 r., wydanym w sprawie C-664/15;
III. naruszenie art. 31 §1 pkt. 2 k.p.a. poprzez brak jego zastosowania gwarantującego prawidłową implementację przepisów prawa międzynarodowego oraz prawa europejskiego (w tym unijnego) poprzez błędną jego wykładnię i nieuzasadnione przyjęcie, że niedopuszczalne pozostaje jego zastosowanie w ramach wydawania pozwolenia wodnoprawnego pomimo, że we wniosku i zażaleniu podstawa prawna była bardzo szczegółowo omówiona;
IV. naruszenie art. 79a k.p.a. poprzez brak zawiadomienia w którym zostałyby wskazane ewentualne przesłanki jakie Stowarzyszenie powinno spełnić aby uzyskać dopuszczenie do toczącego się postępowania;
V. naruszenie art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania z naruszeniem zasady zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, w tym w szczególności poprzez wybiórcze i nierówne traktowanie stron postępowania, ujawniające się m.in. w fakcie, że treść orzeczeń obu organów nie dopuszczające Stowarzyszenia do udziału na prawach strony w postępowaniu, wysłane zostały jedynie do Wnioskodawcy, z pominięciem innych stron postępowania.
W konsekwencji Stowarzyszenie wniosło o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego postanowienia odmawiające Stowarzyszeniu [...] dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Sądowa kontrola administracji obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U. z 2019 poz. 2325 – zwanej dalej "p.p.s.a."). Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art.135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego było rozstrzygnięcie wniosku Stowarzyszenia [...], będącego organizacją społeczną o dopuszczenie na podstawie art. 31 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735), dalej jako k.p.a. do udziału na prawach strony w postępowaniu o udzielenie pozwolenia wodnoprawnego na podstawie ustawy z 20 lipca 2017 roku Prawa wodnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2233 ze zm.).
Przepis art. 31 k.p.a. reguluje udział organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym. Stosownie do art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. Stosownie do art. 402 Prawo wodne w postępowaniach dotyczących zgód wodnoprawnych nie stosuje się przepisów art. 31 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Stosownie do art. 388 ust.1 pkt 1 prawo wodne zgoda wodnoprawna jest udzielana przez wydanie pozwolenia wodnoprawnego. Odnotować należy, iż w zakresie swojej regulacji Prawo wodne wdraża m.in. dyrektywę 2000/60/WE.
Przewidziane przez ustawodawcę wyłączenie stosowania art. 31 k.p.a. w postępowaniach o udzielenie zgody wodno-prawnej należy ocenić pod kątem ewentualnej kolizji z:
- art. 9 ust. 3 Konwencji o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, podpisanej w Aarhus w dniu 25 czerwca 1998 r. i zatwierdzonej w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 2005/370/WE z dnia 17 lutego 2005 r. (Dz.U. 2005, L 124, s. 1, zwanej dalej "konwencją z Aarhus"), stanowiącym, iż dodatkowo i bez naruszania postanowień odnoszących się do procedur odwoławczych, o których mowa w ust. 1 i 2, każda ze stron zapewnia, że członkowie społeczeństwa spełniający wymagania, o ile takie istnieją, określone w prawie krajowym, mają dostęp do administracyjnej lub sądowej procedury umożliwiającej kwestionowanie działań lub zaniechań osób prywatnych lub władz publicznych naruszających przepisy jej prawa krajowego w dziedzinie środowiska;
- art. 47 zdanie 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej karty w myśl którego każdy, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w niniejszym artykule;
- art.14 ust. 1 Dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 roku ustanawiającą ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz.U. 2000, L 327, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 15, t. 5, s. 275), dalej "dyrektywa 2000/60/WE", stanowiącego m.in., iż Państwa Członkowskie zachęcają wszystkie zainteresowane strony do aktywnego udziału we wdrażaniu niniejszej dyrektywy, w szczególności w opracowywaniu, przeglądzie i uaktualnianiu planów gospodarowania wodami w dorzeczach.
