III SA/Po 1184/22

III SA/Po 1184/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-05-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Paluszyńska /przewodniczący/
Jacek Rejman /sprawozdawca/
Walentyna Długaszewska
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Dnia 9 maja 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 maja 2023 roku sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 4 listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia czynności egzekucyjnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Dyrektor Izby Skarbowej (dalej: Dyrektor IAS w P.; organ II instancji; organ odwoławczy) postanowieniem z dnia 4 listopada 2022 r. nr [...] – wydanym na podstawie art. 18 oraz art. 58 § 2 i 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz. 479, z późn. zm.) - dalej: u.p.e.a. i art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000) - dalej: k.p.a. – utrzymał w mocy zaskarżone przez A. M. (dalej również: skarżący; zobowiązany; strona) postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] (dalej: Naczelnik US w [...] Naczelnik US; organ I instancji) z dnia 22 września 2022 r. nr [...], wydane w przedmiocie odmowy uchylenia czynności egzekucyjnych.
Postanowienie to zostało wydane w następującym stanie sprawy, wynikającym z uzasadnienia zakwestionowanego postanowienia organu II instancji.
Naczelnik US w [...] prowadzi wobec A. M. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych 11 maja 2022 r. przez wierzyciela - Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w S. (dalej również: Naczelnik US w S.): nr [...], obejmującego zaległości z tytułu określonego podatku akcyzowego od paliw silnikowych (z wyłączeniem gazu) - krajowy za 07/2009, w wysokości 317 012 zł należności głównej; nr [...], obejmującego zaległości z tytułu określonego podatku akcyzowego od paliw silnikowych (z wyłączeniem gazu) - krajowy za 06/2009, w wysokości 189 444 zł należności głównej; nr [...], obejmującego zaległości z tytułu określonego podatku akcyzowego od paliw silnikowych (z wyłączeniem gazu) - krajowy za 08/2009, w wysokości 270 850 zł należności głównej; nr [...], obejmującego zaległości z tytułu określonego podatku akcyzowego od paliw silnikowych (z wyłączeniem gazu) - krajowy za 10/2009, w wysokości 37 903 zł należności głównej; nr [...], obejmującego zaległości z tytułu określonego podatku akcyzowego od paliw silnikowych (z wyłączeniem gazu) - krajowy za 09/2009, w wysokości 140 701 zł należności głównej.
Odpisy tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanemu 13 maja 2022 r.
W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ I instancji podjął w dniu 12 maja 2022 r. następujące czynności egzekucyjne:
- zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. (zawiadomienie nr [...]),
- zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. (zawiadomienie nr [...]),
- zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. - pismo doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 12 maja 2022 r. (zawiadomienie nr [...]),
- zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. (zawiadomienie nr [...]),
- zajęcie innej wierzytelności pieniężnej u D. D. (zawiadomienie nr [...]),
- zajęcie innej wierzytelności pieniężnej u A. M. (zawiadomienie nr [...]).
Przedmiotowe zawiadomienia również zostały doręczone zobowiązanemu 13 maja 2022 r.
Ponadto organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 16 maja 2022 r. nr 3005- [...] (zawiadomienie doręczono skarżącemu 1 czerwca 2022 r.) dokonał zajęcia przysługującej zobowiązanemu od Izby Administracji Skarbowej w P. (dalej: IAS w P.) innej wierzytelności pieniężnej, wynikającej z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w sprawie o sygn. akt III SA/Po 1160/21.
W dniu 18 maja 2022 r. A. M. wniósł zarzut w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, podnosząc nieistnienie obowiązku z uwagi na jego przedawnienie. Zarzut został przekazany wierzycielowi. W związku z wniesieniem zarzutów postępowanie egzekucyjne uległo zawieszeniu.
Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w S. postanowieniem z dnia 9 czerwca 2022 r. nr [...] stwierdził niedopuszczalność zarzutu wygaśnięcia obowiązku z uwagi na przedawnienie zobowiązania. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w S. postanowieniem z dnia 9 września 2022 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika US w S. w przedmiocie zarzutów.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. (dalej również: Naczelnik US w L.), po rozpatrzeniu wniosku A. M., decyzją z dnia 18 sierpnia 2022 r. nr [...] rozłożył na 10 miesięcznych rat zapłatę podatku akcyzowego wynikającego z decyzji z dnia 24 kwietnia 2015 r. nr [...], określającej zobowiązania za 2009 rok w wysokości 955 910 zł wraz z odsetkami w kwocie 1 156 543,70 zł.
