III SA/LU 856/24

III SA/Lu 856/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-07-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Agnieszka Kosowska /sprawozdawca/
Iwona Tchórzewska
Robert Hałabis /przewodniczący/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone orzeczenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1571
art. 307 ust. 1, art. 320
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
Dz.U. 2025 poz 46
art. 2 § 2, art. 4, art. 5 § 2, art. 410, art. 433
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego
Dz.U. 2024 poz 935
art. 150 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Hałabis Sędziowie: Asesor WSA Agnieszka Kosowska (sprawozdawca) Sędzia WSA Iwona Tchórzewska Protokolant: Starszy asystent sędziego Radosław Kot po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2025 r. sprawy ze skargi A. B. na orzeczenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej do Spraw Studentów i Doktorantów [...] Uniwersytetu [...] w L. z dnia 1 października 2024 r. nr [...] w przedmiocie wydalenia studenta z uczelni I. uchyla zaskarżone orzeczenie; II. przyznaje adwokatowi P. P. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie kwotę 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych i czterdzieści groszy) podatku od towarów i usług, z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Uzasadnienie
Sygn. III SA/Lu 856/24
UZASADNIENIE
Komisja Dyscyplinarna ds. Studentów i Doktorantów [...] w L. (dalej jako: "Komisja Dyscyplinarna") po rozpoznaniu sprawy A. B. (dalej jako "skarżąca"), studentki IV roku kierunku Psychologia, na Wydziale Nauk Społecznych [...], orzeczeniem z dnia 18 marca 2024 r. sygn. akt: [...] uznała A. B. za winną zarzucanych jej czynów polegających na tym, że:
1. w dniu 17 marca 2023 r., w L., na terenie [...] próbując dostać się do Pracowni Psychometrycznej [...] (pok. [...]), kierowała do przebywającej w tym pomieszczeniu mgr I. S. - pracownicy [...], znieważające słowa;
2. w tym samym dniu i miejscu, kilka minut po popełnieniu czynu z pkt 1, skierowała znieważające słowa do M. B. - pracownika ochrony [...], który próbował skłonić ją do odstąpienia od kolejnej próby dostania się do Pracowni Psychometrycznej [...];
3. w dniu 21 marca 2023 r., w L., na terenie [...], próbując dostać się do Pracowni Psychometrycznej [...], kierowała do przebywającej w tym pomieszczeniu mgr I. S. znieważające słowa oraz groźby, w tym groźby pozbawienia życia, które wywołały u pokrzywdzonej uzasadnioną obawę, że zostaną spełnione;
- kwalifikując je jako uchybiające godności studenta i naruszające przepisy obowiązujące na uczelni, tj. jako zachowanie wymienione w art. 307 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r., poz. 1571, ze zm.) i za to - na podstawie art. 308 pkt 5 powołanej ustawy - wymierzono skarżącej karę wydalenia z uczelni.
W wyniku rozpatrzenia odwołania, Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna ds. Studentów i Doktorantów [...] (dalej jako "Komisja Odwoławcza") orzeczeniem z dnia 1 października 2024 r., sygn. akt [...], utrzymała w mocy orzeczenie Komisji Dyscyplinarnej w całości.
W uzasadnieniu Komisja Odwoławcza podkreśliła, że okoliczności czynów popełnionych przez skarżącą nie ulegają wątpliwości. A. B. dopuściła się zarzucanych jej czynów, naruszyła przepisy obowiązujące na [...] i uchybiła godności studenta. Skarżąca, znieważając mgr I. S. i M. B., a także kierując groźby wobec mgr I. S., a zarazem swoim agresywnym zachowaniem wywołując u niej uzasadnioną obawę o swoje bezpieczeństwo, uchybiła godności studenta, o której mowa w art. 307 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Postąpiła sprzecznie z etyką oraz moralnością, a więc wartościami, których miała obowiązek strzec od chwili rozpoczęcia studiów i złożenia ślubowania. Zauważono, że znieważanie pracowników [...] oraz kierowanie wobec nich gróźb przez studentkę [...], od której wymaga się przestrzegania przepisów prawa powszechnie obowiązującego, ale również norm etycznych i moralnych jest wysoce naganne. A. B., studiująca na [...], swoim zachowaniem i postawą powinna dawać przykład innym studentom oraz dbać o dobre imię uczelni. Jednak swoim zachowaniem okazała lekceważący stosunek do powszechnie obowiązujących norm i zakazów. W ocenie Komisji Odwoławczej skarżąca jest zdolna do poniesienia odpowiedzialności dyscyplinarnej za czyny, których się dopuściła. A. B. jako osoba dorosła, w pełni poczytalna, powinna zdawać sobie sprawę z naganności swojego zachowania. Naruszając przepisy obowiązujące na uczelni zdawała sobie sprawę z sankcji, które grożą za ich złamanie. Wiedziała, jaki skutek może przynieść zachowanie, które uchybia godności studenta.
Komisja Odwoławcza nie dostrzegła okoliczności łagodzących. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego skarżąca w swojej korespondencji nie przyznała się do popełnienia zarzucanych jej czynów, nie wyraziła skruchy oraz nie przeprosiła za swoje zachowanie. Nie sposób zlekceważyć okoliczności, że to naganne zachowanie nie było incydentalne, a stanowiło ciąg zdarzeń i działania o charakterze odwetowym za zgłoszenie do Komisji Dyscyplinarnej poprzednich czynów, popełnionych w grudniu 2022 r. W marcu 2023 r. skarżąca posiadała już informacje, że w związku z jej nagannym zachowaniem wszczęto postępowanie dyscyplinarne, jednak nie stanowiło to dla niej dostatecznego sygnału, że wszelka agresja - zarówno słowna jak i fizyczna - wobec pracowników Uczelni, jest zachowaniem karygodnym.
W ocenie Komisji Odwoławczej, utrzymanie w mocy orzeczenia Komisji Dyscyplinarnej z dnia 18 marca 2024 r. w przedmiocie wydalenia z uczelni jest adekwatne do stopnia winy i popełnionych czynów.
A. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na orzeczenie Komisji Odwoławczej podkreślając, że zarzucane jej czyny nie miały miejsca. Wskazała, że w dniu 17 marca 2023 r. nie była pod pokojem [...], co potwierdziły zeznania świadka M. Ś.. Zaprzeczyła również, aby w tym dniu kierowała słowa znieważające do M. B. pracownika ochrony [...]. Wskazała, że w dniu 21 marca 2023 r. nie kierowała gróźb, ani zniewag wobec mgr I. S.. Podała, że tego dnia była ze swoją matką, która może wszystko potwierdzić. Skarżąca zwróciła nadto uwagę, że Komisje nie dysponowały nagraniami audio, które mogłyby potwierdzić rzekome groźby i zniesławienia.
Zarzuciła również, że Komisje przy wydaniu orzeczeń oparły się jedynie o gołosłowne twierdzenia mgr I. S., pomijając wnioski dowodowe skarżącej, m.in. z przesłuchania jej matki.
W ocenie skarżącej to ona jest pokrzywdzona przez mgr I. S., która nie chciała bowiem wypożyczyć skarżącej testów, do czego była zobowiązana.
Skarżąca zarzuciła, że orzeczenie Komisji Odwoławczej narusza art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, ze zm., dalej jako "k.p.a.") oraz art. 7, art. 78 i art. 80 k.p.a.
Wobec tak postawionych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości, domagając się również uchylenia zarządzenia Rektora [...] z dnia 14 października 2024 r. w przedmiocie wykonania kary dyscyplinarnej wydalenia z uczelni.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.
W toku sprawy skarżąca podtrzymała swoje stanowisko w kilku pismach procesowych.
Na rozprawie w dniu 10 lipca 2025 r. pełnomocnik organu okazał orzeczenie Komisji Dyscyplinarnej do Spraw Studentów i Doktorantów [...] z dnia 28 kwietnia 2023 r., z którego wynikało, że skarżąca A. B. uznana została za winną tego, iż nie stosowała się do poleceń I. S. z 22 grudnia 2022 r., zwracała się do niej niekulturalnie, używając słów obelżywych, a nadto groziła jej oraz usiłowała naruszyć jej nietykalność cielesną, a także w tym samym czasie i miejscu używała obelżywego słowa pod adresem innego studenta, który interweniował w obronie pracownika naukowego uczelni, co skutkowało wymierzeniem kary zawieszenia w prawach studenta skarżącej na podstawie Regulaminu [...]. Pełnomocnik wyjaśnia, że orzeczenie to stało się ostateczne, a przed sądem powszechnych toczy się postępowanie z oskarżenia prywatnego I. S. przeciwko A. B., przy czym szczegóły nie są pełnomocnikowi znane.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonego orzeczenia stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w szczególności art. 307 - 321 (rozdział 2, dział VII "Odpowiedzialność dyscyplinarna studentów"). Szczegółowy zaś tryb postępowania w sprawach dyscyplinarnych został uregulowany w wydanym na podstawie art. 321 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 28 września 2018 r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w sprawach studentów, a także sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych i ich zatarcia (Dz. U. z 2018 r., poz. 1882).
Z kolei przepis art. 320 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce nakazuje w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie, stosować do postępowania wyjaśniającego i postępowania dyscyplinarnego wobec studentów w sposób odpowiedni, a więc dostosowany do charakteru tych postępowań, przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 46, ze zm., dalej jako "k.p.k.").
W myśl art. 307 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce student podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie przepisów obowiązujących w uczelni oraz za czyn uchybiający godności studenta.
Przesłanką odpowiedzialności jest zatem ujemna ocena zachowania studenta naruszającego przepisy lub uchybiającego godności. Przepisami obowiązującym studenta są przede wszystkim ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym oraz statut i regulamin studiów, wydane na podstawie ustawy. Istotne znaczenie ma tu przepis art. 83 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, wskazujący, że osoba przyjęta na studia nabywa prawa studenta z chwilą złożenia ślubowania, którego treść określa statut uczelni.
Jak wynika z § 15 Regulaminu studiów [...] (załącznik do uchwały [...] Senatu [...] z dnia 25 kwietnia 2019 r. w sprawie uchwalenia Regulaminu studiów [...] - Monitor [...] – obowiązujący do dnia 1 października 2024 r.) student ma obowiązek m.in. zachowywać postawę obywatelską oraz godność studenta [...], dbać o dobre imię Uniwersytetu i przestrzegać Kodeksu Etyki Studenta oraz odnosić się z szacunkiem do pracowników Uniwersytetu.
Oceniają legalność zaskarżonego orzeczenia należy w pierwszej kolejności podkreślić, że ustawodawca biorąc pod uwagę represyjny charakter postępowania dyscyplinarnego uznał, że zasadne jest sięgnięcie do tych instytucji i zasad prawnych zawartych w kodeksie postępowania karnego, które stwarzają możliwość optymalnego zabezpieczenia praw i wolności obwinionego. Stąd też Trybunał Konstytucyjny w wyroku w sprawie K 11/93 (OTK w 1993 r., cz. II, s. 350) uznał, że zasada domniemania niewinności bez żadnych ograniczeń odnosi się do postępowania dyscyplinarnego (wyrok K 41/97, OTK ZU Nr 7/1998, s. 117). Zgodnie bowiem z art. 5 § 1 k.p.k. w zw. z art. 320 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce obwinionego uważa się za niewinnego, dopóki wina jego nie zostanie udowodniona i stwierdzona prawomocnym orzeczeniem. Ponadto kluczowe znaczenie ma również art. 2 § 2 k.p.k., zgodnie z którym podstawę wszelkich rozstrzygnięć powinny stanowić prawdziwe ustalenia faktyczne. Wobec tego zasadę prawdy materialnej, zdefiniowaną w powołanym przepisie należy rozumieć jako dyrektywę, w myśl której decyzje procesowe powinny opierać się na prawdziwych ustaleniach faktycznych. Wynika z niej równocześnie wiążąca organy procesowe, niezależnie od woli stron, dyrektywa zobowiązująca do podjęcia maksymalnych starań i wyczerpania wszystkich środków - prawem dopuszczalnych - służących dotarciu do tej prawdy (zob. J. Grajewski, S. Steinborn [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-424, wyd. III, red. L. K. Paprzycki, Warszawa 2013, art. 2).
Co istotne zastosowanie znajdzie również zasada obiektywizmu sformułowana w art. 4 k.p.k., zgodnie z którą mutatis mutandis organy prowadzące postępowanie dyscyplinarne są obowiązane badać oraz uwzględniać okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego.
Należy również zwrócić uwagę na zasadę swobodnej oceny dowodów zawartą w art. 7 k.p.k., zgodnie z którą organy postępowania kształtują swe przekonanie na podstawie wszystkich przeprowadzonych dowodów, ocenianych swobodnie z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego. Zasada swobodnej oceny dowodów pozwala zatem organowi procesowemu m.in. na: wysnucie wniosków o prawdziwości faktów na podstawie prawdopodobieństwa ich prawdziwości, uznanie spośród kilku dowodów tylko niektórych za wiarygodne, przyznanie dowodom pośrednim takiej mocy dowodowej jak dowodom bezpośrednim, wysnucie z zebranego materiału dowodowego i wyników postępowania dowodowego wniosków, jakich żadna ze stron nie wysnuła (J. Skorupka, Zasada swobodnej oceny dowodów i zasada legalnej oceny dowodów [w:] System Prawa Karnego Procesowego, red. P. Hofmański, t. 3, Zasady procesu karnego, cz. 2, red. P. Wiliński, Warszawa 2014, s. 1164).
Jednocześnie należy podkreślić, że Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem. Sąd administracyjny nie ocenia zatem, czy orzeczenie jest słuszne, a tylko – czy mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego, przedmiotem oceny sądowej jest bowiem jedynie prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość prowadzenia przez organy postępowania dyscyplinarnego i zgodność z prawem orzeczenia wydanego w wyniku tego postępowania.
W ocenie Sądu zaskarżone orzeczenie Komisji Odwoławczej narusza przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że skarżąca została uznana winną popełnienia czynu polegającego na tym, że w dniu 21 marca 2023 r., w L., na terenie [...] próbując dostać się do Pracowni Psychometrycznej [...], kierowała do przebywającej w tym pomieszczeniu I. S. znieważające słowa oraz groźby, w tym groźby pozbawienia życia, które wywołały u pokrzywdzonej uzasadnioną obawę, że zostaną spełnione (pkt 3 stawianych zarzutów). Komisja Odwoławcza zaakceptowała ustalenia Komisji Dyscyplinarnej w tym zakresie.
