III SA/Po 120/26

III SA/Po 120/26 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2026-01-08
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2026-01-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Bąk-Marciniak /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Witkowicz-Grochowska
Tomasz Grossmann
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Dnia 08 stycznia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk - Marciniak (spr.) Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz - Grochowska Protokolant starszy specjalista Barbara Dropek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 stycznia 2026 roku sprawy ze skargi Stowarzyszenia z siedzibą w P. na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia 23 września 2025 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej jako WWINB lub organ II instancji) decyzją z 23 września 2025 r. znak: [...] po rozpatrzeniu odwołania Stowarzyszenia oraz D. M. od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla powiatu [...] (dalej jako PINB lub organ I instancji) z 18 lipca 2025 r. znak: [...], którą nakazano inwestorowi – D. M. rozbiórkę tymczasowego obiektu budowlanego (domku holenderskiego) położonego na parceli nr [...], o wymiarach w planie 305 cm x 880 cm i wysokości 280 cm wraz z tarasem w konstrukcji drewnianej o wymiarach 404 cm x 303 cm, znajdującego się na działce nr ewidencyjny [...] położonej przy ul. [...] w L. , gm. [...], utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Decyzja WWINB zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy.
W dniu 12 maja 2023 r. pracownicy PINB przeprowadzili kontrolę zabudowy na działce nr ewidencyjny [...] podczas, której ustalili, że realizacja obiektów ok 68 należy do Stowarzyszenia.
Pismem z 19 maja 2023 r. PINB wezwał Stowarzyszenie do przedłożenia danych inwestorów każdego z obiektów zrealizowanych na terenie działki nr ewidencyjny [...] w L. , gmina [...] z przypisaniem do danej działki, na której znajduje się obiekt w szczególności nr [...] w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania.
W odpowiedzi na powyższe pismo Stowarzyszenia przysłało wykaz inwestorów z przypisaniem nr działek.
PINB pismem z 8 grudnia 2023 r. znak: [...], wezwał Stowarzyszenie do przedłożenia danych wraz z adresem dzierżawcy parceli nr [...]. Stowarzyszenie pismem z 28 grudnia 2023r. wskazało dzierżawcę parceli nr [...] D. M., jak również przedłożono kopię umowy przeniesienia prawa do dzierżawy działki ogrodowej.
Zawiadomieniem z 19 stycznia 2024r. znak [...], PINB zawiadomił, że w dniu 23 lutego 2024 r. zostaną przeprowadzone czynności kontrolne na działce nr [...] w zakresie parceli nr [...] położonej przy ul. [...] w L. , gmina [...]. W wyznaczonym terminie pracownicy PINB przeprowadzili czynności kontrolne na w/w parceli, podczas których został sporządzony protokół kontroli z którego wynika, że: "Na przedmiotowej nieruchomości na terenie wyodrębnionej parceli nr [...] zlokalizowany jest obiekt budowlany w konstrukcji szkieletowej, ściany i dach wykonane z płyty warstwowej stanowiący tzw. domek holenderski. Obiekt posadowiony jest na bloczkach betonowych. Obiekt pełni funkcje rekreacyjną (altana działkowa), obecny właściciel nie posiada wiedzy kiedy obiekt powstał, a jego inwestorem jest N. R.. Wymiary obiektu wynoszą: 305 cm x 880 cm i wysokości 280 cm. Obiekt połączony jest z tarasem w konstrukcji drewnianej o wymiarach 404 cm x 303 cm. Na terenie nieruchomości występuje również obiekt gospodarczy wykonany z płyty wiórowej na słupach nośnych drewnianych, które za pomocą kotew są przykręcone do bloczków betonowych. Obiekt posiada wymiary w planie 140 cm x 360 cm i wysokości 260 cm, a inwestorem obiektu była N. R., która nie przekazała obecnemu właścicielowi żadnej dokumentacji związanej z budową w/w obiektów.