Powołanym w skardze wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 20 grudnia 2017 roku, wydanym w sprawie C-664/15 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Verwaltungsgerichtshof (austriacki trybunał administracyjny), Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, co następuje:
1) Artykuł 9 ust. 3 Konwencji o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, podpisanej w Aarhus w dniu 25 czerwca 1998 r. i zatwierdzonej w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 2005/370/WE z dnia 17 lutego 2005 r., w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że prawidłowo utworzona i działająca zgodnie z wymogami przewidzianymi w prawie krajowym organizacja ochrony środowiska powinna mieć możliwość zakwestionowania przed sądem decyzji udzielającej pozwolenia na przedsięwzięcie, które może być sprzeczne z nałożonym w art. 4 dyrektywy 2000/60 obowiązkiem zapobiegania pogarszaniu się stanu części wód w art. 4 dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej.
2) Przepisy art. 9 ust. 3 tej konwencji, zatwierdzonej decyzją 2005/370, w związku z art. 47 karty oraz art. 14 ust. 1 dyrektywy 2000/60 należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one krajowym przepisom proceduralnym, które wykluczają w sytuacji takiej jak w postępowaniu głównym organizacje ochrony środowiska z prawa udziału jako stronę w postępowaniu o udzielenie pozwolenia wdrażającym dyrektywę 2000/60 i które ograniczają prawo do wniesienia skargi na decyzje wydane w takim postępowaniu jedynie do osób posiadających ten status.
3) Z zastrzeżeniem weryfikacji przez sąd odsyłający istotnych okoliczności faktycznych i właściwych przepisów prawa krajowego art. 9 ust. 3 i 4 wspomnianej konwencji, zatwierdzonej decyzją 2005/370, w związku z art. 47 karty należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się nałożeniu w sytuacji takiej jak w postępowaniu głównym na organizację ochrony środowiska reguły prekluzyjnej przewidzianej w krajowych przepisach proceduralnych, na podstawie której dana osoba traci status strony postępowania i w konsekwencji nie może wnieść skargi na decyzję wydaną w tym postępowaniu, jeżeli nie podniosła zarzutów w odpowiednim czasie już w postępowaniu administracyjnym, a najpóźniej na ustnym etapie tego postępowania.
Zdaniem Sądu w świetle powyższego organy obu instancji wadliwie przyjęły, że stosowanie art. 31 k.p.a. w postępowaniach o udzielenie w/w pozwolenia jest co do zasady wyłączone. Wprawdzie wyłączenie tego rodzaju jest przewidziane w art. 402 Prawo wodne, na który to przepis powołały się organy, niemniej regulację tę należy uznać za sprzeczną z
1) art. 9 ust. 3 Konwencji o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, podpisanej w Aarhus w dniu 25 czerwca 1998 r. i zatwierdzonej w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 2005/370/WE z dnia 17 lutego 2005 r. (Dz.U. 2005, L 124, s. 1, zwanej dalej "konwencją z Aarhus") w związku z
2) art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (dalej także "karty") oraz
3) art. 14 ust. 1 Dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 roku ustanawiającą ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz.U. 2000, L 327, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 15, t. 5, s. 275), dalej "dyrektywa 2000/60/WE".
Opierając się na wykładni art. 9 ust. 3 Konwencji w związku z art. 47 karty oraz art. 14 ust. 1 dyrektywy 2000/60/WE, dokonanej w przywołanym wyroku TSUE w sprawie C-664/15 należało uznać, iż art. 402 Prawo wodne pozostaje w sprzeczności z tymi regulacjami. W takiej sytuacji należało odstąpić od stosowania art. 402 Prawo wodne, gdyż wyklucza on udział organizacji ochrony środowiska jako strony w postępowaniu o udzielenie pozwolenia wdrażającym dyrektywę 2000/60/WE. Przedmiotowe wykluczenie co do zasady uniemożliwia organizacji tego rodzaju wniesienie do sądu administracyjnego skargi na decyzję kończącą postępowanie administracyjne. Z mocy art. 50 § 1 p.p.s.a. wynika bowiem, iż uprawnionym do wniesienia skargi w sprawie dotyczącej interesów prawnych innych osób jest tylko taka organizacja społeczna (w zakresie jej statutowej działalności), która brała udział w postępowaniu administracyjnym.