W dniu 25 sierpnia 2022 r. A. M. złożył do Naczelnika US w [...]. wniosek o uchylenie na podstawie art. 58 § 2 u.p.e.a. wszystkich czynności egzekucyjnych dokonanych w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym na podstawie wyżej opisanych tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w S. (wierzyciela). Jednocześnie A. M. wniósł o zwrot wszystkich kwot pobranych oraz otrzymanych przez organ egzekucyjny w związku z tymi zajęciami - z uwagi na uzasadniony, ważny interes zobowiązanego, związany z faktem rozłożenia zobowiązanemu na raty zaległości podatkowej, w związku z którą jest prowadzona egzekucja w niniejszej sprawie. W tym względzie podniósł, że decyzją z dnia 18 sierpnia 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. rozłożył na raty zapłatę zaległości w podatku akcyzowym wynikającym z decyzji z dnia 24 kwietnia 2015 r. nr [...], określającej zobowiązania za 2009 rok wraz z odsetkami za zwłokę, na podstawie której to decyzji wystawiono tytuły wykonawcze wskazane we wniosku.
Zdaniem zobowiązanego, dokonane zajęcia w zasadzie uniemożliwiają dalsze prowadzenie działalności gospodarczej w dotychczasowym wymiarze. Natychmiastowa ich realizacja skutkowałaby trudnymi do odwrócenia konsekwencjami w postaci pozbawienia płynności finansowej firmy, utratą kontrahentów, a także zagrożeniem upadłością. Zauważył także, że egzekucja należności podatkowej może w konsekwencji skutkować koniecznością redukcji zatrudnienia w prowadzonym przedsiębiorstwie. Powyższe może w ocenie skarżącego doprowadzić do sytuacji, w której nie będzie w stanie spłacać rat zaległości podatkowej w terminie ustalonym przez Naczelnika US w L. w decyzji z dnia 18 sierpnia 2022 r. Zdaniem strony, okoliczność rozłożenia na raty zaległości w podatku akcyzowym stanowi nową okoliczność, która uzasadnia skorzystanie przez organ z regulacji zawartej w art. 58 § 2 u.p.e.a. Zobowiązany podkreślił, że uchylenie czynności nie naraża w żaden sposób interesu wierzyciela, bowiem skuteczna egzekucja jest możliwa jedynie w przypadku uwzględnienia przez organ specyfiki prowadzonej działalności gospodarczej oraz zachowania ciągłości prowadzonego przedsiębiorstwa. Skarżący stwierdził, że zarówno w interesie podatnika, jak i wierzyciela jest uchylenie czynności egzekucyjnych i zwrot uzyskanych środków.
Naczelnik US w [...]., po rozpatrzeniu wniosku zobowiązanego z 25 sierpnia 2022 r., postanowieniem z dnia 22 września 2022 r. nr [...]: 1) odmówił uchylenia wszystkich dotychczas dokonanych czynności egzekucyjnych na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w S., obejmujących zaległości z tytułu podatku akcyzowego za 2009 rok, poprzez zajęcie rachunków bankowych w [...] S.A., [...] S.A., [...] S.A. i [...]) S.A. oraz zajęć wierzytelności u dłużników zajętej wierzytelności JPK: D. D. i A. M. oraz zajęcia wierzytelności w Izbie Administracji Skarbowej w P.; 2) odmówił zwrotu kwoty 165 956,33 zł otrzymanej przez organ egzekucyjny w związku z czynnościami podjętymi w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie wystawionych przez Naczelnika US w S. wykonawczych o nr: [...], [...], obejmujących zaległości z tytułu podatku akcyzowego za 2009 rok, poprzez zajęcie wierzytelności u dłużników zajętej wierzytelności JPK oraz zajęcia wierzytelności w Izbie Administracji Skarbowej w P..
