III SA/Po 1136/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2007-04-13
NSAinneWysokawsa
cłozwrot należnościpreferencje celnepochodzenie towarówrozporządzenieustawakodeks celnyniezgodność z prawemterminWSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej odmawiającą zwrotu cła, uznając, że roczny termin wniosku o zwrot cła wynikający z rozporządzenia jest niezgodny z ustawą.

Spółka domagała się zwrotu cła uiszczonego w wyższej kwocie, argumentując, że miała prawo do preferencyjnego pochodzenia towarów. Organ celny odmówił zwrotu części cła, powołując się na roczny termin wniosku wynikający z rozporządzenia. WSA w Poznaniu uchylił decyzję, stwierdzając, że przepis rozporządzenia jest niezgodny z ustawą, a właściwy jest 3-letni termin wynikający z Kodeksu celnego.

Spółka "A" Sp. z o.o. uiściła cło bez zastosowania preferencji, a następnie złożyła wnioski o uznanie pierwotnego zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w celu uzyskania zwrotu nadpłaty. Naczelnik Urzędu Celnego uwzględnił wniosek, stwierdzając nadpłatę. Spółka złożyła wniosek o zwrot cła, jednak Dyrektor Izby Celnej odmówił zwrotu części należności, powołując się na uchybienie rocznego terminu wniosku określonego w rozporządzeniu. Spółka odwołała się, argumentując błędną wykładnię przepisów i niewłaściwy moment rozpoczęcia biegu terminu. Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy swoją decyzję. Spółka wniosła skargę do WSA, podnosząc zarzut naruszenia Konstytucji RP przez wydanie rozporządzenia z przekroczeniem upoważnienia ustawowego oraz błędną wykładnię przepisów. WSA uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że przepis rozporządzenia ograniczający termin do roku jest niezgodny z ustawą (Kodeksem celnym), która przewiduje 3-letni termin na zwrot cła w przypadku retrospektywnego zastosowania preferencji. Sąd stwierdził, że rozporządzenie wykracza poza delegację ustawową i narusza art. 92 Konstytucji RP.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, przepis rozporządzenia jest niezgodny z ustawą i Konstytucją RP, ponieważ wykracza poza delegację ustawową.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że prawo do zwrotu cła w związku z retrospektywnym zastosowaniem obniżonej stawki celnej wynika z art. 246 § 2 Kodeksu celnego, który przewiduje 3-letni termin. Rozporządzenie, ograniczając ten termin do roku, narusza delegację ustawową z art. 252 § 1 Kodeksu celnego oraz art. 92 Konstytucji RP, ponieważ reguluje materię już uregulowaną ustawą.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (9)

Główne

k.c. art. 246 § § 2

Kodeks celny

Należności celne są zwracane, jeżeli w chwili uiszczenia kwota tych należności nie była prawnie należna. Przepis ten stanowi podstawę do zwrotu cła w przypadku retrospektywnego zastosowania obniżonej stawki celnej.

k.c. art. 246 § § 4

Kodeks celny

Przewiduje 3-letni termin dla złożenia wniosku o zwrot cła, liczony od powiadomienia o tych należnościach.

Pomocnicze

k.c. art. 252 § § 1

Kodeks celny

Upoważnia Radę Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia innych wypadków zwrotu lub umorzenia należności celnych, trybu, warunków oraz terminu złożenia wniosku.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 września 2003r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych art. 2 § pkt. 10

Przewiduje zwrot lub umorzenie należności celnych w przypadku zastosowania retrospektywnie środków taryfowych.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 września 2003r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych art. 6 § ust. 1

Ustanawia roczny termin dla złożenia wniosku o zwrot cła, licząc od dnia powiadomienia dłużnika o należnościach.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 ust. 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji w przypadku naruszenia prawa materialnego.

Konstytucja RP art. 92

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Rozporządzenia mają służyć jedynie wykonaniu ustawy.

k.c. art. 13 § § 3 pkt 4

Kodeks celny

Dotyczy środków taryfowych związanych z pochodzeniem towarów.

k.c. art. 65 § § 4

Kodeks celny

Dotyczy możliwości żądania korekty (zmniejszenia) wysokości długu celnego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepis rozporządzenia ograniczający termin do złożenia wniosku o zwrot cła do jednego roku jest niezgodny z ustawą (Kodeksem celnym) i Konstytucją RP. Prawo do zwrotu cła w przypadku retrospektywnego zastosowania preferencji celnych wynika z art. 246 § 2 Kodeksu celnego, który przewiduje 3-letni termin. Rozporządzenie wykracza poza delegację ustawową z art. 252 § 1 Kodeksu celnego. Właściwy moment rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wniosku o zwrot cła to dzień doręczenia decyzji weryfikującej zgłoszenie celne.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Dyrektora Izby Celnej oparta na rocznym terminie wniosku wynikającym z rozporządzenia. Stanowisko organu II instancji dotyczące momentu rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wniosku o zwrot cła.

Godne uwagi sformułowania

Rozporządzenie w tym zakresie narusza art. 92 Konstytucji i art.252 § 1 kodeksu celnego, bowiem zostało ono w tej części wydane z przekroczeniem ustawowego upoważnienia. Cło uiszczone bez uwzględnienia obniżonej stawki celnej, która mogła być zastosowana tak jak w niniejszym przypadku retrospektywnie (art. 13 4 Kodeksu celnego) należy uznać za taką właśnie należność celną, która w chwili jej uiszczenia nie była prawnie należna, o której mowa w art. 246 § 2 Kodeksu celnego. Akt podstawowy nie będzie miał waloru legalności jeżeli zostanie wydany, tak jak to miało miejsce w niniejszym przypadku, z przekroczeniem upoważnienia zawartego w ustawie.

Skład orzekający

Katarzyna Wolna-Kubicka

przewodniczący sprawozdawca

Małgorzata Bejgerowska

sędzia

Maria Kwiecińska

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Niezgodność przepisów wykonawczych (rozporządzeń) z ustawą, naruszenie delegacji ustawowej, zasady praworządności konstytucyjnej, interpretacja przepisów dotyczących zwrotu należności celnych i terminów ich dochodzenia."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zwrotu cła w związku z retrospektywnym zastosowaniem preferencji celnych i interpretacji przepisów celnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii niezgodności rozporządzenia z ustawą i Konstytucją, co ma znaczenie dla interpretacji przepisów prawa celnego i ochrony praw podatników.

Rozporządzenie niezgodne z ustawą: WSA chroni prawo do zwrotu cła.

Sektor

transport

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Po 1136/06 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2007-04-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-12-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Katarzyna Wolna-Kubicka /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Bejgerowska.
Maria Kwiecińska
Symbol z opisem
6305 Zwrot należności celnych
Sygn. powiązane
I GSK 1053/07 - Wyrok NSA z 2009-06-03
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka ( spr.) Sędziowie WSA Maria Kwiecińska As. sąd. Małgorzata Bejgerowska Protokolant: sekr. sąd. Damian Wojtkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2007r. przy udziale sprawy ze skargi "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu cła I. Uchyla zaskarżoną decyzję, II. Zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej spółki kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Bejgerowska /-/ K. Wolna-Kubicka /-/ M. Kwiecińska
Uzasadnienie
Przy dokonywaniu zgłoszenia celnego SAD NR [...] z dnia [...] "A" Sp. z o.o. uiściła cło – bez zastosowania preferencji celnych, gdyż nie dysponowała wówczas dokumentem potwierdzającym preferencyjne pochodzenie towarów. Po otrzymaniu tego dokumentu Spółka złożyła do urzędu celnego w dniach: 5 lutego 2004r i 19 kwietnia 2004r wnioski o uznanie pierwotnego zgłoszenia celnego za nieprawidłowe.
Decyzją Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] nr [...] uwzględniono w całości wniosek Spółki i uznano za nieprawidłowe przedmiotowe zgłoszenie celne w części dotyczącej preferencji, zastosowanej stawki celnej oraz obliczenia kwoty wynikającej z długu celnego z powodu przedłożenia deklaracji upoważnionego eksportera potwierdzającej preferencyjne pochodzenie towarów z Unii Europejskiej. W decyzji stwierdzono nadpłatę długu celnego w wysokości 79,60zł.
W dniu 26 stycznia 2005r. do Urzędu Celnego wpłynął wniosek Spółki o dokonanie zwrotu należności celnych, uiszczonych w oparciu o dokument SAD z dnia [...] , nr [...] .
Wniosek Spółki został przekazany według właściwości do Dyrektora Izby Celnej.
Dyrektor Izby Celnej stwierdzając uchybienie terminu do wniesienia wniosku o zwrot cła poinformował Spółkę o możliwości przedłużenia terminu pod warunkiem udowodnienia, że przyczyna opóźnienia była spowodowana nieprzewidzianymi okolicznościami lub działaniem siły wyższej.
Spółka złożyła wniosek o przedłużenie terminu podnosząc m.in., że brak było podstaw do złożenia wniosku o zwrot cła przed otrzymaniem właściwego dowodu pochodzenia towarów i przed uzyskaniem decyzji o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Spółka zwróciła też uwagę na zwłokę organu podatkowego w wydaniu decyzji o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe
Dyrektor Izby Celnej uwzględnił argumentację Spółki i przedłużył termin do złożenia wniosku o zwrot cła ale jedynie w odniesieniu do tych należności celnych, co do których wniosek o uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe był wniesiony przed upływem 1 roku od daty zgłoszenia celnego SAD. Natomiast w części odnoszącej się do należności celnych, co do których wniosek o uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe był złożony po upływie 1 roku od daty zgłoszenia celnego, Dyrektor Izby Celnej odmówił przedłużenia terminu.
W dniu [...] Dyrektor Izby Celnej działając na podstawie art. 207 ustawy z dnia 29.08.1997- ordynacja podatkowa ( tekst jedn. Dz.U z 2005r Nr 8 poz.60 z późn. zm), art. 250 §1,2,3, art. 252 §1, art. 262 ustawy z dnia 9.01.1997r- kodeks celny ( tekst jedn. Dz.U nr 75 z 2001r poz. 802 z późn. zm) , w związku z § 2 pkt.10, § 6 ust.1,2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.09.2003r w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych ( Dz.U. Nr. 170 z 2003r poz. 1653) i pkt. 14 załącznika do Traktatu Akcesyjnego, podpisanego w Atenach w dniu 16.04.2003r ( Dz.U Nr. 90 z 2004r poz. 864) decyzją nr [...] , zwrócił spółce cło w kwocie 65,60 zł i odmówił zwrotu pozostałej części cła w wysokości 14,00 zł.
W uzasadnieniu decyzji wskazał między innymi, iż rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie odbywało się z w oparciu o przepisy krajowe tj. normy Kodeksu celnego. W ustawie tej znajduje się legitymacja dla Rady Ministrów ( art. 252 §1) do określenia w drodze rozporządzenia trybu i warunków dokonywania zwrotu należności celnych. W § 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.09.2003r w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych ( Dz.U. Nr. 170 z 2003r poz. 1653) ustanowiono ograniczenia czasowe dla czynności składania wniosku o zwrot cła. Jak wynika z tego przepisu wniosek taki może być złożony najpóźniej przed upływem roku, licząc od dnia powiadomienia dłużnika o tych należnościach. W związku z tym, że wniosek o zwrot cła złożono w dniu 26.01.2005r, a dłużnik został powiadomiony o należnościach w dniu złożenia dokumentu SAD tj. w dniu 6.03.2003r. organ uznał, że wniosek o zwrot został złożony z naruszeniem terminu określonego w § 6 ust.1 cyt. Rozporządzenia. Wobec czego odmówił zwrotu cła w wysokości 14 zł, tj, w części odnoszącej się do należności celnych, co do których wniosek o uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe był złożony po upływie 1 roku od daty zgłoszenia celnego i co do których Dyrektor Izby Celnej odmówił przedłużenia terminu do złożenia wniosku o zwrot należności celnych.
Odwołanie od powyższej decyzji wpłynęło do Dyrektora Izby Celnej w dniu 4 maja 2006r.
"A" Sp. z o.o. z siedzibą w P. wniosła o uchylenie i zmianę decyzji w części dotyczącej odmowy zwrotu cła. W odwołaniu Spółka podniosła zarzut dokonania błędnej wykładni § 2 pkt. 10 i § 6 ust.1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.09.2003r w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych, naruszającej założenie racjonalności ustawodawcy i postanowień art. 65 Kodeksu Celnego oraz art.21 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego i przyjęcie przez Dyrektora Izby Celnej niewłaściwego momentu, w którym rozpoczyna swój bieg termin do złożenia wniosku o zwrot cła. Odwołująca podniosła, że termin winien być liczony od dnia doręczenia decyzji weryfikującej zgłoszenie celne, a nie od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego.
Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał m.in., iż zarejestrowanie należności celnych nastąpiło w dniu objęcia towaru procedurą dopuszczenia do obrotu w oparciu o przyjęte zgłoszenie celne. Organ wyjaśnił, że wydanie decyzji stwierdzającej istnienie nadpłaty cła nie mieści się w ramach pojęcia rejestracji retrospektywnej długu celnego, a co za tym idzie, jej doręczenie nie jest równoznaczne z powiadomieniem dłużnika o dochodzonych od niego należnościach. Owo doręczenie jest poinformowaniem strony o istnieniu nadpłaconej kwoty cła. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wyjaśnił również przyczyny zróżnicowania terminów dotyczących ubiegania się o zwrot cła, zastosowania preferencyjnej stawki celnej i zmiany zapisów zgłoszenia celnego. Przyczyną zmian przepisów w tym zakresie było dążenie do stopniowego ujednolicenia przepisów celnych w Polsce z przepisami obowiązującymi we Wspólnocie Europejskiej. Zdaniem organu nie ma prostej zależności między 3-letnim terminem z art. 65 kodeksu celnego na weryfikację zgłoszeń celnych, a ubieganiem się o zwrot cła. Inne są bowiem przesłanki zwrotu cła, a inne korekty zgłoszenia i nie każda modyfikacja treści dokumentu SAD skutkuje zasadnością zwrotu.
Zdaniem organu II instancji również 2-letni termin na przedłożenie faktury z deklaracją pochodzenia, od dokonania importu produktów, z art. 21 ust. 6 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego, nie jest kompatybilny z terminem zwrotu cła jak i terminem dla weryfikacji zgłoszeń celnych, mimo, że ściśle się z tym ostatnim wiąże. Korzystanie z możliwości stosowania niższych stawek celnych ze względu na pochodzenie towaru powinno odbywać się co do zasady w dniu importu , natomiast korzystanie ze skutkiem wstecznym z tego przywileju powinno mieć miejsce w sytuacjach wyjątkowych i na tyle w krótkim czasie by możliwe było późniejsze skontrolowanie prawidłowości tego działania bez ryzyka przedawnienia dochodzenia ewentualnych należności celnych.
W dniu 23 listopada 2006r. "A" Spółka z o.o. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się jej uchylenia oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi podniosła, iż bezpodstawnie zastosowano w sprawie przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz. U. Nr 170 poz. 1653) wydanego na podstawie art. 252 § 1 Kodeksu celnego (tekst jedn. Dz. U. z 2001r. Nr 75 poz. 802 ze zm.), zamiast przepisy Kodeksu celnego. Zdaniem skarżącej art. 252 § 1 Kodeksu celnego upoważniał Radę Ministrów do określenia "innych wypadków", w których należności celne są zwracane lub umarzane, trybu i warunków dokonywania zwrotu lub umorzenia oraz terminu, w którym może być złożony wniosek o zwrot lub umorzenie należności celnych. Zwrot "inne wypadki", zdaniem skarżącej, jednoznacznie przesądza o uprawnieniu Rady Ministrów do określenia w rozporządzeniu "jedynie takich wypadków zwrotu lub umarzania należności celnych, które nie wynikają z przepisów Kodeksu celnego". Skarżąca wywodziła, iż w świetle art. 92 Konstytucji RP, za niedopuszczalne uznać należy regulowanie rozporządzeniem warunków i terminów zwrotu należności celnych w wypadkach, które wynikają z ustawy. Rozporządzenie w § 2 pkt 10 przewiduje zwrot lub umorzenie należności celnych w przypadku, gdy zastosowano retrospektywnie środki taryfowe, o których mowa w art.13 § 3 pkt 2, 4 i 5 oraz w art. 13 § 2 Kodeksu celnego. Zdaniem skarżącej Rozporządzenie w tym zakresie narusza art. 92 Konstytucji i art.252 § 1 kodeksu celnego, bowiem zostało ono w tej części wydane z przekroczeniem ustawowego upoważnienia. Prawo do zwrotu lub umorzenia należności celnych w przypadku określonym w § 2 pkt 10 Rozporządzenia wynika bowiem z art. 246 kodeksu celnego.
Niezależnie od powyższego skarżąca podniosła również, że prezentowana przez Dyrektora Izby Celnej wykładnia § 6 ust. 1 ww. Rozporządzenia co do początku biegu terminu do złożenia wniosku o zwrot cła jest błędna. Zgodnie z powyższym przepisem, termin do wniesienia wniosku o zwrot cła rozpoczyna swój bieg w dacie powiadomienia dłużnika o należnościach celnych. Prezentowane przez organ administracji stanowisko, doprowadziłoby do podważenia założenia racjonalności ustawodawcy, który dopuszczałby sytuację, w której przed upływem terminu do skorzystania przez importera z prawa do zastosowania retrospektywnie środków taryfowych i żądania wydania decyzji w trybie art. 65 § 4 Kodeksu celnego oraz przed upływem terminu na wydanie tej decyzji, upływałby termin złożenia wniosku o zwrot cła, dla którego decyzja wydana na podstawie art. 65 § 4 stanowi podstawę, bowiem z tej decyzji wynika fakt nienależnego uiszczenia określonej kwoty. Zdaniem skarżącej podstawą do żądania zwrotu cła w przypadku retrospektywnego zastosowania preferencji celnych jest decyzja wydana w trybie art. 65 § 4 Kodeksu celnego, z której dłużnik uzyskuje informację o ostatecznej kwocie długu celnego i kwocie nadpłaty. Dopiero ta decyzja stanowi podstawę uzasadniającą żądanie zwrotu cła, bowiem przed jej wydaniem brak jest podstaw do przyjęcia, by część uiszczonych należności uznać za nienależne. Oczywistym jest, w ocenie skarżącej, że skoro ustawodawca w trybie art. 65 § 4 przewidział możliwość żądania korekty (zmniejszenia) wysokości długu celnego na wniosek dłużnika długu celnego, to celem tej instytucji było umożliwienie dłużnikowi dochodzenia zwrotu nienależnie uiszczonych kwot a więc, termin na złożenie wniosku o zwrot należności nie może zakończyć biegu przed upływem terminu, w którym dłużnik celny może żądać wydania decyzji w trybie art. 65 § 4 Kodeksu celnego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Zaznaczył jednocześnie, iż organ celny nie jest władny stwierdzać niekonstytucyjności przepisów ani samowolnie odstępować od ich stosowania. Organ II instancji podniósł także, iż umiejscowienie w przepisie wykonawczym przypadku zwrotu cła ze względu na retrospektywne zastosowanie środków taryfowych nie było przedmiotem krytyki ani ze strony Trybunału Konstytucyjnego ani też sądów administracyjnych. Ponadto Rozporządzenie jak i Kodeks celny, były przepisami prawa krajowego obowiązującego przed akcesją Polski do Wspólnoty Europejskiej, w związku z tym ujęte w nich konstrukcje nie musiały być ściśle tożsame z przepisami wspólnotowymi.
Wojewódzki sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W niniejszej sprawie nie ma sporu między organami celnymi, a skarżącym co do tego, iż skarżący dokonując odprawy celnej towarów wskazanych w zgłoszeniu celnym SAD Nr [...] z dnia [...] pochodzących z Unii Europejskiej, uprawniony był do korzystania z preferencji celnych określonych w art. 13 § 3 pkt 4 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 – Kodeks celny (tj 2001 Dz. U. Nr 75 poz. 802 ), w związku z czym doszło do weryfikacji zgłoszenia celnego i określenia długu celnego w niższej wysokości niż pierwotnie.
Sporna jest natomiast kwestia jakie przepisy należy stosować dla dokonania zwrotu nadpłaconej należności celnej, w szczególności czy podstawą tego zwrotu winny być przepisy ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. Kodeks celny, a konkretnie art. 246 § 2 K kodeksu celnego, czy też przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 roku w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz. U. Nr 170 poz. 1653). Konsekwencją zastosowania jednej lub drugiej podstawy prawnej jest przyjęcie różnych okresów w których winien być złożony wniosek o zwrot cła.
Artykuł 246 § 4 Kodeksu celnego przewiduje bowiem 3 letni termin dla złożenia wniosku o zwrot cła, liczony od powiadomienia o tych należnościach, natomiast w § 6 ust.1 Rozporządzenia przyjęto, iż termin ten wynosi 1 rok.
Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd podzielił pogląd reprezentowany przez skarżącego, że uprawnienie do żądania zwrotu nadpłaconego cła w związku z retrospektywnym zastosowaniem obniżonej stawki celnej winno być rozpatrywane w świetle przepisu art. 246 § 2 Kodeksu celnego i w konsekwencji uprawnienie to nie jest ograniczone rocznym terminem o którym mowa w § 6 ust. 1 Rozporządzenia, lecz terminem trzyletnim przyjętym w art. 246 § 4 Kodeksu celnego.
Stanowisko powyższe Sąd oparł na następujących przesłankach;
Artykuł 246 § 2 Kodeksu celnego stanowi, że należności celne są zwracane, jeżeli w chwili uiszczenia kwota tych należności nie była prawnie należna lub gdy kwota ta została zarejestrowana pomimo zaistnienia wypadków o których mowa w art. 229 § 3 Kodeksu celnego .
Kwestie zwrotu i umarzania cła zostały również uregulowane Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 roku w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych ( Dz.U. Nr. 170 z 2003r poz. 1653), wydanym w oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 252 § 1 Kodeksu celnego.
Zgodnie z tym przepisem Rada Ministrów może określić w drodze rozporządzenia inne wypadki w których należności celne są zwracane lub umarzane, tryb i warunki dokonywania zwrotu lub umorzenia oraz termin w którym może być złożony wniosek o zwrot lub umorzenie należności celnych.
W § 2 Rozporządzenia wskazano wypadki w których dochodzi do zwrotu i umorzenia cła. Jednym z nich jest sytuacja gdy zastosowano retrospektywne środki taryfowe o których mowa w art. 13 § 3 pkt 2,4 i 5 oraz art. 14 § 2 Kodeksu celnego.
W rozpoznawanej sprawie doszło do retrospektywnego zastosowania obniżonej stawki celnej z uwagi na przedłożenie przez stronę deklaracji eksportera potwierdzającej unijne pochodzenie towaru.
Miała więc miejsce sytuacja o której mowa w art. 13 § 3 ust. 4 Kodeksu celnego wskazana w § 2 pkt 10 Rozporządzenia. Zaistniała sytuacja odpowiadała w ocenie Sądu hipotezie normy prawnej zawartej w art. 246 § 2 Kodeksu celnego. Zobowiązanie do uiszczenia należności celnej stanowi dług celny powstający z mocy prawa i zdefiniowany w art. 3 §1 pkt 2 Kodeksu celnego. O jego wysokości przesądzają elementy kalkulacyjne takie jak pochodzenie towaru, wartość celna oraz taryfa celna istniejące w dacie powstania długu tj. w przypadku przywozu w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego (art. 209 § 2 Kodeksu celnego). Z tą również chwilą następuje z mocy prawa określenie kwoty wynikającej z długu celnego (art. 65 § 2 ust. 2 Kodeksu celnego). Ewentualna późniejsza decyzja określająca kwotę długu celnego będzie jedynie deklaratoryjną, określającą zobowiązanie powstałe z mocy prawa i wywołującą skutki ex tunc czyli od momentu określonego w przepisie prawa (por. Prawo Celne pod redakcją W. Czyżewicza Wyd. C.H. Beck W-wa 2004 str. 302).
Cło uiszczone bez uwzględnienia obniżonej stawki celnej, która mogła być zastosowana tak jak w niniejszym przypadku retrospektywnie (art. 13 4 Kodeksu celnego) należy uznać za taką właśnie należność celną, która w chwili jej uiszczenia nie była prawnie należna, o której mowa w art. 246 § 2 Kodeksu celnego. Treść tego przepisu jest wzorowana na treści art. 236 Wspólnotowego Kodeksu Celnego (WKC) i została wprowadzona do polskiego prawa celnego w ramach harmonizacji tego prawa z prawem wspólnotowym. Wykładnia przepisu art. 246§ 2 Kodeksu celnego nie może więc abstrahować od wykładni przyjmowanej w odniesieniu do analogicznego przepisu prawa unijnego.
Na tle art. 236 WKC wyrażany jest zaś pogląd, że prawnie nienależne są uiszczone lub zaksięgowane należności w przypadku których nie uwzględniono świadectwa lub uprawnienia do korzystania z niższej stawki lub zwolnienia, także wówczas jeżeli zostanie ono przedstawione retrospektywnie (por. Michael Lux Prawo Celne Unii Europejskiej Wyd. BW Szczecin 2004 str. 510, a także powołany w skardze wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-253/99 Bacardi GmBH V Hauptzollmat Bremenharen publ. Lex Omega 83384). Nadpłatę cła będącą wynikiem retrospektywnego zastosowania preferencji celnych – tu obniżonej stawki celnej z uwagi na późniejsze przedstawienie świadectwa pochodzenia również więc na tle artykułu 246 § 2 Kodeksu celnego uznać należy za należność która w dacie jej uiszczenia nie była prawnie należna. W rozpoznawanej sprawie podstawą dla dokonania zwrotu cła stanowić będzie zatem przepis ustawy - art. 246 § 2 Kodeksu celnego regulujący zwrot należności celnych prawnie nienależnych w chwili ich uiszczania.
Zawarte w art. 252 § 1 Kodeksu celnego upoważnienie dla Rady Ministrów do uregulowania "innych wypadków" zwrotu cała, nie obejmowało zatem sytuacji w której do zwrotu cła dochodzi na skutek retrospektywnego zastosowania obniżonych stawek celnych o których mowa w art. 13 § 3 ust. 4 Kodeksu celnego. Nie jest to bowiem w stosunku do art. 246 § 2 Kodeksu celnego inny wypadek "zwrotu cła" .
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 roku w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz. U. 170 poz.1653) regulując zatem ten przypadek zwrotu cła wykracza poza ramy delegacji ustawowej i narusza materię regulowaną ustawą.
W orzecznictwie zarówno Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyrażony był pogląd, że Sądy są uprawnione do badania czy akt podustawowy jest zgodny z ustawą i w przypadku stwierdzenia takiej niezgodności odmówić zastosowania w konkretnej sprawie takiego prawa (Por. m. innymi uchwałę NSA w składzie 7 sędziów z dnia 16 stycznia 2006r.
I OPS 4/05 ONSA i WSA 2006/2/39 oraz orzecznictwo powołane w jej uzasadnieniu).
Akt podstawowy nie będzie miał waloru legalności jeżeli zostanie wydany, tak jak to miało miejsce w niniejszym przypadku, z przekroczeniem upoważnienia zawartego w ustawie.
Takie przekroczenie granic ustawowej delegacji stanowi naruszenie art. 92 Konstytucji RP, zgodnie z którą rozporządzenia mają służyć jedynie wykonaniu ustawy. Ocena, że Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 września 2003r. w części w jakiej reguluje ono zwrot cła w związku z retrospektywnym zastosowaniem obniżonych stawek celnych, narusza przepisy ustawy skutkuje odmową zastosowania przez Sąd tego przepisu, a w konsekwencji prowadzi do uznania, że zaskarżona decyzja, wydana na podstawie § 2 pkt 10 oraz § 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003r., została wydana z naruszeniem przepisów prawa. Wydanie aktu administracyjnego z powołaniem na przepis rozporządzenie, który jest niezgodny z ustawą oznacza wydanie aktu z naruszeniem przepisów wyższej rangi a więc z naruszeniem prawa, nawet jeżeli organowi administracyjnemu nie można postawić zarzutu naruszenia przepisów w toku wydania decyzji (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 16 stycznia 2006r. I OPS 4/05 – ONSA i WSA 2006/2/39).
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd nie odniósł się do zarzutu skarżącej błędnej wykładni § 6 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz. U. Nr 170 poz. 1653), co do początku biegu terminu do złożenia wniosku o zwrot cła, bowiem jak wynika z treści uzasadnienia ww. przepis w ogóle nie znajdował zastosowania w przedmiotowej sprawie.
Z podanych przyczyn, Sąd uznając, że w toku niniejszego postępowania doszło do naruszenia prawa materialnego (art. 246 § 2 Kodeksu celnego) na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na przepisie art. 200 ustawy ppsa.
/-/ M. Bejgerowska /-/ K. Wolna-Kubicka /-/ M. Kwiecińska
D.W.d

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI