III SA/LU 846/24

III SA/Lu 846/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-07-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-12-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Agnieszka Kosowska
Iwona Tchórzewska /sprawozdawca/
Robert Hałabis /przewodniczący/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GZ 494/25 - Postanowienie NSA z 2026-01-13
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1530
art. 207 ust. 1; art. 66 ust. 2;
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 116 § 4;
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Hałabis Sędziowie: Asesor WSA Agnieszka Kosowska Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca) Protokolant: Starszy asystent sędziego Radosław Kot po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2025 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Zarządu Województwa Lubelskiego z dnia 1 października 2024 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości z tytułu zwrotu dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 1 października 2024 r., nr [...] Zarząd Województwa Lubelskiego, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego J. F., byłego prezesa zarządu N. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji, utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Lublinie z dnia 6 listopada 2023 r., nr [...], orzekającą o solidarnej odpowiedzialności J. F. za zaległości N. I. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji w zapłacie zobowiązania określonego w decyzji Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Lublinie z dnia 11 sierpnia 2020 r., nr [...] w sprawie zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich, utrzymanej w mocy decyzją Zarządu Województwa Lubelskiego z dnia 24 listopada 2020 r., tj. zaległości w łącznej wysokości [...] zł; odsetki od zaległości w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczone od dnia przekazania środków tj.: - od kwoty [...]zł - od dnia 28 marca 2019 r. do dnia wydania decyzji organu I instancji (z uwzględnieniem okresu wyłączenia odsetek) w łącznej wysokości [...] zł, - od kwoty [...]zł - od dnia 2 września 2019 r. do dnia wydania decyzji organu I instancji (z uwzględnieniem okresu wyłączenia odsetek) w łącznej wysokości [...] zł oraz umarzającą postępowanie w pozostałym zakresie.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji wyjaśnił, że decyzją z dnia 11 sierpnia 2020 r., nr [...] Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Lublinie zobowiązał N. I. Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością do zwrotu kwoty [...]zł. Powodem żądania zwrotu środków było naruszenie sekcji 6.5.2 pkt 9 Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020 (dalej jako "Wytyczne") oraz § 23 ust. 1 pkt 2 Umowy o dofinansowanie projektu z dnia 30 sierpnia 20218 r. w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014-2020 (dalej jako "umowa o dofinansowanie"). Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Zarządu Województwa Lubelskiego z dnia 24 listopada 2020 r. nr [...]
W związku z nieuregulowaniem przez spółkę należności orzeczonej do zwrotu, Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Lublinie skierował do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Lublinie wniosek o wszczęcie egzekucji administracyjnej wobec spółki. W okresie od 1 marca 2021 r. do 28 grudnia 2021 r. organ egzekucyjny wyegzekwował łącznie [...] zł, w tym należność główną w wysokości [...] zł oraz odsetki w wysokości [...] zł, potrącając jednocześnie koszty komornicze w wysokości 5% wartości zwindykowanych środków tj. [...] zł.
Postanowieniem z dnia 12 lipca 2022 r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne wszczęte wobec spółki, stwierdzając że nie jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.
Pismami z dnia 8 grudnia 2022 r. Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Lublinie zawiadomił P. G. oraz J. F. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia ich solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania N. I. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, określonych decyzją z dnia 11 sierpnia 2020 r.
Po zgromadzeniu materiału dowodowego organ I instancji decyzją z dnia 6 listopada 2023 r. orzekł o solidarnej odpowiedzialności J. F. - byłego prezesa zarządu N. I. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji za zaległości spółki w zapłacie zobowiązania określonego w decyzji Dyrektora WUP w Lublinie z dnia 11 sierpnia 2020 r., utrzymanej w mocy decyzją z dnia 24 listopada 2020 r. oraz umorzył postępowanie w części dotyczącej P. G.. Organ I instancji stwierdził, że zostały spełnione pozytywne przesłanki dla orzeczenia o odpowiedzialności J. F. - byłego prezesa zarządu za zaległości spółki. Organ I instancji ustalił, że J. F. pełnił funkcję członka Zarządu spółki w momencie powstania nieprawidłowości, a więc spełniona została przesłanka określona w art. 116 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.- Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm., dalej jako "o.p."). Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie potwierdziła zaistnienia w sprawie przesłanki egzoneracyjnej wskazanej w art. 116 § 1 ust. 1 lit. a) o.p., odnoszącej się do zgłoszenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości. Organ stwierdził również, że nie wystąpiła wobec J. F. przesłanka wskazana w art. 116 § 1 ust. 1 lit. b) o.p., odnosząca się do braku winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość w terminie. W kontekście przesłanki egzoneracyinej określonej w art. 116 § 1 ust. 2 o.p. organ I instancji wskazał, że w toku całego postępowania, pomimo pouczenia, J. F. nie przedstawił jakichkolwiek dowodów, które mogłyby wskazywać na istnienie mienia spółki umożliwiającego zaspokojenie zaległości w znacznej części. Organ I instancji uznał, że przesłanki egzoneracyjne wobec J. F. wskazane w art. 116 § 1 o.p. nie zostały spełnione.
Organ I instancji umorzył zaś postępowanie w sprawie ustalenia solidarnej odpowiedzialności P. G. jako byłego prezesa zarządu spółki. Organ ustalił, że P. G. pełnił funkcję członka Zarządu spółki w momencie powstania nieprawidłowości, a więc spełniona została przesłanka określona w art. 116 § 4 o.p., jednakże w okresie sprawowania przez P. G. funkcji prezesa zarządu kondycja finansowa spółki nie dawała podstaw do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.
W wyniku rozpatrzenia odwołania J. F., Zarząd Województwa Lubelskiego utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Organ II instancji podniósł, że do przesłanek pozytywnych orzeczenia o odpowiedzialności członka organu zarządzającego, w przypadku których ciężar dowodzenia spoczywa na organie, zaliczyć należy:
1) okoliczność, że dana osoba pełniła funkcję członka organu zarządzającego w dniu powstania naruszeń określonych w art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1530 ze zm., dalej jako "u.f.p."),
2) konieczność stwierdzenia bezskuteczności egzekucji prowadzonej do majątku spółki (art. 116 § 1 o.p.).
Przesłankami negatywnymi są natomiast okoliczności, do których wykazania zobowiązany jest członek organu zarządzającego, a które potwierdzają podjęte przez niego działania zwalniające go z odpowiedzialności za zobowiązania spółki, tj. wykazanie, że złożono w odpowiednim czasie wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r.- Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1428 ze zm.) albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r.- Prawo restrukturyzacyjne lub wykazanie, że niezgłoszenie wniosku nastąpiło bez jego winy oraz wskazanie mienia, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.
Organ odwoławczy ustalił, że spółka została zawiązana w dniu 5 listopada 2009 r. przez dwie osoby fizyczne P. J. O. oraz P. G. na podstawie umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, z zachowaniem formy aktu notarialnego. Z dniem 2 grudnia 2009 r. spółka została wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Organ wskazał, że zgodnie z § 25 umowy spółki, zarząd spółki składa się od 1 do 3 członków, zaś każdego z członków zarządu, w tym prezesa zarządu, powołuje i odwołuje Zgromadzenie Wspólników. Członek zarządu może złożyć rezygnację z pełnienia swoich funkcji w spółce, z zachowaniem formy pisemnej na ręce co najmniej jednego członka zarządu, a w przypadku zarządu jednoosobowego na ręce co najmniej jednego wspólnika. Złożenie rezygnacji wywiera skutki od dnia przyjęcia oświadczenia o jej złożeniu. Od początku istnienia spółki zarząd był jednoosobowy, w okresie od dnia zarejestrowania Spółki do dnia 31 stycznia 2019 r. funkcję prezesa zarządu pełnił P. G., zaś od dnia 1 lutego 2019 r. stanowisko prezesa zarządu objął J. F.. Taki stan rzeczy istniał do dnia 15 lutego 2021 r., tj. do dnia rezygnacji J. F. z funkcji prezesa zarządu w trybie obowiązującego już wówczas przepisu art. 202 § 6 Kodeksu spółek handlowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1526 ze zm., dalej: "k.s.h.").
Organ odwoławczy wskazał, że pierwsze zapytanie ofertowe beneficjent zamieścił w dniu 25 stycznia 2019 r. W wyniku przeprowadzonej procedury został wyłoniony wykonawca, z którym w dniu 13 lutego 2019 r. beneficjent podpisał umowę na świadczenie usług w ramach realizacji Projektu "[...]". Wydatki związane z realizacją przedmiotowej umowy zostały poniesione w dniu 30 kwietnia 2019 r. oraz w dniu 12 lipca 2019 r. W dniu 3 czerwca 2019 r. beneficjent zamieścił w bazie konkurencyjności kolejne zapytanie ofertowe. W wyniku przeprowadzonej procedury został wyłoniony wykonawca, z którym w dniu 18 czerwca 2019 r. beneficjent podpisał umowę na świadczenie usług w ramach realizacji Projektu "[...]". Wydatki poniesione na przeprowadzenie szkoleń zawodowych w związku z umową zostały poniesione w dniu 5 września 2019 r. Organ stwierdził, że stan naruszenia miał miejsce w okresie od upublicznienia zapytania ofertowego dotyczącego zamówień publicznych do rozliczenia całości wydatków dotyczących tych zamówień: w przypadku pierwszego zamówienia w okresie od 25 stycznia 2019 r. do 12 lipca 2019 r.; w przypadku drugiego zamówienia w okresie od 3 czerwca 2019 r. do 5 września 2019 r.
Organ odwoławczy stwierdził, że w okresie występowania nieprawidłowości ciągłej tj. od 25 stycznia 2019 r. do 5 września 2019 r., początkowo P. G. pełnił funkcję prezesa zarządu, następnie od 1 lutego 2019 r. funkcję tę pełnił skarżący. P. G. pełnił funkcję prezesa zarządu wyłącznie w okresie wszczęcia pierwszego postępowania tj. w dniu 25 stycznia 2019 r. będącego dniem zamieszczenia pierwszego zapytania ofertowego w bazie konkurencyjności. Natomiast skarżący J. F. pełnił funkcję prezesa zarządu od dnia 1 lutego 2019 r. i w dniu 13 lutego 2019 r. zawarł umowę z wykonawcą w ramach pierwszego postępowania, a w dniach 30 kwietnia 2019 r. i 12 lipca 2019 r. dokonał jej rozliczenia. Ponadto skarżący pełnił funkcję prezesa zarządu w okresie od 3 czerwca 2019 r. (data wszczęcia kolejnego postępowania o numerze [...]) do 5 września 2019 r. (data rozliczenia ostatniego wydatku poniesionego w związku z zawartymi umowami).
Organ odwoławczy stwierdził, że P. G. i J. F. pełnili funkcję członka zarządu w okresie istnienia naruszeń określonych w art. 207 ust. 1 u.f.p. (tj. w okresie od 25 stycznia 2019 r. do 5 września 2019 r.), skutkujących obowiązkiem zwrotu środków wykorzystanych niezgodnie z procedurami, a zatem potencjalnie, przy założeniu wystąpienia drugiej z przesłanek (tj. bezskuteczności egzekucji wobec spółki), powinni odpowiadać za zobowiązania beneficjenta wynikające z wydanej przez Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Lublinie decyzji z dnia 11 sierpnia 2020 r. w sprawie zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich.
Organ II instancji podkreślił, że charakter prawny funkcji członka zarządu oznacza nie tylko obowiązek wykonywania czynności ściśle zarządzających, lecz musi wiązać się ze zwiększonym zakresem odpowiedzialności, obejmującym skutki działań spółki, nawet kierowanej jedynie formalnie.
Następnie organ wskazał, że po wykazaniu faktu spełnienia warunku określonego w art. 66b ust. 2 u.f.p., tj. pełnienia funkcji członków zarządu spółki w dniu powstania naruszeń określonych w art. 207 ust. 1 u.f.p., organ powinien wykazać spełnienie kolejnej przesłanki warunkującej odpowiedzialność osób trzecich za zobowiązania spółki tj. bezskuteczność egzekucji wobec spółki.
Odnosząc się do okoliczności sprawy organ odwoławczy stwierdził, że bezskuteczność egzekucji została potwierdzona postanowieniem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Lublinie z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny poinformował, że w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego dokonano szeregu czynności w celu wyegzekwowania dochodzonych należności: zajęto rachunek bankowy, zajęto inną wierzytelność pieniężną, tytuły egzekucyjne były przydzielane poborcy skarbowemu, a uzyskane z tych czynności środki zostały zaksięgowane na poczet zaległości; poszukiwano rachunków bankowych w systemie CERBER i OGNIVO; zweryfikowano dane w bazach CRCM, CEPiK, CBKW i stwierdzono brak nieruchomości, pojazdów oraz innych ruchomości i praw majątkowych należących do spółki. W trakcie prowadzonego postępowania ustalono także, że spółka od początku 2021 roku nie świadczy żadnych usług, nie osiąga żadnych dochodów, nie wystawia żadnych faktur. Ostatnią deklarację [...] spółka złożyła za pierwszy kwartał 2021. Od tego momentu nie składała żadnych deklaracji. Spółka prowadziła działalność o charakterze szkoleniowym na terenie całego kraju (działalność była ściśle powiązana ze środkami europejskimi). Zajmowała jedno pomieszczenie na ul. [...] w L., które było wynajmowane od firmy A. — L. O. (najem zakończony 30 sierpnia 2021 r.). W okresie od 1 marca 2021 r. do 28 grudnia 2021 r. organ egzekucyjny wyegzekwował łącznie [...] zł, w tym należność główną w wysokości [...] zł oraz odsetki w wysokości [...] zł, potrącając jednocześnie koszty komornicze w wysokości 5% wartości zwindykowanych środków tj. [...] zł.
Organ odwoławczy wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodzi, iż prowadząc czynności egzekucyjne nie ograniczono się do jednego sposobu egzekucji, ale poszukiwano wszelkich składników majątkowych mogących stanowić źródło środków pieniężnych. Jednakże egzekucja w pozostałym, poza wskazanym wyżej, zakresie okazała się bezskuteczna. Bezskuteczność egzekucji potwierdza także postanowienie Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku z dnia 14 stycznia 2021 r. o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki.
Mając powyższe na względzie organ II instancji za prawidłowe uznał ustalenia w zakresie zaistnienia pozytywnych przesłanek, o jakich mowa w art. 116 § 1 o.p. i art. 66b ust. 2 u.f.p., warunkujących ustalenie solidarnej odpowiedzialności stron za ciążące na spółce zaległości w zapłacie zobowiązań z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich w związku z realizacją projektu pt. "[...]".
Organ podkreślił, że w decyzji orzekającej o odpowiedzialności członków zarządu spółki organ jest zobowiązany wykazać jedynie okoliczności pełnienia wymienionych funkcji w dniu powstania naruszeń określonych w art. 207 ust. 1 u.f.p. oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce, gdyż ciężar wykazania którejkolwiek z okoliczności uwalniającej od odpowiedzialności, tj. kwestia wykazania złożenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego, albo wykazania braku winy w niepodjęciu działań zmierzających w tym kierunku, jak też kwestia wskazania przez członka zarządu mienia umożliwiającego zaspokojenie znacznej części zaległości, spoczywa na członku zarządu.
Odnosząc się do okoliczności uwalniających członka zarządu spółki od odpowiedzialności z art. 116 § 1 pkt 1 o.p. - wykazania złożenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego, albo wykazania braku winy w niepodjęciu tych działań, organ odwoławczy stwierdził, że wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony przez J. F. do Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku w dniu 26 maja 2020 r. Nie budzi wątpliwości okoliczność, że wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony, sporna zaś jest terminowość jego złożenia. We wniosku wskazano, że stan niewypłacalności spółki nastąpił z dniem 27 kwietnia 2020 r. tj. z dniem upływu terminu na zapłatę zobowiązania wobec Skarbu Państwa z tytułu podatku od towarów i usług. Organ II instancji uznał jednak, że wniosek o ogłoszenie upadłości nie został złożony "we właściwym czasie", a więc w terminie umożliwiającym równomierne zaspokojenie wszystkich wierzycieli z majątku spółki, co jest niekwestionowanym celem postępowania upadłościowego.
Organ zwrócił uwagę, że zgodnie z załącznikiem nr 6 do wniosku o ogłoszenie upadłości, a mianowicie "Oświadczeniem o spłatach wierzytelności lub innych długów dokonanych w terminie sześciu miesięcy przed dniem złożenia wniosku", spółka w dniu 6 lutego 2020 r. dokonała płatności na rzecz 3 podmiotów powiązanych ze wspólnikiem spółki - P. O., tj. na rzecz A. - L. O. (łącznie [...] zł), T. S. i D. P. O. (łącznie [...] zł), K. I. S.-D. Sp. z o.o. (łącznie [...] zł). Zgodnie z zestawieniem łączna kwota dokonanych płatności wyniosła [...] zł. Wskazane powyżej płatności na rzecz A. - L. O. oraz T. S. i D. P. O. zostały uznane przez tymczasowego nadzorcę sądowego za bezskuteczne wobec masy upadłości na mocy art. 128 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 614, dalej jako "p.u.").
Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, w ocenie którego doszło do zniweczenia celu postępowania upadłościowego poprzez stworzenie sytuacji, w której niektórzy wierzyciele są zaspokajani kosztem innych. Dokonanie płatności przez zarząd spółki na rzecz P. O. i L. O., biorąc pod uwagę znaczną kwotę oraz termin ich dokonania, stanowiło działanie na szkodę pozostałych wierzycieli.
Organ II instancji stwierdził, że na okoliczność, iż wniosek o ogłoszenie upadłości w przedmiotowej sprawie nie został złożony we właściwym czasie wskazuje również postanowienie Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku z dnia 14 stycznia 2021 r., oddalające przedmiotowy wniosek na podstawie art. 13 ust. 1 Prawa upadłościowego. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych organ podniósł, że postanowienie to ma znaczenie przy ocenie właściwego czasu na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Oddalenie wniosku z uwagi na to, że majątek spółki nie wystarczał na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego już samo w sobie rozstrzyga, że w dacie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości wniosek ten był spóźniony. Stwierdzenie to implikuje z kolei konstatację, że wniosek ten nie był złożony "we właściwym czasie" w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) o.p.