W zażaleniu na postanowienie z dnia 22 września 2022 r. zobowiązany powtórzył argumentację zawartą we wniosku z 25 sierpnia 2022 r. oraz wskazał na to, że organ powinien szczególnie wnikliwie i rzetelnie ustalić i rozważyć wszelkie okoliczności uzasadniające uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. Zarzucił w tym względzie rażące naruszenie art. 58 § 2 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły okoliczności przemawiające za wystąpieniem ważnego interesu zobowiązanego, mimo że z bezspornych okoliczności sprawy wynika wniosek przeciwny. Podnosząc taki zarzut, skarżący wniósł uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie o uchyleniu czynności egzekucyjnych oraz zwrocie wszystkich kwot otrzymanych przez organ egzekucyjny, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postępowania i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W toku postępowania odwoławczego przedstawił dodatkową argumentację, która miała przemawiać za pozytywnym rozpatrzeniem zażalenia. Podniósł, że w niniejszej sprawie wystąpił ważny interes zobowiązanego, przejawiający się w tym, że obecnie nie może swobodnie prowadzić działalności gospodarczej. Jeszcze raz podkreślił, że przede wszystkim prosi o uchylenie zajęć rachunków bankowych, m.in. w [...], w którym zobowiązany jest do spłacania kredytu. Zwrócił również uwagę na to, że organ egzekucyjny dokonał zatrzymania towaru o znacznej wartości (ok. 600 tys. zł) podczas jego transportu, w trybie tymczasowego zajęcia ruchomości. Podkreślił, że stara się spłacać udzielone przez wierzyciela układy ratalne w podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym, oraz robi to regularnie. Co do kwoty znajdującej się na rachunku depozytowym, oświadczył, że zwrot tych środków przez organ egzekucyjny umożliwiłby normalne funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Natomiast uchylenie zajęcia w [...] pozwoli na spłacanie aktualnych zobowiązań wobec kontrahentów. Podniósł, że obecnie obawia się, że z uwagi na zajęcie rachunku bankowego [...] wypowie umowę kredytu, o czym został poinformowany przez pracownika tego banku. Zobowiązany stwierdził, że udzielenie układu ratalnego przemawia za uchyleniem zajęcia rachunków bankowych. Poinformował także, że z uwagi na obecną sytuację zmuszony został do zamknięcia stacji benzynowej w P., zwolnienia pracowników i wypłacenia odpraw w wysokości ok. 100 tys. zł. W jego ocenie, uchylenie zajętego rachunku umożliwi powrót do obrotów sprzed zajęcia konta, a to z kolei pozwoli na wywiązywanie się z przyznanych układów ratalnych (podatek akcyzowy - 15 tys. zł miesięcznie, podatek od towarów i usług - 5 tys. zł miesięcznie). Końcowo, w związku z podniesioną argumentacją, wniósł o ponowne pochylenie się nad wnioskiem o uchylenie zajęć rachunków bankowych. Podkreślił, że nie uchyla się od obowiązku płacenia podatków i podejmuje wszelkie starania, aby te zobowiązania regulować w terminie. Zaznaczył przy tym, że będzie podejmował kroki prawne w celu podważenia zasadności i wymagalności obowiązku stanowiącego podstawę do wystawienia tytułów wykonawczych.
Dyrektor IAS w P., w wyniku rozpatrzenia sprawy w II instancji, postanowieniem z dnia 4 listopada 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika US w [...]. z dnia 22 września 2022 r.
W uzasadnieniu organ II instancji wskazał na znajdujące w przedmiotowej sprawie zastosowanie przepisy art. 56 § 1 pkt 1, art. 58 § 1, 2 i 3 u.p.e.a. Organ odwoławczy wyjaśnił, że po analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz obowiązujących przepisów prawa stwierdził, że argumentacja przedstawiona strony nie zasługiwała na uwzględnienie. Organ zwrócił uwagę na to, że zobowiązany posiada m.in. zaległości z tytułu podatku akcyzowego za okres od 6/2009 do 10/2009 roku. Z uwagi na brak dobrowolnego uregulowania przedmiotowych zobowiązań podatkowych wierzyciel wystawił wobec niego tytuły wykonawcze, które skierował do egzekucji administracyjnej celem przymusowego wykonania obowiązku. Obecnie zaległości w podatku akcyzowym ciążące na zobowiązanym opiewają na kwotę 929 115,44 zł należności głównej. W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika US w [...]. skutecznymi środkami egzekucyjnymi okazały się zajęcia innych wierzytelności pieniężnych, tj. u D. D. i w IAS w P.; kwota przekazana przez dłużników zajętej wierzytelności na skutek dokonanych przez organ I instancji zajęć wyniosła w sumie 165 956,33 zł; z uwagi na zawieszenie postępowania egzekucyjnego, które nastąpiło z powodu wniesienia zarzutów przez zobowiązanego, środki przekazane przez dłużników zajętej wierzytelności po zawieszeniu postępowania znajdują się na rachunku sum depozytowych i organ egzekucyjny nie jest aktualnie uprawniony by nimi dysponować. Organ II instancji wskazał na to, że czynności egzekucyjne dokonane przed zawieszeniem postępowania nie są wadliwe i pozostają w mocy; czynności te mogą zostać uchylone w wyjątkowych sytuacjach, tzn. w przypadku stwierdzenia okoliczności wskazanych w art. 58 § 2 u.p.e.a,, a rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego w tej sprawie ma charakter uznaniowy, przy czym również w przypadku uchylenia czynności egzekucyjnej nie można wnioskować, że uchylona czynność egzekucyjna została dokonana w wadliwy sposób. Odwołując się do stanowiska orzecznictwa, organ II instancji stwierdził, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 58 u.p.e.a. jest jedynie pewnego rodzaju postępowaniem wpadkowym w obrębie postępowania egzekucyjnego, o stosunkowo wąsko zarysowanym zakresie, a jego istotę stanowi ustalenie, czy w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego możliwe jest na podstawie przesłanek zawartych w tym przepisie podjęcie uznaniowego rozstrzygnięcia o uchyleniu dokonanych czynności egzekucyjnych.
Organ odwoławczy następnie wskazał na przesłanki uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych. Zwrócił uwagę na naczelną zasadę efektywności, jako naczelną zasadę stosowania środków egzekucyjnych i reguła najmniejszej uciążliwości dla zobowiązanego nie może niweczyć celu egzekucji administracyjnej.
Odnosząc się do zarzutów skarżącego, Dyrektor IAS stwierdził, że zobowiązany nie wykazał on wystąpienia ważnego interesu, przemawiającego za uchyleniem dokonanych przez organ egzekucyjny zajęć rachunków bankowych, jak i zajęć innych wierzytelności. Wspomniał przy tym, że wcześniej Dyrektor IAS w P. postanowieniem z dnia 21 września 2022 r. nr [...] r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US w [...]. z dnia 15 czerwca 2022 r. nr [...] o odmowie uchylenia tychże czynności egzekucyjnych [wniosek w tym przedmiocie skarżący złożył 18 maja 2022 r. w związku z wniesieniem zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej].
Zdaniem organu II instancji, rozłożenie na raty zaległości w podatku akcyzowym, na które powołał się skarżący we wniosku z dnia 25 sierpnia 2022 r. nie stanowi nowej przesłanki uzasadniającej pozytywne rozpatrzenie tego wniosku. Do takiego działania nie zobowiązuje organu egzekucyjnego również żaden z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ zauważył, że ważny interes zobowiązanego postrzegany być musi jako nadzwyczajne okoliczności, a nie normalne następstwa prowadzenia działalności gospodarczej przez podmiot gospodarczy, występujące zgodnie z zakresem tej działalności. Organ odwoławczy uznał, że zobowiązany nie wykazał żadnych nadzwyczajnych okoliczności, uzasadniających uchylenie zajętych składników majątkowych spod egzekucji administracyjnej.
W odpowiedzi na twierdzenie strony, że uchyleniu dokonanych czynności egzekucyjnych nie sprzeciwiał się interes wierzyciela, co ma potwierdzać jego pismo z 6 września 2022 r., organ II instancji stwierdził, że uchylenie czynności egzekucyjnych na gruncie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wymagają zgody wierzyciela; w postępowaniu tym organ egzekucyjny nie jest w ogóle zobowiązany do uzyskiwania stanowiska wierzyciela w tej kwestii.
W odniesieniu do argumentu skarżącego, że jedynie pozytywne rozpatrzenie wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnych umożliwi wywiązywanie się na bieżąco z udzielonych układów ratalnych, organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 58 § 1 u.p.e.a. w okresie zawieszenia z przyczyn określonych w art. 56 § 1 pkt 1 (tj. m.in. rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej) i pkt 4, mogą być dokonywane, za zgodą organu egzekucyjnego, wypłaty z rachunków bankowych zobowiązanego po przedstawieniu przez niego dokumentów świadczących o konieczności poniesienia danych wydatków.
Ponadto Dyrektor IAS stwierdził, że podziela pogląd organu I instancji co do możliwości zwrotu kwoty 165 956,33 zł znajdującej się obecnie na koncie depozytowym. Wyjaśnił, że z uwagi na wniesienie zarzutów przez zobowiązanego postępowanie egzekucyjne uległo zawieszeniu; środki znajdujące się na rachunku depozytowym zostały przekazane organowi egzekucyjnemu w wyniku spełnienia przez dłużników zajętej wierzytelności obowiązku ciążącego na nich z uwagi na otrzymane zawiadomienia o zajęciu; zajęcia te zostały natomiast dokonane jeszcze przed zawieszeniem postępowania egzekucyjnego, a zgodnie z art. 58 § 1 u.p.e.a. w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne. Dalej podniósł, że wpłata środków przez "trzeciodłużnika" nie jest czynnością egzekucyjną, lecz stanowi realizację obowiązku wynikającego z zajęcia, które pozostaje skuteczne, przy czym w okresie zwieszenia organ egzekucyjny nie ma prawa dysponowania przekazanymi środkami. Organ II instancji zauważył jeszcze, że "zwrot wszystkich kwot uzyskanych przez organ egzekucyjny" nie jest kwestią, w przedmiocie której organ byłby władny rozstrzygać w formie postanowienia, jest to bowiem czynność materialno-techniczna. Nie stanowi to jednak uchybienia mającego wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy.
W skardze na postanowienie organu II instancji A. M., reprezentowany przez pełnomocnika procesowego, oświadczył, że zaskarża postanowienie Dyrektora IAS z dnia 4 listopada 2022 r. w części, tj. w zakresie odmowy uchylenia wszystkich dotychczas dokonanych czynności egzekucyjnych na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...], [...]. Zobowiązany zarzucił kwestionowanemu rozstrzygnięciu naruszenie: 1. art. 58 § 2 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie, mimo ziszczenia się wszystkich wymienionych w treści tego przepisu przestanek; 2. art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, czego wynikiem było uznanie, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły okoliczności przemawiające za wystąpieniem ważnego interesu zobowiązanego, mimo iż z bezspornych okoliczności sprawy wynika wniosek przeciwny; 3. art. 8 § 1 k.p.a., w zw. z art. 58 § 2 u.p.e.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zaufanie do organów władzy publicznej i w rezultacie niezastosowanie przepisu art. 58 § 2 u.p.e.a., co skutkowało utrzymaniem w mocy postanowienia organu I instancji i w konsekwencji odmowę uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych.
Przy tak sformułowanych zarzutach, rozwiniętych i umotywowanych w uzasadnieniu skargi, strona wniosła o uchylenie postanowienia Dyrektora IAS i poprzedzającego je postanowienia Naczelnika US w wyżej podanym zakresie. Ponadto skarżący wniósł o przeprowadzenie rozprawy w przedmiotowej sprawie.
W uzasadnieniu skargi zobowiązany powtórzył argumentację wcześniej przedstawioną organom egzekucyjnym w toku postępowania. Skarżący nie zgodził się z twierdzeniem organu odwoławczego, że nie wykazał ważnego interesu przemawiającego za uchyleniem czynności egzekucyjnych. W ocenie skarżącego, uchylenie czynności egzekucyjnych – wobec braku sprzeciwu wierzyciela i rozłożenia zaległości na raty – leży w żywotnym interesie zarówno zobowiązanego, jak i wierzyciela, a w rezultacie również organu egzekucyjnego. Dlatego też w jego ocenie odmowa uchylenia czynności egzekucyjnych przez organ I instancji i podtrzymanie tego stanowiska przez organ odwoławczy nie znajduje żadnego uzasadnienia - tak faktycznego, jak i prawnego. Zdaniem skarżącego, w przedmiotowej sprawie doszło do kumulatywnego spełnienia określonych w art. 58 § 2 u.p.e.a. przesłanek uchylenia czynności egzekucyjnych, co jednoznacznie uzasadniało podjęcie rozstrzygnięcia zgodnego z jego wnioskiem. Przy tym podniósł, że zaskarżone postanowienie nie zawiera żadnych argumentów przemawiających za odmiennym rozstrzygnięciem.
Dyrektor IAS, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, w odpowiedzi na skargę ustosunkował się do jej poszczególnych zarzutów i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga okazała się niezasadna.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, z późn. zm.) - dalej: p.p.s.a. sprawa może zostać z urzędu rozpoznana w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest m.in. postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W niniejszym przypadku zaistniały zatem warunki do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym (na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów).
Wobec zawartego w skardze wniosku o przeprowadzenie rozprawy, Sąd wyjaśnia, że rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny na posiedzeniu niejawnym w okolicznościach wskazanych w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. nie jest uzależnione od woli skarżącego. Nawet zatem złożenie przez skarżącego wniosku o rozpoznanie takiej sprawy na posiedzeniu jawnym nie pozbawia sądu uprawnienia do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, gdyż rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. jest niezależne od woli stron (patrz np. wyroki NSA z dnia 11 czerwca 2019 r. sygn. akr II OSK 1867/17 i 15 lutego 2023 r. sygn. akt III FSK 1673/21, dostępne w bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd dodaje, że zastosowanie tego trybu gwarantowało pełne rozpoznanie sprawy sądowoadministracyjnej i zostały zapewnione prawa stron postępowania sądowego. Zawiadomienie o trybie i terminie rozpoznania sprawy pełnomocnik skarżącego otrzymał w dniu 6 kwietnia 2023 r., miał zatem realną sposobność do pisemnego przedstawienia dodatkowego stanowiska i dokumentów przed rozstrzygnięciem niniejszej sprawy. Z prawa tego jednak strona nie skorzystała, co wskazuje na to, że twierdzenia i okoliczności powołane w skardze wyczerpywały całość argumentacji, jaką strona zamierzała wykorzystać na użytek zwalczania zaskarżonego postanowienia.
Idąc dalej, warto wskazać na to, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten, wespół z przepisami ustrojowymi, wyznacza zakres kontroli sądowej.
Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następstwie rozpoznania środka odwoławczego (zażalenia) od postanowienia organu egzekucyjnego odmawiającego uchylenia na podstawie art. 58 § 2 u.p.e.a. wszystkich czynności egzekucyjnych dokonanych w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych, szczegółowo wskazanych w uzasadnieniu zakwestionowanego rozstrzygnięcia (należności z tytułu podatku akcyzowego).
Zgodnie z art. 58 § 1 u.p.e.a., w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne, z tym że w okresie zawieszenia z przyczyn określonych w art. 56 § 1 pkt 1 i 4 [tj. (pkt 1) w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej i (pkt 4) na żądanie wierzyciela] mogą być dokonywane, za zgodą organu egzekucyjnego, wypłaty z rachunków bankowych zobowiązanego po przedstawieniu przez niego dokumentów świadczących o konieczności poniesienia danych wydatków. Natomiast w § 2 art. 58 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny może jednak uchylić dokonane czynności egzekucyjne, jeżeli to jest uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie, a osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw. Uchylenie dokonanych czynności nie powoduje umorzenia należnych za nie kosztów egzekucyjnych. Zgodnie z art. 17 § 1 u.p.e.a., o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżone postanowienie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia. W tym wypadku przepis art. 58 § 2 u.p.e.a. przewiduje, że na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym. Poza tym z art. 18 u.p.e.a. wynika, że jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
W ocenie Sądu, przy wydaniu zaskarżonego postanowienia nie doszło do naruszenia przepisów prawa.
Przede wszystkim należy zauważyć, że treść art. 58 § 1 u.p.e.a. potwierdza zasadę, że sam fakt zawieszenia postępowania egzekucyjnego nie oznacza automatycznego uchylenia czynności egzekucyjnych. Organ egzekucyjny może jednak uchylić dokonane jeszcze przed zawieszeniem postępowania egzekucyjnego, czynności egzekucyjne (art. 58 § 2). Postępowanie prowadzone na podstawie tego przepisu jest swego rodzaju postępowaniem wpadkowym, prowadzonym w ramach postępowania egzekucyjnego, o relatywnie wąskim zakresie, a jego istotę stanowi ustalenie, czy w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego, na podstawie przesłanek zawartych w tym przepisie, możliwe jest podjęcie mającego uznaniowy charakter rozstrzygnięcia o uchyleniu dokonanych czynności egzekucyjnych. Norma ujęta w art. 58 § 2 u.p.e.a. może znaleźć zastosowanie jedynie w fazie zawieszenia postępowania egzekucyjnego (patrz np. wyroki NSA z dnia 18 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FSK 2033/10 i 2 października 2019 r. sygn. akt II FSK 1127/19, dostępne jw.).
W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone w związku z wniesieniem zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, a ponadto następnie doszło do rozłożenia egzekwowanej należności na raty (przesłanki z art. 35 § 1 i art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a).
Należy też podkreślić, że rozstrzygnięcie w przedmiocie uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych ma charakter uznaniowy, a ponadto uzależnione jest od łącznego spełnienia przesłanek określonych w art. 58 § 2 u.p.e.a., tj. jeżeli jest to uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie oraz osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 58 § 2 u.p.e.a. nie może służyć badaniu prawidłowości i zgodności z prawem całego postępowania egzekucyjnego we wszystkich jego aspektach i fazach (patrz stanowisko doktryny i orzecznictwa, przedstawione w komentarzu do art. 58 [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski [red.], Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wyd. 10, Warszawa 2021).
Ważny interes zobowiązanego postrzegany być musi jako nadzwyczajne okoliczności, a nie normalne następstwo prowadzenia działalności gospodarczej przez podmiot gospodarczy zgodnie z zakresem tej działalności. O istnieniu ważnego interesu zobowiązanego nie decyduje subiektywne przekonanie zobowiązanego, a oceny tej przesłanki należy dokonywać według kryteriów zobiektywizowanych. Nie stanowi nadzwyczajnej okoliczności fakt, że dłużnik posiada zobowiązania w związku z inwestycjami (nakładami) na prowadzoną działalność gospodarczą. Nie stanowi również takiej okoliczności fakt, że w stosunku do zobowiązanego wykonywane są także inne zajęcia wierzytelności i rachunków bankowych, bowiem jest to normalne następstwo niewywiązywania się przez podmiot gospodarczy z obowiązków publicznoprawnych i zaciągniętych zobowiązań (por. stanowisko WSA w Poznaniu wyrażone w wyrokach z dnia 17 maja 2018 r. sygn. akt I SA/Po 288/18 i 24 marca 2023 r. sygn. akt I SA/Po 954/22, dostępne jw.).
