III SA/LU 84/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w LublinieLublin2023-06-22
NSAinneŚredniawsa
pomoc finansowaKoło Gospodyń WiejskichARiMRzwrot środkówdziałalność statutowakontrolaśrodki publicznedotacje

WSA w Lublinie oddalił skargę Koła Gospodyń Wiejskich na decyzję o zwrocie pomocy finansowej, uznając, że zakup sprzętu nie stanowił realizacji działalności statutowej.

Koło Gospodyń Wiejskich otrzymało 5000 zł pomocy finansowej, za którą zakupiło sprzęt. Kontrola wykazała jednak brak prowadzenia działalności statutowej, co skutkowało decyzją o zwrocie środków. Koło wniosło skargę, zarzucając błędne zastosowanie przepisów. WSA w Lublinie oddalił skargę, uznając, że brak udokumentowanej działalności statutowej uzasadnia zwrot pomocy jako nienależnie pobranej.

Sprawa dotyczyła skargi Koła Gospodyń Wiejskich w W. na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału ARiMR, która utrzymała w mocy decyzję o ustaleniu kwoty pomocy podlegającej zwrotowi w wysokości 5000 zł. Koło otrzymało pomoc finansową, za którą zakupiło sprzęt (podkrzesywarkę i pilarkę). Kontrola wykazała jednak, że Koło nie prowadziło udokumentowanej działalności statutowej, co stanowiło podstawę do uznania pomocy za nienależnie pobraną. Koło zarzuciło organom błędne zastosowanie przepisów dotyczących pomocy finansowej i ustawy o kołach gospodyń wiejskich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę, stwierdzając, że brak dowodów na prowadzenie działalności statutowej uzasadnia zwrot środków. Sąd podkreślił, że pomoc publiczna musi być wykorzystywana zgodnie z przeznaczeniem i celami statutowymi, a beneficjent ponosi odpowiedzialność za spełnienie tych wymogów. Zakup sprzętu sam w sobie nie dowodził realizacji celów statutowych, a brak udokumentowanych działań, takich jak zebrania czy faktury potwierdzające działalność, skutkował uznaniem pomocy za nienależnie pobraną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, brak udokumentowanej działalności statutowej stanowi podstawę do uznania pomocy za nienależnie pobraną i nakazania jej zwrotu.

Uzasadnienie

Pomoc finansowa ze środków publicznych dla KGW jest przyznawana na realizację zadań statutowych. Brak dowodów na prowadzenie takiej działalności, w tym brak protokołów z zebrań czy faktur potwierdzających realizację celów, skutkuje uznaniem pomocy za nienależnie pobraną, nawet jeśli zakupiono sprzęt.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

u.ARiMR art. 29 § ust. 1, ust. 1c, ust. 2

Ustawa o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

Środki publiczne podlegają zwrotowi, jeżeli zostały pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa lub regulaminu. Ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków następuje w drodze decyzji administracyjnej.

u.k.g.w. art. 2 § ust. 2, ust. 3

Ustawa o kołach gospodyń wiejskich

KGW reprezentuje interesy kobiet wiejskich i działa na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, prowadząc m.in. działalność społeczno-wychowawczą, kulturalną, wspierając przedsiębiorczość i poprawę warunków życia.

rozp. MRiRW art. 2 § pkt 1, 2, 3, 4

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie pomocy finansowej z budżetu państwa dla kół gospodyń wiejskich

Określa zobowiązania KGW dotyczące wykorzystania pomocy, rozliczenia, zwrotu oraz przechowywania dokumentów.

rozp. MRiRW art. 7 § ust. 7 pkt 1, 2

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie pomocy finansowej z budżetu państwa dla kół gospodyń wiejskich

Reguluje przypadki zwrotu pomocy w przypadku niewykorzystania, wykorzystania niezgodnie z przeznaczeniem, pobrania nienależnie lub w nadmiernej wysokości, lub niewykonania zobowiązań.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd oddala skargę, jeżeli brak jest podstaw do jej uwzględnienia.

Pomocnicze

u.f.p. art. 44 § ust. 3 pkt 1

Ustawa o finansach publicznych

Wydatki publiczne powinny być dokonywane w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasad uzyskiwania najlepszych efektów i optymalnego doboru metod.

u.k.g.w. art. 25 § ust. 6

Ustawa o kołach gospodyń wiejskich

Przepis określający termin na rozpoczęcie realizacji celów przez KGW w przypadku, gdy jeszcze nie zostało to rozpoczęte.

rozp. MRiRW art. 7 § ust. 8

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie pomocy finansowej z budżetu państwa dla kół gospodyń wiejskich

Do zwrotu pomocy stosuje się przepisy ustawy o ARiMR dotyczące ustalania kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych.

p.p.s.a. art. 1 § § 1 i § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych do kontroli działalności administracji publicznej.

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres kontroli sądów administracyjnych nad działalnością administracji publicznej.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a-c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa podstawy uchylenia zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak udokumentowanej działalności statutowej Koła Gospodyń Wiejskich. Zakup sprzętu nie stanowi realizacji celów statutowych bez dowodów na prowadzenie działalności. Pomoc publiczna musi być wykorzystana zgodnie z przeznaczeniem i celami, co beneficjent musi udokumentować.

Odrzucone argumenty

Błędne zastosowanie przepisów dotyczących pomocy finansowej i ustawy o KGW. Działalność KGW realizowana była poprzez złożenie wniosku, uzyskanie pomocy i zakup sprzętu. Intencją ustawodawcy było wyznaczenie terminu na rozpoczęcie realizacji celów, a nie od razu ich prowadzenie.

Godne uwagi sformułowania

płatności nienależne to należności, które powstały z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy przyznanie pomocy finansowej na zakup podkrzesywarki i pilarki spalinowej Stihl podmiotowi, który nie prowadzi działalności statutowej koła gospodyń wiejskich należało uznać za nieuzasadnione pomoc publiczna przyznawana jest wyłącznie na wniosek koła, które dobrowolnie zobowiązane jest przestrzegać wszelkich rygorów w zakresie warunków przyznania płatności

Skład orzekający

Robert Hałabis

przewodniczący sprawozdawca

Agnieszka Kosowska

członek

Iwona Tchórzewska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Uzasadnienie obowiązku prowadzenia i dokumentowania działalności statutowej przez Koła Gospodyń Wiejskich jako warunku otrzymania i utrzymania pomocy finansowej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji Kół Gospodyń Wiejskich i zasad przyznawania pomocy finansowej z budżetu państwa.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest formalne prowadzenie dokumentacji i udokumentowanie działalności, nawet w przypadku organizacji społecznych, aby skorzystać ze środków publicznych. Jest to ważna lekcja dla wielu podmiotów.

Koło Gospodyń Wiejskich musiało zwrócić 5000 zł. Sąd wyjaśnia dlaczego zakup sprzętu nie wystarczy.

Dane finansowe

WPS: 5000 PLN

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Lu 84/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-06-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Agnieszka Kosowska
Iwona Tchórzewska
Robert Hałabis /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 264/24 - Wyrok NSA z 2025-02-11
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1634
art. 44 ust. 3
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.
Dz.U. 2019 poz 1505
art. 29 ust. 1, ust. 1c, ust. 2
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca) Sędziowie: Asesor WSA Agnieszka Kosowska Sędzia WSA Iwona Tchórzewska Protokolant: Asystent sędziego Katarzyna Sugier po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 9 stycznia 2023 r. nr 9003-2023-000003 w przedmiocie ustalenia kwoty pomocy podlegającej zwrotowi oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 9 stycznia 2023 r. (nr 9003-2023-000003) Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa – po rozpatrzeniu odwołania Koła Gospodyń Wiejskich w W. – utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w L. z dnia 24 października 2022 r. (nr 1/22) w przedmiocie ustalenia kwoty pomocy podlegającej zwrotowi.
Wskazane wyżej decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Skarżące Koło Gospodyń Wiejskich w W. powstało na mocy uchwały założycieli (10 osób fizycznych) w dniu 26 września 2021 r. W dniu 28 września 2021 r. decyzją Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w L. zostało wpisane do Rejestru Kół Gospodyń Wiejskich pod nr [...], a w dniu 29 września 2021 r. złożyło wniosek o przyznanie pomocy finansowej w wysokości 5.000 zł.
Decyzją z dnia 1 października 2021 r. (nr BP053.8321.000108.2021/KGW) Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w L. – jako organ I instancji – przyznał wnioskodawcy pomoc finansową w kwocie 5.000 zł. Do organu I instancji w dniu 26 stycznia 2022 r. wpłynęło sprawozdanie Koła Gospodyń Wiejskich w W. z wydatkowania przez nie przyznanej pomocy finansowej. Ze sprawozdania wynikało, że Koło dokonało zakupu podkrzesywarki i pilarki spalinowej Stihl w dniu 30 grudnia 2021 r. za kwotę 5.000 zł brutto. W dniu złożenia sprawozdania organ I instancji zawiadomił Koło Gospodyń Wiejskich o jego przyjęciu.
W dniach 21-22 czerwca 2022 r. przeprowadzono kontrolę planową w zakresie zgodności działania koła gospodyń wiejskich z przepisami ustawy o kołach gospodyń wiejskich oraz rozporządzenia w sprawie pomocy finansowej z budżetu państwa dla kół gospodyń wiejskich. Kontrola wykazała nieprawidłowości, dlatego w dniu 26 września 2022 r. organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności i decyzją z dnia 24 października 2022 r. ustalił skarżącemu Kołu Gospodyń Wiejskich w W. kwotę pomocy podlegającą zwrotowi z tytułu wniosku o przyznanie pomocy w wysokości 5.000 zł.
Od powyższej decyzji Koło wniosło odwołanie, którego organ II instancji nie uwzględnił i decyzją z dnia 9 stycznia 2023 r. utrzymał w całości w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności prowadzone jest w oparciu o art. 29 ust. 1, ust. 1c i ust. 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Wyjaśnił również, że płatności nienależne to należności, które powstały z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, również wówczas, gdy nie była to wyłączna przyczyna wypłaty dokonanej w nieprawidłowej wysokości, czyli wszystkie przypadki, w których stwierdzono jakiekolwiek nieprawidłowości w działaniu lub zaniechaniu wnioskodawcy. Ustalenie, że dokonano wypłaty płatności z uchybieniem któregokolwiek z warunków jej przyznania oznacza nieprawidłowe wydatkowanie kwot pomocy, których zwrotu jako płatności nienależnej należy dochodzić. Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie zostało oparte na wynikach przeprowadzonej w dniach 21-22 czerwca 2022 r. kontroli planowej w zakresie zgodności działania koła gospodyń wiejskich z przepisami ustawy o kołach gospodyń wiejskich oraz wydanym na jej podstawie rozporządzenia w sprawie pomocy finansowej z budżetu państwa dla kół gospodyń wiejskich. Z dokumentacji pokontrolnej wynika, że skontrolowany podmiot nie prowadzi działalności określonej w statucie koła gospodyń wiejskich, a do dnia przeprowadzenia kontroli nie podjęto żadnych działań mających na celu zrealizowanie zadań określonych w statucie. Strona nie przedstawiła żadnych dokumentów ani też innych dowodów świadczących o prowadzeniu działalności statutowej koła gospodyń wiejskich, nie przeprowadzono też żadnego zebrania koła oraz nie okazano protokołów ani listy obecności z zebrania. Organ zaznaczył, że w piśmie z dnia 22 czerwca 2022 r. strona złożyła zastrzeżenia do raportu z przeprowadzonych czynności kontrolnych, jednak Biuro Kontroli na Miejscu ARiMR potrzymało wyniki z przeprowadzonych czynności kontrolnych w całości. Powołując się na treść art. 44 ust. 3 pkt 1 ustawy o finansach publicznych organ podniósł, że przyznanie pomocy finansowej na zakup podkrzesywarki i pilarki spalinowej Stihl podmiotowi, który nie prowadzi działalności statutowej koła gospodyń wiejskich należało uznać za nieuzasadnione. Powyższe ustalenie stanowiło podstawę do ustalenia stronie kwoty pomocy podlegającej zwrotowi z tytułu wniosku o przyznanie pomocy dla Koła Gospodyń Wiejskich w W.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżące Koło Gospodyń Wiejskich w W. wniosło o stwierdzenie błędnego zastosowania § 7 ust. 7 rozporządzenia wykonawczego i art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. W przypadku nieuchylenia zaskarżonej decyzji skarżące Koło wniosło o zasądzenie zwolnienia z odsetek od nieterminowego zwrotu płatności uznanych za nienależne. Natomiast w przypadku uchylenia zaskarżonej decyzji Koło wniosło o zasądzenie zwrotu kwoty 5.000 zł na rachunek strony skarżącej oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Strona skarżąca zarzuciła organowi:
1) błędne zastosowanie § 2 ust. 1 i § 7 ust. 7 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 sierpnia 2021 r. w sprawie pomocy finansowej z budżetu państwa dla kół gospodyń wiejskich (Dz. U. z 2021 r. poz. 1438);
2) nieuwzględnienie art. 2 ust. 3 pkt 2 i 4 oraz niezastosowanie art. 25 ust. 6 ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich (Dz. U. z 2021 r. poz. 2256);
3) błędne zastosowanie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2157).
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że swoją działalność KGW realizowało poprzez m.in. złożenie wniosku o pomoc i jej uzyskanie oraz zakup niezbędnego sprzętu. Przepisy prawa nie określają terminu od kiedy koła gospodyń wiejskich mają rozpocząć realizację swoich celów. W ocenie skarżącego Koła intencją ustawodawcy wyrażoną w art. 25 ust. 6 ustawy, było wyznaczenie kołom terminu na rozpoczęcie realizacji ich celów w przypadku, jeśli jeszcze nie zostało to rozpoczęte. W okresie od 31 grudnia 2021 r. do 22 czerwca 2022 r. KGW realizowało działalność statutową rozumianą jako działania kończące się konkretnymi efektami, tj. prowadziło działalność na rzecz wszechstronnego rozwoju obszarów wiejskich, poprzez nieodpłatne oczyszczanie z drzew i zarośli działek rolnych na terenie W. , inicjowało i prowadziło działania na rzecz poprawy warunków życia i pracy kobiet na wsi, poprzez nieodpłatne podcięcie wystających na drogę gminną w W. gałęzi utrudniających dojazd kobietom do pracy. Fakt przeprowadzenia tych prac został potwierdzony w informacji z dnia 1 lipca 2022 r. wydanej przez Biuro Kontroli na Miejscu L. Oddziału Regionalnego ARiMR. Koło Gospodyń Wiejskich nie zgodziło się ze stwierdzeniami i opiniami kontrolerów czy Biura, jednak od ustaleń zawartych w protokole z kontroli czy informacji Biura, nie przysługiwało odwołanie.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła zostać uwzględniona.
Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, ze. zm. – dalej jako "p.p.s.a."), polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a zatem kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd uchyla bowiem zaskarżoną decyzję tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.).
W okolicznościach tej sprawy stwierdzić przede wszystkim należy, że żadna z powyższych podstaw wzruszenia zaskarżonej decyzji w sprawie niniejszej nie wystąpiła. Nie było również przesłanek do stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co należało stwierdzić z urzędu na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. Dodatkowo wyjaśnić należy, że wnioski skargi odnoszące się do żądania strony co do ewentualnego zwolnienia jej z odsetek od objętej zwrotem należności, albo żądania zasądzenia zwrotu przyznanych środków pomocowych – wykraczają poza zakres kognicji sądu administracyjnego.
Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie była decyzja Dyrektora Lubelskiego Oddziału ARiMR, utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji, którą ustalono stronie skarżącej kwotę pomocy podlegającej zwrotowi jaka została jej przyznana w ramach pomocy ze środków publicznych, w wysokości 5.000 zł. Istotę zaś sporu stanowiła kwestia prawidłowości ustalenia przez organy obowiązku zwrotu przez skarżące Koło Gospodyń Wiejskich w W. pobranych płatności z tytułu przyznanej pomocy finansowej w całości, z uwagi na nieprowadzenie przez stronę działalności statutowej.
Wyjaśnić na wstępie należy, że postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności prowadzone jest na podstawie przepisów art. 29 ust. 1, ust. 1c i ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 1199 – dalej jako "ustawa o ARiMR").
Zgodnie z art. 29 ust.1 tej ustawy, środki publiczne:
1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,
2) krajowe, przeznaczone na:
a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej
. podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa albo regulaminu naboru wniosków o przyznanie pomocy finansowej lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków lub w postanowieniach umów o przyznaniu pomocy finansowej.
Natomiast ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, o których mowa w ust. 1, następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 29 ust. 1c ustawy o ARiMR).
Jest przy tym elementem podstawowym dla przyznania finansowego wsparcia ze środków publicznych to, że może ono nastąpić wyłącznie na rzecz podmiotu istniejącego, który w sposób rzeczywisty i udokumentowany prowadzi zgodną z prawem działalność, nie zaś działalność pozorną albo nie mieszczącą się w celu, w jakim pomoc została przyznana. Według przepisu art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich (Dz. U. z 2023 r. poz. 1179 – dalej jako "ustawa" lub "k.g.w."), koło gospodyń wiejskich reprezentuje interesy i działa na rzecz poprawy sytuacji społeczno-zawodowej kobiet wiejskich oraz ich rodzin, a także wspiera wszechstronny rozwój terenów wiejskich. Natomiast w treści art. 2 ust. 3 k.g.w. wskazano, że koło gospodyń wiejskich w szczególności:
1) prowadzi działalność społeczno-wychowawczą i oświatowo-kulturalną w środowiskach wiejskich;
2) prowadzi działalność na rzecz wszechstronnego rozwoju obszarów wiejskich;
3) wspiera rozwój przedsiębiorczości kobiet;
4) inicjuje i prowadzi działania na rzecz poprawy warunków życia i pracy kobiet na wsi;
5) upowszechnia i rozwija formy współdziałania, gospodarowania i racjonalne metody prowadzenia gospodarstw domowych;
6) reprezentuje interesy środowiska kobiet wiejskich wobec organów administracji publicznej;
7) rozwija kulturę ludową, w tym w szczególności kulturę lokalną i regionalną.
Szczegółowe przesłanki przyznania pomocy finansowej dla koła gospodyń wiejskich uregulowanie zostały zaś w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 sierpnia 2021 r. w sprawie pomocy finansowej z budżetu państwa dla kół gospodyń wiejskich (Dz. U. 2021 r. poz. 1438 ze zm. – dalej jako "rozporządzenie"), wydanym na podstawie art. 23a ust. 9 k.g.w. Koło gospodyń wiejskich może bowiem otrzymać z budżetu państwa pomoc finansową przeznaczoną na realizację zadań, o których mowa w art. 2 ust. 3. Pomoc ta jest przyznawana kołu gospodyń wiejskich jeden raz w danym roku.
Stosownie do postanowienia § 2 powołanego wyżej rozporządzenia, pomoc jest przyznawana kołu gospodyń wiejskich, które zostało wpisane do Krajowego Rejestru Kół Gospodyń Wiejskich, jeżeli koło zobowiąże się do:
1) wykorzystania pomocy na realizację zadań, o których mowa w art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich, do dnia 31 grudnia roku, w którym pomoc została przyznana;
2) rozliczenia pomocy przez przedłożenie sprawozdania z wydatkowania pomocy w terminie do dnia 31 stycznia roku następującego po roku, w którym pomoc została przyznana;
3) zwrotu pomocy - w przypadku jej niewykorzystania, wykorzystania niezgodnie z przeznaczeniem, pobrania nienależnie lub w nadmiernej wysokości, niewykorzystania pomocy w terminie, o którym mowa w pkt 1, lub niewykonania zobowiązania, o którym mowa w pkt 2;
4) przechowywania dokumentów księgowych i innych dokumentów, potwierdzających prawidłowe wydatkowanie pomocy w terminie do końca roku kalendarzowego następującego po roku, w którym koło gospodyń wiejskich rozliczyło pomoc za dany rok, a w przypadkach wymagających wyjaśnienia - także ich udostępniania na żądanie kierownika biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zwanej dalej "Agencją", właściwego ze względu na siedzibę koła.
Natomiast zgodnie z § 7 ust. 7 rozporządzenia, w przypadku stwierdzenia:
1) niewykorzystania pomocy, wykorzystania pomocy niezgodnie z przeznaczeniem, pobrania pomocy nienależnie lub w nadmiernej wysokości lub niewykorzystania pomocy w terminie, o którym mowa w § 2 pkt 1, wypłacona pomoc podlega zwrotowi w zakresie, w jakim została niewykorzystana, wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, pobrana nienależnie lub w nadmiernej wysokości lub niewykorzystana w terminie, o którym mowa w § 2 pkt 1;
2) niewykonania zobowiązania, o którym mowa w § 2 pkt 2, wypłacona pomoc podlega zwrotowi w całości.
Jednocześnie wymaga zwrócenia uwagi, że do zwrotu pomocy stosuje się przepisy ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dotyczące ustalania kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych (§ 7 ust. 8 rozporządzenia).
Mając na uwadze przywołane wyżej uregulowania, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy stwierdzić przede wszystkim trzeba, że prawidłowe były ustalenia organów, iż skarżące Koło Gospodyń Wiejskich w W. nie prowadziło działalności statutowej koła gospodyń wiejskich, o której mowa w art. 2 k.g.w., a przez to przyznane stronie wsparcie finansowe ze środków publicznych było nienależne w całości. Należy wyraźnie zaakcentować, że przeprowadzona w dniach 21-22 czerwca 2022 r. kontrola organu wykazała nieprawidłowości w zakresie wniosku o przyznanie pomocy finansowej dla strony. Ponadto z akt sprawy jasno wynika, że strona skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów świadczących o prowadzeniu działalności statutowej koła gospodyń wiejskich. W rezultacie zasadnie organ uznał, że przyznana pomoc finansowa dla koła gospodyń wiejskich w wysokości 5.000 zł była pobrana w całości nienależnie.
Ze sprawozdania beneficjenta z wydatkowania pomocy finansowej, że Koło Gospodyń Wiejskich w W. za całość przyznanych środków pomocowych zakupiło: podkrzesywarkę i pilarkę spalinową Stihl, jednak sam zakup podkrzesywarki i pilarki spalinowej nie oznacza jeszcze, że Koło w jakikolwiek sposób realizowało swoje zadania statutowe. Z protokołu kontroli wynika bowiem, że strona skarżąca w istocie nie podjęła żadnych działań mających na celu realizowanie zadań statutowych. Koło nie przedstawiło żadnych faktur, umów, bądź innych dowodów, z których wynikałoby, że w rzeczywistości w ogóle prowadziło swoją działalność określoną w statucie. Tymczasem tego rodzaju działalność winna być udokumentowana. Z protokołu kontroli przeprowadzonej w dniach 21-22 czerwca 2022 r. wynika również jednoznacznie, że "do dnia kontroli nie było przeprowadzone żadne zebranie i nie okazano protokołów i listy obecności z zebrania". Oznacza to w konsekwencji, że strona nie była nawet w stanie udokumentować, że zakup podkrzesywarki i pilarki spalinowej został w jakikolwiek sposób uzasadniony przewidywanymi przez Koło zadaniami, jakie powinno ono wypełniać w ramach działalności statutowej.
Tymczasem zgodnie z § 4 ust. 2 Statutu Koła Gospodyń Wiejskich, koło może prowadzić działalność zarobkową i uzyskiwać przychody. Natomiast z ewidencji przychodów i rozchodów strony za rok 2021 i 2022 wynika, że do dnia kontroli nie uzyskano żadnych przychodów. Zaksięgowano jedynie jedną fakturę zakupu, dotyczącą wskazanych wcześniej urządzeń (pilarki oraz podkrzesywarki), które służą do cięcia drewna i gałęzi oraz odchwaszczania trawników oraz pobudzania ich wzrostu. Z protokołu kontroli wynika ponadto, że skarżące Koło nie przedstawiło żadnych faktur, umów bądź innych dokumentów świadczących o prawidłowym i rzeczywistym prowadzeniu działalności określonej w statucie koła. Strona wniosła wprawdzie zastrzeżenia do raportu z czynności kontrolnych, jednakże w piśmie z dnia 1 lipca 2022 r. Biuro Kontroli na Miejscu ARiMR potrzymało w całości wyniki z przeprowadzonych czynności kontrolnych.
Należy dodatkowo zwrócić uwagę, że omawiany obwiązek prowadzenia udokumentowanej działalności statutowej przez koło gospodyń wiejskich stanowi bezwzględny obowiązek beneficjenta płatności wynikający z przepisów prawa. Tym samym całkowicie zasadnie stwierdził organ odwoławczy, że pomoc finansowa z tytułu złożonego wniosku o przyznanie pomocy finansowej dla koła gospodyń wiejskich przyznana została podmiotowi, który faktycznie nie prowadzi działalności statutowej koła gospodyń wiejskich, bo nie może tego w żaden sposób udokumentować, a przez to otrzymana pomoc ze środków publicznych podlega zwrotowi. Wymaga również zaznaczenia, że pomoc finansowa dla koła gospodyń wiejskich pochodzi ze środków publicznych. Zgodnie zaś z art. 44 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2022 poz. 1634, ze zm.), wydatki publiczne powinny być dokonywane w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasad: a) uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów, b) optymalnego doboru metod i środków służących osiągnięciu założonych celów. Także dochowania tych warunków strona nie była w stanie wykazać, choćby własnymi wewnętrznymi dokumentami, bowiem takowe nigdy nie zostały sporządzone. Jednocześnie należało mieć na względzie, że pomoc finansowa dla koła gospodyń wiejskich przyznawana jest wyłącznie na wniosek zainteresowanego koła. Beneficjent pomocy finansowej w pełni odpowiada za treść składanego wniosku o przyznanie pomocy. Składając wniosek o przyznanie pomocy finansowej dla koła gospodyń wiejskich osoba upoważniona do reprezentowania koła podpisała oświadczenie, że znane są jej warunki otrzymania pomocy finansowej dla koła gospodyń wiejskich, określone w art. 23a ustawy o kołach gospody wiejskich oraz § 2 rozporządzenia w sprawie pomocy finansowej z budżetu państwa dla kół gospodyń wiejskich. Dlatego wnioskodawca bezwzględnie zobowiązany był dołożyć należytej i wymaganej staranności w celu sprostania wynikającym z tych zasad wymogom. Omawiana pomoc to przecież pomoc publiczna przyznawana w oparciu o określone kryteria, których spełnienie obciąża wnioskującego o jej przyznanie, podobnie jak wykazanie, że była ona celowa i uzasadniona. Skarżąca nie wykazała ostatecznie, aby udzielona jej pomoc publiczna warunki te spełniła, czego konsekwencją było prawidłowe ustalenie organów, że pobrane środki pomocowe okazały się w całości nienależne.
W konsekwencji powyższych rozważań stwierdzić należało, iż całkowicie chybione okazały się podniesione w skardze zarzuty naruszenia przez organy przepisów prawa. W rozpoznawanej sprawie organy administracji należycie rozpatrzyły zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. Stwierdzenie zaistniałej nieprawidłowości musiało skutkować w takich okolicznościach obligatoryjnym ustaleniem wysokości kwoty podlegającej zwrotowi, która okazała się w całości nienależna jako przyznana podmiotowi, który nie był w stanie wykazać, że w ogóle prowadzi jakąkolwiek działalność statutową. Trudno zaś za taką działalność uznać jednorazowe oczyszczenie bliżej nieokreślonego odcinka drogi gruntowej z gałęzi drzew jakie nad nią się znajdowały. Organ rozpoznający sprawę szczegółowo wyjaśnił zasady, jakie obowiązany był uwzględnić przy ustaleniu stwierdzonej nieprawidłowości.
Podsumowując zaakcentowania wymaga to, że pomoc finansowa dla koła gospodyń wiejskich przyznawana jest wyłącznie na wniosek koła, które dobrowolnie zobowiązane jest przestrzegać wszelkich rygorów w zakresie warunków przyznania płatności (pomocowych środków publicznych). Przyznawane środki mają bowiem charakter publiczny i służą wsparciu prowadzenia działalności koła gospodyń wiejskich w określonym celu, zatem beneficjent pomocy powinien dołożyć wymaganej staranności, aby ubiegając się o przyznanie pomocy finansowej spełniać przesłanki określone w przepisach prawa, aby nie narażać się na ewentualne sankcje. Tymczasem w okolicznościach tej sprawy, na dzień planowej kontroli wykazanie statutowej i przewidzianej prawem działalności tego rodzaju podmiotu nie zostało poparte żadnymi dowodami, co zrodziło negatywne dla strony konsekwencje w zakresie oceny legalności przyznanego dofinasowania.
Dlatego w ocenie Sądu, organy obu instancji dokonały ostatecznie prawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, a uzasadnienie ich stanowiska zawarte w pisemnych motywach decyzji organów obu instancji było należycie uzasadnione. Skarżącemu Kołu Gospodyń Wiejskich w W. bezspornie zapewniono czynny udział w postępowaniu. Sąd działając z urzędu nie dopatrzył się zaś innego rodzaju naruszeń prawa, które mogłyby uzasadniać wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.
Z przytoczonych względów stwierdzić należało, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza, dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – zobowiązany był skargę oddalić, o czym orzekł w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI