III SA/PO 107/25

III SA/Po 107/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-04-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-02-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Mirella Ławniczak /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Ławrynowicz
Zbigniew Kruszewski
Symbol z opisem
6033 Zajęcie pasa drogowego (zezwolenia, opłaty, kary z tym związane)
Hasła tematyczne
Drogi publiczne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 15 kwietnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (sprawozdawca) Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant: st. sekr. sąd. Agnieszka Raczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2025 roku sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 9 stycznia 2025r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia zarządcy drogi oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją dnia 21 listopada 2024 roku, wydaną na podstawie art. 20 ust. 8, art. 40 ust. 1, 2, pkt 2, ust. 3, 4, 5, 6, 10, 12, 13, 16, art. 40d ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych drogach , art. 104 § 1, 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeksu postępowania administracyjnego oraz uchwały Nr 1052 Rady Miasta Konina z dnia 31 stycznia 2024 roku w sprawie ustalenia stawek opłat za zajęcie pasa drogowego (Dz. Urz. Woj. Wielkopolskiego z dnia 6 lutego 2024r., pozycja 1546). Zarząd dróg Miejskich w Koninie nałożył na Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Koninie karę pieniężną za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia zarządcy drogi.
W toku postępowania ustalono nast. stan faktyczny. W dniu 01 czerwca 2020r. P. S. wystąpił do ZDM w [...] z wnioskiem o wydanie zezwolenia na zajęcie pasa drogowego, celem budowy przyłączy wodociągowych i w dniu 09 czerwca 2020r. takie zezwolenie uzyskał. Następnie w dniu 10 czerwca wystąpił z wnioskiem o zajęcia pasa drogowego, celem uzyskania zezwolenia na umieszczenie urządzenia w pasie drogowym. W dniu 16 czerwca 2020r. taka decyzja nr [...] została wydana.
W dniu 1 lutego 2023 roku P. S. wystąpił do Zarządu Dróg Miejskich w [...] z wnioskiem, o jak to określił przepisanie decyzji nr 142/2020r. zezwalającej na umieszczenie przyłączy wodociągowych w pasie drogowym ulicy [...] na nowych właścicieli z dniem 01-01-2024r. Do wniosku dołączył akty notarialne potwierdzające zbycie nieruchomości, decyzję nr [...] z dnia 16.06.2020r., wniosek o wydanie zezwolenia na umieszczenie przyłączy oraz mapę z zaznaczonymi przyłączami. W dniu 1 lutego 2023r. organ wydał decyzje zezwalającą na umieszczenie urządzenia w pasie drogowym, jednocześnie naliczając opłatę nowym właścicielom tj. P. i K. P. . Ci ostatni złożyli odwołanie, w którym podnosili, iż nie są właścicielami urządzeń umieszczonych w pasie drogowym i powołując się na fakt zawarcia umowy nr [...], zawartej w dniu 25 czerwca 2020r. z Przedsiębiorstwem [...] Sp. z o.o., pomiędzy PWiK, a odbiorcą o dostarczanie wody .
W dniu 14 kwietnia 2023r.SKO w [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
W dniu 24 lipca 2023r. zarządca drogi wydał decyzję nr [...] zezwalającą p. O. na umieszczenie urządzenia w pasie drogowym wraz z naliczoną opłatą.
W dniu 4 sierpnia 2023r. do Zarządu Dróg Miejskich wpłynęło odwołanie od ww. decyzji, w którym odwołujący podnieśli, że nie są i nigdy nie byli w posiadaniu urządzeń umieszczonych w pasie drogowym.
SKO w [...] decyzją z dnia 4 września 2023 r, o nr [...],[...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia wskazując, że zaistniała wątpliwość, czy żądanie P. S. z dnia z dnia 1 lutego 2023 roku o "przepisanie" decyzji zezwalającej na zajęcie pasa drogowego może być potraktowane stricte jako wniosek z art.39 ust.1 i 4 oraz art.40 ustawy o drogach publicznych.
W dniu 15 września 2023 r. zarządca drogi stosując się do wytycznych SKO w [...] pismem zwrócił się do P. S. do złożenia wyjaśnień na jakiej podstawie prawnej opiera swoje żądanie zawarte we wniosku z dnia 1 lutego 2023r. Jednocześnie zarządca drogi zwrócił się do PWiK-a o precyzyjne odniesienie do twierdzeń p. O., co do własności przyłącza w związku z zawartą umową. W dniu 28 września 2023 r. P. S. poinformował ,że wnosi o wygaszenie decyzji o zezwoleniu na zajęcie pasa drogowego oraz załączył cztery akty notarialne dot. sprzedaży nieruchomości tj. działek [...],[...],[...],[...] .
Dnia 2 października 2023r. Dyrektor Zarządu Dróg Miejskich w [...] wydał decyzję nr [...] wygaszającą decyzję nr [...] z dnia 16.06.2020r. znak: [...] zezwalającą P. S. na zajęcie pasa drogowego - umieszczenie w ul. [...] urządzenia obcego - przyłączy wodociągowych do działek nr [...], [...], [...], [...].
Natomiast w dniu 4 października wpłynęła odpowiedź od Przedsiębiorstwa [...] Sp. z o.o. odnosząca się do zapisów zawartej umowy. Wyjaśniono ,że przedsiębiorstwo nie jest właścicielem przyłącza wodociągowego umieszczonego w pasie drogowym ul. [...], działka nr [...], a §3 umowy nie przenosi posiadania samoistnego przyłącza, a nadto nie skutkuje przeniesieniem własności żadnego fragmentu przyłącza.
W dniu 6 grudnia 2023r. zarządca drogi wydał decyzję nr [...] zezwalającą p.O. na umieszczenie urządzenia w pasie drogowym wraz z naliczoną opłatą.
W odwołaniu po raz kolejny podniesiono ,że strona nie jest w posiadaniu rzeczonych urządzeń umieszczonych w pasie drogowym.
W dniu 25 marca 2024r. Dyrektor ZDM w [...] wydał decyzje nr [...] skierowaną do Przedsiębiorstwa [...] w [...] wyrażającą zgodę na umieszczenie urządzenia tj. przyłącza wodociągowego jako niezwiązanego z funkcjonowaniem drogi wraz z naliczoną opłatą.
W dniu 12 kwietnia 2024r. do ZDM [...] wpłynęło odwołanie od powyższej decyzji, złożone przez w/w przedsiębiorstwo.
W dniu 22 maja 2024r. Samorządowe Kolegium wydało decyzje Nr [...], uchylającą zaskarżoną decyzję organu I instancji oraz umarzającą to postępowanie. Organ odwoławczy uznał, że postępowanie w sprawie udzielania zezwolenia na zajęcie pasa drogowego jest typowym postępowaniem wszczynanym na wniosek zainteresowanego, a nie z urzędu. Organ administracji może ze względu na szczególnie ważny interes strony wszcząć postępowanie z urzędu także postępowanie w sprawie, w której przepis prawa wymaga wniosku strony. Organ obowiązany jest jednak uzyskać zgodę strony na takie działanie, a w razie jej nieuzyskania - umorzyć postępowanie. Wskazano wytycznych ,że organ I instancji dysponuje instrumentami prawnymi gwarantowanymi przez stosowne przepisy u,d.p., pozwalającymi na podjęcie właściwej reakcji względem wobec zaistniałego stanu faktycznego.
W dniu 24 czerwca 2024r. zarządca drogi ponownie wszczął postępowanie z urzędu wobec PWiK-a w [...], jednocześnie odrębnym pismem zwracając się o wyrażenie zgody na prowadzenie postępowania lub złożenia odrębnego wniosku dotyczącego wydania zezwolenia.
W dniu 28 czerwca 2024r. wpłynęło stanowisko strony , w którym nie wyrażono zgody na prowadzenie postępowanie z urzędu i wniesiono o umorzenie postępowania w całości.
W związku z powyższym Dyrektor ZDM w [...] w dniu 15 lipca 2024r. wydał decyzję nr [...] wobec PWiK-a w [...] umarzającą w całości postępowanie z dnia 24 czerwca 2024r.
Następnie w dniu 11 września 2024r. Dyrektor ZDM w [...] wszczął postępowanie z urzędu wobec tego podmiotu w sprawie nałożenia kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego, poprzez umieszczone urządzenie w pasie drogowym ul. [...], działka ewidencyjny nr [...] tj. przyłącze wodociągowe do działki nr [...], obręb [...], a w dniu 21 listopada 2024 roku wydał decyzję w w/w sprawie. W uzasadnieniu organ wskazał ,że obciążenie odbiorcy usług kosztami utrzymania przyłącza wodociągowego na odcinku zlokalizowanym poza granicami jego nieruchomości jest niedopuszczalne i powinno je ponosić samo przedsiębiorstwo. Przywołano wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2023 r. (sygn. akt II NSKP 27/23), gdzie SN ostatecznie uznał, że nakładanie przez przedsiębiorstwo wodociągowo - kanalizacyjne na odbiorców usług obowiązku utrzymania przyłącza wodociągowego w części leżącej poza granicami ich nieruchomości jest nadużyciem pozycji dominującej i zakazał takiej praktyki. Podkreślono ,że włączenie przyłącza wodociągowego do sieci oznacza przejęcie go w posiadanie przez przedsiębiorstwo wodociągowo - kanalizacyjne, a w konsekwencji obciążenie go także obowiązkiem utrzymania tego przyłącza w części znajdującej się poza granicami nieruchomości odbiorcy usług.
Organ wskazał, że fakt przyłączenia wykonanego przez odbiorcę usług na własny koszt przyłącza do sieci powodowego przedsiębiorstwa, wyrażenie na powyższe zgody przez to przedsiębiorstwo, a następnie porozumienie stron co do tego, że za pomocą sieci powoda, w tym przyłączonego elementu, powód będzie dostarczał wodę i odbierał ścieki od odbiorcy, świadczą o tym, że przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne objęło przyłącze w posiadanie. Trudno bowiem byłoby uzasadnić fakt, że przyłącze jest częścią zakładu, na podstawie art. 49 § 1 k.c., a więc za jego pomocą wykonuje na rzecz odbiorcy usługi, korzysta z niego, a jednocześnie nie jest jego posiadaczem w żadnej formie. I dalej ,że sporny odcinek rurociągu jest siecią w posiadaniu Przedsiębiorstwa, a tym samym Przedsiębiorstwo to zobowiązane jest do ponoszenia kosztów utrzymania. W kosztach utrzymania również objęte są koszty związane z opłatami rocznymi za umieszczenie urządzenia w pasie drogowym. Jednocześnie zarządca drogi w myśl zapisów u.d.p może obciążać takimi opłatami, również w formie kary pieniężnej w wysokości 10-krotności opłaty.
Przedsiębiorstwo złożyło odwołanie od tej decyzji. Zarzuciło naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym:
- art. 40 ust. 12 pkt 1 w zw. z art. 39 ust. 3 ustawy dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 320; dalej jako "ustawa o drogach publicznych" lub "u.d.p.") poprzez ich niewłaściwą wykładnię i uznanie, że obowiązek uzyskania zezwolenia na lokalizowanie w pasie urządzeń obcych może być nałożony również na podmiot inny, niż właściciel lokalizowanego urządzenia, a w konsekwencji, w braku uzyskania takiego zezwolenia przez osobę trzecią, może być ona adresatem decyzji wymierzającej karę, podczas gdy wyłącznie właściciel urządzenia jest zobowiązany do uzyskania takiego zezwolenia i tylko na niego zarządca drogi może nałożyć karę za brak zezwolenia;
- art. 49 §1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 z późn. zm.; dalej jako "k.c.") przez jego błędne zastosowanie i uznanie, że sporne przyłącze wodociągowe weszło w skład przedsiębiorstwa Spółki w wyniku fizycznego i funkcjonalnego zespolenia przyłącza z siecią w celu umożliwienia świadczenia usług oraz, że poprzez ten fakt stało się siecią stanowiącą własność Odwołującej;
- art. 348 oraz 349 k.c. w zw. z art. 6 ust. 2,15 ust. 4 oraz art. 19a ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 757; dalej jako "u.z.z.w.") polegającym na ich niewłaściwym zastosowaniu i przyjęciu, że zawarcie umowy na zaopatrzenie w wodę, przyłączenie nieruchomości odbiorcy usług do sieci oraz wydanie warunków technicznych przyłączenia do sieci przez Spółkę stanowią element dwustronnej czynności prawnej przeniesienia posiadania przyłącza wodociągowego, podczas gdy przedsiębiorstwo realizując powyższe czynności wyłącznie wypełnia ustawowe nakazy i w żadnym razie poprzez te działania nie wyraża woli przyjęcia posiadania przyłącza; naruszenie prawa procesowego, w tym:
- art. 7, 77 80 k.p.a. przez brak wszechstronnego i należytego rozważenia całokształtu materiału dowodowego zebranego w aktach postępowania i dokonanie dowolnej oraz wybiórczej jego oceny, przejawiającej się w nieuprawnionej ocenie, że fragment spornego przyłącza wodociągowego stanowi sieć, błędnej ocenie, że nabywcy nieruchomości, w której posadowione jest przyłącze wodociągowe nie nabyli własności tego przyłącza wraz z nabyciem nieruchomości, pominięcie, że umowa nr [...] zawarta pomiędzy stronami nie przeniosła obowiązku utrzymywania przyłącza wodociągowego na Spółkę w żadnym zakresie, a stanowi jedynie wyraz ustalenia przez strony umowy zasad usuwania awarii przyłącza wodociągowego będącego własnością i w posiadaniu odbiorcy usług;
- art. 107 § 1 pkt 6 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 8 §1 k.p.a. przez niezawarcie przez Organ I instancji w zaskarżonej decyzji uzasadnienia faktycznego i prawnego spełniających wymogi określone prawem, w postaci braku przedstawienia własnego toku rozumowania i procesu subsumpcji dokonanych przez Organ I instancji w toku postępowania administracyjnego; c.
- art 8 §2 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w sposób niebudzący zaufania obywateli do organów administracji publicznej, wymierzającej Odwołującej karę za brak zezwolenia na lokalizowanie w pasie urządzeń obcych w postaci przyłącza wodociągowego, chociaż dotychczas Organ I instancji nigdy nie żądał od Spółki legitymowania się tego rodzaju zezwoleniem i konsekwentnie od lat egzekwował ten obowiązek od właścicieli przyłączy wodociągowych, czyli odbiorców usług.
W uzasadnieniu wskazano m.in., że z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy oraz twierdzeń skarżącej wynika, że podejmowała ona próby wykazania, że pozostawione w pasie drogowym przyłącza - wodociągowe i energetyczne nie stanowią jej własności. Natomiast jeśli chodzi o prawnorzeczowy status urządzeń przesyłowych, to są one własnością osoby, która je wybudowała i to niezależnie od uprawnień przysługujących jej do nieruchomości i w tym zakresie odwołujący przywołał uchwałę Sądu Najwyższego z 13 lipca 2011r., III CZP 26/11, OSNC 2012 nr 1, poz. 8; wyrok Sądu Najwyższego z 19 listopada 2014r., II CSK 169/14, LEX nr 1604626 i powołane tam orzecznictwo. Podłączenie przyłącza kanalizacyjnego do urządzeń przedsiębiorstwa sieciowego nie zmienia zatem statusu własnościowego przyłączanych urządzeń . Podkreślono ,że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bez wątpienia, że nigdy nie doszło do przeniesienia własności przewodu na jej rzecz, w jakiejkolwiek formie i na jakiejkolwiek podstawie. W konsekwencji odwołujący , nie może być adresatem zaskarżonej decyzji. Zdaniem odwołującego organ I instancji w sposób arbitralny i bez przeprowadzenia jakiegokolwiek wywodu prawnego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy przyjął, że przyłącze należące do p. O. w części oraz w nieokreślonym momencie przekształciło się w sieć. Podkreślono ,że nawet przy założeniu, że nie tylko właściciel urządzenia znajdującego się w pasie drogowym może być adresatem obowiązków wskazanych w art. 39 i 40 ustawy o drogach publicznych, to z żadnych innych okoliczności również nie można wywodzić obowiązku Spółki do utrzymania przedmiotowego przyłącza wodociągowego poza granicami nieruchomości p. O. . Nie może to wynikać w szczególności ani z bezpodstawnego uznania, że strony przeniosły na Spółkę posiadanie przyłącza, ani z próby zmiany kwalifikacji prawnej tego przyłącza (lub jego części) na sieć. Organ pomija, że §3 Umowy pomiędzy p.Opasiak, a przedsiębiorstwem stanowi tylko i wyłącznie materialny wyraz umownego sposobu określenia warunków usuwania awarii przyłączy, w ślad za powołanym już art. 6 ust. 3 pkt 3a u.z.z.w. Postanowienie to kształtuje podział obowiązków eksploatacyjnych pomiędzy stronami tj. określa podmiot odpowiedzialny za usunięcie awarii w zależności od miejsca jej powstania na przewodzie wodociągowym stanowiącym przyłącze. "Granica posiadania", o której mowa w § 3 Umowy odnosi się więc jedynie do określenia, który podmiot zobowiązany jest do zapewnienia prawidłowego działania przyłącza w jego zakresie przestrzennym ustalonym zgodnie z obowiązującą definicją legalną. Zawarte przez strony porozumienie zatem wyraźnie nie zawiera jakichkolwiek oświadczeń dotyczących przeniesienia władztwa nad przyłączem wodociągowym.
Decyzją dnia 9 stycznia 2025 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podzielono tak ustalenia faktyczne, jak i ocenę prawna dokonaną przez Zarząd Dróg Miejskich . W uzasadnieniu wskazano ,że jak wynika z analizy przepisów art.12 pakt 1,2 i 3 ustawy o drogach publicznych ,decyzja o wymierzeniu kary pieniężnej jest decyzją związaną , zatem przypadku stwierdzenia zajęcia pasa bez zezwolenia na zarządcy drogi spoczywa obowiązek wymierzenia kary pieniężnej, niezależnie od motywów ,jakimi kierował się zajmujący pas drogowy. Niezbędne jest jedynie wykazanie znamion dzia łania lub zaniechania zajmującego pas drogowy. Uwzględniając treść wydanych w sprawie decyzji, aktu notarialnego z dnia 19 czerwca 2020r, na mocy którego p. O. nabyli własność nieruchomości od P. S., treść umowy z dnia 25 czerwca 2020 r. zawartą pomiędzy p. O. ,a skarżącym , uznać należało zdaniem organu , że koniecznym jest ustalenie – kto i w jakim okresie posiadał w pasie drogowym przedmiotowe przyłącze. Organ przyjął ,że dokumentacja zgromadzona w aktach sprawy nie pozwala na przyjęcie ,ze osoba która wybudowała przyłącze dokonała przeniesienia jego własności na rzecz innych osób. W sytuacji więc, gdy ustawodawca nie uregulował przejścia praw i obowiązków na nabywcę nieruchomości , wydanie decyzji na poprzedniego właściciela nie jest wystarczającą podstawą do przeniesienia ich na nabywcę nieruchomości. Dalej organ wskazał ,że zapisy umowy z dnia 25 czerwca 2020 roku pozwalają na przyjęcie ,że przedsiębiorstwo zrównał grancie posiadania z obowiązkami eksploatacyjnymi, jednocześnie jasno wskazując ,ze punktem rozdziału w tym zakresie jest granica pomiędzy działką o nr ew. [...] oraz o nr ew. [...].Organ podkreślił, że sporny fragment sieci wodociągowej , umiejscowiony w pasie drogowym został w w/w umowie opisany jako "urządzenia wodociągowe" będące w eksploatacji przedsiębiorstwa, a obowiązki eksploatacyjne nałożone w zakresie dostarczania wody, a nie wyłącznie w zakresie usuwania awarii. Zdaniem organu nawet wskazane w odwołaniu względy praktyczne czy ekonomiczne jedynie potwierdzają wręcz ,że poza granicami nieruchomości prywatnej część sieci wodociągowej podlega odmiennemu traktowaniu.
Dalej organ dokonał wykładni przepisów 15 w zw. z art. 2 pkt 7 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków przyjmując, że przy ustalaniu związku pomiędzy przyłączem , a siecią zewnętrzną należy brać pod uwagę zadania , które mają być realizowane przez przedsiębiorstwo, a także możliwość gospodarczego wykorzystania urządzeń przez właściciela przedsiębiorstwa. W sferze faktycznej włączenie przyłącza do sieci powoduje ,że przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne wchodzi w jego posiadanie. Organ przywołał w tym zakresie orzeczenia wojewódzkich sądów administracyjnych. Dalej uwzględniając definicję sieci określoną w art. 2 pkt 7 u.z.z.w i w oparciu o orzeczenie WSA w Szczecinie z dnia 5 licpa 2017 r, sygn. II SA/Sz 485/17 przyjał, że prawidłowa wykładnia definicji przyłącza wodociągowego prowadzi do wniosku ,ze najdalej drugim końcem przyłącza wodociągowego jest granica nieruchomości przyłączanej do0 sieci wodociągowej. Uznanie bowiem, że przyłącze części przewodu ,wykraczającej poza granice nieruchomości prowadziłoby do sytuacji , ze właściciel działki , będący właścicielem przyłącza winien być wyposażony w osobny tytuł prawny do wkroczenia na cudze nieruchomości. Dalej wywiódł, że o ile definicja przyłącza odwołuje się do kryteriów czysto technicznych, o tyle w przypadku sieci punkt ciężkości jest położony na prawną kategorię "posiadania". Dlatego można przyjąć, że zasadniczym kryterium wyznaczającym co jest siecią ,a co przyłączem jest to, kto faktycznie daną rzeczą włada. Sieć ze swej istoty podlega stałej rozbudowie i jej zasięg terytorialny ulega ciągłym zmianom w zależności od tego ,w którym momencie oceniany jest stan posiadania przedsiębiorstwa wodnokanalizacyjnego. Jeżeli bowiem w wyniku realizacji budowy przyłącza dojdzie do jego zespolenia z istniejącą siecią, to przyłącze przekształci się w element sieci. W rozumieniu u.z.z.w przyłączem wodociągowym jest zatem odcinek przewodu łączącego instalację wewnętrzną z siecią, ale tylko do granicy nieruchomości, poza granicą nieruchomości dalsza część przewodu stanowi element sieci. Status prawny urządzeń przyłączonych do sieci jest uzależniony od tego, czy urządzenia te staną się częścią składową instalacji. Do przejścia własności przyłącza wodociągowego dochodzi, gdy jest ono ściśle związane z siecią zewnętrzną .trudno uznać przyłącze za cześć składową instalacji wewnętrznej odbiorcy ,skoro służy połączeniu tej właśnie stancji z siecią przedsiębiorstwa., a przy tym wykracza poza granice nieruchomości odbiorcy.
W konsekwencji organ uznał, że zgodnie z ustaloną linią orzeczniczą odpowiedzialność administracyjna za zajęcie pasa drogowego powinna obciążać podmiot , który faktycznie zajął pas drogowy bez zezwolenie. Stroną jest bowiem co do zasady właściciel urządzenia usytuowanego w pasie drogowym , on jest bowiem podmiotem stosunku publicznoprawnego w relacji z organem administracyjnym.
Strona skorzystała z prawa skargi do WSA w Poznaniu. W skardze podniosła zarzuty tożsame z podniesionymi w odwołaniu a dodatkowo podniosła naruszenie art. 140 k.c i 226 k.c polegające na ich błędnej wykładni i zrównaniu prawa własności oraz posiadania , przejawiające się w wymiennym stosowaniu pojęć w uzasadnieniu decyzji. Także naruszenie art. 6 Kpa poprzez wydanie rozstrzygnięcia bez oparcia na przepisach prawa i uznaniu ,że p.O. mogli przenieść na skarżącą prawo do spornego przyłącza, art.6 kpa w zw z art. 15 ust.2 u.z.z.w polegające na błędnej wykładni i przyjęciu, że przepis ten należy traktować jako nakładający na osobę ubiegającą się o przyłączenie do sieci wyłącznie obowiązek finansowego i organizacyjnego zastąpienia przedsiębiorstwa w realizacji brakującego docinka sieci, art. 6 Kpa w zw. z art.2 pakt 6 i 7 u.z.z.w poprzez błędną wykładnię i uznanie ,ze elementami sieci wodociągowej są wszelkie przewody wodociągowe pod tym tylko warunkiem, że znajdują się w pasie drogi publicznej, a więc w oderwaniu od brzmienia obowiązujących przepisów prawa , podczas gdy obowiązująca definicja przyłącza nie rozróżnia takich przewodów.
W uzasadnieniu wskazano ,że poza sporem winno być, iż to właściciel spornego przyłącza jest jedynym podmiotem legitymowanym do bycia adresatem decyzji administracyjnej w sprawie. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego natomiast w ocenie Skarżącej wynika bez wątpienia, że nigdy nie doszło do przeniesienia własności przewodu na jej rzecz, w jakiejkolwiek formie i na jakiejkolwiek podstawie. W konsekwencji, nie może być w niniejszej sprawie adresatem zaskarżonej decyzji.
Uzasadnienie decyzji zasadza się na bezpodstawnym przekonaniu, jakoby odbiorca usług nie miał możliwości lub zdolności do utrzymywania przyłącza stanowiącego jego własność w pasie drogowym, które samodzielnie w tym pasie zrealizował, które posiada, którego nie zbył oraz, za które zgodnie z przepisami prawa powszechnie obowiązującego odpowiada, na całej długości.
.
Podkreślono ,że na gruncie art. 15 ust. 2 u.z.z.w. nie ma wątpliwości, że realizację budowy przyłączy do sieci zapewnia na własny koszt osoba ubiegająca się o przyłączenie nieruchomości do sieci. Przyłącze wodociągowe wybudowane przez odbiorcę usług (inwestora), co oczywiste, staje się własnością osoby, która je wybudowała na swój koszt i własnym staraniem. Żadne późniejsze zdarzenia (z wyłączeniem, co oczywiste, wprost przeniesienia własności całego przewodu w myśl art. 49 § 2 k.c.) nie powodują zmiany statutu prawnorzeczowego przyłącza na całym jego odcinku i przebiegu, na jakim zostało ono wybudowane pierwotnie przez osobę przyłączającą nieruchomość do sieci, a organ swoje stanowisko operia na odosobnionym orzeczeniu WSA w Łodzi.
Skarżący kwestionuje ,że celem istnienia przyłącza jest doprowadzanie wody czy odprowadzanie ścieków z instalacji wewnętrznej odbiorcy usług przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne. Przeciwnie, celem przyłącza jest dobrowolne skorzystanie przez właściciela nieruchomości z dobrodziejstwa wybudowanej infrastruktury technicznej (urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych, w tym sieci) i umożliwienie mu korzystania z usług na podstawie umowy po podłączeniu nieruchomości do tej infrastruktury
Organ, podobnie jak Organ I instancji, w sposób arbitralny i bez przeprowadzenia jakiegokolwiek wywodu prawnego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy przyjął, z niewyjaśnionych Spółce względów, że przyłącze należące do p.O. (nabyte od poprzedniego właściciela, który poniósł koszty jego budowy) w części oraz w nieokreślonym momencie przekształciło się w sieć. .
Wskazano też sprzeczność organu polegającą na uznaniu ,że skoro na mocy umowy sprzedaży nieruchomości stanowiącej działkę o numerze o numerze [...], ob. [...], gmina Miasto [...] (rep. A [...]), p. O. nigdy nie nabyli własności przyłącza, to nie mogli oni rozporządzić prawem własności tego przyłącza.
Przyłącze to albo pozostaje składową nieruchomości i dzieli jej los prawny, zgodnie z art. 47 k.c., albo stanowi odrębną od sieci oraz nieruchomości rzecz ruchomą zgodnie z art. 49 §1 k.c. W każdym wypadku pozostaje własnością p. O. . .
Nawet przy założeniu, że nie tylko właściciel urządzenia znajdującego się w pasie drogowym może być adresatem obowiązków wskazanych w art. 39 i 40 ustawy o drogach publicznych, to z żadnych innych okoliczności również nie można wywodzić obowiązku Spółki do utrzymania przedmiotowego przyłącza wodociągowego poza granicami nieruchomości p. O. . Nie może to wynikać w szczególności ani z bezpodstawnego uznania, że strony przeniosły na Spółkę posiadanie przyłącza, ani z próby zmiany kwalifikacji prawnej tego przyłącza (lub jego części) na sieć.
Zestawienie powyższych przepisów, uwzględniające definicję przyłącza wodociągowego wykraczającego poza granice nieruchomości odbiorcy usług wyrażoną przez powiększony skład Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2017 r., pokazuje konsekwencję ustawodawcy w wiązaniu skutków prawnych z posiadaniem przyłącza przez odbiorcę usług i w niewskazywaniu skutków prawnych sytuacji, gdy posiadaczem przyłącza jest przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne. Z tego z kolei można i należy wywieść wnioski, że (i) z żadnej normy prawnej nie wynika, aby przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne stawało się z mocy prawa posiadaczem przyłącza oraz, że (ii) regułą (standardem) jest pozostawienie posiadania przyłącza w rękach odbiorcy usług, (iii) strony umowy mogą dowolnie umownie przenieść obowiązek utrzymania przyłącza na przedsiębiorstwo wodociągowo- kanalizacyjne albo uregulować zasady usuwania awarii przyłącza, bez przenoszenia obowiązku jego utrzymania na przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne.
Za źródło przeniesienia posiadania przyłącza nie można uznać też tego tylko, że za pomocą przyłącza przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne dostarcza wodę oraz odbiera ścieki. Tym bardziej, że zgodnie z art. 15 ust. 4 u.z.z.w. oraz art. 6 ust. 2 u.z.z.w. przedsiębiorstwo wodociągowo- kanalizacyjne, po spełnieniu określonych tam warunków, ma obowiązek przyłączenia nieruchomości odbiorcy do sieci, a następnie zawarcia z odbiorcą umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków. Gdyby powyższe czynności, dokonane w wykonaniu ustawowego nakazu, miały przesądzać o obowiązku przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego do utrzymania przyłącza, to przepisy art. 5 ust. 2 oraz art. 6 ust. 3 pkt 3a u.z.z.w. byłyby całkowicie zbędne.
W ustawie o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków ustawodawca w sposób wyraźny wprowadził dychotomiczny podział elementów infrastruktury służącej do prowadzenia działalności z zakresu zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków na: 1) sieci (art. 2 pkt 7 u.z.z.w.), które zaliczają się do urządzeń kanalizacyjnych (art. 2 pkt 14 u.z.z.w.) albo urządzeń wodociągowych (art. 2 pkt 16 u.z.z.w.), oraz na 2) przyłącza (kanalizacyjne - art. 2 pkt 5 u.z.z.w. oraz wodociągowe - art. 2 pkt 6 u.z.z.w ), które nie są objęte definicją urządzeń wodociągowych lub urządzeń kanalizacyjnych.
Dokonując natomiast prawidłowej i konsekwentnej wykładni przepisów należy stwierdzić, że zgodnie z art. 15 ust. 2 oraz 5 ust. 2 przywołanej ustawy, istnieje jasny podział obowiązków między przedsiębiorstwem wodociągowo - kanalizacyjnym, a odbiorcami usług w zakresie budowy i utrzymania infrastruktury wodociągowej i kanalizacyjnej. Wprowadzanie powyższych norm przez ustawodawcę nie miałoby żadnego uzasadnienia, gdyby posiadanie przyłączy przechodziło z chwilą ich włączenia do sieci w posiadanie przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego w całości lub w nieokreślonej części.
Oba wskazane przepisy byłyby zupełnie zbędne dlatego, że z chwilą włączenia przyłącza do sieci odbiorca przestawałby być jego posiadaczem. Taka wykładnia jest sprzeczna z jedną z podstawowych zasad interpretacji przepisów prawnych zakładających racjonalność ustawodawcy.
Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko.
.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).
Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych (t.j. Dz.U. 2021.1376).
Zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy : zabrania się dokonywania w pasie drogowym czynności, które mogłyby powodować niszczenie lub uszkodzenie drogi i jej urządzeń albo zmniejszenie jej trwałości oraz zagrażać bezpieczeństwu ruchu drogowego. W szczególności zabrania się: lokalizacji obiektów budowlanych, umieszczania urządzeń, przedmiotów i materiałów niezwiązanych z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego.
Sąd zawsze jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona, i nie może swoimi ocenami prawnymi "wkraczać" w sprawę nową w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania przed organem administracji i wydawanych w nim aktów. Przy tym pojęcie "sprawa" występuje tu w znaczeniu materialnym, a nie procesowym. Granice sprawy sądowoadministracyjnej są wyznaczone m.in. przez prawną formę działania administracji, będącą przedmiotem zaskarżenia. Skoro, w rozpoznawanej przez sąd sprawie przedmiotem skargi było rozstrzygnięcie organu administracji w sprawie nałożenia kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia, to ta sprawa jest przedmiotem rozpoznania, a nie sprawa wydania zezwolenia na umieszczenie w pasie drogowym urządzenia niezwiązanego z funkcjonowaniem drogi w oparciu o art. 40 ust.2 pkt 2 ustawy o drogach publicznych.
Wyznaczony i podlegający kontroli sądu zakres działań administracji publicznej dot. nałożenia kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia ukształtowany został przez nast. zdarzenia prawnoadministracyjne. Po pierwsze od dnia 21 maja 2024 roku tj. na mocy ostatecznej decyzji SKO p. O. nie są już stroną postępowania wszczętego w sprawie nałożenia kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia. Orzeczeniem tym nakazano również wszczęcie postępowania urzędu, a było nim wyłącznie postępowanie dot. nałożenia kary pieniężnej, a nie zezwolenia na lokalizację w pasie drogowym przyłącza wodociągowego. Pod drugie na mocy wygaśnięcia z dniem 31 grudnia 2023 roku decyzji zezwalającej poprzedniemu właścicielowi na umieszczenie spornego urządzenia w pasie drogowym. Tym samym nie zaistniała wobec aktualnych właścicieli przesłanka przeniesienia praw i obowiązków wynikających z zezwolenia na przyłączenie instalacji sanitarnej .
Skoro jak wyżej wskazano sprawa dotyczy nałożenia kary pieniężnej na podst. art. 40 ust.12 ustawy o drogach publicznych, a nie wydania zezwolenia na umieszczenie urządzenia niezwiązanego z funkcjonowaniem drogi , czyli w oparciu o art. 40 ust.2 pkt 2 ustawy o drogach publicznych, to ustalenie charakteru spornego urządzenia czy jego prawnorzeczowy status związane jest wprost z podłączeniem przyłącza do urządzeń przedsiębiorstwa i skutków w postaci opłaty. Natomiast w zakresie zajęcia pasa drogowego bez zezwoelnia sąd podziela jednolitą już linię orzeczniczą sądów administracyjnych, że wprawdzie podłączenie przyłącza kanalizacyjnego do urządzeń przedsiębiorstwa sieciowego nie zmienia statusu własnościowego przyłączanych urządzeń (por. uchwała Sądu Najwyższego z 8 marca 2006 r., III CZP 105/05, oraz wyrok Sądu Najwyższego z 13 maja 2004 r., III SK 39/04), ale wywołuje ten skutek, że dochodzi do zerwania z zasadą superficies solo cedit. Przyjmuje się więc wprost, że do zastosowania art. 49 § 1 k.c. wystarczający jest sam fakt połączenia urządzeń z urządzeniami przedsiębiorstwa sieciowego (por. uchwała Trybunału Konstytucyjnego z 4 grudnia 1991 r., W 4/91, OTK 1991/22, s. 236; wyrok Sądu Najwyższego z 13 stycznia 1995 r., III CZP 169/94, OSNC 1995, Nr 4, poz. 64). Kolejnym skutkiem prawnorzeczowym połączenia przyłącza z siecią jest powstanie odrębnej od nieruchomości gruntowej (której częścią składową byłoby takie urządzenie stosownie do art. 191 k.c.) rzeczy ruchomej, o własności której rozstrzyga art. 49 § 2 k.c. Tym samym przyłącze wodociągowe po jego podłączeniu do sieci należy traktować jako element składowy sieci. Zgodnie natomiast z art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary , gazu , energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. Osoba, która poniosła koszty budowy urządzeń, o których mowa w § 1, jest ich właścicielem, może żądać, aby przedsiębiorca, który przyłączył urządzenia do swojej sieci, nabył ich własność za odpowiednim wynagrodzeniem, chyba że w umowie strony postanowiły inaczej. Z żądaniem przeniesienia własności tych urządzeń może wystąpić także przedsiębiorca.
Sąd Najwyższy we wskazanej wyżej uchwale z dnia 8 marca 2006 r. stwierdził wprawdzie , że przepis art. 49 k.c. nie stanowi samoistnej podstawy prawnej przejścia urządzeń służących do doprowadzania lub odprowadzania wody, pary, gazu, prądu elektrycznego oraz innych podobnych urządzeń na własność właściciela przedsiębiorstwa przez ich połączenie z siecią należącą do tego przedsiębiorstwa. Przyjął jednakże ,że "przyłącze spaja dwie odrębne całości prawne - instalację należącą do sieci, czyli instalację zewnętrzną, oraz instalację wewnętrzną ". Granica między obu tymi instalacjami jest zarazem granicą własności urządzeń. Przyłącze jest z kolei elementem łączącym te dwie odrębne całości, silnie związanym fizycznie i funkcjonalnie z instalacją zarówno zewnętrzną, jak i wewnętrzną. Z tej właśnie przyczyny trudno ustalić, czy przyłącze z chwilą jego przyłączenia do sieci staje się częścią składową instalacji zewnętrznej, czy też pozostaje częścią składową instalacji wewnętrznej. Problematyka oznaczenia przyłączy kanalizacyjnych i wodociągowych oraz ich własności była przedmiotem sądowej analizy także w poźniejszym okresie. I tak w uchwale z 2 czerwca 2017 r. sygn. III SZP 2/16 Sąd Najwyższy stwierdził, że za potraktowaniem przyłącza jako elementu składowego sieci, po jego przyłączeniu do sieci, przemawia definicja sieci z art. 2 pkt 7 u.z.z.w. Skoro siecią są przewody w posiadaniu przedsiębiorstwa, które służą do dostarczania wody albo odprowadzania ścieków, to wskutek przyłączenia do sieci możliwe jest odprowadzanie cieczy od odbiorcy usługi. Najpóźniej z chwilą połączenia urządzenia z siecią przedsiębiorstwa sieciowego, obejmuje ono władztwo nad urządzeniem w celach związanych z działalnością przesyłową. Połączenie sieci z instalacją wewnętrzną w nieruchomości ma na celu zapewnienie dostarczania mediów odbiorcy, zatem przyłącze ściśle wiąże się z funkcjami wykonywanymi przez sieć wodociągową albo kanalizacyjną (M. Balwicka-Szczyrba, 1.2.2. Urządzenia przesyłowe - zagadnienia szczegółowe [w:] Korzystanie z nieruchomości przez przedsiębiorców przesyłowych - właścicieli urządzeń przesyłowych, LEX 2015), zaś granica między instalacją wewnętrzną a instalacją zewnętrzną jest jednocześnie granicą własności urządzeń należących, z jednej strony do podmiotu przyłączanego, a z drugiej właściciela sieci (R. Trzaskowski: Z problematyki stosunków własnościowych na tle art. 49 kodeksu cywilnego, Kwartalnik Prawa Prywatnego z 2001 r. z. 3, s. 581). Dlatego przyłącze powinno wchodzić ostatecznie w skład sieci, ponieważ służy do odprowadzania ścieków, jest przewodem i jest wykorzystywane w tym celu przez przedsiębiorstwo sieciowe (Uchwała SN(7) z 2 czerwca 2017 r., sygn. akt III SZP 2/16, OSNP 2018, nr 1, poz. 10).
W tej samej uchwale SN zauważył, że o ile definicja przyłącza odwołuje się do kryteriów czysto technicznych, o tyle w przypadku definicji sieci punkt ciężkości jest położony na prawną kategorię "posiadania". Z tego powodu można przyjąć, że zasadniczym kryterium wyznaczającym co jest siecią, a co przyłączem jest to, kto faktycznie daną rzeczą włada. Jeśli więc można przyjąć, że definicja z art. 2 pkt 7 u.z.z.w. odwołuje się do pewnego stanu faktycznego istniejącego w przestrzeni, to ani ten przepis, ani też żaden inny przepis tej ustawy nie określa temporalnie, w jaki sposób data zasięgu posiadania decyduje o określeniu sieci. Jak się więc zdaje, o kwalifikacji przewodów kanalizacyjnych (a także wodociągowych) wraz z uzbrojeniem i urządzeniami, którymi odprowadzane są ścieki (lub którymi dostarczana jest woda) jako sieci, każdorazowo decyduje moment, w którym elementy składające się na sieć są oceniane. Takie założenie jest zaś uprawnione zwłaszcza z tej przyczyny, że sieć z istoty swej podlega stałej rozbudowie w zakresie uzgodnionym w wieloletnim planie rozwoju i modernizacji (por. art. 15 ust. 1 i art. 21 u.z.z.w.), a zatem jej zasięg terytorialny (przestrzenny) ulega ciągłym zmianom. Podział odcinków przewodu kanalizacyjnego (a także wodociągowego) na stanowiące przyłącze i te, które są elementami sieci, nie ma więc charakteru dychotomicznego w tym znaczeniu, że jest niezmienny bez względu na moment ich definiowania, lecz ulega zmianom w zależności od tego, w którym momencie oceniany jest stan posiadania przedsiębiorstwa wodnokanalizacyjnego. Jeżeli bowiem w wyniku realizacji budowy przyłącza dojdzie do jego zespolenia z istniejącą (w tym momencie) siecią, to przyłącze przekształci się w element sieci (uchwała SN(7) z 22 czerwca 2017 r., sygn. akt III SZP 2/16, OSNP 2018, nr 1, poz. 10).
Odwołać się w tym miejscu warto także do uchwały SN z 13 lipca 2011 r., sygn. akt III CZP 26/11, w uzasadnieniu której sformułowano pogląd, iż "według art. 49 § 2 k.c., wykazanie faktu poniesienia kosztów budowy rozstrzyga o własności urządzeń, które w wyniku połączenia z siecią przedsiębiorstwa nie należą już do części składowych nieruchomości i uzyskują status samoistnych rzeczy ruchomych, wchodzących w skład przedsiębiorstwa", oraz że "zdarzeniem prawnym, którego skutkiem jest nabycie własności urządzeń określonych w art. 49 § 2 k.c., jest sfinansowanie ich budowy. Oznacza to, że podmiotem roszczenia przysługującego na podstawie art. 49 § 2 k.c. jest osoba, która poniosła koszty budowy urządzeń wchodzących w skład przedsiębiorstwa, stając się ich właścicielem, niezależnie - jak trafnie podkreśla się w piśmiennictwie - od przysługujących jej uprawnień do nieruchomości" (por. także wyrok SN z 19 listopada 2014 r., sygn. akt II CSK 169/14).Wskazując na powyższe , sad podziela stanowisko organu ,że status prawny urządzeń przyłączonych do sieci jest uzależniony od tego, czy urządzenia te staną się częścią składową instalacji , stąd za bezpodstawne sąd uznał uzasadnienie zarzutów skargi kwestionujące fakt technicznego i funkcjonalnego połączenia przyłącza z siecią. Należy przyjąć w ślad za organem, że do przejścia własności przyłącza wodociągowego dochodzi, gdy jest ono ściśle związane z siecią zewnętrzną.
Z zebranego przez organ materiału dowodowego wynika , że właścicielem przyłącza jako rzeczy ruchomej, która weszła w skład sieci był poprzedni właściciel nieruchomości, który budowę przyłącza sfinansował i uzyskał decyzję zezwalającą na umieszczenie urządzenia w pasie drogowym. Brakuje natomiast wbrew zarzutom skargi dowodów potwierdzających, że właścicielem przyłącza są p.O. . W żadnym razie takim dokumentem nie jest umowa sprzedaży nieruchomości, która nie wspomina nic o przyłączu zlokalizowanym poza granicami nabywanej nieruchomości. Okoliczność, że przyłącze obsługuje nieruchomość stanowiącą ich własność nie oznacza, że jest jego własnością.
Skoro , jak wyżej wskazano siecią są przewody w posiadaniu przedsiębiorstwa, które służą do dostarczania wody albo odprowadzania ścieków, to wskutek przyłączenia do sieci możliwe jest odprowadzanie cieczy od odbiorcy usługi. Najpóźniej z chwilą połączenia urządzenia z siecią przedsiębiorstwa sieciowego obejmuje ono władztwo nad urządzeniem w celach związanych z działalnością przesyłową. Połączenie sieci z instalacją wewnętrzną w nieruchomości ma na celu zapewnienie dostarczania mediów odbiorcy, zatem przyłącze ściśle wiąże się z funkcjami wykonywanymi przez sieć wodociągową albo kanalizacyjną (M. Balwicka-Szczyrba, Urządzenia przesyłowe - zagadnienia szczegółowe (w:) Korzystanie z nieruchomości przez przedsiębiorców przesyłowych - właścicieli urządzeń przesyłowych, LEX 2015). Zdaniem sądu w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą przyłącze kanalizacyjne po jego podłączeniu do sieci należy traktować jako element składowy sieci. Przemawia za tym również definicja sieci z art. 2 pkt 7 u.z.z.w. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 31 sierpnia 2023 r. w sprawie sygn. akt II GSK 594/20 (publ.w.ONSAiWSA 2024/3/30) podział odcinków przewodu kanalizacyjnego na stanowiące przyłącze i te, które są elementami sieci ulega zmianom w zależności od tego, w którym momencie oceniany jest stan posiadania przedsiębiorstwa wodnokanalizacyjnego. Jeżeli bowiem w wyniku realizacji budowy przyłącza dojdzie do jego zespolenia z istniejącą (w tym momencie) siecią, to przyłącze przekształci się w element sieci. Sąd to stanowisko podziela w i tym zakresie nie popiera wywodów skargi w zakresie konieczności wydania rzeczy w celu przeniesienia posiadania.
Z akt sprawy wynika jednoznacznie, że obecny właściciel nieruchomości po jej nabyciu nie wystąpił z wnioskiem i tym samym nie uzyskał dla siebie nowej decyzji zezwalającej na lokalizację liniowych urządzeń obcych .Tym samym funkcjonowanie urządzenia tj. przyłącza w pasie drogowym zostało potraktowane, zasadnie zresztą jako zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia , zgodnie z art.40 ust.12 ustawy o drogach publicznych. Zgodnie z tym przepisem zajęcie pasa drogowego bez zgody zarządcy drogi określonego w zezwoleniu wymierza się w drodze decyzji administracyjnej karę pieniężną w wysokości 10-krotności opłaty ustalanej zgodnie z ust.4-6 art. 40. Przedsiębiorstwo ni skorzystało z możliwości złożenia wniosku o taką lokalizację pomimo pisma organu z dnia 24 czerwca 2024. Tym samym postępowanie toczy się już wyłącznie nie w kwestii wydania zezwolenia na podmiot uprawniony, ale nałożenia kary pieniężnej na podmiot, który w określonym czasie zajmuje pas drogowy bez zezwolenia, gdyż nie wystąpiło o wydanie dla siebie decyzji w tym zakresie.
Kara pieniężna uregulowana w art. 40 u.d.p. jest sankcją za utrzymywanie stanu polegającego na zajmowaniu pasa drogowego bez wymaganego zezwolenia albo niezgodnie z warunkami określonymi w zezwoleniu. Decyzja o wymierzeniu kary pieniężnej jest decyzją związaną, co oznacza, że w przypadku stwierdzenia zajęcia pasa bez zezwolenia na zarządcy drogi spoczywa obowiązek wymierzenia kary pieniężnej niezależnie od motywów, jakimi kierował się zajmujący pas drogowy, od jego sytuacji osobistej i materialnej oraz niezależnie od tego, czy miał świadomość, że na zajęcie pasa drogowego powinien uzyskać zezwolenie. Zbędne zatem staje się badanie jakichkolwiek innych dodatkowych okoliczności, ponieważ nie mają one wpływu ani na poniesienie przez podmiot odpowiedzialności, ani na wymiar nakładanej na niego sankcji administracyjnej, bowiem jej nałożenie jest zależne od obiektywnej okoliczności zajęcia pasa drogowego bez zezwolenia, a nie od winy strony (por. wyrok NSA z 25 lutego 2015 r., II GSK 2326/13). Postępowaniem takie ma wyjaśnić w pierwszej kolejności na ustaleniu, czy w ogóle doszło do zajęcia pasa drogowego, a następnie precyzyjnym określeniu faktycznie zajętej powierzchni i ustaleniu okresu zajmowania pasa drogowego bez zezwolenia (por. wyrok WSA w Warszawie z 14 lipca 2011 r., VI SA/Wa 872/11; wyroki NSA z 16 września 2009 r., II GSK 40/09; z 30 stycznia 2013 r., II GSK 2001/11) oraz powinna obciążać podmiot, który faktycznie zajął ten pas.
Może to być inwestor, dysponent, osoba mają interes prawny w zajęciu pasa drogowego. Skoro, jak to wynika orzecznictwa z chwilą połączenia urządzenia z siecią przedsiębiorstwa sieciowego obejmuje ono władztwo nad urządzeniem w celach związanych z działalnością przesyłową , to wiąże się ono bezpośrednio z funkcjami wykonywanymi przez sieć wodociągową ,staje się po prostu przewodem i w takim celu jest faktycznie wykorzystywane. Rację ma więc organ podnosząc w uzasadnieniu z zaskarżonej decyzji ,że istotne jest kto i w jakim celu zajmuje faktycznie pas drogowy . Z zebranego materiału dowodowego wynika i jest to bezsporne , że aktem notarialnym z dnia 19 czerwca 2020 roku objęto nabycie nieruchomości w granicach jednostki ewidencyjnej [...] zabudowanej budynkiem mieszkalnym, a nie rurociągu wodociągowego znajdującego się pozą tą granicą. Ponadto prawidłowa jest konstatacja organu o skutkach zawartej umowy pomiędzy aktualnymi właścicielami nieruchomości, a przedsiębiorstwem z dnia
25 czerwca 2020 roku, z której to umowy wynika wprost ,że to usługodawca zobowiązał się do eksploatacji , a nie jak chce skarżący jedynie usuwania awarii. Skarżący zarzuca organowi niespójność w uzasadnieniu toku rozumowania ,podczas gdy wbrew takiemu twierdzeniu organ konsekwentnie utrzymywał, że zapisy umowy, zwłaszcza jej §3 odczytywany wraz z załączoną mapą pozwalają na przyjęcie, że przedsiębiorstwo zrównało bezpodstawnie granice posiadania z obowiązkami eksploatacyjnymi. Nie jest też prawdą twierdzenie skargi, że organ nie odniósł się do zarzutów odwołania w tym zakresie, bowiem wyraźnie wskazano w zaskarżonej decyzji i sąd to stanowisko popiera, że sporny fragment sieci wodociągowej umiejscowiony w pasie drogowym został w przedmiotowej umowie opisany jako "urządzenia wodociągowe " będące w eksploatacji przedsiębiorstwa, a obowiązki eksploatacyjne nałożono w "zakresie dostarczania wody", a nie wyłącznie usuwania awarii. Dlatego też strona w odwołaniu podnosi ,że §3 umowy określa podmiot odpowiedzialny za usunięcie awarii w zależności od miejsca jej powstania na przewodzie wodociągowym stanowiącym przyłącze, ale w skardze już podnosi ,że zapis tej umowy stanowi jedynie o obowiązku usuwania awarii, nie kładąc już nacisku na miejsce powstania awarii i zależność od miejsca jej powstania, bo przecież takiego zapisu umowa nie zawiera. Przytaczanie więc stanowiska Sądu Najwyższego z dnia 13 września 2007 roku ,III CZP 79/07 miałoby znaczenie jedynie wówczas ,gdyby umowy takiej nie było. Strona pomija w swoich argumentach, że art. 15 ust. 2 u stawy z dnia 7 czerwca 2001r – o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków( dalej u.z.z.w). nakłada na odbiorcę jedynie obowiązek zapewnienia budowy pomieszczenia przewidzianego do lokalizacji wodomierza głównego i urządzenia pomiarowego, a następnie pokrycia kosztów nabycia, zainstalowania i utrzymania urządzenia pomiarowego (art. 15 ust. 3). Brak jest natomiast podstaw do nałożenia na odbiorcę usług innego obowiązku i stanowi próbę ukształtowania przyszłej odpowiedzialność stron umowy za zdarzenia wynikłe podczas jej obowiązywania. Dalej , z treści art. 5 ust. 2 u.z.z.w. wynika, że inne obowiązki niż zapewnienie prawidłowego działania posiadanych instalacji i przyłączy wodociągowych lub instalacji i przyłączy kanalizacyjnych wraz z urządzeniem pomiarowym, mogą być nałożone na odbiorcę usług wyłącznie w umowie zawartej pomiędzy nim, a przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym, takich jednak zapisów umowa nie zawiera. Co więcej, w myśl art. 5 ust. 1 u.z.z.w., to przedsiębiorstwo wodociągowo - kanalizacyjne ma obowiązek zapewnić zdolność posiadanych urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych do realizacji dostaw wody w wymaganej ilości i pod odpowiednim ciśnieniem oraz dostaw wody i odprowadzania ścieków w sposób ciągły i niezawodny, a także zapewnić należytą jakość dostarczanej wody i odprowadzanych ścieków. Powyższe oraz stanowisko organu ,że wykładnia art. 2 pkt 6 i 7 w zw. z art. 49 §1 Kc i w zw. z art. 5 ust.2 u.z.z.w prowadzą do słusznego wniosku, że właścicielem urządzeń przesyłowych składających się na sieć wodociągową znajdujących się w pasie drogi publicznej jest przedsiębiorstwo ,a przyłącza służą tym przedsiębiorstwom do świadczenia odpłatnych usług. W świetle powyższego za niezasadne sąd uznaje wskazane w skardze naruszenia prawa materialnego tj. przepisów Kodeksu cywilnego, ustawy o drogach publicznych oraz ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Należy też podnieść koleją kwestię, że skoro wystarczający jest sam fakt połączenia urządzeń z urządzeniami przedsiębiorstwa sieciowego (por. uchwała Trybunału Konstytucyjnego z 4 grudnia 1991r., W 4/91 OTK 1991/22, s. 236; wyrok Sądu Najwyższego z 13 stycznia 1995r., III CZP 169/94, OSNC 1995 nr 4, poz. 64), to w postępowaniu w przedmiocie opłaty za zezwolenie na zajęcie pasa drogowego czy też opłaty za zajęcie tego pasa bez zezwolenia organy orzekające nie są właściwe do uregulowania za stronę kwestii cywilnych i roszczeń dotyczących praw właścicielskich przyłączy i odpowiedzialności za nie.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że zajmuje pas drogowy ten kto faktycznie posiada określone urządzenia w pasie drogowym (wyrok NSA 27 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 23/12 LEX nr 1331840; wyrok WSA w Poznaniu z 11 października 2016r., sygn. akt III SA/Po 181/16 LEX nr 2161565). Ustalenie zatem tego kto w kontrolowanej sprawie zajmuje pas drogowy ma w sprawie podstawowe znaczenie pozwala bowiem na dokonanie oceny czy była podstawa prawna do obciążenia skarżącego obowiązkiem poniesienia kary za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia, za okres podany w zaskarżonej decyzji. Także w tym zakresie organy dokonały prawidłowych ustaleń .
Pas drogowy, jak stanowią przepisy u.d.p., to wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą (vide: art. 4 pkt 1 ustawy). Na tle tej regulacji w orzecznictwie przyjmuje się, że pasem drogowym jest obiekt trójwymiarowy, korzystający z niezbędnego uprzywilejowania w sferze publicznoprawnej, ale zawsze w granicach niezbędnych dla właściwego funkcjonowania ruchu związanego z jego prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą. Obowiązek ponoszenia kosztów lokalizacji obiektów i urządzeń infrastruktury technicznej niezwiązanych z potrzebami zarządzania drogą i konsekwencje ich lokalizacji bez zezwolenia zarządcy drogi lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu, muszą być ponadto poprzedzone ustaleniami, co do tak rozumianego przebiegu granic pasa drogowego, dokonanymi z urzędu (por. wyrok NSA z dnia 1 marca 2011 r., sygn. akt II GSK 316/10.)
Zgodnie z poglądami doktryny (vide: z J. Ignatowicz - Prawo rzeczowe, PWN, wyd. V, Warszawa 1994, str. 79), "pojęcie nieruchomości, w tym również pasa drogi publicznej, rysuje się jako bryła ograniczona płaszczyznami pionowymi przebiegającymi według jej granic na powierzchni ziemi, sięgająca tylko do pewnej głębokości i do pewnej wysokości, przy czym:
1) granice przestrzeni nad działką gruntu wydzieloną pod pas drogowy określają obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, co m.in. oznacza, że w odniesieniu do przeważającej części dróg granice te wyznacza ich skrajnia;
2) w pozostałych przypadkach granice te powinny być ustalane indywidualnie, przy uwzględnieniu interesu zarządcy drogi, zależnego m.in. od charakteru i kategorii drogi oraz w zasadzie niesprzecznego z nim interesu publicznego, a także realnej możliwości powszechnego (publicznego) korzystania z drogi, a więc m.in. na wysokości dostępnej nie tylko zarządcy drogi, lecz również innym podmiotom, które z tej drogi chcą skorzystać również w sposób nienormatywnym".
Organ administracji ustalając, że przedmiotowe przyłącze wodne znajduje się w pasie drogi publicznej i należy do skarżących oparł się nie tylko na akcie notarialnym, ale i zawartej w dniu 25 czerwca 2020 roku umowie nr [...] wraz z załączoną mapą, co pozwoliło na niesporne ustalenia ,że znajduje się ono poza granicami nieruchomości należącej do p. O. , za to w pasie drogowym ulicy [...] w [...], a które to ustalenia wbrew zarzutom skargi nie naruszały art., 7 ,77 i 8§2 k.p.a.
Przedmiotowe urządzenia pozostają nadal w pasie drogowym, bez odpowiedniego zezwolenia zarządcy drogi. Skarżąca jest zatem w dalszym ciągu właścicielem przedmiotowych przyłączy, a więc i podmiotem odpowiedzialnym za ich nielegalne pozostawanie w pasie drogowym.
Z uwagi na powyższe, sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a skargę oddalił.