Jeszcze raz należy podkreślić, że rozstrzygnięcie w przedmiocie uchylenia czynności egzekucyjnych opiera się na uznaniu organu, gdyż ustawa dopuszcza możliwość, a nie obowiązek uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych - i to wyłącznie na wniosek zobowiązanego, uzasadniony ważnym jego interesem (por. wyrok WSA w gdańsku z dnia 13 października 2020 r. sygn. akt I SA/Gd 724/20, dostępny jw.). Uznanie administracyjne oznacza zaś, że ustawodawca pozostawił organowi egzekucyjnemu swobodę w podjęciu pozytywnego rozstrzygnięcia, nawet wówczas gdy spełnione zostaną przesłanki. Uznaniowość polega na tym, że to do organu egzekucyjnego należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy, a sądowa kontrola legalności aktów administracji opartych na uznaniu ma charakter ułomny. Z woli ustawodawcy obejmuje ona jedynie przestrzeganie przez organy procedury przewidzianej przepisami. Sądowa kontrola legalności takiego postanowienia sprowadza się zatem do oceny, czy wydanie postanowienia zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, czy prawidłowo został zebrany i oceniony materiał dowodowy, czy organ rozważył wszystkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia (por. np. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 21 czerwca 2012 r. sygn. akt I SA/Wr 359/12, dostępny jw.).
W ocenie Sądu organy, rozważając zasadność uchylenia czynności egzekucyjnych, dokonanych w związku z prowadzoną egzekucją należności na podstawie wyżej wskazanych tytułów wykonawczych, nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania. Postępowanie w tym przedmiocie zostało przeprowadzone w sposób zgodny z wymogami procedury. Stanowisko organów zawiera zindywidualizowane uzasadnienie, w którym odniesiono się do konkretnych okoliczności wskazywanych przez zobowiązanego na uzasadnienie wniosku.
W przekonaniu Sądu organ II instancji rzetelnie ustalił stan faktyczny i ocenił wszystkie istotne okoliczności sprawy, a swoje stanowisko umotywował w sposób przejrzysty i logiczny. W konsekwencji, w sposób pozbawiony dowolności uznał, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, bowiem ważny interes zobowiązanego postrzegany być musi jako nadzwyczajne okoliczności, a nie normalne następstwa prowadzenia działalności gospodarczej przez podmiot gospodarczy, zgodne z zakresem tej działalności. Zatem te wszystkie argumenty skargi, które dotyczą konieczności finansowania i kredytowania (skarżący zobowiązany jest także do regularnej spłaty zobowiązania kredytowego) działalności w zakresie sprzedaży detalicznej paliw (stacji paliw) oraz regularnego uzupełniania towarów w sklepie, nie mogły być uznane za słuszne. Sąd podziela stanowisko organu II instancji co do tego, że skarżący nie wykazał żadnych nadzwyczajnych okoliczności, uzasadniających uchylenie zajętych składników majątkowych spod egzekucji administracyjnej.
Za takie okoliczności nie może być również uznane samo rozłożenie na raty zaległości w podatku akcyzowym. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego, które jest skutkiem m.in. udzielenia ulgi w postaci układu ratalnego, nie powoduje uchylenia czynności egzekucyjnych. Jak już wspomniano, zasadą jest bowiem, że czynności egzekucyjne pozostają w mocy, a tym samym nie można przyjmować, że ważny interes podatnika, jaki jest oceniany w przypadku rozpatrywania wniosku o rozłożenie należności na raty, jest zawsze tożsamy z wystąpieniem ważnego interesu zobowiązanego, o jakim stanowi art. 58 § 2 u.p.e.a.
Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że zastosowanie tego rodzaju ulgi przez wierzyciela zobowiązuje organ egzekucyjny do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnych (i to wszystkich) związanych z egzekucyjną należności rozłożonej na raty. Tym samym, skarżący nie może motywować wystąpienia ważnego interesu samą koniecznością realizacji zawartego układu ratalnego, co dla prawidłowego wykonania zobowiązania wymaga umożliwienia zobowiązanemu prowadzenia działalności gospodarczej w sposób na tyle nieskrępowany, aby był on w stanie utrzymać rentowność swojej działalności. Przepisy ustawy egzekucyjnej nie wskazują na takie ich znaczenie, jakie próbuje nadać im strona w skardze, argumentując wniosek koniecznością realizowania układu ratalnego i podnosząc, że przy ocenie ważnego interesu podatnika, którego zobowiązanie będące przedmiotem egzekucji zostało rozłożone na raty, należy w szczególności mieć na uwadze to, czy organ egzekucyjny zapewnił zobowiązanemu możliwość i swobodę w realizacji jego obowiązków.