Ponadto organ uznał, że sporządzony przez spółkę, na potrzeby złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, spis wierzycieli wraz ze spisem zobowiązań projektowych "Wykorzystaj swoją szansę" dowodzi, że spółka zalegała z płatnościami już od 29 listopada 2019 r. Z kolei w sprawozdaniu finansowym za rok 2019 r. wykazano okoliczności wskazujące na zagrożenie kontynuowania działalności przez spółkę, a mianowicie stratę przewyższającą sumę kapitałów zapasowego i rezerwowych oraz połowę kapitału zakładowego. Zgodnie z art. 233 § 1 k.s.h., jeżeli bilans sporządzony przez zarząd wykaże stratę przewyższającą sumę kapitałów zapasowego i rezerwowych oraz połowę kapitału zakładowego, zarząd jest obowiązany niezwłocznie zwołać zgromadzenie wspólników w celu powzięcia uchwały dotyczącej dalszego istnienia spółki. Ponadto w sprawozdaniu finansowym wskazano, że w związku z otrzymaniem w dniu 21 marca 2019 r. informacji pokontrolnej, przesłanej z Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Katowicach, wzywającej do zwrotu całości dofinansowania projektu nr [...], dalsza kontynuacja działalności przez spółkę jest zagrożona.
Organ odwoławczy podkreślił jednocześnie, że poza wspomnianym projektem spółka realizowała również inne projekty finansowane ze środków europejskich, w ramach których miały miejsce liczne nieprawidłowości, skutkujące powstaniem zobowiązań do zwrotu środków. Spółka przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości, tj. 26 maja 2020 r. nie uregulowała wymagalnych zobowiązań wobec:
- Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Katowicach - wezwanie z dnia 19 sierpnia 2019 r. do zwrotu wydatków w wysokości [...] zł poniesionych z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p., wraz z odsetkami oraz wezwanie z dnia 24 września 2019 r. do zwrotu wydatków w wysokości [...] zł wraz z odsetkami. Terminy na zwrot upłynęły bezskutecznie odpowiednio: w dniu 18 września 2019 r. oraz w dniu 28 października 2019 r.;
- Małopolskiego Centrum Przedsiębiorczości - wezwanie z dnia 6 września 2019 r. do zwrotu środków uznanych za niekwalifikowalne w wysokości [...] zł wraz z odsetkami na podstawie art. 207 ust. 8 w zw. z ust. 1 pkt 2 u.f.p. Termin na zwrot upłynął bezskutecznie w dniu 24 września 2019 r.;
- Zarządu Województwa Pomorskiego - wezwanie z dnia 4 grudnia 2019 r. do zwrotu środków uznanych za niekwalifikowalne w wysokości [...] zł wraz z odsetkami. Termin na zwrot upłynął bezskutecznie w dniu 24 grudnia 2019 r.
W ocenie organu powyższe jednoznacznie świadczy, że spółka zaprzestała spłacania wymagalnych wierzytelności dużo wcześniej, niż wykazała to we wniosku o ogłoszenie upadłości oraz w sporządzonym spisie wierzytelności (w którym to nie wykazano należności wynikających z wezwań do zapłaty Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Katowicach, Małopolskiego Centrum Przedsiębiorczości i Zarządu Województwa Pomorskiego) tj. co najmniej od 18 września 2019 r. (data upływu terminu z wezwania Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Katowicach).
Organ odwoławczy stwierdził, że z upływem 14 dniowego terminu określonego w wezwaniach należności tam wskazane stały się wymagalne. Biorąc powyższe pod uwagę organ nie zgodził się z zarzutem podniesionym w odwołaniu, że stan niewypłacalności spółki powstał z chwilą bezskutecznego upływu terminu do uregulowania podatku VAT, w związku z czym 30 dniowy bieg terminu do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości rozpoczął swój bieg w dniu 27 kwietnia 2020 r. zaś wniosek został złożony w dniu 26 maja 2020 r. Organ wskazał, że dla określenia czy dłużnik jest niewypłacalny, nie ma znaczenia to, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych, czy tylko niektórych z nich. Nie ma też znaczenia wielkość niewykonanych przez dłużnika zobowiązań. Istnienie podstaw do ogłoszenia upadłości determinuje wyłącznie przesłanka niewykonania przez dłużnika wymagalnych zobowiązań, co w analizowanej sprawie niewątpliwie miało miejsce.
Z powyższych przyczyn organ odwoławczy uznał, że złożony przez J. F. w dniu 26 maja 2020 r. wniosek o ogłoszenie upadłości nie został złożony we właściwym czasie, a tym samym nie zaistniała przesłanka wyłączająca odpowiedzialność skarżącego za zobowiązania spółki unormowana w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a o.p. Jednocześnie organ odwoławczy zauważył, że pomimo pouczenia ze strony organu J. F. nie wskazał mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości spółki w znacznej części. Tym samym w sprawie nie zaistniała przesłanka określona w art. 116 § 1 pkt 2 o.p. Mając na uwadze powyższe, organ odwoławczy stwierdził, że wobec J. F. wskazane w art. 116 § 1 o.p. przesłanki egzoneracyjne nie zostały spełnione.
Natomiast w odniesieniu do P. G. organ wskazał, że z bilansu spółki za rok 2018 oraz na dzień 3 stycznia 2019 r. wynika jednoznacznie, że pomimo wykazywanych strat, zobowiązania nie przekraczały wartości majątku. W okresie sprawowania przez P. G. funkcji prezesa zarządu spółka nie posiadała przeterminowanych zobowiązań powyżej 3 miesięcy. Wobec tego organ stwierdził, że w okresie sprawowania funkcji prezesa zarządu przez P. G. kondycja finansowa spółki nie dawała podstaw do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. W tych okolicznościach zbędna była analiza okoliczności, o których mowa w art. 116 § 1 pkt 1 o.p., a postępowanie w zakresie dotyczącym odpowiedzialności P. G. podlegało umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie J. F. zaskarżył w całości decyzję Zarządu Województwa Lubelskiego, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:
- art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej jako "k.p.a.") w zw. z art. 13 § 1 Prawa upadłościowego, poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, przejawiające się w błędnym uznaniu, że wobec oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości w oparciu o art. 13 § 1 uprawnione jest twierdzenie o niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie;
- art 116 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art 11 w zw. z art. 21 ust 1 Prawa upadłościowego, poprzez błędne uznanie, że wniosek o ogłoszenie upadłości spółki N. złożony został z przekroczeniem ustawowego terminu 30 dnia od dnia zaistnienia stanu niewypłacalności, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego wniosku, jakoby zachodziły przesłanki orzeczenia wobec strony solidarnej odpowiedzialności ze spółką;
- art. 2 Konstytucji RP, poprzez posłużenie się własną definicją pojęcia "czasu właściwego" do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, mimo istnienia w obrocie prawnym definicji tego pojęcia wprost wynikających z przepisów ustawy, co zaś godzi w postulat pewności prawa będący fundamentem demokratycznego państwa prawa.
Powołując się na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie decyzji II i I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucił organowi, że dokonał błędnej interpretacji pojęcia "czasu właściwego" do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Definicję "czasu właściwego" zawiera art. 21 prawa upadłościowego.
Istotnym uchybieniem organu w ocenie skarżącego było uznanie oddalenia wniosku w oparciu o art. 13 Prawa upadłościowego za argument przemawiający za spóźnionym charakterem wniosku. W ocenie skarżącego całkowicie sprzeczne z prawem jest rozumowanie wiążące skutek postępowania upadłościowego z możliwością skorzystania z przesłanki zwalniającej od odpowiedzialności.
Skarżący podniósł, że prawidłowa ocena stanu faktycznego prowadzi do wniosku, że stan niewypłacalności spółki nastąpił w dniu 27 kwietnia 2020 r., to jest w dniu bezskutecznego upływu terminu płatności podatku VAT, a następnie z zachowaniem terminu 30 dni został w dniu 26 maja 2020 r. złożony wniosek o ogłoszenie upadłości spółki.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, ustosunkował się do zarzutów zawartych w skardze i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest nieuzasadniona.
Zaskarżoną decyzją organ orzekł o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu J. F. za zobowiązania spółki wynikające z ostatecznej decyzji administracyjnej zobowiązującej spółkę do zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich, wykorzystanych z naruszeniem prawa.
W sprawie nie jest kwestionowane, że N. I. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji dopuściła się określonych nieprawidłowości realizując, w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014 – 2020, na podstawie umowy o dofinansowanie projekt "[...]" (umowa o dofinasowanie k. 35 akt adm.). Odpowiedzialność spółki została potwierdzona ostateczną decyzją administracyjną Zarządu Województwa Lubelskiego, znak: [...], z dnia 24 listopada 2020 r., zobowiązującą spółkę do zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich (k. 194 akt adm.). Decyzja ta nie została zaskarżona w prawem przewidzianym terminie do sądu administracyjnego, jest więc prawomocna.
Spór w sprawie sprowadza się do oceny, czy skarżący J. F. może ponosić solidarną odpowiedzialność za zobowiązania spółki jako były prezes zarządu, jak uznał organ. Kwestią sporną jest ocena przesłanek wyłączających odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania spółki, o których mowa w art. 116 § 1 o.p.
W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 9 ust. 2 pkt 9 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (Dz. U. z 2020 r. poz. 818 ze zm.), do zadań instytucji zarządzającej należy odzyskiwanie kwot podlegających zwrotowi, w szczególności kwot związanych z nałożeniem korekt finansowych, na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych albo w umowie o dofinansowanie projektu, albo w decyzji o dofinansowaniu projektu, w tym (lit. a) – wydawanie decyzji o zwrocie środków przeznaczonych na realizację programów, projektów lub zadań oraz decyzji o zapłacie odsetek, o których mowa odpowiednio w art. 207 ust. 9 i art. 189 ust. 3b ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.
Zgodnie z art. 60 pkt 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1530 ze zm.), należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności są środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym.
Do spraw dotyczących należności, o których mowa w powołanym wyżej art. 60, nieuregulowanych ustawą o finansach publicznych stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (art. 67 ustawy o finansach publicznych).
Dział III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.) obejmuje przepisy art. 21 – art. 119 ustawy dotyczące zobowiązań podatkowych.
W myśl art. 107 § 1 o.p., za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem osoby trzecie. Zgodnie z art. 107 § 2 osoby trzecie odpowiadają również za odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych (pkt 2) oraz za koszty postępowania egzekucyjnego (pkt 4).
Odpowiedzialności członków zarządu spółek kapitałowych dotyczy przepis art. 116 o.p. Zgodnie § 1 tego przepisu, za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, prostej spółki akcyjnej, prostej spółki akcyjnej w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:
1) nie wykazał, że:
a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1428) albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo
b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy;
2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.
Odpowiedzialność osób trzecich ma zatem charakter akcesoryjny i następczy.
Według art. 116 § 2 o.p. odpowiedzialność członków zarządu spółki określona w § 1 obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu.
Według art. 66b ust. 2 u.f.p. osoby trzecie odpowiedzialne za zobowiązania do zwrotu środków, o których mowa w art. 60 pkt 6, ustala się według stanu z dnia powstania naruszeń określonych w art. 189 ust. 3 lub w art. 207 ust. 1.
W świetle powołanych przepisów nie ulega wątpliwości, że wobec stwierdzenia, że podlegająca zwrotowi kwota orzeczona ostateczną decyzją administracyjną nie została zwrócona, obowiązkiem instytucji zarządzającej było wszczęcie postępowania w stosunku do byłych członków zarządu, odpowiadających solidarnie ze spółką za zobowiązania spółki. Podlegająca zwrotowi kwota – należność orzeczona decyzją administracyjną Zarządu Województwa Lubelskiego z dnia 24 listopada 2020 r., w sprawie zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich, wykorzystanych z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, stanowi zaległość podatkową w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, stosowanych odpowiednio w sprawie niniejszej, odpowiadają więc za nią byli członkowie zarządu spółki.
Skarżący twierdzi, że błędna jest ocena organu, iż złożony przez skarżącego w dniu 26 maja 2020 r. wniosek o ogłoszenie upadłości (k. 454 akt adm.) nie został złożony "we właściwym czasie" i w związku z tym nie zaistniała przesłanka wyłączająca odpowiedzialność skarżącego za zobowiązania spółki, o której mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) o.p.
Sąd podziela stanowisko organu, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy skarżący nie wykazał, że zaistniały przesłanki uwalniające go od odpowiedzialności za zobowiązania spółki.
Podkreślenia wymaga, że organ I instancji dołączył w poczet materiału dowodowego bilans spółki za 2018 rok, bilans spółki na dzień 31 stycznia 2019 r. oraz dokumenty zmian w składzie zarządu spółki, dokumenty znajdujące się w aktach postępowania sygn. akt [...] [...] prowadzonego przez Sąd Rejonowy Lublin-Wschód z siedzibą w Świdniku, w tym: wniosek dłużnika o ogłoszenie upadłości z dnia 26 maja 2020 r. wraz z załącznikami, pismo spółki z dnia 24 czerwca 2020 r. wraz z załącznikami, sprawozdanie z czynności tymczasowego nadzorcy wraz ze sprawozdaniem na temat stanu finansowego dłużnika, rodzaju i wartości jego majątku oraz przewidywanych kosztów postępowania upadłościowego z dnia 3 września 2020 r., pismo spółki z dnia 28 września 2020 r., pismo Tymczasowego Nadzorcy Sądowego z dnia 17 listopada 2020 r., postanowienie Sądu Rejonowego Lublin-Wschód z siedzibą w Świdniku z dnia 14 stycznia 2021 r. Organ I instancji przeprowadził również dowód z przesłuchania stron – J. F. na okoliczność wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, daty wystąpienia z wnioskiem oraz przyczyn i daty zaistnienia stanu niewypłacalności spółki oraz P. G. na okoliczność sytuacji ekonomicznej spółki w dacie rezygnacji z funkcji członka zarządu spółki.
Z prawidłowych ustaleń organu wynika, że skarżący w momencie powstania nieprawidłowości pełnił funkcję prezesa zarządu spółki. Organ ustalił, że stan naruszenia istniał od dnia 25 stycznia 2019 r. do dnia 5 września 2019 r. Z akt sprawy wynika, że w dniu 25 stycznia 2019 r. beneficjent – spółka N. I. zamieścił w Bazie konkurencyjności zapytanie ofertowe (ogłoszenie nr [...]). W wyniku przeprowadzonej procedury został wyłoniony wykonawca, z którym w dniu 13 lutego 2019 r. beneficjent podpisał umowę na świadczenie usług w ramach realizacji projektu "[...]" nr RPLU. 11.01.00-06-0164/17. Wydatki związane z realizacją przedmiotowej umowy zostały poniesione w dniu 30 kwietnia 2019 r. oraz w dniu 12 lipca 2019 r. Kolejne zapytanie ofertowe (numer ogłoszenia: [...] zostało zamieszczone w bazie w dniu 3 czerwca 2019 r. W wyniku przeprowadzonej procedury został wyłoniony wykonawca, z którym w dniu 18 czerwca 2019 r. beneficjent podpisał umowę na świadczenie usług w ramach realizacji projektu "[...]" nr RPLU. 11.01.0006-0164/17. Wydatki poniesione na przeprowadzenie szkoleń zawodowych w związku z powyższą umową zostały poniesione w dniu 5 września 2019 r. Z powyższego wynika, że zaległości powstały w czasie, gdy funkcję prezesa zarządu pełnili P. G. i J. F.. P. G. pełnił funkcję prezesa zarządu od dnia zarejestrowania spółki do dnia 31 stycznia 2019 r. a od dnia 1 lutego 2019 r. funkcję prezesa zarządu pełnił J. F.. Skarżący pełnił zatem funkcję prezesa zarządu, gdy zostały zawarte umowy na świadczenie usług w ramach projektu i nastąpiło rozliczenie wydatków poniesionych w związku z tymi umowami.
Trafna jest ocena organu, że została spełniona również przesłanka bezskuteczności egzekucji wobec spółki. Słusznie organ odwołał się do postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Lublinie z dnia 12 lipca 2022 r., znak: [...], którym umorzono postępowanie egzekucyjne prowadzone z majątku spółki N. I. (k. 217 akt adm.). W uzasadnieniu organ egzekucyjny stwierdził, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Organ egzekucyjny wskazał, że w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego dokonano szeregu czynności w celu wyegzekwowania dochodzonych należności: zajęto rachunek bankowy, zajęto inną wierzytelność pieniężną, tytuły egzekucyjne były przydzielane poborcy skarbowemu, a uzyskane z tych czynności środki zostały zaksięgowane na poczet zaległości; poszukiwano rachunków bankowych w systemie CERBER i OGNIVO; zweryfikowano dane w bazach CRCM, CEPiK, CBKW i stwierdzono brak nieruchomości, pojazdów oraz innych ruchomości i praw majątkowych należących do spółki. W trakcie prowadzonego postępowania ustalono także, że spółka od początku 2021 roku nie świadczy żadnych usług, nie osiąga żadnych dochodów, nie wystawia żadnych faktur. Ostatnią deklarację [...] spółka złożyła za pierwszy kwartał 2021. Od tego momentu nie składała żadnych deklaracji. Spółka prowadziła działalność o charakterze szkoleniowym na terenie całego kraju (działalność była ściśle powiązana ze środkami europejskimi). Zajmowała jedno pomieszczenie na ul. [...] w L., które było wynajmowane od firmy A. — L. O. (najem zakończony 30 sierpnia 2021 r.). W okresie od 1 marca 2021 r. do 28 grudnia 2021 r. organ egzekucyjny wyegzakwował łącznie [...] zł, w tym należność główną w wysokości [...] zł oraz odsetki w wysokości [...] zł, potrącając jednocześnie koszty komornicze w wysokości 5% tj. [...] zł, co nie jest kwestionowane.
Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, że nie budzi wątpliwości, iż w momencie powstania nieprawidłowości skutkujących obowiązkiem zwrotu środków skarżący pełnił funkcję prezesa zarządu spółki oraz że w momencie orzekania o odpowiedzialności członka zarządu miała miejsce bezskuteczność egzekucji.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) o.p. wskazać należy, że członek zarządu, który potencjalnie może odpowiadać jako osoba trzecia, powinien podjąć działania zmierzające do wykazania istnienia negatywnych przesłanek odpowiedzialności osoby trzeciej. Zatem w pierwszej kolejności to na nim spoczywa obowiązek wykazania tych okoliczności.
Z przytoczonych bowiem wyżej przepisów wynika, że wydanie decyzji o odpowiedzialności skarżącego jako osoby trzeciej wymaga wykazania zarówno przesłanek pozytywnych tej odpowiedzialności, jak również wykazania, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 sierpnia 2009 r., II FPS 3/09). Na organie spoczywa obowiązek wykazania bezskuteczności egzekucji oraz – w okolicznościach niniejszej sprawy – wykazania pełnienia przez skarżącego funkcji członka zarządu w czasie powstania naruszeń określonych w art. 189 ust. 3 lub w art. 207 ust. 1 u.f.p. Wykazanie przesłanek egzoneracyjnych, to jest przesłanek uwalniających od odpowiedzialności członka zarządu spółki, jako osoby trzeciej, obciąża co do zasady tę osobę, ale organów nie zwalnia z oceny sprawy w tym przedmiocie. Zwrócić należy uwagę, że także w uchwale z dnia 10 sierpnia 2009 r., II FPS 3/09 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że w każdym wypadku wydania decyzji na podstawie art. 116 § 1 o.p. organ podatkowy zobowiązany jest wskazać istnienie przesłanek odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za jej zaległości podatkowe oraz zbadać, czy nie zachodziły przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność. Do negatywnych przesłanek odpowiedzialności zalicza się wykazanie, że: we właściwym czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości lub o restrukturyzację albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez winy, bądź też wskazano mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. W każdym wypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości, gdyż niezłożenie wniosku o upadłość we właściwym czasie jest jednym z warunków odpowiedzialności członka zarządu na podstawie art. 116 § 1 o.p. Członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie wypełnił w terminie lub też ponosi winę za jego niedopełnienie.
Niekwestionowane jest, że pojęcie "właściwego czasu" do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości w rozumieniu art. 116 § 1 o.p. nie zostało zdefiniowane w przepisach Ordynacji podatkowej i w tym zakresie należy odwołać się do przepisów Prawa upadłościowego. Stosownie do art. 21 ust. 1-3 p.u., dłużnik jest zobowiązany, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Upadłość ogłasza się zaś w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny (art. 10 p.u.). Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Domniemywa się, że dłużnik utracił tę zdolność, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące (art. 11 ust. 1a p.u.). Dłużnik będący osobą prawną jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące (art. 11 ust. 2 p.u.). Z powyższych przepisów wynika, że "właściwy czas" w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) o.p. oznacza termin 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że przesłanka egzoneracyjna wymieniona w art. 116 § 1 pkt 1 o.p. odnosi się wyłącznie do zgłoszenia wniosku, a nie do skutku tego wniosku, jakim jest ogłoszenie upadłości. Wniosek należy złożyć wówczas, gdy zaistnieją przesłanki niewypłacalności dłużnika, określone w art. 10 i art. 11 u.p. Jeżeli zatem dłużnik nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań, powinien taki wniosek zawsze złożyć. Odróżnić należy przy tym obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości od skuteczności tego wniosku i ogłoszenia tej upadłości przez sąd. Dłużnik ma jedynie obowiązek dokonania oceny, czy wykonuje swoje wymagalne zobowiązania, natomiast oceny, czy faktycznie zaistniały przesłanki do ogłoszenia upadłości władny jest dokonać wyłącznie sąd właściwy w sprawach upadłości. Nawet zatem niewykonywanie wymagalnych zobowiązań wobec jednego wierzyciela nie zwalnia członka zarządu od zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, nie do niego bowiem należy rozstrzygnięcie o zasadności wniosku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2024 r., III FSK 534/23 oraz wymienione tam orzeczenia).
Zdaniem skarżącego, początek stanu niewypłacalności spółki N. należy wiązać z dniem 27 kwietnia 2020 r., tj. z dniem bezskutecznego upływu terminu płatności podatku VAT. W związku z tym, w ocenie skarżącego, składając w dniu 26 maja 2020 r. wniosek o ogłoszenie upadłości spółki, dochował on terminu 30 dni na złożenie tego wniosku.
Organ wskazał jednakże, że spółka zalegała z płatnościami już co najmniej od 18 września 2019 r.
Sąd podziela stanowisko organu, że spółka zaprzestała spłacania wymagalnych wierzytelności dużo wcześniej, niż wskazuje skarżący. Ustalenia organu znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodnym. Z dołączonego do wniosku o ogłoszenie upadłości spisu wierzycieli wraz ze spisem zobowiązań projektowych "Wykorzystaj swoją szansę" (k. 574 akt adm.) wynika, że spółka zalegała z płatnościami już od 29 listopada 2019 r. W sporządzonym w dniu 31 marca 2020 r. sprawozdaniu finansowym za rok 2019 r. w rubryce "Opis okoliczności wskazujących na zagrożenie kontynuowania działalności" wskazano, że na dzień sporządzenia sprawozdania finansowego wykazano stratę przewyższającą sumę kapitałów zapasowego i rezerwowych oraz połowę kapitału zakładowego. Wskazano również, że w związku z otrzymaniem w dniu 21 marca 2019 r. Informacji pokontrolnej nr [...] przesłanej przez Wojewódzki Urząd Pracy w Katowicach, wzywającej do zwrotu całości dofinansowania projektu nr [...], dalsza kontynuacja działalności przez spółkę jest zagrożona (k. 420-421 akt adm.).
Słusznie także odwołał się organ do dokumentacji dotyczącej innych projektów finansowanych ze środków europejskich realizowanych przez spółkę, uzyskanej od Małopolskiego Centrum Przedsiębiorczości, Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Katowicach i Zarządu Województwa Pomorskiego (włączonych w poczet materiału dowodowego postanowieniami z dnia 2 sierpnia 2023 r. i 8 września 2023 r.). Z dokumentów tych wynika, że spółka nie regulowała wymagalnych zobowiązań wcześniej, niż wykazała to we wniosku o ogłoszenie upadłości oraz w sporządzonym spisie wierzytelności, wobec:
1) Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Katowicach - wezwanie z dnia 19 sierpnia 2019 r. do zwrotu wydatków w wysokości [...] zł poniesionych z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p. wraz z odsetkami (k. 1008 akt adm.), wezwanie z dnia 24 września 2019 r. do zwrotu wydatków w wysokości [...] zł wraz z odsetkami (k. 1002 akt adm.). Terminy na zwrot upłynęły bezskutecznie odpowiednio: w dniu 18 września 2019 r. oraz w dniu 28 października 2019 r.;
2) Małopolskiego Centrum Przedsiębiorczości - wezwanie z dnia 6 września 2019 r. do zwrotu środków uznanych za niekwalifikowalne w wysokości [...] zł wraz z odsetkami na podstawie art. 207 ust. 8 w zw. z ust. 1 pkt 2 u.f.p. (k. 1200 akt adm.). Termin na zwrot upłynął bezskutecznie w dniu 24 września 2019 r.;
3) Zarządu Województwa Pomorskiego - wezwanie z dnia 4 grudnia 2019 r. do zwrotu środków uznanych za niekwalifikowalne w wysokości [...] zł wraz z odsetkami (k. 1291 akt adm.). Termin na zwrot upłynął bezskutecznie w dniu 24 grudnia 2019 r.