Mając powyższe na uwadze, PINB zawiadomił o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie tymczasowego obiektu budowlanego (domku holenderskiego) położonego na parceli nr [...], o wymiarach w planie 305 cm x 880 cm i wysokości 280 cm wraz z tarasem w konstrukcji drewnianej o wymiarach 404 cm x 303 cm znajdującego się na działce nr ewidencyjny [...] położonej przy ul. [...] w L. , gm. [...]. Jednocześnie w/w pismem PINB zawiadomił strony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy. Z powyższego prawa nie skorzystała żadna ze stron postępowania. Organ I instancji zwrócił się również do Starostwa Powiatowego w [...] z prośbą o udzielenie informacji, czy została wydana decyzja pozwolenia na budowę lub inwestor dokonał zgłoszenia zamiaru wykonania robót budowlanych dotyczących realizacji tymczasowego obiektu budowlanego – domku holenderskiego, położonego na parceli nr [...] na działce nr ewid. [...] położonej przy ul. [...] w L. , gm. [...]. Starostwo Powiatowe w [...] w odpowiedzi wskazało, że w rejestrach urzędu brak jest jakichkolwiek dokumentów w w/w sprawie.
PINB postanowieniem z 31 maja 2024 r. znak: [...], wstrzymał inwestorowi D. M. roboty budowlane polegające na budowie tymczasowego obiektu budowlanego (domku holenderskiego) położonego na parceli nr [...], o wymiarach w planie 305 cm x 880 cm i wysokości 280 cm, wraz z tarasem w konstrukcji drewnianej o wymiarach 404 cm x 303 cm, znajdującego się na działce nr ewidencyjny [...] położonej przy ul. [...] w L. , gm. [...]; poinformował o możliwości złożenia w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia wniosku o legalizację oraz poinformował o konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej w celu uzyskania decyzji o legalizacji oraz sposobie obliczania opłaty legalizacyjnej. Inspektor Nadzoru Budowlanego w wyniku zażalenia D. M. postanowieniem z 1 sierpnia 2024 r., znak: [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji (skargi D. M. oraz Stowarzyszenia zostały oddalone prawomocnym wyrokiem WSA w Poznaniu z dnia 13 lutego 2025 r. sygn. akt: II SA/Po 723/24).
PINB zawiadomieniem z 6 czerwca 2025 r. znak: [...], poinformował strony postępowania o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów w spawie. Z powyższego prawa nie skorzystała żadna ze stron postępowania. Decyzją z 18 lipca 2025 r., znak: [...], PINB nakazał inwestorowi D. M. rozbiórkę tymczasowego obiektu budowlanego (domku holenderskiego) położonego na parceli nr [...], o wymiarach w planie 305 cm x 880 cm i wysokości 280 cm, wraz z tarasem w konstrukcji drewnianej o wymiarach 404 cm x 303 cm, znajdującego się na działce nr ewidencyjny [...] położonej przy ul. [...] w L. , gmina [...].
Odwołanie z zachowaniem ustawowego terminu złożyło Stowarzyszenie, wnosząc o uchylenie i umorzenie postępowanie w sprawie, ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
WWINB wydając wskazaną na wstępie decyzję, podniósł, że zgodnie z generalną zasadą wyrażoną w art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (j.t. Dz. U. z 2024 r. poz. 725 ze zm. – dalej p.b.) roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę, z zastrzeżeniem art. 29-31. Natomiast w myśl art. 29 ust. 2 pkt 4 p.b. nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę oraz zgłoszenia, o którym mowa w art. 30, budowa: altan działkowych i obiektów gospodarczych, o których mowa w ustawie z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1073 - dalej ustawa ROD"). Dalej stwierdzono, że przez altanę - zgodnie z art. 2 pkt 9a ustawy ROD, należy rozumieć "wolno stojący budynek rekreacyjno-wypoczynkowy lub inny obiekt budowlany spełniający taką funkcję, położony na terenie działki w rodzinnym ogrodzie działkowym, o powierzchni zabudowy do 35 m˛ oraz o wysokości do 5 m przy dachach stromych i do 4 m przy dachach płaskich, przy czym do powierzchni zabudowy nie wlicza się tarasu, werandy lub ganku, o ile ich łączna powierzchnia nie przekracza 12 m˛". Ustawodawca w ustawie o ROD jasno i precyzyjnie wskazał rozmiar budynku rekreacyjno-wypoczynkowego i jego funkcji, które zgodnie z pr. bud. nie wymaga uzyskania pozwolenia na budowę ani również nie jest wymagane dokonanie zgłoszenia organowi administracji architektoniczno-budowlanej zgodnie z art. 29 ust. 2 pkt 4 p. b. Zatem obiekt zlokalizowany na parceli nr [...] o wymiarach 305 cm x 880 cm [Pc= 26,84] i wysokości 280 cm, nie jest altaną działkową o której mowa w art. 2 pkt 9a ROD.