Podobnie, przepisy nie uzależniają rozstrzygnięcia w tym przedmiocie od zgody czy też braku sprzeciwu wierzyciela. Zastosowanie art. 58 § 2 u.p.e.a. nie wymaga zgody wierzyciela, a organ egzekucyjny samodzielnie rozstrzyga, czy interes wierzyciela nie stoi na przeszkodzie uwzględnieniu wniosku o uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. Poza tym, niewątpliwie w interesie wierzyciela leży wyegzekwowanie całej należności głównej wraz z odsetkami. Po uchyleniu zajęcia innej wierzytelności pieniężnej nie miałby on przecież gwarancji skutecznego otrzymania całej należnej kwoty, na co też zwrócił uwagę organ w odpowiedzi na skargę (poza tym wskazał na takie jeszcze okoliczności, jak wysokość egzekwowanej należności z tytułu akcyzy, jak i inne zaległości podatkowe zobowiązanego - z tytułu podatku od towarów i usług).
Organ odpowiednio odniósł się do argumentu strony, że tylko pozytywne rozpatrzenie wniosku umożliwi wywiązywanie się na bieżąco z układów ratalnych. Słusznie w tym względzie zauważył, że zgodnie z art. 58 § 1 u.p.e.a. w okresie zawieszenia z przyczyn określonych w art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. (m.in. rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej) mogą być dokonywane, za zgodą organu egzekucyjnego, wypłaty z rachunków bankowych zobowiązanego po przedstawieniu przez niego dokumentów świadczących o konieczności poniesienia danych wydatków. I jak wynika z akt administracyjnych, tego rodzaju zgody były wyrażane w stosunku do zgłaszanych przez stronę wydatków. Wobec tego nie można zgodzić się ze stroną, że dla prawidłowego realizowania układu ratalnego konieczne jest umożliwienie zobowiązanemu prowadzenia działalności gospodarczej w sposób na tyle nieskrępowany, aby był on w stanie utrzymać rentowność swojej działalności, zaś "odmowa uchylenia zajęcia rachunków bankowych znacząco paraliżuje prowadzenie działalności gospodarczej, a co za tym idzie uniemożliwia zobowiązanemu realizację udzielonego układu ratalnego, jak również pozostałych zobowiązań". Oczywiście, słusznie w uzasadnieniu skargi wskazano na określone niedogodności związane z wyrażaniem zgody w trybie art. 58 § 1 u.p.e.a. Proces taki zwykle wymaga pewnego czasu i może przekładać się na sprawność i terminowość dokonywanych płatności. Niemniej jednak możliwości realizowania płatności związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą obiektywnie istnieją, jakkolwiek prowadzenie egzekucji administracyjnej dotyczącej należności publicznoprawnych wywołuje określone, ale zarazem zwykle występujące uciążliwości związane z przymusową realizacją obowiązków dłużnika. Każde postępowanie egzekucyjne wpływa niekorzystnie na sytuację finansową i ogranicza swobodę w dysponowaniu środkami pieniężnymi, a konieczność wywiązywania się ze zobowiązań oraz ponoszenia wydatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie stanowi podstawy do uchylenia czynności egzekucyjnej.
Wobec tego Sąd nie zgodził się z tezą skargi, że możliwość wypłaty środków z rachunków bankowych zobowiązanego za zgodą organu egzekucyjnego, na podstawie art. 58 § 1 u.p.e.a., jest środkiem całkowicie nieefektywnym, który nie uwzględnia specyfiki prowadzonej działalności gospodarczej. Zgody takie były bowiem wyrażane, pozwalając na realizowanie określonych płatności z rachunków bankowych. Utrzymanie płynności finansowej nie jest też specyficznym wymogiem prowadzenia działalności przez skarżącego, a typowym warunkiem efektywności każdej działalności gospodarczej.
Podsumowując, w stanie faktycznym sprawy na etapie rozpatrywania wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnych organ w sposób zgodny z wymogami prawa, w ramach uznania administracyjnego, stwierdził brak podstaw do przyjęcia, że wystąpił ważny interes zobowiązanego, o jakim stanowi art. 58 § 2 u.p.e.a. W sprawie nie miało zatem miejsca naruszenie przepisów art. 58 § 2 u.p.e.a. ani art. 7, art. 8 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. Zdaniem Sądu, organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie ukierunkowane na ustalenie i ocenę okoliczności istotnych dla zastosowania art. 58 § 2 u.p.e.a.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.