Jednak z samego uzasadnienia orzeczenia Komisji Dyscyplinarnej, wynika że zapis z monitoringu z dnia 21 marca 2023 r. nie potwierdził obecności obwinionej pod drzwiami Pracowni Psychometrycznej, Komisja natomiast dała wiarę twierdzeniom obwinionej zawartym w piśmie z dnia 26 czerwca 2023 r., dotyczącym jej obecności na [...] w tym dniu.
Co ważne również Rzecznik Dyscyplinarny we wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego z dnia 20 czerwca 2023 r. zaznaczył, że zapis z monitoringu wizyjnego nie potwierdza zdarzenia z dnia 21 marca 2023 r. Z zapisu tego wynika jedynie, że w godz. 17.00-18.00 pod Pracownią Psychometryczną dwukrotnie przebywali pracownicy ochrony. Natomiast, aby wyeliminować możliwość omyłki I. S., co do godziny tego zdarzenia, przejrzany został zapis monitoringu łącznie od godz. 15.00 do 19.30 i w okresie tym nie pojawia się w pobliżu pokoju [...] osoba, która mogłaby być A. B.. Wobec powyższego Rzecznik Dyscyplinarny pozostawił wśród zarzutów objętych wnioskiem, czyn określony z pkt 3 na wypadek, gdyby w czasie postępowania przed Komisją Dyscyplinarną ujawniły się nowe okoliczności, np. inna data tego zdarzenia.
Komisja Odwoławcza bezrefleksyjnie powieliła ustalenia faktyczne Komisji Dyscyplinarnej co do zaistnienia zdarzenia w dniu 21 marca 2023 r. nie odnosząc się w żadnym razie do nieścisłości w materiale dowodowym w tym zakresie.
Należy bowiem wskazać, że z protokołu przesłuchania świadka I. S. (k. 10 akt adm.) wynika, że zdarzenie z 21 marca 2023 r. na pewno miało miejsce po godzinach pracy ok 16.55. Jednak zeznania te stoją w sprzeczności z zapisem monitoringu z tego dnia, jak również z zeznaniami świadka M. B. (k. 16 akt adm.), który zeznał, że nie interweniował w dniu 21 marca 2023 r. pod pokojem nr [...] w związku z zachowaniem skarżącej. Sama natomiast skarżąca przesłuchania w dniu 2 czerwca 2023 r. przez Rzecznika Dyscyplinarnego (k. 19 akt adm.) wyjaśniła, że nie przyznaje się do zarzucanych jej czynów, a w okresie do 17 do 21 marca 2023 r. była pod Pracownią Psychometryczną raz – w dniu 17 marca 2023 r. – we wtorek, ale nie jest pewna czy to była ta data. Przy czym sąd zauważa, że 17 marca 2023 r. był piątkiem, a 21 marca 2023 r. to wtorek. Następnie skarżąca w piśmie z dnia 26 czerwca 2023 r. skierowanym do Komisji Dyscyplinarnej – odmiennie niż w wyjaśnieniach z dnia 2 czerwca 2023 r. podaje, że jednak 17 marca 2023 r. nie było jej na Uczelni, natomiast była ze swoją matką w dniu 21 marca 2023 r., bowiem przyjechała do Rzecznika Dyscyplinarnego w celu złożenia wyjaśnień w innej sprawie (k. 22 akt adm.).
I. S. przesłuchana na rozprawie dyscyplinarnej w dniu 18 marca 2024 r. (k. 99 akt adm.) zeznała, że notatkę o zdarzeniu w dniu 21 marca 2023 r. sporządziła 2-3 dni później. Ponadto zeznała, że mogło być tak, że pomyliła datę i to co zapisała w swoje notatce o zdarzeniu z tego dnia mogło wydarzyć się w innym dniu.
W ocenie Sądu, sam fakt, że skarżąca w dniu 21 marca 2023 r. była na Uczelni, aby złożyć wyjaśnienia przed Rzecznikiem Dyscyplinarnym nie jest równoznaczne z tym, że była pod Pracownią Psychometryczną, skoro zapis z monitoringu nie wykazał obecności skarżącej w tym dniu w okolicach pokoju [...].
Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że Komisja Odwoławcza naruszyła przepisy postępowania, w tym art. 410 k.p.k. w zw. z art. 433 k.p.k. oraz art. 2 § 2, art. 4 oraz art. 5 § 2 k.p.k. w zw. z art. 320 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, jak również § 23 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa wyższego w sprawie szczegółowego trybu postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w sprawach studentów. Zgodnie bowiem z art. 410 k.p.k. mutatis mutandis podstawę orzeczenia może stanowić tylko całokształt okoliczności ujawnionych w toku sprawy. Stosownie natomiast do treści art. 433 k.p.k. mutatis mutandis Komisja Odwoławcza orzeka w granicach zaskarżenia, a w zakresie szerszym – w przypadkach określonych w przepisach. Oznacza to, że organ odwoławczy zobowiązany jest do kontroli prawidłowości ustaleń faktycznych i oceny dowodów dokonanych przez organ pierwszej instancji, zwłaszcza zaś do kontroli, czy przekonanie organu pierwszej instancji wysnute zostało z wszechstronnej oceny całokształtu okoliczności ujawnionych w toku sprawy i czy przy ocenie dowodów zostały uwzględnione wskazania wiedzy i doświadczenia życiowego oraz czy rozumowanie organu jest rozumowaniem poprawnym pod względem logicznym, a więc czy nie zawiera sprzeczności, niekonsekwencji i dwuznaczności, w razie zaś nierozstrzygnięcia przez organ pierwszej instancji określonych kwestii z powodu niedających się usunąć wątpliwości, czy istniały realne możliwości ich usunięcia i rozstrzygnięcia przez przeprowadzenie innych dowodów, prawidłową ocenę dowodów już przeprowadzonych lub też w drodze logicznego rozumowania z uwzględnieniem wskazań wiedzy oraz doświadczenia życiowego (por. wyrok SN z 17.10.1979 r., I KR 140/79, OSNPG 1980/5, poz. 72)
Realizacja obowiązku organu odwoławczego orzekania w oparciu całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie następuje poprzez uzasadnienie orzeczenia, które powinno zawierać ocenę wszystkich dowodów, ze wskazaniem, jakie fakty zostały uznane za udowodnione lub nieudowodnione, na jakich dowodach w tej mierze oparto się i dlaczego nie uznano dowodów przeciwnych. Wymóg oparcia orzeczenia na "całokształcie okoliczności" stwarza konieczność uwzględnienia faktów przemawiających zarówno na korzyść, jak na niekorzyść oskarżonego (J. Skorupka [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, red.
R. A. Stefański, S. Zabłocki, Warszawa 2017, art. 92).
Komisja Odwoławcza w zakresie uznania skarżącej za winną popełnienia zarzucanego jej deliktu dyscyplinarnego w dniu 21 marca 2023 r. nie dopełniła obowiązków nałożonych wskazanymi przepisami prawa. Pomimo bowiem dostrzegalnych prima facie sprzeczności w zakresie zaistnienia zdarzenia z tego dnia, w szczególności nagrania z monitoringu, który nie potwierdził obecności A. B. na korytarzu przy pokoju [...] Komisja Odwoławcza uznała, że do takiego zdarzenia jednak doszło.
Odnosząc się natomiast do uznania skarżącej za winną popełnienia czynu uchybiającego godności studenta polegającego na tym, że w dniu 17 marca 2023 r. na terenie [...], próbując dostać się do Pracowni Psychometrycznej [...] (pok. [...]), kierowała do przebywającej w tym pomieszczeniu mgr I. S. - pracownicy [...], znieważające słowa (pkt 1) oraz w tym samym dniu i miejscu, kilka minut później skierowała znieważające słowa do M. B. (pkt 2) należy wyjaśnić, że aby wskazać na czym polega uchybienie godności studenta trzeba odwołać się, zdaniem Sądu, do społecznego wzorca studenta, uwzględniającego etyczne oczekiwania wobec studentów, funkcjonujące w społeczności akademickiej i w całym społeczeństwie. Zachowania zatem odbiegające od tego wzorca będą uchybieniami godności. Uchybienie godności studenta najczęściej przybiera postać naruszenia norm etycznych – norm etyki studenckiej lub ogólnospołecznej. W wielu uczelniach opracowane są kodeksy etyki studenta, które ułatwiają ustalenie, jakie normy studenta wiążą, aczkolwiek trzeba mieć na uwadze to, że wyczerpujące skodyfikowanie zasad etyki jest praktycznie niemożliwe i że brak jakiejś normy w kodeksie nie oznacza, że jej przekroczenie nie może być kwalifikowane jako uchybienie godności studenta.
W ocenie Sądu zachowanie agresywne, zarówno słowne jak i fizyczne, jak również biernie agresywne, nieumiejętność zachowania powagi i umiarkowania w kontaktach oficjalnych, używanie słów powszechnie uznawanych za obelżywe, w szczególności jeżeli zachowania te nie są incydentalne, lecz powtarzają się - należy zakwalifikować jako czyny uchybiające godności studenta.
Od studenta bowiem można i należy oczekiwać zachowania kulturalnego, adekwatnego do miejsca i czasu, zachowania które w przypadku rozbieżności w oczekiwaniach stron lub nawet sporu nie eskaluje do agresji. Student ma oczywiście prawo bronić swoich interesów i oczekiwać należnego mu jako jednostce szacunku, natomiast takiego samego szacunku do innych osób można wymagać od studenta.
Z materiału dowodowego oraz z informacji udzielonych przez pełnomocnika organu podczas rozprawy wynika, że zachowanie zarzucone A. B. w przedmiotowej sprawie nie jest pierwszym takim zachowaniem. Należy zwrócić uwagę, że I. S. już w grudniu 2022 r. zgłosiła nieodpowiednie zachowanie skarżonej w stosunku do niej. Pełnomocnik okazała podczas rozprawy orzeczenie Komisji Dyscyplinarnej do Spraw Studentów i Doktorantów [...] z dnia 28 kwietnia 2023 r., z którego wynikało, że skarżąca A. B. uznana została za winną tego, iż nie stosowała się do poleceń I. S. z 22 grudnia 2022 r., zwracała się do niej niekulturalnie, używając słów obelżywych, a nadto groziła jej oraz usiłowała naruszyć jej nietykalność cielesną, a także w tym samym czasie i miejscu używała obelżywego słowa pod adresem innego studenta, który interweniował w obronie pracownika naukowego uczelni, co skutkowało wymierzeniem kary zawieszenia w prawach studenta skarżącej na podstawie Regulaminu [...]. Pełnomocnik wyjaśnia, że orzeczenie to stało się ostateczne, a przed sądem powszechnych toczy się dodatkowo postępowanie z oskarżenia prywatnego I. S. przeciwko A. B..
Wobec powyższego mamy w sprawie do czynienia ze swoistą kontynuacją nieprawidłowych zachowań A. B. wobec I. S..
W przedmiotowej sprawie w zasadzie wszyscy świadkowie zgodnie zeznali, że I. S. obawiała się lub nawet bała się skarżącej. Obawiała się spotkania z nią do tego stopnia, że w Pracowni Psychometrycznej zamykała drzwi na klucz od środka oraz wprowadziła system "haseł" umożliwiających jej zachowanie bezpieczeństwa osobistego.
Z zeznań I. Ż. (k. 11 akt adm.) wynika, że skarżąca przyszła do miejsca pracy świadka – stołówki uczelnianej z inną kobietą i mówiła do niej, o jakiejś innej osobie, że "ją załatwi" (tę inną osobę). Świadek zeznała, że nie wie, o kim mówiła wówczas A. B., ale domyśliła się, że mogło chodzić o I. S.. Świadek swoje przypuszczenia oparła na informacji uzyskanej od I. S., która mówiła o swoich problemach z A. B.. Świadek zeznała również, że z I. S. była umówiona na kontakt telefoniczny, na wypadek pojawienia się skarżącej w stołówce. Przy czym świadek już nie pamiętała kiedy do takich uzgodnień doszło.
W ocenie Sądu zeznania te potwierdzają obawę I. S. przed skarżącą oraz wskazują, że sytuacja ta trwała już przez jakiś czas i nie była jednostkowym przypadkiem.
Również zeznania świadka M. Ś. – Pracownika Sekcji Ochrony i Monitoringu [...] (k. 14 akt adm.) wskazują, że w dniu 17 marca 2023 r. interweniując wspólnie z M. B. pod pokojem nr [...] zauważył, że I. S. była przestraszona. Przy czym świadek zeznał, że nie widział A. B. na korytarzu przy pokoju [...], ale stwierdził, że mógł ją minąć na schodach. Zeznania te także potwierdzają, że I. S. bała się skarżącej, skoro wzywała do siebie ochronę oraz w jej zachowaniu można było zauważyć strach całą sytuacją. Świadek potwierdził także, że takich zgłoszeń było więcej, co wskazuje, że zdarzenie z 17 marca 2023 r. nie było jednostkowe.
Natomiast M. B. – także Pracownik Sekcji Ochrony i Monitoringu [...] (k. 16 akt adm.) będący naocznym świadkiem zdarzenia w dniu 17 marca 2023 r. – po okazaniu mu zapisu monitoringu wizyjnego zeznał, że od godz. 15.25 pod pokojem [...] rozpoznał na nagraniu siebie oraz A. B.. Poinformował, że razem z M. Ś. zostali wezwani przez I. S., z powodu dobijania się skarżącej do drzwi Pracowni Psychometrycznej, w której wówczas przebywała pracownica [...]. M. B. zeznał, że widział jak A. B. stuka do drzwi pokoju [...], przy czym wówczas jeszcze nic nie mówiła. Podkreślił, że wiedział, że to nie pierwszy raz, więc zwrócił się do skarżącej, aby zostawiła w spokoju I. S..
Świadek zeznał również, że od godz. 15.39 na nagraniu ponownie widać, że A. B. podchodzi do drzwi Pracowni Psychometrycznej. Wówczas skarżąca uderzała mocno w drzwi otwartą ręką, a do świadka zwróciła się w sposób lekceważący i poniżający przyrównując pracowników ochrony do – jak zeznał świadek – goryli. M. B. stwierdził, że A. B. wykrzykiwała, iż jej ojciec jest prawnikiem i że załatwi I. S. oraz, że sprawa trawiła już do Rektora.
Zeznania świadka M. B. po części pokrywają się z wyjaśnieniami samej skarżącej (k. 19 akt adm.). A. B. przyznała bowiem, że przez drzwi Pracowni Psychometrycznej "powiedziała" do znajdującej się w środku I. S., że za zawiadomienie do komisji dyscyplinarnej (w innej wcześniejszej sprawie) może poinformować sąd karny w Z.. Przyznała także, że powiedziała do przebywającego nieopodal pracownika ochrony, iż "ta dziewczyna" (I. S.) nie zdaje sobie sprawy, że ojciec A. B. był radcą prawnym, a przez to skarżąca zna się w jakimś stopniu na prawie i będzie umiała wyciągnąć wobec I. S. konsekwencje prawne.
W tym zakresie zbieżne są również zeznania I. S. (k. 10 akt adm.), która podała, że zdarzenie z 17 marca 2023 r. miało miejsce ok. 15.30. Wprawdzie I. S. nie widziała A. B., ale poznała ją po głosie. Nie miała co do tego wątpliwości. Stwierdziła, że usłyszała mocne uderzenie w drzwi, przypominające kopnięcie. Zeznała również, że A. B. krzyczała iż wie, że I. S. jest z Z. i że załatwi ją ze swoim tatą oraz że poniesie odpowiedzialność karną.
W ocenie Sądu materiał zgromadzony w sprawie, w szczególności nagranie z monitoringu potwierdzające obecność pod Pracownią Psychometryczną zarówno A. B., jak i pracowników ochrony w dniu 17 marca 2023 r. oraz zeznania świadków i wyjaśnienia samej skarżącej, potwierdzają przebieg zdarzenia w tym dniu. Prawidłowo zatem Komisja Odwoławcza uznała skarżącą za winną zarzucanych jej czynów polegających na uchybieniu godności studenta i naruszeniu przepisów obowiązujących na Uczelni. Niedopuszczalne jest bowiem – w ocenie Sądu – zachowanie studenta wobec pracownika naukowego przejawiające się w głośnym dobijaniu się do drzwi oraz grożeniu wyciągnięciem odpowiedzialności karnej wobec takiego pracownika. Należy zwrócić uwagę, że I. S. realnie obawiała się A. B., skoro zamykała się od środka w Pracowni Psychometrycznej na klucz, wzywała ochronę oraz prosiła o informowanie jej o pojawieniu sią skarżącej na terenie Uczelni, a także zmuszona została do stosowania systemu "haseł", tak aby uniemożliwić wejście A. B. do pokoju nr [...].
Teren Uczelni powinien być miejscem bezpiecznym i przyjaznym zarówno dla studentów, jak i pracowników naukowych oraz innych osób tam pracujących lub przebywających. Zachowanie studenta wobec pracowników [...] polegające na agresji fizycznej (dobijanie się do drzwi otwartą ręką), agresji słownej (grożenie odpowiedzialnością karną) czy też wykrzykiwanie i poniżające lekceważenie próśb ochrony o spokój, nigdy nie powinny mieć miejsca. W szczególności, że jak wynika z materiału dowodowego nie była to jedynie jednorazowa "sprzeczka", ale ciąg zachowań, które trwały od pewnego już czasu. Swoim zachowaniem wobec I. S. skarżąca uchybiła godności studenta [...] i przepisom obowiązującym ma Uczelni, w szczególności obowiązkowi odnoszenia się z szacunkiem do pracowników Uniwersytetu. Działania A. B. sprowadzające się – w istocie – do siłowego uzyskania testów psychologicznych za pomocą gróźb należy ocenić jako naganne. Jeżeli I. S. odmawiała wydania A. B. testów, do których jak twierdziła skarżąca była uprawniona, to istnieją z pewnością inne metody reagowania. Skarżąca mogła przecież pisemnie poinformować przełożonych I. S. o zaistniałej sytuacji. I. S. twierdziła natomiast, że testów tych nie może wydać studentce IV roku.
W ocenie Sądu – bez znaczenia jest przyczyna jaka doprowadziła do eskalacji agresywnego zachowania skarżącej wobec I. S. oraz czy faktycznie skarżąca nie była osobą uprawnioną do korzystania z testów. Istotne jest bowiem, że pomimo możliwości interwencji u bezpośrednich przełożonych I. S., skarżąca zdecydowała się we własnym zakresie uzyskać to czego oczekiwała, nawet stosując groźby. Bez wątpienia takie zachowanie stanowi delikt dyscyplinarny.