WWINB wskazał, że domek typu holenderskiego jest obiektem tymczasowym. Mając powyższe na uwadze, wskazano, że zgodnie z art. 3 pkt 5 p.b. pod pojęciem tymczasowego obiektu budowlanego, należy rozumieć "obiekt budowlany przeznaczony do czasowego użytkowania w okresie krótszym od jego trwałości technicznej, przewidziany do przeniesienia w inne miejsce lub rozbiórki, a także obiekt budowlany niepołączony trwale z gruntem, jak: strzelnice, kioski uliczne, pawilony sprzedaży ulicznej i wystawowe, przekrycia namiotowe i powłoki pneumatyczne, urządzenia rozrywkowe, barakowozy, obiekty kontenerowe, przenośne wolno stojące maszty antenowe ".
Jednocześnie art. 29 ust. 1 pkt 7 p.b. stanowi, że nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę, natomiast wymaga zgłoszenia, o którym mowa w art. 30, budowa: tymczasowych obiektów budowlanych niepołączonych trwale z gruntem i przewidzianych do rozbiórki lub przeniesienia w inne miejsce - w terminie określonym w zgłoszeniu, ale nie później niż przed upływem 180 dni od dnia rozpoczęcia budowy określonego w zgłoszeniu. Inwestor takiego zgłoszenia na wybudowanie obiektu do 180 dni nie złożył do organu administracji architektoniczno-budowlanej, a sam obiekt na parceli nr [...] nie wiadomo kiedy powstał. Zatem w ocenie WWINB organ powiatowy prawidłowo zastosował na gruncie niniejszej sprawy procedurę legalizacyjną określoną w art. 48 p.b.
PINB prawidłowo zatem wydał postanowienie którym wstrzymał inwestorowi roboty budowlane polegające na budowie tymczasowego obiektu budowlanego (domku holenderskiego) położonego na parceli nr [...], o wymiarach 305 cm x 880 cm i wysokości 280 cm znajdującego się na działce nr ewidencyjny [...] położonej przy ul. [...] w L. , gm. [...]. Jednocześnie PINB poinformował inwestora o możliwości złożenia wniosku legalizacyjnego oraz poinformował o konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej wraz z zasadami obliczania powyższej opłaty. W toku prowadzonego postępowania administracyjnego D. M. nie złożył wniosku o legalizację. W związku z powyższym zastosowanie znajduje art. 49e pkt 1 p.b. zgodnie z którym organ nadzoru budowlanego wydoje decyzję o rozbiórce obiektu budowlanego lub jego części w przypadku: niezłożenia wniosku o legalizację w wymaganym terminie. Zatem w ocenie WWINB organ I instancji prawidłowo umożliwił inwestorowi przystąpienie do procesu legalizacyjnego, a wobec niezłożenia przez inwestora wniosku legalizacyjnego, PINB prawidłowo zastosował art. 49e pkt 1 p.b. WWINB podkreślił, że legalizacja samowoli budowlanej prowadzona w oparciu o art. 48 p.b. jest uprawnieniem inwestora, od którego w dużym stopniu zależy, czy w stosunku do obiektu budowlanego zostanie orzeczony nakaz rozbiórki, czy nie. To od decyzji inwestora zależy czy zostanie przeprowadzona legalizacja samowoli budowlanej.
W odniesieniu do zarzutów skarżącego wskazano, iż organ nadzoru budowlanego, wdrażając postępowanie legalizacyjne w związku z dokonaną samowolą budowlaną na pierwszym etapie postępowania legalizacyjnego, nie analizuje zapisów miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, bowiem nie ma takiej możliwości, jak miało to miejsce przez nowelizacją prawa budowlanego w 2020 r. Ponadto zaznaczono, że ocena czy dany obiekt jest zgodny z uchwalonym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, a tym samym czy będzie możliwość jego zalegalizowania dokonywana jest gdy właściciel parceli działkowej przystąpił do legalizacji obiektu budowlanego - tj. złożył wniosek legalizacyjny. Jednakże na gruncie niniejszej sprawy D. M. nie złożył wniosku legalizacyjnego, a tym samym inwestor nie skorzystał z możliwości zalegalizowania obiektu budowlanego. Jednocześnie w odniesieniu do stawianych zarzutów przez skarżącego, należy podkreślić, że organ I instancji nie dopuścił się naruszenia art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. PINB kierował się zasadą prawdy obiektywnej, a zaskarżona decyzja została wydana na podstawie wyczerpująco zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. Organ powiatowy dokonał również oceny całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego zgodnie z art. 80 k.p.a.
Stowarzyszenie reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika, kwestionując powyższą decyzję, wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zarzucając jej naruszenie:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
. art. 2 pkt 5, 9, 9a oraz art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy ROD poprzez ich niezastosowanie, mimo powielenia treści przepisów w procesie weryfikacji zgodności posadowionego obiektu gospodarczego na terenie ogródka działkowego z przepisami tej ustawy;
. art. 3 pkt 1, pkt 2, pkt 3 pkt 5 p.b., poprzez błędną ich wykładnię, a nade wszystko złamanie zasady literalnej wykładni prawa, stosując niewłaściwą wykładnię definicji "obiektu budowlanego", "budynku", "budowli", "tymczasowego obiekt budowlanego";
. art. 3 pkt 5 p.b., poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe przyjęcie, że definicji "tymczasowy obiekt budowlany" obejmuje swym zakresem także altany, obiekty gospodarcze niebędące budynkami oraz uznanie, że wszelkie obiekty budowlane, które nie są budynkami lub obiektami małej architektury, należą do tymczasowych obiektów budowlanych;
. art. 3 pkt 5 p.b., poprzez jego zastosowanie mimo, że organ nie uzasadnił w warstwie faktów, dlaczego uznał obiekt strony za tymczasowy obiekt budowlany, w szczególności biorąc pod uwagę, że koła altany są elementem dekoracyjnym, a nie użytkowym, a ponadto posadowiona pozostaje na bloczkach betonowych;
. art. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 roku o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 29 ust 2 pkt 4 ustawy p.b.., poprzez jego niezastosowanie i pominięcie w toku analizy prawnej stanu faktycznego w sprawie, co doprowadziło do wybiórczej i nieprawidłowej interpretacji przepisów p.b., w zakresie wyodrębnienia przez ustawodawcę obiektów gospodarczych jako odrębnego elementu z katalogu definicji objętych tą ustawą;
. art. 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 roku o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 12 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych, poprzez całkowite pominięcie przepisów wskazanych aktów normatywnych i brak uwzględnienia odrębności w obrocie prawnym pojęć altan działkowych, budynków i budowli, podlegające odmiennym warunkom budowlanym i podatkowym;
. art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 2 pkt 9a ustawy ROD poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie obiektów gospodarczych jako szczególnego rodzaju obiektów;
. art. 29 ust. 2 pkt 4 p.b. poprzez jego niezastosowanie i pominięcie, na skutek błędnych ustaleń faktycznych poczynionych przez organ I instancji, a powielonych przez organ II instancji;
. art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez niezastosowanie zasady proporcjonalności;
2. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:
. art. 8 i art. 11 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania w sprawie w sposób niebudzący zaufania strony do władzy publicznej, szczególnie danie wiary w całości nierzetelnie i pobieżnie przeprowadzonemu postępowaniu administracyjnemu przez organ I instancji;
. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego, wskutek nieprzeprowadzenia w sposób należyty, szczegółowy i wszechstronny postępowania dowodowego; w szczególności ustalenie, wbrew materiałowi dowodowemu, że altana posiada koła umożliwiające jej przemieszczanie, chociaż stanową element dekoracyjny, a także mimo faktu, że jest posadowiona na bloczkach betonowych;
. art. 138 § 2 w zw. z art. 7a i 7b k.p.a. poprzez brak jego zastosowania i w rezultacie nieuchylenie przez organ II instancji zaskarżonej decyzji PINB i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Mając na względzie powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ II instancji, zasądzenie zwrotu kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz wstrzymanie wykonania decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2025 r. poz. 1427 ze zm., dalej p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Przedmiotem kontroli jest decyzja WWINB utrzymująca w mocy decyzję PINB dla powiatu [...] nakazującą inwestorowi wykonać rozbiórkę tymczasowego obiektu budowlanego (domku holenderskiego) położonego na parceli nr [...], o wymiarach w planie 305 cm x 880 cm i wysokości 280 cm wraz z tarasem w konstrukcji drewnianej o wymiarach 404 cm x 303 cm, znajdującego się na działce nr ewidencyjny [...] położonej przy ul. [...] w L. .
W stanie faktycznym niniejszej sprawy podkreślić należy również, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z 13 lutego 2025 r. sygn. akt: II SA/Po 723/24 oddalił skargę na postanowienie WWINB z 1 sierpnia 2024 r., utrzymujące w mocy postanowienie PINB, wstrzymujące inwestorowi roboty budowlane polegające na budowie domku holenderskiego.
Powyższe skutkuje koniecznością zastosowania przepisów art. 170 p.p.s.a. oraz art. 153 p.p.s.a. W myśl art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych i wskazanie kierunku, w którym winno zmierzać przyszłe postępowanie (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012 r., s. 397 uw. 1, 2; M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011 r., s. 544, Nb 1-3).
Artykuł 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziło do niespójności działania systemu władzy publicznej. Związanie oceną prawną wyrażoną w wyroku (uzasadnieniu orzeczenia) oraz wynikającymi z niej wskazaniami co do dalszego postępowania oznacza, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz obowiązany jest do podporządkowania się jemu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (wyrok NSA z: 30.7.2009 r., II FSK 451/08, Lex nr 526493; 23.9.2009 r., I FSK 494/09, Lex nr 594010; 13.7.2010 r., I GSK 940/09, Lex nr 594756; wyrok WSA we Wrocławiu z 14.1.2010 r., I SA/Wr 1591/09, Lex nr 559604). Zaznaczyć należy, że ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.
Zasadniczą kwestią podnoszoną w skardze była kwalifikacja przedmiotowego obiektu w świetle postanowień p.b. jak i zapisów ustawy ROD.
Ponadto WSA w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z 13 lutego 2025 r. sygn. akt: II SA/Po 723/24 oddalił skargę na postanowienie WWINB z 1 sierpnia 2024 r., utrzymujące w mocy postanowienie PINB, wstrzymujące inwestorowi roboty budowlane polegające na budowie tymczasowego obiektu budowlanego (domku holenderskiego).
W uzasadnieniu tego prawomocnego wyroku stwierdzono m. in.: "Wobec powyższego, mając na uwadze konstrukcje i posadowienie przedmiotowego obiektu organy prawidłowo zakwalifikowały go jako tymczasowy obiekt budowlany. Skarżący nie dokonał żadnego zgłoszenia robót budowanych w tym zakresie, ani nie występował o uzyskanie pozwolenia na budowę. W konsekwencji, należy zgodzić się z organami, że posadowienie przedmiotowego domku w okolicznościach sprawy wymagało pozwolenia na budowę. Przedmiotowy obiekt w żaden sposób nie został zwolniony przez p.b. lub ustawę ROD z konieczności uzyskania przez inwestora pozwolenia na budowę, ponieważ jego wymiary przekraczają powierzchnię zabudowy 35 m˛. Inwestor z kolei nie uzyskał pozwolenia na budowę, ani nie zgłosił budowy przedmiotowego obiektu, co w okolicznościach niniejszej sprawy było niezgodne z art. 28 ust. 1 w zw. z art. 29 ust. 2 pkt 4 p.b. w zw. z art. art. 2 pkt 9a ustawy ROD.