W postanowieniu z dnia 14 października 2015 r., sygn. akt I KZP 10/15, Sąd Najwyższy poczynił rozważania na temat zakresu mocy obowiązującej wyroków TSUE. Ponadto Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 24 listopada 2010 r., sygn. akt I KZP 19/10 (OSNKW 2010, z. 12, poz. 103) wyraził pogląd, że "wykładnia ETS nie ma charakteru obowiązującego erga omnes ani bezwzględnie wiążącego w szczególności polskie sądy [...]. Tym niemniej musiałyby wystąpić wyjątkowo silne argumenty (np. natury konstytucyjnej), które mogłyby uzasadniać odmienną wykładnię krajowych, ale implementowanych przepisów, niż wykładnia źródłowych przepisów wspólnotowych, dokonana przez TS, a więc organ wprost wyposażony w kompetencje dokonywania wykładni". Przywołane poglądy Sądu Najwyższego mają charakter uniwersalny.
W ocenie składu orzekającego nawet przyjęcie stanowiska nie opowiadającego się za traktowaniem orzeczeń wykładniczych TSUE, jako mających formalną moc wiążącą erga omnes, prowadzi do wniosku, iż wykładnia przepisów prawa unijnego, dokonana przez TSUE, wydanym w odpowiedzi na pytanie prejudycjalne, skierowane przez sąd krajowy innego niż Polska państwa członkowskiego, może stanowić podstawę do odmowy zastosowania przez sądy polskie przepisu prawa polskiego, jako niezgodnego z prawem unijnym (w zakresie, w jakim prawo to zostało wyłożone w wyroku przez TSUE).
W świetle powyższych okoliczności Sąd orzekający w sprawie niniejszej przyjął, iż przy ocenie dopuszczalności zastosowania art. 31 k.p.a. w sprawie o udzielenie pozwolenia wodnoprawnego (i szerzej zgody wodnoprawnej) na podstawie przepisów Prawa wodnego należy odstąpić od stosowania art. 402 Prawo wodne jako przepisu prawa krajowego sprzecznego z art. 9 ust. 3 konwencji z Aarhaus, zatwierdzonej decyzją 2005/370, w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych UE oraz art. 14 ust. 1 dyrektywy 2000/60/WE. Przewidziane w art. 402 Prawo wodne wyłączenie stosowania art. 31 k.p.a. w postępowaniach administracyjnych o wydanie zgody wodnoprawnej nie wywołuje w tej sytuacji skutku.
W następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku Dyrektor Zarządu Zlewni Wód Polskich w S. rozpozna wniosek Stowarzyszenia o dopuszczenie go do udziału na prawach strony, na zasadach określonych w art. 31 k.p.a., we wskazanych w jego wniosku postępowaniach o udzielenie zezwoleń wodnoprawnych, dokonując w tym zakresie oceny, czy objęte wnioskiem dopuszczenie do udziału w postępowaniu jest uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i czy przemawia za tym interes społeczny określony w powiązaniu z art. 3 ust. 1 pkt 13 oraz art. 44 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Wcześniejszy brak uwzględnienia powyższych okoliczności w sprawie przez organy administracji oraz nie odniesienie się do wątpliwości podniesionych w zażaleniu stanowiły zatem naruszenie podstawowych standardów postępowania administracyjnego, co przełożyło się na nieprawidłowe uzasadnienie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia utrzymanego w nim w mocy. W tym względzie zabrakło w szczególności należytej komunikacji pomiędzy organami administracji a stroną skarżącą przed wydaniem stanowiska przez organy administracji.
Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 205 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI