III SA/Lu 874/16

III SA/Lu 874/16 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2017-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-07-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Grzegorz Grymuza /przewodniczący/
Jadwiga Pastusiak /sprawozdawca/
Jerzy Drwal
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 627
102 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami - tekst jedn.
Dz.U. 2015 poz 541
art. 7 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw.
Dz.U. 2013 poz 395
art. 97 § 1
Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Małgorzata Olejowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 31 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz S. J. kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do sądu decyzją z dnia [...] maja 2016 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania S. J. (dalej: skarżący), utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...], w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy.
Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
W dniu 30 grudnia 2015 r. do Starosty [...] wpłynęło pismo z Komendy Powiatowej Policji w [...], informujące iż skarżący przekroczył dopuszczalną prędkość w obszarze zabudowanym o więcej niż 50 km/h. W trakcie kontroli skarżący nie posiadał dokumentu prawa jazdy.
Działając na podstawie art. 102 ust. 1 pkt 4 i ust. 1c ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2016 r., poz. 627, ze zm.; dalej jako: u.k.p.), decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. Starosta [...] zatrzymał skarżącemu prawo jazdy kat. B na okres 3 miesięcy oraz zobowiązał go do niezwłocznego zwrotu dokumentu prawa jazdy, uzależniając początek biegu terminu okresu zatrzymania od daty zwrotu przedmiotowego dokumentu do organu.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że przesłanką zatrzymania prawa jazdy może być prawomocne orzeczenie organu uprawnionego do orzekania w sprawach o wykroczenie. Zarzucił, że pomiar prędkości został zarejestrowany przez urządzenie, które nie spełnia wymogów wynikających z rozporządzenia w sprawie wymagań określonych przepisami prawa. Ponadto podniósł, że zatrzymanie prawa jazdy oraz nałożenie mandatu karnego za przekroczenie dozwolonej prędkości stanowi sprzeczne z Konstytucją podwójne karanie za to samo wykroczenie.
Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] maja 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że postępowanie dotyczące zatrzymania prawa jazdy w oparciu o art. 102 u.k.p. jest całkowicie innym postępowaniem niż postępowanie mandatowe. Wynika z tego, że administracyjne zatrzymanie prawa jazdy nie jest uwarunkowane popełnieniem wykroczenia. Podstawą wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy jest wyłącznie informacja Policji o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 1a ustawy Prawo o ruchu drogowym, w przypadku ujawnienia czynu polegającego m.in. na kierowaniu pojazdem z prędkością przekraczającą dopuszczalną o więcej niż 50 km/h. Oznacza to, że organy administracyjne nie badają okoliczności zdarzenia drogowego, które doprowadziło do zatrzymania prawa jazdy przez Policję, a tym bardziej nie mają uprawnień do kontroli prawidłowości postępowania organów kontroli drogowej.
W przedmiotowej sprawie, jak wynika z zawiadomienia Komendy Powiatowej Policji w [...] z dnia 16 grudnia 2015 r., skarżący w dniu 16 grudnia 2015 r., przekroczył dopuszczalną prędkość o 75 km/h. Okoliczność ta nie może być kwestionowana przez organy administracyjne.
Ponadto Kolegium stwierdziło, że organy administracyjne orzekają w oparciu o obowiązujące przepisy prawne, a nie w oparciu o Konstytucję RP, mimo że jest ona aktem nadrzędnym.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, S. J. podniósł, że w jego sprawie nie wystąpiły przesłanki do wydania decyzji w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy na okres 3 miesięcy, ponieważ w postępowaniu nie stwierdzono czy doszło do przekroczenia prędkości o ponad 50 km/h w terenie zabudowanym. Skarżący nie przyjął mandatu karnego, a więc wykroczenie nie zostało ujawnione. Art. 42 ust. 3 Konstytucji wskazuje, że każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu. W sprawie skarżącego wykroczenie nie zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu, a więc należy uznać, że wnioskodawca nie dopuścił się zarzucanego mu czynu.
Skarżący podniósł, że we wniosku o umorzenie postepowania administracyjnego wskazał na nieprzyjęcie mandatu, w związku z czym wobec braku prawomocnego orzeczenia sądu stwierdzającego popełnienie przez niego wykroczenia postępowanie powinno zostać umorzone lub zawieszone.
W dalszej kolejności skarżący wskazał, że od początku postępowania kwestionował wiarygodność dokonanego przez funkcjonariuszy Policji pomiary prędkości. Pomiar został wykonany przez urządzenie, którego wykorzystanie jest niedozwolone, bowiem nie spełnia określonych przepisami wymagań dotyczących urządzeń pomiarowych. Przede wszystkim urządzenie nie zapewnia identyfikacji pojazdu, którego prędkość mierzy, taki zaś wymóg wynika z powoływanych przez skarżącego przepisów.
W ocenie skarżącego w sprawie brak jest zgodnych z prawem i możliwych do dopuszczenia dowodów potwierdzających przekroczenie dozwolonej prędkości o ponad 50 km/h, co wyklucza wydanie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja dotknięta jest uchybieniami prawnymi, które skutkują koniecznością jej uchylenia.
Istota sporu prawnego w badanej sprawie sprowadza się do prawidłowości wydania wobec skarżącego decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie art. 102 ust. 1 pkt 4 u.k.p. W myśl tego przepisu starosta wydaje decyzję administracyjną o zatrzymaniu prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem, w przypadku gdy kierujący pojazdem przekroczył dopuszczalną prędkość o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym.
Rację ma Kolegium wskazując, że wydawana na podstawie tego przepisu decyzja administracyjna nie ma charakteru uznaniowego lecz jest decyzją, którą organ jest zobowiązany wydać w każdym przypadku opisanym w hipotezie tej normy prawnej. Nie zmienia to jednak faktu, że podstawowym warunkiem wydania prawidłowej decyzji, niezależnie od tego czy ma charakter związany czy uznaniowy, jest prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy. W przypadku decyzji wydawanych na podstawie art. 102 ust. 1 pkt 4 u.k.p. podstawową kwestią jest niebudzące wątpliwości ustalenie, że kierujący pojazdem istotnie przekroczył dopuszczalną prędkość o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym. W konsekwencji decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie art. 102 ust. 1 pkt 4 u.k.p., odnosi się tylko do takich przypadków, kiedy tego rodzaju wykroczenie miało miejsce i zostało wiążąco ustalone.
Starosta nie czyni w tym zakresie samodzielnych ustaleń, nie ma bowiem do tego kompetencji. Organ bazuje na ustaleniach Policji, jako służby kompetentnej do stwierdzania tego rodzaju wykroczeń. Potwierdza to treść art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 541, ze zm.), zgodnie z którym do dnia 31 grudnia 2016 r. podstawą wydania decyzji, o której mowa w art. 102 ust. 1 pkt 4 i 5 oraz art. 103 ust. 1 pkt 5 ustawy wymienionej w art. 5, jest informacja o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 1a ustawy wymienionej w art. 4 (czyli ustawy – Prawo o ruchu drogowym).
Nie oznacza to jednak, że starosta wydając decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy ma działać w sposób mechaniczny nie podejmując nawet próby właściwego odczytania treści zawiadomienia, jakie wpłynęło od Policji.
Do kwestii tej nawiązał w sposób bezpośredni Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 11 października 2016 r. (K 24/15, OTK-A 2016/77), dotyczącym kontroli konstytucyjności art. 102 ust. 1 pkt 4 u.k.p. Trybunał potwierdził zgodność z konstytucją powyższego przepisu w zakresie, w jakim przewiduje stosowanie wobec tej samej osoby, za ten sam czyn, sankcji administracyjnej w postaci zatrzymania prawa jazdy i odpowiedzialności prawnokarnej za wykroczenie. Z kolei w zakresie w jakim nie przewiduje sytuacji usprawiedliwiających - ze względu na stan wyższej konieczności - kierowanie pojazdem z przekroczeniem dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym Trybunał stwierdził niezgodność analizowanego przepisu z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji, jednakże okoliczności te nie wystąpiły w badanej sprawie.
Odnosząc się do kwestii ewentualnych błędów pomiaru prędkości i ryzyka zastosowania sankcji administracyjnej zatrzymania prawa jazdy pomimo nieprzekroczenia prędkości, Trybunał zauważył, że okoliczności te mogą i powinny być podnoszone i uwzględnione w ramach postępowania administracyjnego. Obowiązek taki wynika z zasady prawdy materialnej (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.), z prawa inicjatywy dowodowej stron (art. 78 § 1 k.p.a.), a także z zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). W ocenie Trybunału oznacza to, że zarówno na etapie wydawania decyzji przez starostę, jak i na etapie kontroli tej decyzji przez SKO, mógłby zostać podniesiony, zweryfikowany i ewentualnie uwzględniony zarzut błędu pomiaru prędkości. W sytuacji gdy starosta odmówiłby przeprowadzenia dowodu na tę okoliczność, kierowca mógłby to podnieść w odwołaniu do samorządowego kolegium odwoławczego (art. 128 k.p.a.). Wydanie przez starostę decyzji z naruszeniem przepisów postępowania obligowałoby kolegium do jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, bowiem ustalenie prędkości, z jaką poruszał się pojazd ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie tego rodzaju sprawy (art. 138 § 2 k.p.a.). Zarzut wadliwości postępowania administracyjnego polegającej na nieprzeprowadzeniu postępowania dowodowego w kwestii wadliwego pomiaru prędkości pojazdu mógłby zostać podniesiony również w postępowaniu przed sądem administracyjnym, w którym kontroluje się legalność decyzji dotyczącej zatrzymania prawa jazdy i mógłby skutkować uchyleniem tej decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administraycjnymi. Nie jest więc trafne stwierdzenie, że obecna procedura wprowadza automatyzm i obligatoryjność zatrzymania prawa jazdy nawet w sytuacji błędu w zakresie ustalenia, czy dozwolona prędkość została przekroczona o więcej niż 50 km/h.
Ponadto Trybunał zauważył, że wykazanie błędnego pomiaru prędkości możliwe jest również w postępowaniu w sprawach o wykroczenie i wówczas jego skutkiem może być nawet uniewinnienie obwinionego od zarzucanego mu czynu. To z kolei, w razie uprzedniego zakończenia postępowania administracyjnego ostateczną decyzją o zatrzymaniu prawa jazdy, będzie uprawniało stronę do wznowienia tego postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., bowiem ustalenie, że pomiar prędkości został błędnie dokonany jest nową okolicznością faktyczną istotną dla tej sprawy. W ramach tej nadzwyczajnej procedury wznowieniowej możliwe byłoby zatem uchylenie wspomnianej decyzji, ewentualnie uzyskanie przez stronę stosownego odszkodowania.
Stanowisko Trybunału wspiera wyrażony wyżej pogląd, że podstawą zatrzymania prawa jazdy musi być uprzednie ustalenie w sposób wiążący kwestii przekroczenia dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym. W ocenie Sądu należy przyjąć, że przesądza o tym uznanie popełnienia wykroczenia przez jego sprawcę w postępowaniu mandatowym (poprzez przyjęcie mandatu), albo ustalenie jego popełnienia w postępowaniu sądowym, w sytuacji kwestionowania przez kierującego faktu popełnienia tego rodzaju wykroczenia (por. podobnie wyrok WSA w Lublinie z 22 grudnia 2015 r., III SA/Lu 1132/15).
Należy w tym miejscu przytoczyć podstawowe regulacje z zakresu postępowania mandatowego. Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2013 r. poz. 395 ze zm., dalej jako k.p.w.), w postępowaniu mandatowym, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, funkcjonariusz uprawniony do nakładania grzywny w drodze mandatu karnego może ją nałożyć jedynie, gdy:
1) schwytano sprawcę wykroczenia na gorącym uczynku lub bezpośrednio po popełnieniu wykroczenia,
2) stwierdzi popełnienie wykroczenia naocznie pod nieobecność sprawcy, a nie zachodzi wątpliwość co do sprawcy czynu,
3) stwierdzi popełnienie wykroczenia za pomocą przyrządu kontrolno-pomiarowego lub urządzenia rejestrującego, a sprawca nie został schwytany na gorącym uczynku lub bezpośrednio potem, i nie zachodzi wątpliwość co do sprawcy czynu
- w tym także, w razie potrzeby, po przeprowadzeniu w niezbędnym zakresie czynności wyjaśniających, podjętych niezwłocznie po ujawnieniu wykroczenia. Nałożenie grzywny w drodze mandatu karnego nie może nastąpić po upływie 14 dni od daty ujawnienia czynu w wypadku, o którym mowa w pkt 1, 90 dni w wypadku, o którym mowa w pkt 2, oraz 180 dni w wypadku, o którym mowa w pkt 3.
Nałożenie grzywny w drodze mandatu karnego jest dopuszczalne wyłącznie za zgodą sprawcy, stosownie bowiem do art. 97 § 2 k.p.w., sprawca wykroczenia może odmówić jego przyjęcia. W razie odmowy przyjęcia mandatu karnego organ, którego funkcjonariusz nałożył grzywnę, występuje do Sądu z wnioskiem o ukaranie. We wniosku należy zaznaczyć, że obwiniony odmówił przyjęcia mandatu, a w miarę możności podać także przyczyny odmowy (art. 99 k.p.w.).
Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy należy zauważyć, że z zawiadomienia Komendy Powiatowej Policji w [...] z dnia 16 grudnia 2015 r. wynika, iż kierujący pojazdem skarżący przekroczył prędkość o 75 km/h w terenie zabudowanym. W związku z tym czynem skierowano sprawę do Sądu Rejonowego w [...]. Prawa jazdy nie zatrzymano, ponieważ kierowca nie posiadał przy sobie tego dokumentu. Na okoliczność wadliwego pomiaru prędkości skarżący powoływał się w odwołaniu od decyzji Starosty.
W tej sytuacji nie można przyjąć, że w badanej sprawie doszło do ustalenia w sposób wiążący, że skarżący przekroczył dopuszczalną prędkość o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym. Skoro skarżący nie przyjął mandatu, a sprawa została skierowana do Sądu Rejonowego w [...], kwestia przekroczenia prędkości była na dzień wydania zaskarżonej decyzji otwarta. Nic w aktach administracyjnych nie wskazuje, aby podejmowane były kroki w celu weryfikacji, czy postępowanie przed sądem powszechnym w sprawie wykroczenia zostało prawomocnie zakończone.
Skoro w okolicznościach faktycznych tej sprawy skarżący zakwestionował popełnienie opisanego wykroczenia oznacza to, że organ administracji nie miał podstaw do orzekania w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy na okres trzech miesięcy przed rozstrzygnięciem sprawy w postępowaniu sądowym, a zatem zaskarżona decyzja została wydana przedwcześnie.
Organ odwoławczy popełnił oczywisty błąd procesowy opierając się mechanicznie na treści zawiadomienia od Policji, nie dokonując jego analizy, ani nie podejmując żadnych kroków w celu wyjaśnienia czy doszło do ustalenia w sposób wiążący kwestii przekroczenia dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym. Organ naruszył tym samym art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Jednocześnie wadliwie zastosował przepis prawa materialnego – art. 102 ust. 1 pkt 4 u.k.p., bowiem w sytuacji, kiedy kwestia przekroczenia prędkości była otwarta z uwagi na postępowanie przed sądem powszechnym, nie można było zastosować tego przepisu.
Błąd organu ma dodatkowy aspekt z tego względu, że kwestia zatrzymania prawa jazdy rzutuje na zakres odpowiedzialności sprawcy wykroczenia i ewentualny okres zatrzymania prawa jazdy w przypadku ponownego popełnienia tego rodzaju wykroczenia. Stosownie bowiem do art. 102 ust. 1 pkt 1d u.k.p., jeżeli osoba kierowała pojazdem pomimo wydania decyzji administracyjnej o zatrzymaniu jej prawa jazdy na podstawie ust. 1 pkt 4 lub 5 albo zatrzymania prawa jazdy na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 1a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, starosta wydaje decyzję administracyjną o przedłużeniu okresu, na który zatrzymano prawo jazdy, do 6 miesięcy. Jeżeli decyzja, o której mowa w ust. 1c, nie została jeszcze wydana, starosta wydaje tę decyzję na okres 6 miesięcy. Natomiast art. 102 ust. 2 ustawy stanowi, że zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem następuje po ustaniu przyczyny zatrzymania oraz po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej. Jeżeli od dnia zatrzymania prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem upłynął okres przekraczający rok, warunkiem wydania prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem jest uzyskanie pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji.
W tej sytuacji zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu ze względu na naruszenie przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.).
Uchylenie zaskarżonej decyzji skutkuje koniecznością ponownego rozpatrzenia sprawy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Kolegium powinno w szczególności dokonać weryfikacji ustaleń faktycznych w podstawowej kwestii ustalenia w sposób wiążący kwestii przekroczenia dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a. Skarżący nie wykazał, aby poniósł inne koszty postępowania poza uiszczonym wpisem w kwocie 200 zł, zatem Sąd zasądził zwrot kosztów od organu w takiej kwocie.