III SA/PO 116/24

III SA/Po 116/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-04-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Paluszyńska
Piotr Ławrynowicz /sprawozdawca/
Walentyna Długaszewska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję w całości oraz decyzję organu  I instancji w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1775
art. 7, art. 8, art. 18 ust. 1-4
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. 4 ust. 1 lit. a) i b), art. 24 ust. 2, art. 36 ust. 5
Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)
Sentencja
Dnia 26 kwietnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) Protokolant : Sekretarz sądowy Aleksandra Andrzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2024 roku sprawy ze skargi R. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia 11 stycznia 2024r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia 16 sierpnia 2023 r. nr [...] w części dotyczącej odmowy płatności, 2. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. na rzecz skarżącego kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 11 stycznia 2024 r. (nr jak w sentencji) Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. (organ/Dyrektor WOR ARiMR), po rozpatrzeniu odwołania R. K., utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] (organ I instancji/Kierownik BP ARiMR) z 16 sierpnia 2023 r.
- przyznającą R. K.: 1. Jednolitą Płatność Obszarową – 2022 w wys. 3.242,74 zł, 2. Płatność za zazielenienie – 2022 w wys. 2.176,35 zł, 3. Płatność redystrybucyjną – 2022 w wys. 639,42 zł, 4. uzupełniającą płatność podstawową w wys. 257,29 zł oraz
odmawiającą R. K. płatności do działek będących wyłączną własnością R. K. – [...] oraz do działki będącej współwłasnością R. i R. K. - [...] bez kary administracyjnej z tytułu przedeklarowania powierzchni.
Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.
R. K. 4 maja 2022 r. złożył do BP ARiMR wniosek o przyznanie płatności na rok 2022 co do działek położonych w gm. L., obr. [...] o nr [...] (7,56 ha), [...] (1,15 ha), [...] (10,39 ha), [...] (3,73 ha), [...] (0,35 ha), [...] (4,50 ha), [...] (1,24 ha), [...] (1,29 ha) tj. o łącznej pow. 29,91 ha.
Na podstawie zebranego materiału dowodowego i przeprowadzonego postępowania Kierownik BP ARiMR postanowił nie przyznać R. K. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022 do działek należących do R. K. – byłej już małżonki wnioskodawcy oraz do działki będącej współwłasnością R. i R. K.. Organ wskazał, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-216/19 Land Berlin z 17.12.2020 r., w którym dokonano wykładni art. 24 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.EU.L. z 2013 r. nr 347 s. 608 z 2013.12.20), dalej: rozporządzenie nr 1307/2013, w przypadku, gdy wniosek o przyznanie płatności został złożony zarówno przez właściciela gruntów rolnych,. jak i osobę trzecią, która faktycznie wykorzystuje te obszary bez jakiegokolwiek tytułu prawnego w rozumieniu tego przepisu, kwalifikujące się hektary odpowiadające rzeczowym obszarem są "w dyspozycji" jedynie właściciela tych obszarów. Zasady te powinny być stosowane w dwóch przypadkach: 1) gdy zostanie stwierdzony błąd kontroli krzyżowej, 2) gdy organ uzyska informację, że zadeklarowana działka rolna jest użytkowana bezumownie. W sytuacji zaistnienia powyższych okoliczności organ zobowiązany jest do dokonania weryfikacji dwóch elementów: 1) ustalić użytkownika działki rolnej oraz 2) zbadać czy ten użytkownik posiada tytuł prawny do działki (np. umowa dzierżawy). W przypadku gdy rolnik, który użytkuje działki nie posiada do nich tytułu prawno organ powinien odmówić płatności do tych działek. Zasady te obowiązują podczas weryfikacji posiadania tytułu prawnego do działek rolnych deklarowanych do płatności nie będących własnością Skarbu Państwa, państwowej osoby prawnej, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu osoby prawnej.
Biorąc pod uwagę zaprezentowaną wykładnię prawną organ I instancji stwierdził, że R. K. faktycznie nie złożyła wniosku o płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022 i nie było w sprawie kontroli krzyżowej, ponieważ ciąg przyczynowo-skutkowy zdarzeń, jakie nastąpiły w życiu R. K. nie pozwoliły jej na złożenie takiego wniosku, a były to najpierw działania przemocowe jej męża, przebywanie w Specjalistycznym Ośrodku Wsparcia dla Ofiar Przemocy w [...], późniejsze próby odzyskania spornych nieruchomości, co spotkało się z kategoryczną odmową R. K.. Spowodowało to, że złożenie przez nią wniosku było niemożliwe, gdyż sporne działki były zajęte i uprawiane wbrew jej woli (przedsądowe wezwanie do opuszczenia nieruchomości z 27.10.2021 r.). W związku z powyższym organ I instancji postanowił nie przyznać przedmiotowych płatności wnioskodawcy dla działek będących wyłączną własnością R. K. (dz. nr [...] i [...]) oraz do działki nr [...] będącej współwłasnością R. i R. K..
Odwołując się od tej decyzji R. K. zarzucił organowi I instancji naruszenie:
- prawa materialnego - art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1775 ze zm., dalej: u.p.r.s.w.b.) poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że ów przepis ustanawia prawny wymóg legitymowania się przez rolnika ubiegającego o płatności tytułem prawnym do nieruchomości objętych wnioskiem, podczas gdy wymogiem do otrzymania tych płatności jest samo posiadanie nieruchomości,
- przepisów postępowania – art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 79 K.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, brak podjęcia wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dowolną ocenę dowodów poprzez: zaniechanie odebrania ustnych wyjaśnień od R. K., przy jednoczesnym odebraniu takich wyjaśnień od R. K., niedoinformowanie pełnomocnika wnioskodawcy o przesłuchaniu R. K. i tym samym uniemożliwienie udziału w tej czynności, przyznanie wiarygodności zeznaniom R. K. i odmowę uznania za wiarygodne części pisemnych R. K., co do dobrowolnego pozostawienia jemu spornych nieruchomości przez R. K., a więc wyzbyciu się ich posiadania, a także przyjęcia za wiarygodne zeznań R. K. co do podejmowania prób odzyskania spornych gruntów, podczas, gdy żadne postępowanie sądowe o ich wydanie w 2022r. nie zostało wszczęte. Odwołujący zarzucił też Kierownikowi BP ARiMR błąd w ustaleniach faktycznych poprzez ustalenie, że R. K. była ofiarą przemocy domowej ze strony R. K., podczas gdy do skazania prawomocnym wyrokiem wnioskodawcy za rzekomo stosowaną przemoc wobec żony nie doszło, a Prokurator Rejonowy w [...] umorzył postępowanie wszczęte wskutek zawiadomienia R. K. w tym przedmiocie z związku z brakiem danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienie czynu.
Dyrektor WOR ARiMR utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję (jak wskazano na wstępie) przywołał definicję pojęcia "rolnik" zawartą w rozporządzenia nr 1307/2014 oraz zaznaczył, że zgodnie z art. 36 ust. 5 tegoż rozporządzenia z wyjątkiem działania siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych hektary, o których mowa w ust. 2, muszą pozostawać w posiadaniu rolnika w dniu ustalonym przez państwo członkowskie, który nie może przypadać później niż ustalona przez państwo członkowskie data zmiany wniosku o przyznanie pomocy, o której mowa w art. 72 ust. 1 rozporządzenia nr 1306/2013. Organ zaznaczył, że motyw 16. rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 639/2014 mówi, że uprawnienia do płatności powinno się przydzielać osobie, która posiada uprawnienia decyzyjne, odnosi korzyści i ponosi ryzyko finansowe w odniesieniu do działalności rolniczej na gruntach, co do których wnioskuje o taki przydział. Z kolei z art. 24 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013 wynika, że z wyjątkiem przypadku działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności liczba uprawnień do płatności przydzielona rolnikowi w 2015 r. jest równa liczbie kwalifikujących się hektarów, które rolnik ten deklaruje w swoim wniosku o przyznanie pomocy zgodnie z art. 72 ust. 1 akapit pierwszy lit. a) rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 na 2015 r. i które są w jego dyspozycji w dniu określonym przez dane państwo członkowskie. Dzień ten nie może przypadać później niż ustalona w tym państwie członkowskim data zmiany wniosku o przyznanie pomocy.