Organ odwoławczy zasadnie stwierdził, że z upływem 14-dniowego terminu określonego w wezwaniach do zwrotu należności tam wskazane stały się wymagalne.
Mając na względzie przepisy Prawa upadłościowego uznać też należy, że wniosek o upadłość powinien być zgłoszony w takim czasie, aby zapewnić wszystkim bez wyjątku wierzycielom szansę uzyskania równomiernego, choćby częściowego, zaspokojenia z majątku spółki (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 sierpnia 2019 r., II FSK 2684/17). Czas właściwy do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości to czas, w jakim zarząd spółki, która nie może na bieżąco realizować swoich zobowiązań wobec wszystkich wierzycieli, składa wniosek o ogłoszenie upadłości w sposób pozwalający chronić interesy wszystkich wierzycieli, którzy po ogłoszeniu upadłości będą mogli liczyć na równomierne zaspokojenie, by nie dopuścić do zaspokojenia niektórych wierzycieli ze szkodą dla innych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lutego 2018 r., II FSK 257/16). Dlatego też przez "właściwy czas" do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) o.p. w zw. z art. 21 ust. 1 p.u., należy rozumieć czas, w którym środki pieniężne posiadane przez spółkę albo jej majątek rzeczowy wystarczają na takie zaspokojenie wierzycieli, które nie będzie znikome bądź tylko w niewielkiej części (por. wyrok Sądu Najwyższego z 28 listopada 2018 r., II UK 365/17).
Trafna jest zatem również ocena organu, że postanowienie Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku z dnia 14 stycznia 2021 r., sygn. akt [...] (k. 273 akt adm.), którym oddalono wniosek spółki o ogłoszenie upadłości na podstawie art. 13 ust. 1 p.u., wskazuje, że wniosek o ogłoszenie upadłości nie został złożony "we właściwym czasie". Przepis art. 13 ust. 1 p.u. stanowi, że sąd oddali wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania lub wystarcza jedynie na zaspokojenie tych kosztów. Oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości z uwagi na to, że majątek spółki nie wystarczał na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego świadczy zatem o tym, że w dacie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości wniosek ten był spóźniony, a więc nie był złożony "we właściwym czasie" w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) o.p. (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 4 kwietnia 2017 r., l GSK 708/15, z 27 kwietnia 2017 r., II FSK 1500/15, z 22 lutego 2018 r., II FSK 257/16, z 5 czerwca 2019 r., II FSK 2077/17, z 17 listopada 2020 r., I GSK 889/17 i z 7 grudnia 2022 r., III FSK 1338/21).
Prawidłowo zatem w okolicznościach sprawy organ odwoławczy uznał, że opisany wniosek o ogłoszenie upadłości nie został złożony "we właściwym czasie", a więc w terminie umożliwiającym równomierne zaspokojenie wszystkich wierzycieli z majątku spółki, co oznaczało niezaistnienie przesłanki, która na mocy art. 116 § 1 pkt 1 lit a) o.p. wyłączałaby odpowiedzialność skarżącego za zaległości spółki.
W związku z zarzutami podniesionymi w skardze wymaga przy tym podkreślenia, że dokonując takiej oceny organ nie oparł się wyłącznie na treści ostatnio przytoczonego postanowienia Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku z dnia 14 stycznia 2021 r., sygn. akt [...] [...], ale uwzględnił całokształt wyżej przytoczonych okoliczności, w tym wskazujących, że już we wrześniu, październiku, listopadzie i grudniu 2019 r. spółka nie dokonywała płatności wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Biorąc pod uwagę całość zebranego materiału dowodowego i ustalone w sprawie okoliczności trafna jest ocena organu, że wniosek z dnia 26 maja 2020 r. o ogłoszenie upadłości nie został zgłoszony we właściwym czasie, wynikającym z przepisów art. 21 ust. 1, art. 11 i art. 10 Prawa upadłościowego.
Zauważyć również należy, że skarżący nie powoływał się na okoliczności, które mogłyby wskazywać, że niezgłoszenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy.
Pozostaje również poza sporem, że skarżący nie wskazał mienia spółki, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości spółki w znacznej części. Niewątpliwie nie zaistniała więc w tej sprawie przesłanka egzoneracyjna określona w art. 116 § 1 ust. 2 o.p.
W sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania.
Nie zasługuje na podzielenie zarzut naruszenia art. 77 k.p.a. Z art. 77 § 1 k.p.a. wynika obowiązek organu zebrania materiału dowodowego wykazującego okoliczności istotne dla sprawy oraz niewykazane innymi przeprowadzonymi już dowodami. W niniejszej sprawie organy zebrały obszerny materiał dowodowy pozwalający na dokonanie stanowczych ustaleń faktycznych, mogących następnie stanowić podstawę decyzji wydanych w sprawie, toteż nie miały obowiązku dalszego poszukiwania dowodów. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia. Organy prowadziły postępowanie w sposób zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 8 k.p.a. i art. 10 k.p.a., zapewniając skarżącemu czynny udział w sprawie. Skarżący brał aktywny udział w postępowaniu, a także został przesłuchany w charakterze strony. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wszystkie elementy wymagane przepisem art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji w zgodzie z zasadą określoną w art. 11 k.p.a. należycie i przekonująco wyjaśnia zasadność przesłanek, jakimi kierował się organ podejmując rozstrzygnięcie, w tym również w zakresie zaistnienia podstaw umorzenia postępowania prowadzonego w kwestii solidarnej odpowiedzialności P. G. za zobowiązania spółki. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji wskazuje również, z jakich względów nie mogły być podzielone odmienne stanowisko i argumenty strony skarżącej.
Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja pozostaje w zgodzie z przepisami prawa materialnego, jak również została wydana bez mogącego mieć wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania, a skarga wniesiona w niniejszej sprawie jest niezasadna.
W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.).