III SA/Po 1135/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2007-04-13
NSApodatkoweWysokawsa
cłozwrot należnościterminrozporządzeniekodeks celnypreferencje celnepochodzenie towaruskarżącyorgan celnysąd administracyjny

WSA w Poznaniu uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej odmawiającą zwrotu cła, uznając, że roczny termin na złożenie wniosku o zwrot, wynikający z rozporządzenia, nie miał zastosowania, a właściwy był 3-letni termin z Kodeksu celnego.

Spółka domagała się zwrotu cła uiszczonego w wyższej kwocie z powodu późniejszego przedstawienia dokumentów potwierdzających preferencyjne pochodzenie towaru. Dyrektor Izby Celnej odmówił zwrotu części cła, powołując się na roczny termin do złożenia wniosku wynikający z rozporządzenia. WSA w Poznaniu uchylił tę decyzję, stwierdzając, że przepis rozporządzenia, ograniczający termin do roku, wykracza poza delegację ustawową i narusza Konstytucję RP, a właściwy jest 3-letni termin z Kodeksu celnego.

Sprawa dotyczyła wniosku spółki "A" Sp. z o.o. o zwrot cła, które zostało uiszczone w wyższej kwocie, ponieważ spółka nie dysponowała od razu dokumentem potwierdzającym preferencyjne pochodzenie towarów. Po otrzymaniu dokumentu, spółka złożyła wnioski o uznanie pierwotnego zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, co zostało uwzględnione, stwierdzając nadpłatę cła. Następnie spółka złożyła wniosek o zwrot cła. Dyrektor Izby Celnej odmówił zwrotu części należności, powołując się na uchybienie rocznego terminu do złożenia wniosku o zwrot, wynikającego z rozporządzenia Rady Ministrów. Spółka wniosła skargę do WSA w Poznaniu, argumentując, że rozporządzenie w tej części narusza przepisy Kodeksu celnego i Konstytucję RP, a termin do złożenia wniosku powinien być liczony od dnia doręczenia decyzji weryfikującej zgłoszenie celne, a nie od dnia przyjęcia zgłoszenia. WSA w Poznaniu uwzględnił skargę, uchylając zaskarżoną decyzję. Sąd uznał, że przepis rozporządzenia, który ograniczał termin do złożenia wniosku o zwrot cła do jednego roku w przypadku retrospektywnego zastosowania preferencji celnych, wykraczał poza delegację ustawową zawartą w art. 252 § 1 Kodeksu celnego i naruszał art. 92 Konstytucji RP. Sąd stwierdził, że w takiej sytuacji właściwy jest 3-letni termin do złożenia wniosku o zwrot cła, wynikający z art. 246 § 4 Kodeksu celnego, a nie roczny termin z rozporządzenia. W konsekwencji, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Właściwy jest 3-letni termin z art. 246 § 4 Kodeksu celnego. Przepis rozporządzenia, ograniczający ten termin do roku, wykracza poza delegację ustawową i narusza Konstytucję RP.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepis rozporządzenia regulujący zwrot cła w związku z retrospektywnym zastosowaniem obniżonych stawek celnych wykracza poza delegację ustawową z art. 252 § 1 Kodeksu celnego i narusza art. 92 Konstytucji RP. W związku z tym, odmówiono zastosowania przepisu rozporządzenia i zastosowano 3-letni termin z art. 246 § 4 Kodeksu celnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (9)

Główne

k.c. art. 246 § § 2

Kodeks celny

Należności celne są zwracane, jeżeli w chwili uiszczenia kwota tych należności nie była prawnie należna. Przepis ten jest wzorowany na art. 236 Wspólnotowego Kodeksu Celnego.

k.c. art. 246 § § 4

Kodeks celny

Przewiduje 3-letni termin dla złożenia wniosku o zwrot cła, liczony od powiadomienia o tych należnościach.

Pomocnicze

k.c. art. 252 § § 1

Kodeks celny

Upoważnia Radę Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia innych wypadków zwrotu lub umorzenia należności celnych, trybu, warunków oraz terminu złożenia wniosku.

k.c. art. 13 § § 3

Kodeks celny

Określa przypadki zastosowania preferencji celnych, w tym pkt 4 dotyczący deklaracji eksportera potwierdzającej pochodzenie towaru z UE.

Dz.U. Nr. 170 z 2003r poz. 1653 art. 2 § pkt. 10

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16.09.2003 r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych

Wskazuje na zwrot lub umorzenie należności celnych w przypadku zastosowania retrospektywnych środków taryfowych, o których mowa w art. 13 § 3 Kodeksu celnego.

Dz.U. Nr. 170 z 2003r poz. 1653 art. 6 § ust. 1

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16.09.2003 r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych

Ustanawia roczny termin do złożenia wniosku o zwrot cła, licząc od dnia powiadomienia dłużnika o należnościach.

Konstytucja RP art. 92

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Określa, że rozporządzenia mają służyć wykonaniu ustawy i mogą być wydane tylko na podstawie upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania.

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa podstawy uchylenia decyzji administracyjnej przez sąd administracyjny.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Reguluje zasady zasądzania kosztów postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepis rozporządzenia ograniczający termin do złożenia wniosku o zwrot cła do roku jest niezgodny z ustawą (Kodeksem celnym) i Konstytucją RP. W przypadku retrospektywnego zastosowania preferencji celnych, właściwy jest 3-letni termin do złożenia wniosku o zwrot cła wynikający z Kodeksu celnego. Sąd jest uprawniony do odmowy zastosowania przepisu rozporządzenia niezgodnego z ustawą.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Dyrektora Izby Celnej oparta na rocznym terminie z rozporządzenia. Argumentacja Dyrektora Izby Celnej dotycząca momentu rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wniosku o zwrot cła.

Godne uwagi sformułowania

"Rozporządzenie w tym zakresie narusza art. 92 Konstytucji i art.252 § 1 kodeksu celnego, bowiem zostało ono w tej części wydane z przekroczeniem ustawowego upoważnienia." "Cło uiszczone bez uwzględnienia obniżonej stawki celnej, która mogła być zastosowana tak jak w niniejszym przypadku retrospektywnie (...) należy uznać za taką właśnie należność celną, która w chwili jej uiszczenia nie była prawnie należna, o której mowa w art. 246 § 2 Kodeksu celnego." "Zawarte w art. 252 § 1 Kodeksu celnego upoważnienie dla Rady Ministrów do uregulowania "innych wypadków" zwrotu cała, nie obejmowało zatem sytuacji w której do zwrotu cła dochodzi na skutek retrospektywnego zastosowania obniżonych stawek celnych..." "Akt podstawowy nie będzie miał waloru legalności jeżeli zostanie wydany, tak jak to miało miejsce w niniejszym przypadku, z przekroczeniem upoważnienia zawartego w ustawie."

Skład orzekający

Katarzyna Wolna-Kubicka

przewodniczący sprawozdawca

Maria Kwiecińska

sędzia

Małgorzata Bejgerowska

asystent sędziego

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu należności celnych, zgodność rozporządzeń z ustawami i Konstytucją, zakres delegacji ustawowej dla organów wykonawczych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji retrospektywnego zastosowania preferencji celnych i zgodności rozporządzenia z Kodeksem celnym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii zgodności przepisów wykonawczych (rozporządzenia) z ustawą i Konstytucją, co ma znaczenie dla interpretacji terminów w prawie celnym. Pokazuje, jak sądy mogą kwestionować akty niższej rangi.

Rozporządzenie niezgodne z Konstytucją? WSA w Poznaniu staje w obronie 3-letniego terminu na zwrot cła!

Dane finansowe

WPS: 1690,7 PLN

Sektor

transport

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Po 1135/06 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2007-04-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-12-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Katarzyna Wolna-Kubicka /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Bejgerowska.
Maria Kwiecińska
Symbol z opisem
6305 Zwrot należności celnych
Sygn. powiązane
I GSK 1050/07 - Postanowienie NSA z 2009-03-25
I GSK 179/09 - Wyrok NSA z 2009-06-03
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka ( spr.) Sędziowie WSA Maria Kwiecińska As. sąd. Małgorzata Bejgerowska Protokolant: sekr. sąd. Damian Wojtkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2007r. przy udziale sprawy ze skargi "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu cła I. Uchyla zaskarżoną decyzję, II. Zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej spółki kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Bejgerowska /-/ K. Wolna-Kubicka /-/ M. Kwiecińska WSA/wyr.1 – sentencja wyroku
Uzasadnienie
Przy dokonywaniu zgłoszenia celnego SAD NR [...] z dnia [...] "A" Sp. z o.o. uiściła cło – bez zastosowania preferencji celnych, gdyż nie dysponowała wówczas dokumentem potwierdzającym preferencyjne pochodzenie towarów. Po otrzymaniu tego dokumentu Spółka złożyła do urzędu celnego w dniach: 5 lutego 2004r i 10 maja 2004r wnioski o uznanie pierwotnego zgłoszenia celnego za nieprawidłowe.
Decyzją Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...]. nr [...] uwzględniono w całości wniosek Spółki i uznano za nieprawidłowe przedmiotowe zgłoszenie celne w części dotyczącej preferencji, zastosowanej stawki celnej oraz obliczenia kwoty wynikającej z długu celnego z powodu przedłożenia deklaracji upoważnionego eksportera potwierdzającej preferencyjne pochodzenie towarów z Unii Europejskiej. W decyzji stwierdzono nadpłatę długu celnego w wysokości 2 108, 90 zł.
W dniu 26 stycznia 2005r. do Urzędu Celnego wpłynął wniosek Spółki o dokonanie zwrotu należności celnych, uiszczonych w oparciu o dokument SAD z dnia [...], nr [...].
Wniosek Spółki został przekazany według właściwości do Dyrektora Izby Celnej.
Dyrektor Izby Celnej stwierdzając uchybienie terminu do wniesienia wniosku o zwrot cła poinformował Spółkę o możliwości przedłużenia terminu pod warunkiem udowodnienia, że przyczyna opóźnienia była spowodowana nieprzewidzianymi okolicznościami lub działaniem siły wyższej.
Spółka złożyła wniosek o przedłużenie terminu podnosząc m.in., że brak było podstaw do złożenia wniosku o zwrot cła przed otrzymaniem właściwego dowodu pochodzenia towarów i przed uzyskaniem decyzji o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Spółka zwróciła też uwagę na zwłokę organu podatkowego w wydaniu decyzji o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe
Dyrektor Izby Celnej uwzględnił argumentację Spółki i przedłużył termin do złożenia wniosku o zwrot cła ale jedynie w odniesieniu do tych należności celnych, co do których wniosek o uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe był wniesiony przed upływem 1 roku od daty zgłoszenia celnego SAD. Natomiast w części odnoszącej się do należności celnych, co do których wniosek o uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe był złożony po upływie 1 roku od daty zgłoszenia celnego, Dyrektor Izby Celnej odmówił przedłużenia terminu.
W dniu [...] Dyrektor Izby Celnej działając na podstawie art. 207 ustawy z dnia 29.08.1997- ordynacja podatkowa ( tekst jedn. Dz.U z 2005r Nr 8 poz.60 z późn. zm), art. 250 §1,2,3, art. 252 §1, art. 262 ustawy z dnia 9.01.1997r- kodeks celny ( tekst jedn. Dz.U nr 75 z 2001r poz. 802 z późn. zm) , w związku z § 2 pkt.10, § 6 ust.1,2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.09.2003r w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych ( Dz.U. Nr. 170 z 2003r poz. 1653) i pkt. 14 załącznika do Traktatu Akcesyjnego, podpisanego w Atenach w dniu 16.04.2003r ( Dz.U Nr. 90 z 2004r poz. 864) decyzją nr [...], zwrócił spółce cło w kwocie 418,20 zł i odmówił zwrotu pozostałej części cła w wysokości 1.690,70 zł.
W uzasadnieniu decyzji wskazał między innymi, iż rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie odbywało się z w oparciu o przepisy krajowe tj. normy Kodeksu celnego. W ustawie tej znajduje się legitymacja dla Rady Ministrów ( art. 252 §1) do określenia w drodze rozporządzenia trybu i warunków dokonywania zwrotu należności celnych. W § 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.09.2003r w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych ( Dz.U. Nr. 170 z 2003r poz. 1653) ustanowiono ograniczenia czasowe dla czynności składania wniosku o zwrot cła. Jak wynika z tego przepisu wniosek taki może być złożony najpóźniej przed upływem roku, licząc od dnia powiadomienia dłużnika o tych należnościach. W związku z tym, że wniosek o zwrot cła złożono w dniu 26.01.2005r, a dłużnik został powiadomiony o należnościach w dniu złożenia dokumentu SAD tj. w dniu [...] . organ uznał, że wniosek o zwrot został złożony z naruszeniem terminu określonego w § 6 ust.1 cyt. Rozporządzenia. Wobec czego odmówił zwrotu cła w wysokości 1690,70 zł, tj, w części odnoszącej się do należności celnych, co do których wniosek o uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe był złożony po upływie 1 roku od daty zgłoszenia celnego i co do których Dyrektor Izby Celnej odmówił przedłużenia terminu do złożenia wniosku o zwrot należności celnych.
Odwołanie od powyższej decyzji wpłynęło do Dyrektora Izby Celnej w dniu 4 maja 2006r.
"A" Sp. z o.o. z siedzibą w P. wniosła o uchylenie i zmianę decyzji w części dotyczącej odmowy zwrotu cła. W odwołaniu Spółka podniosła zarzut dokonania błędnej wykładni § 2 pkt. 10 i § 6 ust.1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.09.2003r w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych, naruszającej założenie racjonalności ustawodawcy i postanowień art. 65 Kodeksu Celnego oraz art.21 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego i przyjęcie przez Dyrektora Izby Celnej niewłaściwego momentu, w którym rozpoczyna swój bieg termin do złożenia wniosku o zwrot cła. Odwołująca podniosła, że termin winien być liczony od dnia doręczenia decyzji weryfikującej zgłoszenie celne, a nie od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego.
Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...]. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał m.inn., iż zarejestrowanie należności celnych nastąpiło w dniu objęcia towaru procedurą dopuszczenia do obrotu w oparciu o przyjęte zgłoszenie celne. Organ wyjaśnił, że wydanie decyzji stwierdzającej istnienie nadpłaty cła nie mieści się w ramach pojęcia rejestracji retrospektywnej długu celnego, a co za tym idzie, jej doręczenie nie jest równoznaczne z powiadomieniem dłużnika o dochodzonych od niego należnościach. Owo doręczenie jest poinformowaniem strony o istnieniu nadpłaconej kwoty cła. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wyjaśnił również przyczyny zróżnicowania terminów dotyczących ubiegania się o zwrot cła, zastosowania preferencyjnej stawki celnej i zmiany zapisów zgłoszenia celnego. Przyczyną zmian przepisów w tym zakresie było dążenie do stopniowego ujednolicenia przepisów celnych w Polsce z przepisami obowiązującymi we Wspólnocie Europejskiej. Zdaniem organu nie ma prostej zależności między 3-letnim terminem z art. 65 kodeksu celnego na weryfikację zgłoszeń celnych, a ubieganiem się o zwrot cła. Inne są bowiem przesłanki zwrotu cła, a inne korekty zgłoszenia i nie każda modyfikacja treści dokumentu SAD skutkuje zasadnością zwrotu.
Zdaniem organu II instancji również 2-letni termin na przedłożenie faktury z deklaracją pochodzenia, od dokonania importu produktów, z art. 21 ust. 6 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego, nie jest kompatybilny z terminem zwrotu cła jak i terminem dla weryfikacji zgłoszeń celnych, mimo, że ściśle się z tym ostatnim wiąże. Korzystanie z możliwości stosowania niższych stawek celnych ze względu na pochodzenie towaru powinno odbywać się co do zasady w dniu importu , natomiast korzystanie ze skutkiem wstecznym z tego przywileju powinno mieć miejsce w sytuacjach wyjątkowych i na tyle w krótkim czasie by możliwe było późniejsze skontrolowanie prawidłowości tego działania bez ryzyka przedawnienia dochodzenia ewentualnych należności celnych.
W dniu 23 listopada 2006r. "A" Spółka z o.o. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się jej uchylenia oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi podniosła, iż bezpodstawnie zastosowano w sprawie przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz. U. Nr 170 poz. 1653) wydanego na podstawie art. 252 § 1 Kodeksu celnego (tekst jedn. Dz. U. z 2001r. Nr 75 poz. 802 ze zm.), zamiast przepisy Kodeksu celnego. Zdaniem skarżącej art. 252 § 1 Kodeksu celnego upoważniał Radę Ministrów do określenia "innych wypadków", w których należności celne są zwracane lub umarzane, trybu i warunków dokonywania zwrotu lub umorzenia oraz terminu, w którym może być złożony wniosek o zwrot lub umorzenie należności celnych. Zwrot "inne wypadki", zdaniem skarżącej, jednoznacznie przesądza o uprawnieniu Rady Ministrów do określenia w rozporządzeniu "jedynie takich wypadków zwrotu lub umarzania należności celnych, które nie wynikają z przepisów Kodeksu celnego". Skarżąca wywodziła, iż w świetle art. 92 Konstytucji RP, za niedopuszczalne uznać należy regulowanie rozporządzeniem warunków i terminów zwrotu należności celnych w wypadkach, które wynikają z ustawy. Rozporządzenie w § 2 pkt 10 przewiduje zwrot lub umorzenie należności celnych w przypadku, gdy zastosowano retrospektywnie środki taryfowe, o których mowa w art.13 § 3 pkt 2, 4 i 5 oraz w art. 13 § 2 Kodeksu celnego. Zdaniem skarżącej Rozporządzenie w tym zakresie narusza art. 92 Konstytucji i art.252 § 1 kodeksu celnego, bowiem zostało ono w tej części wydane z przekroczeniem ustawowego upoważnienia. Prawo do zwrotu lub umorzenia należności celnych w przypadku określonym w § 2 pkt 10 Rozporządzenia wynika bowiem z art. 246 kodeksu celnego.
Niezależnie od powyższego skarżąca podniosła również, że prezentowana przez Dyrektora Izby Celnej wykładnia § 6 ust. 1 ww. Rozporządzenia co do początku biegu terminu do złożenia wniosku o zwrot cła jest błędna. Zgodnie z powyższym przepisem, termin do wniesienia wniosku o zwrot cła rozpoczyna swój bieg w dacie powiadomienia dłużnika o należnościach celnych. Prezentowane przez organ administracji stanowisko, doprowadziłoby do podważenia założenia racjonalności ustawodawcy, który dopuszczałby sytuację, w której przed upływem terminu do skorzystania przez importera z prawa do zastosowania retrospektywnie środków taryfowych i żądania wydania decyzji w trybie art. 65 § 4 Kodeksu celnego oraz przed upływem terminu na wydanie tej decyzji, upływałby termin złożenia wniosku o zwrot cła, dla którego decyzja wydana na podstawie art. 65 § 4 stanowi podstawę, bowiem z tej decyzji wynika fakt nienależnego uiszczenia określonej kwoty. Zdaniem skarżącej podstawą do żądania zwrotu cła w przypadku retrospektywnego zastosowania preferencji celnych jest decyzja wydana w trybie art. 65 § 4 Kodeksu celnego, z której dłużnik uzyskuje informację o ostatecznej kwocie długu celnego i kwocie nadpłaty. Dopiero ta decyzja stanowi podstawę uzasadniającą żądanie zwrotu cła, bowiem przed jej wydaniem brak jest podstaw do przyjęcia, by część uiszczonych należności uznać za nienależne. Oczywistym jest, w ocenie skarżącej, że skoro ustawodawca w trybie art. 65 § 4 przewidział możliwość żądania korekty (zmniejszenia) wysokości długu celnego na wniosek dłużnika długu celnego, to celem tej instytucji było umożliwienie dłużnikowi dochodzenia zwrotu nienależnie uiszczonych kwot a więc, termin na złożenie wniosku o zwrot należności nie może zakończyć biegu przed upływem terminu, w którym dłużnik celny może żądać wydania decyzji w trybie art. 65 § 4 Kodeksu celnego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Zaznaczył jednocześnie, iż organ celny nie jest władny stwierdzać niekonstytucyjności przepisów ani samowolnie odstępować od ich stosowania. Organ II instancji podniósł także, iż umiejscowienie w przepisie wykonawczym przypadku zwrotu cła ze względu na retrospektywne zastosowanie środków taryfowych nie było przedmiotem krytyki ani ze strony Trybunału Konstytucyjnego ani też sądów administracyjnych. Ponadto Rozporządzenie jak i Kodeks celny, były przepisami prawa krajowego obowiązującego przed akcesją Polski do Wspólnoty Europejskiej, w związku z tym ujęte w nich konstrukcje nie musiały być ściśle tożsame z przepisami wspólnotowymi.
Wojewódzki sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W niniejszej sprawie nie ma sporu między organami celnymi, a skarżącym co do tego, iż skarżący dokonując odprawy celnej towarów wskazanych w zgłoszeniu celnym SAD Nr [...] z dnia [...] pochodzących z Unii Europejskiej, uprawniony był do korzystania z preferencji celnych określonych w art. 13 § 3 pkt 4 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 – Kodeks celny (tj 2001 Dz. U. Nr 75 poz. 802 ), w związku z czym doszło do weryfikacji zgłoszenia celnego i określenia długu celnego w niższej wysokości niż pierwotnie.
Sporna jest natomiast kwestia jakie przepisy należy stosować dla dokonania zwrotu nadpłaconej należności celnej, w szczególności czy podstawą tego zwrotu winny być przepisy ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. Kodeks celny, a konkretnie art. 246 § 2 K kodeksu celnego, czy też przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 roku w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz. U. Nr 170 poz. 1653). Konsekwencją zastosowania jednej lub drugiej podstawy prawnej jest przyjęcie różnych okresów w których winien być złożony wniosek o zwrot cła.
Artykuł 246 § 4 Kodeksu celnego przewiduje bowiem 3 letni termin dla złożenia wniosku o zwrot cła, liczony od powiadomienia o tych należnościach, natomiast w § 6 ust.1 Rozporządzenia przyjęto, iż termin ten wynosi 1 rok.
Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd podzielił pogląd reprezentowany przez skarżącego, że uprawnienie do żądania zwrotu nadpłaconego cła w związku z retrospektywnym zastosowaniem obniżonej stawki celnej winno być rozpatrywane w świetle przepisu art. 246 § 2 Kodeksu celnego i w konsekwencji uprawnienie to nie jest ograniczone rocznym terminem o którym mowa w § 6 ust. 1 Rozporządzenia, lecz terminem trzyletnim przyjętym w art. 246 § 4 Kodeksu celnego.
Stanowisko powyższe Sąd oparł na następujących przesłankach;
Artykuł 246 § 2 Kodeksu celnego stanowi, że należności celne są zwracane, jeżeli w chwili uiszczenia kwota tych należności nie była prawnie należna lub gdy kwota ta została zarejestrowana pomimo zaistnienia wypadków o których mowa w art. 229 § 3 Kodeksu celnego .
Kwestie zwrotu i umarzania cła zostały również uregulowane Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 roku w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych ( Dz.U. Nr. 170 z 2003r poz. 1653), wydanym w oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 252 § 1 Kodeksu celnego.
Zgodnie z tym przepisem Rada Ministrów może określić w drodze rozporządzenia inne wypadki w których należności celne są zwracane lub umarzane, tryb i warunki dokonywania zwrotu lub umorzenia oraz termin w którym może być złożony wniosek o zwrot lub umorzenie należności celnych.
W § 2 Rozporządzenia wskazano wypadki w których dochodzi do zwrotu i umorzenia cła. Jednym z nich jest sytuacja gdy zastosowano retrospektywne środki taryfowe o których mowa w art. 13 § 3 pkt 2,4 i 5 oraz art. 14 § 2 Kodeksu celnego.
W rozpoznawanej sprawie doszło do retrospektywnego zastosowania obniżonej stawki celnej z uwagi na przedłożenie przez stronę deklaracji eksportera potwierdzającej unijne pochodzenie towaru.
Miała więc miejsce sytuacja o której mowa w art. 13 § 3 ust. 4 Kodeksu celnego wskazana w § 2 pkt 10 Rozporządzenia. Zaistniała sytuacja odpowiadała w ocenie Sądu hipotezie normy prawnej zawartej w art. 246 § 2 Kodeksu celnego. Zobowiązanie do uiszczenia należności celnej stanowi dług celny powstający z mocy prawa i zdefiniowany w art. 3 §1 pkt 2 Kodeksu celnego. O jego wysokości przesądzają elementy kalkulacyjne takie jak pochodzenie towaru, wartość celna oraz taryfa celna istniejące w dacie powstania długu tj. w przypadku przywozu w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego (art. 209 § 2 Kodeksu celnego). Z tą również chwilą następuje z mocy prawa określenie kwoty wynikającej z długu celnego (art. 65 § 2 ust. 2 Kodeksu celnego). Ewentualna późniejsza decyzja określająca kwotę długu celnego będzie jedynie deklaratoryjną, określającą zobowiązanie powstałe z mocy prawa i wywołującą skutki ex tunc czyli od momentu określonego w przepisie prawa (por. Prawo Celne pod redakcją W. Czyżewicza Wyd. C.H. Beck W-wa 2004 str. 302).
Cło uiszczone bez uwzględnienia obniżonej stawki celnej, która mogła być zastosowana tak jak w niniejszym przypadku retrospektywnie (art. 13 4 Kodeksu celnego) należy uznać za taką właśnie należność celną, która w chwili jej uiszczenia nie była prawnie należna, o której mowa w art. 246 § 2 Kodeksu celnego. Treść tego przepisu jest wzorowana na treści art. 236 Wspólnotowego Kodeksu Celnego (WKC) i została wprowadzona do polskiego prawa celnego w ramach harmonizacji tego prawa z prawem wspólnotowym. Wykładnia przepisu art. 246§ 2 Kodeksu celnego nie może więc abstrahować od wykładni przyjmowanej w odniesieniu do analogicznego przepisu prawa unijnego.
Na tle art. 236 WKC wyrażany jest zaś pogląd, że prawnie nienależne są uiszczone lub zaksięgowane należności w przypadku których nie uwzględniono świadectwa lub uprawnienia do korzystania z niższej stawki lub zwolnienia, także wówczas jeżeli zostanie ono przedstawione retrospektywnie (por. Michael Lux Prawo Celne Unii Europejskiej Wyd. BW Szczecin 2004 str. 510, a także powołany w skardze wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-253/99 Bacardi GmBH V Hauptzollmat Bremenharen publ. Lex Omega 83384). Nadpłatę cła będącą wynikiem retrospektywnego zastosowania preferencji celnych – tu obniżonej stawki celnej z uwagi na późniejsze przedstawienie świadectwa pochodzenia również więc na tle artykułu 246 § 2 Kodeksu celnego uznać należy za należność która w dacie jej uiszczenia nie była prawnie należna. W rozpoznawanej sprawie podstawą dla dokonania zwrotu cła stanowić będzie zatem przepis ustawy - art. 246 § 2 Kodeksu celnego regulujący zwrot należności celnych prawnie nienależnych w chwili ich uiszczania.
Zawarte w art. 252 § 1 Kodeksu celnego upoważnienie dla Rady Ministrów do uregulowania "innych wypadków" zwrotu cała, nie obejmowało zatem sytuacji w której do zwrotu cła dochodzi na skutek retrospektywnego zastosowania obniżonych stawek celnych o których mowa w art. 13 § 3 ust. 4 Kodeksu celnego. Nie jest to bowiem w stosunku do art. 246 § 2 Kodeksu celnego inny wypadek "zwrotu cła" .
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 roku w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz. U. 170 poz.1653) regulując zatem ten przypadek zwrotu cła wykracza poza ramy delegacji ustawowej i narusza materię regulowaną ustawą.
W orzecznictwie zarówno Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyrażony był pogląd, że Sądy są uprawnione do badania czy akt podustawowy jest zgodny z ustawą i w przypadku stwierdzenia takiej niezgodności odmówić zastosowania w konkretnej sprawie takiego prawa (Por. m. innymi uchwałę NSA w składzie 7 sędziów z dnia 16 stycznia 2006r.
I OPS 4/05 ONSA i WSA 2006/2/39 oraz orzecznictwo powołane w jej uzasadnieniu).
Akt podstawowy nie będzie miał waloru legalności jeżeli zostanie wydany, tak jak to miało miejsce w niniejszym przypadku, z przekroczeniem upoważnienia zawartego w ustawie.
Takie przekroczenie granic ustawowej delegacji stanowi naruszenie art. 92 Konstytucji RP, zgodnie z którą rozporządzenia mają służyć jedynie wykonaniu ustawy. Ocena, że Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 września 2003r. w części w jakiej reguluje ono zwrot cła w związku z retrospektywnym zastosowaniem obniżonych stawek celnych, narusza przepisy ustawy skutkuje odmową zastosowania przez Sąd tego przepisu, a w konsekwencji prowadzi do uznania, że zaskarżona decyzja, wydana na podstawie § 2 pkt 10 oraz § 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003r., została wydana z naruszeniem przepisów prawa. Wydanie aktu administracyjnego z powołaniem na przepis rozporządzenie, który jest niezgodny z ustawą oznacza wydanie aktu z naruszeniem przepisów wyższej rangi a więc z naruszeniem prawa, nawet jeżeli organowi administracyjnemu nie można postawić zarzutu naruszenia przepisów w toku wydania decyzji (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 16 stycznia 2006r. I OPS 4/05 – ONSA i WSA 2006/2/39).
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd nie odniósł się do zarzutu skarżącej błędnej wykładni § 6 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz. U. Nr 170 poz. 1653), co do początku biegu terminu do złożenia wniosku o zwrot cła, bowiem jak wynika z treści uzasadnienia ww. przepis w ogóle nie znajdował zastosowania w przedmiotowej sprawie.
Z podanych przyczyn, Sąd uznając, że w toku niniejszego postępowania doszło do naruszenia prawa materialnego (art. 246 § 2 Kodeksu celnego) na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na przepisie art. 200 ustawy ppsa.
/-/ M. Bejgerowska /-/ K. Wolna-Kubicka /-/ M. Kwiecińska
D.W.d