Z powyższych przepisów organ wywiódł, że aby uzyskać płatności w ramach schematów realizowanych przez ARiMR do deklarowanych gruntów, należy je nie tylko użytkować, ale i również mieć do nich tytuł prawny. Władanie gruntem może polegać na zlecaniu osobom trzecim dokonania stosownych zabiegów, jednak istotne jest to, by rolnik posiadał decyzyjność i swobodę w podejmowaniu decyzji. Tego rodzaju prace nie mogą mieć charakteru jedynie sporadycznego. Istotą przedmiotowych płatności jest więc to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście, trwale i swobodnie użytkuje grunty i jednocześnie posiada do deklarowanych obszarów tytuł prawny. Organ również powołał się na wyrok TSU nr C-216/19 Land Berlin zaznaczając, że choć dotyczy on innego stanu faktycznego ma w niniejszej sprawie charakter pomocniczy, a jego teza ma charakter uniwersalny.
W związku z powyższym organ wyjaśnił, że wyrokiem z 3 marca 2023 r. sąd rozwiązał związek małżeński R. i R. K.. w 2022 r. R. K. złożył przedmiotowy wniosek również do działek stanowiących majątek osobisty byłej zony oraz do działki stanowiącej ich współwłasność. Od 2004 r. do 2021 r. wskazane obszary były deklarowane do płatności we wspólnym wniosku. Dopiero po rozwodzie tj. w 2022 r. strona złożyła wniosek o nadanie indywidualnego numeru EP i od tej kampanii ubiegała się o płatności obszarowe. Organ przyznał, że w 2022 r. nie doszło do konfliktu krzyżowego, jednak 24 czerwca 2023 r. organ I instancji powziął informację, że do ww. działek strona nie posiada tytułu prawnego. Przyczyniło się to do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, podczas którego skarżący starał się wykazać, że na mocy ustnej umowy użyczenia zawartej z żoną samodzielnie prowadził gospodarstwo. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika jednak, że była żona nie udzielił zgody strona na użytkowanie wskazanych działek w 2022 r., czego potwierdzeniem jest jej pismo z 24.06.2022 r., a także jej ustane wyjaśnienia złożone do protokołu 5.06.2023 r. Organ uznał zatem, że R. K. nie posiadał tytułu prawnego do ww. gruntów, ani zgody na prowadzenie na nich działalności rolniczej. Właścicielka gruntów nie tylko nie zezwoliła stronie na użytkowanie jej nieruchomości, ale i stanowczo wobec tego oponowała i wystosowała prośbę o ich opuszczenie.
Organ wskazał, ze przepisy rozporządzenia nr 1307/2013 nie regulują, czy ubiegający się o przyznanie płatności bezpośrednich musi posiadać tytuł prawny. Niemniej stwarza to pole do nadużyć (stworzenie sztucznych warunków) polegających na ubieganiu się o płatności bezpośrednie przez osoby, które bezprawnie weszły w ich posiadanie lub posiadają je bez tytułu prawnego wbrew woli osoby, do której te grunty należą. Nie ulega zatem wątpliwości, że warunkiem dodatkowym przyznania płatności, oprócz tych fundamentalnych określonych w art. 7 i 8 u.p.r.s.w.b., a więc przede wszystkim użytkowania tych gruntów, trwałego i swobodnego władania nimi – jest legitymowanie się tytułem prawnym do wskazanych we wniosku działek, Aby zatem uzyskać płatności spełnić należy oba warunki – użytkować grunty rolniczo i posiadać tytuł prawny. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że strona utrudniała właścicielce – byłej żonie dostęp do gruntów (jak wskazał Sąd Okręgowy w P. XII Wydział Cywilny w wyroku z 15.06.2022 r.).
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania organ przywołał treść art. 3 ust. 1 i 2 u.p.r.s.w.b., podkreślając, ze z licznego materiału dowodowego wynika, że strona działająca przez pełnomocnika składała pisemne wyjaśnienia, a uzyskany materiał potwierdził, że strona nie posiadała zgody byłej małżonki na uprawę spornych obszarów. Fakt nieprzesłuchania strony nie ma więc wpływu na postępowanie. Organ podkreślił równocześnie, że w sprawie znalazła zastosowanie reguła dowodowa, zgodnie z którą każdy, kto z faktów wyprowadza dla siebie korzystne skutki prawne obowiązany jest te fakty wykazać i udowodnić. Zdaniem organu toczący się od kilku lat spór pomiędzy byłymi małżonkami potwierdza, że strona miała świadomość, że nie tylko w omawianej kampanii może wystąpić z wnioskiem o przyznanie płatności do spornych działek. Bezumowne wykonywanie powyższych prac na gruntach niebędących w posiadaniu strony nie może być podstawą do przyznania płatności.
R. K. wnosząc do Sądu skargę na powyższą decyzję Dyrektora WOR ARiMR podniósł zarzuty tożsame do przedstawionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Nadto zarzucił naruszenie art. 36 ust. 5 rozporządzenia nr 1307/2013 i motywu 16. rozporządzenia delegowanego Komisji (UE0 nr 639/2014 poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że wymogiem niezbędnym do przyznania płatności w ramach schematów realizowanych przez Agencję do deklarowanych gruntów jest ich użytkowanie i posiadanie do nich tytułu prawnego, podczas gdy przepisy nie nakładają obowiązku posiadania tytułu prawnego.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi, wskazując jak dotychczas.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skargę jako zasadną należało uwzględnić.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny prawnej, czy w świetle przepisów prawa krajowego i unijnego dotyczących przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022 należało od rolnika wymagać wylegitymowania się tytułem prawnym do działek deklarowanych do płatności.
Sąd podzielając jednolite w tym względzie stanowisko prezentowane w judykaturze sądów administracyjnych podzielił zdanie skarżącego, że w przypadku, gdy mamy do czynienia z rolnikiem faktycznie użytkującym dane działki rolne (tzw. kwalifikujące się hektary), niebędące własnością Skarbu Państwa, państwowej osoby prawnej, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządowej osoby prawnej, w sytuacji gdy nie mamy do czynienia z konfliktem krzyżowym, brak jest podstaw prawnych do ustalania, czy ów rolnik posiada tytuł prawny do deklarowanych działek. Powyższe wymaga szerszego wyjaśnienia na tle normatywnym.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 u.p.r.s.w.b. płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli:
1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności, oraz;
2) łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha.
Przepis art. 8 ust. 1 u.p.r.s.w.b. przewiduje, że jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa, płatności związane do powierzchni upraw i uzupełniająca płatność podstawowa, zwane dalej "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej:
1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013, zwanych dalej "kwalifikującymi się hektarami";
2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności;
3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha;
4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.
Na gruncie powyższych przepisów odnośnie zagadnienia "posiadania gruntów rolnych" w rozumieniu przepisów regulujących płatności ze środków unijnych jako warunku ich przyznania, istnieje ugruntowana linia orzecznicza. Wynika z niej, że wolą ustawodawcy jest udzielenie płatności tym rolnikom, którzy faktycznie uprawiają grunty rolne. Ustawodawca posługuje się pojęciem posiadania w cywilnoprawnym znaczeniu, bowiem pojęcie to nie jest odrębnie zdefiniowane w przepisach o płatnościach. Przy jego rozumieniu należy więc odwoływać się do regulacji tej instytucji w podstawowym akcie prawnym, jakim jest Kodeks cywilny (art. 336-352). Tym samym w obowiązującym stanie prawnym, pojęcie posiadanie gruntów rolnych należy rozumieć jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Oznacza to, że można mieć tytuł prawny do gruntu rolnego, ale nie mieć uprawnienia do płatności oraz że można posiadać grunty rolne bez tytułu prawnego, a nawet w złej wierze i z tego tytułu mieć prawo do uzyskania płatności. Dodatkowo należy wskazać, że rolnik wnioskujący o płatność nie jest zobowiązany do bezpośredniej pracy na gruntach, tzn. nie musi stosownych czynności agrotechnicznych wykonywać osobiście, rzecz jednak w tym, by dokonywane były one w jego imieniu. W zależności od okoliczności, władanie gruntem może polegać także na zlecaniu osobom trzecim dokonania stosownych zabiegów, jednak istotne jest to, by rolnik wnioskujący o przyznanie płatności posiadał decyzyjność jak, co, gdzie i kiedy dany grunt zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe. Istotą płatności jest więc to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście użytkuje grunty, tzn. decyduje m.in. jakich i przy pomocy jakiego rodzaju maszyn i urządzeń rolniczych dokonywać zabiegów agrotechnicznych, podejmuje także decyzje o terminie zbioru plonów, itp. (por. wyroki NSA: z 22 września 2023 r., sygn. akt I GSK 1235/22, z 17 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 227/07; z 7 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 87/11; z 16 maja 2012 r., sygn. akt II GSK 537/11; z 13 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 734/11; z 18 lipca 2012 r., sygn. akt II GSK 932/11 – dostępne na powszechnie dostępnej stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1037/2013 za "rolnika" uważa się osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Gospodarstwo rolne wedle art. 4 ust. 1 pkt b ww. rozporządzenia oznacza wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego. Przepis art. 24 ust. 2 tego rozporządzenia określa, że z wyjątkiem przypadku działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności liczba uprawnień do płatności przydzielona rolnikowi w 2015 r. jest równa liczbie kwalifikujących się hektarów, które rolnik ten deklaruje w swoim wniosku o przyznanie pomocy zgodnie z art. 72 ust. 1 akapit pierwszy lit. a) rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 na 2015 r. i które są w jego dyspozycji w dniu określonym przez dane państwo członkowskie. Dzień ten nie może przypadać później niż ustalona w tym państwie członkowskim data zmiany wniosku o przyznanie pomocy.
Z powyższych przepisów wynika, że płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych, na których producent ten prowadzi działalność rolniczą. Niewątpliwie więc istotą płatności jest pomoc temu producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje posiadane grunty rolne. Związek posiadacza z rzeczą nie może wyrażać się w jednorazowym lub sporadycznym zawładnięciu rzeczą, lecz w możności korzystania z niej przez czas nieokreślony (por. wyrok NSA z 29 listopada 2007 r., sygn. akt II GSK 228/07, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie można tym samym otrzymać płatności za grunty rolne, których w roku objętym płatnością się nie posiada i nie prowadzi na nich działalności (upraw). Organy administracji rozpatrujące wnioski o przyznanie płatności oceniają zatem stan posiadania gruntów objętych takimi wnioskami z uwzględnieniem pojęcia posiadania zawartego w Kodeksie cywilnym. Analizując regulacje dotyczące wspierania dochodów rolników nie można jednak zapominać o celu wprowadzenia dopłat. Ideą płatności, co już wielokrotnie podnoszono w orzecznictwie sądów administracyjnych jest dofinansowanie do produkcji rolnej i pomocy rolnikom rzeczywiście użytkującym posiadane grunty rolne. Istotne jest więc rzeczywiste posiadanie (władanie) gruntami rolnymi w dniu 31 maja roku, w którym jest składany wniosek (zob. np. wyroki NSA: z 13 grudnia 2007 r., sygn. akt II GSK 260/07; z 11 stycznia 2007 r., sygn. akt II GSK 258/06; z 7 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 87/11 – publ. jak wyżej).
Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy organy ARiMR ustaliły, że na dzień 31 maja 2022 r. skarżący R. K. był w posiadaniu i użytkowaniu rolniczym działek stanowiących przedmiot własności jego ówczesnej żony R. K. (nr działek: [...] obr. [...], jak i w posiadaniu i użytkowaniu rolniczym działki nr [...] (obr. [...] stanowiącej przedmiot współwłasności ww. małżonków. Powyższe ustalenia nastąpiły na podstawie zgromadzonych dowodów, tj.: z wniosku skarżącego o przyznanie płatności na rok 2022, pisma R. K. z 20.06.2022 r., pisma pełnomocnika skarżącego z 19.08.2022 r., pisma pełnomocnika R. K. z 27.10.2021 r. stanowiącego ostateczne przesądowe wezwanie R. K. do opuszczenia nieruchomości i zaprzestania pobierania zeń pożytków, wyjaśnień pełnomocnika R. K. złożonych w piśmie z 31.05.2023 r., zeznań R. K. z 5.06.2023 r., postanowienia Sądu Okręgowego w P. XII Wydział Cywilny z 15.06.2022 r. sygn. akt XII C [...], jak i dowodów przedstawionych przez pełnomocnika skarżącego przed wydaniem decyzji organu Instancji, tj.: faktur na zakup paliwa, potwierdzenia wykonania przelewu za energię elektryczną, faktury za zakup środka ochrony roślin, oświadczeń sąsiadów i zaświadczenia sołtysa wsi Z. z 19.03.2022 r. oraz decyzji Burmistrza Gminy L..
Bezspornie również stwierdzono, że R. K. nie występowała o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022. Z uwagi jednak na okoliczność, że R. K. nie wyraziła zgody na dysponowanie przez R. K. spornymi zadeklarowanymi do płatności działkami, których jest ona właścicielem lub współwłaścicielem uznały, że przy ocenie prawa do płatności bezpośrednich zasadnym jest ustalenie tytułu prawnego wnioskodawcy. Organy posłużyły się przy tym stanowiskiem wyrażonym przez TSUE w wyroku z 17 grudnia 2020 r., w sprawie C-216/19 Land Berlin, w którym dokonano wykładni pojęcia pozostawania gruntów rolnych "w dyspozycji" rolnika składającego wniosek. Wskazano na tezę 1. wyroku TSUE, wedle której "Artykuł 24 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 1307/2013 ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy wniosek o przyznanie pomocy został złożony zarówno przez właściciela gruntów rolnych, jak i przez osobę trzecią, która faktycznie wykorzystuje te obszary bez jakiegokolwiek prawa ich użytkowania, kwalifikujące się hektary odpowiadające rzeczonym obszarom są 'w dyspozycji' jedynie właściciela tych obszarów, w rozumieniu tego przepisu." Organy uznały następnie, że choć rozstrzygnięcie TSUE dotyczy oceny innego stanu faktycznego, to ma w niniejszej sprawie charakter pomocniczy, a przytaczana teza ma charakter uniwersalny. W konsekwencji z tego powodu organy Agencji przyjęły, że skoro skarżący nie legitymuje się tytułem prawnym do spornych działek, które zadeklarował do płatności bezpośrednich, należy mu płatności do gruntów tych odmówić.
W ocenie Sądu rację ma pełnomocnik skarżącego, że powyższa teza wyroku TSUE o tyle nie może znaleźć zastosowania do okoliczności niniejszej sprawy, że o przedmiotowe płatności wystąpił jedynie skarżący, czego nie uczyniła R. K. będąca właścicielką lub współwłaścicielką spornych gruntów. Nie powstał zatem konflikt krzyżowy wymagający przesądzenia, której z osób owe płatności należy przyznać. Dopiero okoliczność konfliktu krzyżowego powodowałaby, że organy Agencji zobowiązane byłyby ustalić i przesądzić kwestię kto faktycznie użytkuje sporne grunty rolne.
Jak już wyżej wskazano, w sytuacji, gdy z wnioskiem o przyznanie płatności bezpośrednich występuje jeden rolnik posiadający numer identyfikacyjny w krajowym systemie producentów rolnych, który jest w posiadaniu na dzień 31 maja danego roku wymaganą powierzchnię kwalifikowanego obszaru, a jednocześnie deklarowane działki nie są własnością Skarbu Państwa, państwowej osoby prawnej, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządowej osoby prawnej (art. 18 ust. 4 u.p.r.s.w.b.), brak jest podstaw do odmowy przyznania tych płatności nawet wówczas, gdyby owo posiadanie było bez tytułu prawnego, czy posiadania w złej wierze (por. tezę wyroku NSA z 22 września 2022 r., sygn. akt I GSK 1235/22). Powołane przepisy wymagają by rolnik spełniał następujące warunki: posiadał grunty rolne, posiadał co do nich uprawnienia decyzyjne w zakresie ich rolniczego użytkowania, odnosił korzyści z działalności rolniczej na tych gruntach prowadzonej oraz ponosił ryzyko finansowe odnośnie prowadzonej tam działalności rolniczej.
Motyw 16. rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 639/2014 jasno określa, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej uprawnienia do płatności powinno się przydzielać osobie, która posiada uprawnienia decyzyjne, odnosi korzyści i ponosi ryzyko finansowe w odniesieniu do działalności rolniczej na gruntach, co do których wnioskuje się o taki przydział. Ponadto również przepis art. 36 ust. 5 rozporządzenia nr 1307/2013 zastrzega, że z wyjątkiem przypadku działania siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych hektary, o których mowa w ust. 2, muszą pozostawać w posiadaniu rolnika w dniu ustalonym przez państwo członkowskie, który nie może przypadać później niż ustalona przez to państwo członkowskie data zmiany wniosku o przyznanie pomocy, o której mowa w art. 72 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013. Ocenie podlega zatem jedynie kwestia posiadania i rolniczego użytkowania zadeklarowanych do płatności gruntów, co pozostaje w zgodzie z treścią art. 7 ust. 1 pkt 2 oraz art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.r.s.w.b.
Skoro zatem w przedmiotowej sprawie organy ARiMR ustaliły, że R. K. opuściła uprzednio prowadzone wspólnie z R. K. gospodarstwo rolne i na dzień 31 maja 2022 r. nie była w posiadaniu spornych gruntów, nie było rolą organów dokonywanie oceny, czy skarżący pozostając nadal w posiadaniu spornych gruntów, ma do nich inny tytuł prawny w sytuacji, gdy faktycznie je rolniczo użytkuje.
Z powyższych względów Sąd podzielił zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: P.p.s.a.) orzekł, jak w punkcie 1. wyroku. Na podstawie zaś art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964) Sąd w punkcie 2. wyroku zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 697 zł jaku sumę uiszczonego wpisu od skargi (200 zł), stawki wynagrodzenia pełnomocnika (480 zł) oraz uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł).
Sąd jednocześnie z dwóch powodów nie podzielił zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów postępowania dotyczących naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 79 K.p.a. Po pierwsze na mocy art. 10a ust. 2 ustawy z dnia z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1199) przepisy art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. nie znajdują zastosowania do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji przez organy Agencji. Po wtóre zaś organy orzekające w zakresie wymaganym znajdującymi zastosowanie w sprawie przepisami prawa materialnego (zwłaszcza art. 7 i art. 8 u.p.r.s.w.b.) prawidłowo ustaliły stan faktyczny nie podważając, że to skarżący na dzień 31 maja 2022 r. pozostawał w posiadaniu spornych działek nr [...] i [...] i je rolniczo użytkował.
Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji – kierując się normą określoną w art. 153 P.p.s.a. uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku, zwłaszcza odnoszącą się do istoty sporu tj. kwestii rozumienia posiadania gruntów rolnych na gruncie u.p.r.s.w.b.