Organ I instancji prawidłowo umożliwił inwestorowi przystąpienie do procesu legalizacyjnego, a wobec niezłożenia przez inwestora wniosku legalizacyjnego, PINB prawidłowo zastosował art. 49e pkt 1 pr. bud. Należy wskazać, że legalizacja samowoli budowlanej prowadzona w oparciu o art. 48 pr. bud. jest uprawnieniem inwestora, od którego w dużym stopniu należy, czy w stosunku do obiektu budowlanego zostanie orzeczony nakaz rozbiórki, czy nie. To od decyzji inwestora zależy czy zostanie przeprowadzona legalizacja samowoli budowlanej. Skoro inwestor nie wystąpił z wnioskiem o legalizację spornej samowoli budowlanej, to zaszły przesłanki wydania nakazu rozbiórki określone w art. 49e pkt 1 p.b.
W tych okolicznościach sprawy, skoro przedmiotowy budynek wybudowano bez uzyskania pozwolenia na budowę, to taki stan faktyczny stanowił przesłankę do zastosowania procedury wskazanej w treści art. 48 Prawa budowanego, zmierzającej do legalizacji samowoli budowlanej. Biorąc powyższe ustalenia pod uwagę, Sąd uznał, że organy prawidłowo zastosowały na gruncie niniejszej sprawy procedurę legalizacyjną wyrażoną w art. 48 p.b. Powyższe zostało również przesądzone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z 13 lutego 2025 r. sygn. akt: II SA/Po 723/24. W tym miejscu zaznaczyć należy, że zgodnie z treścią art. 49e pkt 1-6 p.b. organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję o rozbiórce obiektu budowlanego lub jego części w przypadku:
- niezłożenia wniosku o legalizację w wymaganym terminie;
- wycofania wniosku o legalizację;
- nieprzedłożenia, w wyznaczonym terminie, dokumentów legalizacyjnych;
- niewykonania, w wyznaczonym terminie, postanowienia o usunięciu nieprawidłowości w dokumentach legalizacyjnych;
- nieuiszczenia opłaty legalizacyjnej w wyznaczonym terminie;
- kontynuowania budowy pomimo postanowienia o wstrzymaniu budowy.
Analiza akt sprawy prowadzi do niebudzącego wątpliwości ustalenia, że D. M. jako inwestor nie wystąpił z wnioskiem o legalizację spornej samowoli budowlanej. W tym stanie rzeczy zaktualizowane zostały przesłanki wydania nakazu rozbiórki określone w art. 49e pkt 1 p.b.
Sąd wskazuje, że postępowanie zmierzające do likwidacji skutków samowoli budowlanej polegającej na budowie bez wymaganego pozwolenia na budowę obiektu budowlanego lub jego części jest podzielone na kilka etapów. Pierwszy to ustalenie, że obiekt budowlany był zrealizowany bez pozwolenia na budowę. Drugi etap to ocena organu czy obiekt można zalegalizować i czy stan techniczny tego obiektu nie narusza obowiązujących przepisów w stopniu uniemożliwiającym doprowadzenie go do zgodności z nimi. Weryfikując pozytywnie te okoliczności organ postanowieniem wstrzymuje prowadzenie robót budowlanych i nakłada obowiązek przedłożenia dokumentacji umożliwiającej legalizację obiektu.
Następnym etapem jest ustalenie wysokości opłaty legalizacyjnej (po spełnieniu wymagań nałożonych w ww. postanowieniu). Postępowanie kończy bądź zatwierdzenie projektu budowlanego, bądź nakaz rozbiórki obiektu. Nieprzedstawienie w wyznaczonym terminie dokumentów wskazanych w postanowieniu wydanym na podstawie art. 48 ust. 2 i 3 p.b., obliguje organ do orzeczenia nakazu rozbiórki. Ustawodawca z mocy art. 48 ust. 4 p.b. nie pozostawia właściwemu organowi wyboru treści rozstrzygnięcia - nakazując stosować przepis art. 48 ust. 1 ustawy, czyli wydać nakaz rozbiórki. Należy wskazać, że legalizacja samowoli budowlanej prowadzona w oparciu o art. 48 p.b. jest uprawnieniem inwestora, od którego w dużym stopniu zależy, czy w stosunku do obiektu budowlanego zostanie orzeczony nakaz rozbiórki, czy nie. To od decyzji inwestora zależy czy zostanie wszczęta procedura legalizacji samowoli budowlanej. Podjęcie takiej decyzji przez inwestora implikuje obowiązek wykonania nakazanych czynności przez PINB, których spełnienie w dużej mierze zależy od inicjatywy i aktywności strony (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 26 marca 2019 r., sygn. akt: II SA/Lu 916/18).
Jak wskazywał słusznie organ, w związku z dokonaną samowolą budowlaną, w pierwszym etapie postępowania legalizacyjnego nie analizuje postanowień miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, wobec braku kontynuowania postępowania legalizacyjnego. Dopiero na dalszym etapie postępowania legalizacyjnego organ ocenia prawną możliwości legalizacji, a w tym zgodność inwestycji z obowiązującym na danym terenie planem miejscowym. Wobec niezłożenia wniosku o legalizację organy do tego etapu - oceny możliwości legalizacji, a w tym zgodności z obowiązującym planem miejscowym - nie przeszły, zatem nie dokonywały w przedmiotowej sprawie oceny zgodności inwestycji z postanowieniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego przyjętego powyżej wskazaną uchwałą.
Na marginesie Sąd wskazuje, że kwestia zakazu zabudowy budynkami lub tymczasowymi obiektami budowlanymi na działce nr [...] w związku z niezgodnością z obowiązującym m.p.z.p. była już wielokrotnie przedmiotem rozważań Sądów (m.in. wyroki WSA w Poznaniu o sygn. akt: IV SA/Po 101/25, IV SA/Po 127/25, IV SA/Po 75/25). Sąd wskazuje, że pomimo obowiązywania tzw. zasady wolności budowlanej (art. 4 p.b.) prawo zabudowy nieruchomości zostało uzależnione przez ustawodawcę od jego zgodności z przepisami prawa. Zatem prawo do zabudowy nieruchomości gruntowej nie jest prawem nieograniczonym, gdyż podmiot, któremu przysługuje prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, musi chociażby uwzględnić inne prawa i dobra chronione, które zostały wymienione w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z 16 grudnia 2020 r., II OSK 1942/18). Stąd też właściciel nieruchomości nie ma pełnej swobody w kształtowaniu jej ładu przestrzennego, nie może też żądać od właściwego organu administracji publicznej, ażeby ten nie uwzględniał przepisów prawa budowlanego, a tym samym aby wynik sprawy za każdym razem odpowiadał oczekiwaniom strony skarżącej.
Na kanwie powyższych rozważań należało stwierdzić, że organy - wbrew zarzutom - dokonały wystarczających dla podjęcia rozstrzygnięcia ustaleń co do stanu faktycznego oraz w sposób prawidłowy oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, stosując się do zasad regulujących postępowanie administracyjne, określonych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. W zaistniałych okolicznościach faktycznych sprawy obowiązujące przepisy prawa dostarczyły podstaw do wydania zaskarżonych decyzji organów obu instancji. Sąd miał również na uwadze, że ustalenia i ocena organów znalazły wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi z art. 107 § 3 k.p.a.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art.151 p.p.s.a., należało oddalić skargę.