Zdaniem Sądu również zarzut kierowania przez skarżącą znieważających słów wobec pracownika ochrony M. B. w dniu 17 marca 2023 r. należy uznać za delikt dyscyplinarny. Świadek zeznał bowiem, że A. B. w trakcie interwencji pod pokojem [...] w lekceważący sposób odezwała się przyrównując pracownika ochrony [...] do "goryla". Świadek nie pamiętał dokładnie czy padło dokładnie to słowo, ale w jego ocenie taki był wydźwięk całej wypowiedzi A. B.. Skarżąca natomiast zaprzeczyła, aby w taki sposób odniosła się do świadka. W tym zakresie – w ocenie Sądu – należy dać wiarę zeznaniom M. B.. Jest on bowiem osobą obcą w stosunku do A. B., niezaangażowaną bezpośrednio w konflikt skarżącej z I. S.. W dniu 17 marca 2023 r. wykonywał swoje obowiązki służbowe. Z jego wypowiedzi w charakterze świadka nie wynika, aby miał negatywny stosunek osobisty do A. B.. Natomiast skarżąca w swoich wyjaśnieniach i w toku postępowania zmieniała wersje wydarzeń, stara się pokazać siebie w lepszym świetle przerzucając odpowiedzialność na inne osoby. Okoliczność, że w dniu 17 marca 2023 r. była wzburzona odmową udostępnienia jej testów psychologicznych, potwierdzają świadkowie oraz pośrednio sama skarżąca. Zdaniem Sądu nie ma podstaw do tego, aby twierdzić, że do takiego nagannego zachowania skarżącej wobec M. B. nie doszło. Wprawdzie z materiału dowodowego nie wynika, aby ktoś jeszcze był świadkiem poniżającego potraktowania pracownika ochrony przez skarżącą, ale całokształt materiału dowodowego pozwala na uznanie, że do takiego zachowania w istocie doszło. Bez wątpienia również porównanie pracownika ochrony do goryla nacechowane jest negatywnym przekazem w języku potocznym. Sugeruje bowiem przewagę siły fizycznej kosztem inteligencji lub kultury, co w sposób oczywisty jest obraźliwe dla osoby, która została tak nazwana.
Odnosząc się natomiast do stanowiska pełnomocnika skarżącej, że może zachodzić konieczność zweryfikowania, czy w chwili popełnienia zarzucanych czynów skarżąca była w pełni poczytalna wobec ujawnienia jej umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, należy wyjaśnić, że wprawdzie kodeks postępowania karnego nie określa, kiedy i w jakim wypadku zachodzi konieczność powołania biegłych lekarzy psychiatrów w celu zbadania stanu zdrowia psychicznego oskarżonego, jednakże oczywiste jest, że takie badanie nie może wchodzić w każdej sprawie, lecz jedynie wówczas gdy co do stanu zdrowia psychicznego oskarżonego istnieją uzasadnione wątpliwości (wyrok SN z 20.06.1986 r., III KR 154/86, LEX nr 17768; wyrok SN z 11.05.1972 r., I KR 62/72, OSNPG 1972/11, poz. 180; wyrok SN z 10.05.1979 r., I KR 47/79, OSNPG 1979/12, poz. 173; postanowienie SN z 8.02.1985 r., IV KZ 21/85, OSNKW 1985/9–10, poz. 79; wyrok SN z 28.10.1987 r., V KRN 277/87, OSNPG 1988/7, poz. 70; wyrok SN z 3.07.1997 r., IV KKN 430/96, LEX nr 31422; wyrok SN z 28.01.1998 r., III KKN 363/96, LEX nr 33278).
W sprawie dyscyplinarnej skarżąca była reprezentowana przez pełnomocnika, który w tym zakresie nie zgłaszał zastrzeżeń. Zastrzeżeń takich nie powziął również Rzecznik Dyscyplinarny ani członkowie zarówno Komisji Dyscyplinarnej jak i Komisji Odwoławczej. Również skarżąca nie przedłożyła na etapie postepowania dyscyplinarnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Wobec powyższego skoro organy na etapie postępowania dyscyplinarnego nie powzięły uzasadnionych wątpliwości co do stanu zdrowia psychicznego skarżącej to uznać należy, że ewentualna umiarkowana niepełnosprawność skarżącej nie wpływała na możliwość orzekania.
Nie mniej jednak – wobec ujawnienia faktu, że przed sądem powszechnym toczy się postępowanie z oskarżenia prywatnego I. S. przeciwko A. B. oraz w związku z ujawnieniem na etapie postępowania sądowego umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z oznaczeniem 02-P, w przypadku gdyby w ramach ponownie prowadzonego postępowania organy powzięły taką wątpliwość mogą stosownie do art. 156 § 1 k.p.k. wystąpić o udostępnienie, za zgodą prezesa sądu, w niezbędnym zakresie, akt sprawy sądowej.
Wobec powyższego należało zaskarżone orzeczenie uchylić na podstawie art. 150 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."). O kosztach wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. Skarżąca nie wniosła o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów sądowych.
Mając na uwadze powyższe Komisja Odwoławcza zobowiązana będzie do uwzględnienia przy ponownym orzekaniu argumentacji zaprezentowanej powyżej.