III SA/LU 747/24

III SA/Lu 747/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-02-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-11-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Anna Ostrowska
Ewa Ibrom /przewodniczący sprawozdawca/
Marcin Małek
Symbol z opisem
6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II GSK 1693/25 - Wyrok NSA z 2025-11-25
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 132
art. 2 § 1 pkt 10, art. 26 § 1, art. 33 § 1, § 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1284
art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 4, ust. 5, ust. 10
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 2077
§ 3 ust. 1
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 7a, art. 77, art. 80, art. 81a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Marcin Małek, Asesor sądowy Anna Ostrowska, , po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S. L. na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] września 2024 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z [...] września 2024 r., nr [...], Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej jako "organ II instancji" lub "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu zażalenia S. L. (dalej jako "skarżący"), utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Parczewie (dalej jako "organ I instancji") z [...] maja 2023 r., nr [...], w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco:
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Parczewie w dniu 20 stycznia 2023 r. wystawił wobec S. L. tytuł wykonawczy obejmujący obowiązek poddania jego małoletniej córki H. L. (ur. [...] września 2013 r.) kolejnym szczepieniom ochronnym przeciwko: błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (Poliomyelitis), odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) i różyczce.
W piśmie z 24 lutego 2023 r., skarżący wniósł zarzuty do powyższego tytułu wykonawczego w postępowaniu egzekucyjnym, które obejmowały określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, brak uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia, wygaśnięcie obowiązku zgodnie z jego wykonaniem oraz brak wymagalności obowiązku z uwagi na odroczenie małoletniej od obowiązkowych szczepień ochronnych, brak wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym.
Postanowieniem z [...] maja 2023 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Parczewie uznał w części zarzut wygaśnięcia obowiązku określonego w treści tytułu wykonawczego z 20 stycznia 2023 r., w zakresie poddania małoletniej szczepieniu ochronnemu przeciwko krztuścowi, a w pozostałym zakresie oddalił zarzuty skarżącego.
Po rozpoznaniu wniesionego przez skarżącego zażalenia, postanowieniem z [...] czerwca 2023 r., Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny uchylił postanowienie organu I instancji z [...] maja 2023 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Postanowieniem z [...] października 2023 r., nr [...], organ I instancji uznał w części zarzut wygaśnięcia obowiązku określonego w treści tytułu wykonawczego z 20 stycznia 2023 r., tj. w zakresie poddania córki skarżącego szczepieniu ochronnemu przeciwko krztuścowi i oddalił zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej w pozostałym zakresie.
Wyrokiem z 26 października 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 419/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił powyższe postanowienie z [...] czerwca 2023 r. W ocenie sądu nie zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy organowi II instancji. Sąd podkreślił, że pismem z [...] kwietnia 2023 r. organ I instancji zwrócił się do lekarza POZ o informację, czy u małoletniej będzie realizowany obowiązek szczepień z wykluczeniem szczepienia przeciwko krztuścowi. Poproszono również o uzupełnienie tabeli (przesłanej razem z pismem), dotyczącej brakujących szczepień u dziecka, które w opinii lekarza powinny zostać uzupełnione. W odpowiedzi, lekarz POZ na dzień 2 maja 2023 r. podał informacje o brakujących szczepieniach, które powinny zostać uzupełnione. Sąd zwrócił uwagę, że z dołączonej do skargi dokumentacji medycznej wynikało, że w lipcu 2023 r. podczas wizyty zakwalifikowano małoletnią H. L. do szczepienia, a jedynie matka dziecka nie zgodziła się na szczepienie swojej córki w dniu wizyty, z uwagi na obawę przed wystąpieniem niepożądanego odczynu poszczepiennego. Sąd uznał, że ustalenia, na które wskazał organ II instancji, czyli pozyskanie informacji od lekarza POZ, mogły zostać uzupełnione na podstawie art. 136 § 1 k.p.a. Nie zachodziła więc podstawa do uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Skarżący wniósł zażalenie na postanowienie z [...] października 2023 r.
Postanowieniem z [...] listopada 2023 r., nr [...], Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji z 5 października 2023 r.
Wyrokiem z 21 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Lu 57/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził nieważność postanowienia z 30 listopada 2023 r. oraz postanowienia organu I instancji z [...] października 2023 r.
W uzasadnieniu wyroku sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie i postanowienie organu I instancji zostały wydane z rażącym naruszeniem przepisu art. 17 § 1 i art. 34 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2025 r., poz. 132), dalej jako "u.p.e.a.". Wskazał, że prawomocnym wyrokiem z 26 października 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 419/23, WSA w Lublinie uchylił postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z [...] czerwca 2023 r. i w konsekwencji sprawa powróciła do etapu rozstrzygania przez organ odwoławczy w przedmiocie prawidłowości pierwotnego postanowienia organu I instancji z 8 maja 2023 r., które nie miało przymiotu ostateczności. Strona wniosła od niego zażalenie, które powinno być rozpoznane przez organ odwoławczy zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Sąd podniósł, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Parczewie orzekł w sprawie w dniu [...] października 2023 r. z rażącym naruszeniem przepisu art. 17 § 1 u.p.e.a., poprzez rozpoznanie tych samych zarzutów sformułowanych przez stronę w piśmie z 24 lutego 2023 r. i rozpatrzonych już wcześniej – w dniu [...] maja 2023 r.
Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, po ponownym rozpoznaniu sprawy, postanowieniem z [...] września 2024 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji z [...] maja 2023 r.
W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania przez wierzyciela postanowienia z 8 maja 2023 r., zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r., poz. 924 z późn. zm.), osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie. Szczegółowe unormowania w zakresie obowiązkowych szczepień ochronnych określały przepisy art. 17 – 21 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2172 z późn. zm.). Uzupełnieniem powyższych regulacji był Program Szczepień Ochronnych, wydawany na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.
Organ II instancji podkreślił, że jedynie lekarz dysponujący wiedzą medyczną jest w stanie ustalić wynikające ze stanu zdrowia i aktualnej wiedzy medycznej przeszkody lub przesłanki, aktualizujące prawny obowiązek wynikający wprost z przepisów ustawy. Odnosząc się do sprawy organ II instancji, podniósł, że lekarz z podmiotu leczniczego: [...] w P., poinformował Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Parczewie, że dziecko – H. L., nie zostało poddane szczepieniom ochronnym i przesłał "Formularz zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych" z 17 lutego 2020 r. Lekarz stwierdził, że szczepienia ochronne są u dziecka wymagalne z uwagi na upływ terminu do ich wykonania oraz brak przeciwwskazań zdrowotnych do poddania dziecka tym szczepieniom. Przed wydaniem tytułu wykonawczego wierzyciel zwracał się do podmiotu leczniczego, do którego zapisana była H. L., o udzielenie informacji na temat brakujących szczepień ochronnych oraz ewentualnych przeciwwskazań zdrowotnych do ich wykonania (pismo z dnia 22 listopada 2023 r.). W odpowiedzi (pismo z dnia 30 listopada 2022 r.) lekarz poinformował o braku realizowania szczepień ochronnych u dziecka oraz braku informacji na temat przeciwwskazań zdrowotnych do ich wykonania.
Organ II instancji wskazał, że obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika wprost z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Natomiast wymagalność obowiązku została doprecyzowana w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077), w którym załącznik nr 1 określa schemat obowiązkowych szczepień ochronnych. Stwierdził, że brakujące u córki skarżącego szczepienia ochronne to szczepienia przeciwko: błonicy, tężcowi i krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zapaleniu przy usznie (śwince) i różyczce.
Organ odwoławczy uznał, że obowiązek został prawidłowo określony w tytule wykonawczym. Podkreślił, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym dotyczy całej procedury, tj. badania kwalifikacyjnego oraz samego szczepienia ochronnego. Badanie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego przeprowadzane jest na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Badanie kwalifikacyjne jest nieodłącznym elementem procesu szczepienia, a obowiązek dotyczy wszystkich elementów składowych tego procesu. Organ II instancji stwierdził, że skarżący w nieuprawniony sposób łączy fakt braku przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego (z powodu niestawienia się z dzieckiem w poradni podstawowej opieki zdrowotnej) z brakiem możliwości wykonania obowiązku szczepień, co miało w ocenie strony uniemożliwić wierzycielowi wszczęcie postępowania egzekucyjnego.
Organ odwoławczy wskazał, że skarżący wraz z zarzutami w postępowaniu egzekucyjnym w administracji przesłał wierzycielowi zaświadczenie lekarskie z 10 lutego 2023 r., w którym lekarz z [...] w P., użył sformułowania: "szczepienia odroczone". Organ odwoławczy ustalił na podstawie informacji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Parczewie z 5 sierpnia 2024 r., że u dziecka nie wykonano zaległych obowiązkowych szczepień ochronnych, brak jest informacji na temat konieczności odroczenia tych szczepień, lekarz nie stwierdził przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania szczepień w trakcie lekarskiego badania kwalifikacyjnego. W dokumentacji dziecka znajduje się tylko zaświadczenie z 7 listopada 2023 r., wydane przez lekarza z Poradni Pediatrycznej Szczepień dla Dzieci Wysokiego Ryzyka w Lublinie, dotyczące indywidualnego kalendarza szczepień dla dziecka. Organ odwoławczy zauważył, że lekarz, ustalając dziecku indywidualny kalendarz szczepień zaproponował szczepionkę niezawierającą komponentu krztuścowego. Okoliczność ta została uwzględniona przez organ I instancji i w tych okolicznościach organ odwoławczy stwierdził, że zasadne było uznanie przez wierzyciela zarzutu wygaśnięcia obowiązku szczepienia przeciwko krztuścowi. Pozostałe szczepienia ochronne – przeciwko błonicy, tężcowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince) i różyczce, nadal są wymagalne.
Odnosząc się do zarzutu braku doręczenia zobowiązanemu upomnienia, organ odwoławczy stwierdził, że upomnienie skutecznie doręczono stronie w dniu 1 marca 2022 r. Upomnienie zawierało wszystkie elementy wymagane przepisami prawa obowiązującymi w dniu jego sporządzenia, w tym numer PESEL zobowiązanego. Z uwagi na to, że prawną pieczę nad małoletnią H. L., sprawuje jej ojciec S. L., prawidłowo wskazano osobę zobowiązaną.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie S. L. zaskarżył w całości postanowienie organu odwoławczego z [...] września 2024 r.
Skarżący zarzucił:
1) naruszenie art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm.), dalej jako "k.p.a.", poprzez brak rozpoznania przez organ II instancji zarzutów skarżącego, ograniczenie się do stwierdzenia, że organ odwoławczy podziela stanowisko wierzyciela;
2) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, tj. uznanie przez organ, że skarżący nie wykonał obowiązku, podczas gdy obowiązek nie może być uznany za wymagalny z uwagi na brak określenia wymagalności obowiązku tak w tytule wykonawczym, jak i przez lekarza POZ, z uwagi na odmowę udzielenia świadczenia;
3) naruszenie art. 7, art. 7a, art. 77 i art. 81a k.p.a. w związku z art. 18 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, poprzez określenie w zaskarżonym postanowieniu wymagalności obowiązku na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, które nie obowiązywało w dniu wszczęcia postępowania, rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącego, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego;
4) naruszenie art. 80 k.p.a., poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, dokonanie tej oceny w sposób dowolny i uznanie, że skarżący uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w szczególności brak jest oświadczenia o odmowie szczepień, a strona podejmuje kroki w celu wykonania obowiązku.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.
W odpowiedzi na skargę Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest nieuzasadniona.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego o uznaniu w części zarzutu wygaśnięcia obowiązku poddania małoletniej szczepieniu ochronnemu przeciwko krztuścowi oraz o oddaleniu zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej w pozostałym zakresie.
Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm.), dalej jako "u.p.e.a.", egzekucji administracyjnej podlegają między innymi obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. Stosownie zaś do art. 26 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.
Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.
W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Wnosząc zarzut zobowiązany kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji.
Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutu ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie w sprawie zarzutu, w którym albo oddala zarzut albo uznaje zarzut w całości lub w części albo stwierdza niedopuszczalność zarzutu.
W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na wniosek wierzyciela – Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Parczewie, na podstawie tytułu wykonawczego z 20 stycznia 2023 r., stwierdzającego obowiązek poddania córki skarżącego obowiązkowym szczepieniom ochronnym wymienionym w tytule, które nie zostały wykonane w obowiązujących terminach.
Tytuł wykonawczy wystawiony został na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń. Przed wystawieniem tytułu wierzyciel wystosował do skarżącego upomnienie z 21 stycznia 2022 r. i upomnienie z 21 lutego 2022 r.
Upomnienie zostało wystosowane wobec uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku szczepień ochronnych. Jak wynika z akt sprawy, zgłoszenie o uchylaniu się przez rodziców/prawnych opiekunów dziecka od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych u córki skarżącego wystosowane zostało 17 lutego 2020 r. przez [...] Poradnia Podstawowej Opieki Zdrowotnej w P. (dalej jako "poradnia POZ"). W formularzu odnotowano, że brakujące szczepienia obowiązkowe u dziecka to szczepienia przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi – dawka przypominająca oraz przeciwko ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis). W piśmie z 12 lipca 2021 r. podmiot leczniczy [...] poinformował, że stan zaszczepienia dziecka nie uległ zmianie oraz że w dokumentacji dostępnej w placówce nie ma informacji o przeciwwskazaniach do szczepień. W kolejnych pismach, z 23 grudnia 2021 r. i 30 listopada 2022 r., podmiot leczniczy poinformował, że dziecka nie zaszczepiono przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) oraz odrze, śwince i różyczce. W piśmie z 20 lutego 2023 r. lekarz poradni POZ wskazał, że 10 lutego 2023 r. matka z małoletnią stawiła się na wizytę lekarską i dostarczyła zaświadczenie z 28 czerwca 2022 r. z Poradni Pediatrycznej dla Dzieci Wysokiego Ryzyka z informacją o kontynuacji szczepień według indywidualnych zaleceń (bez szczepienia na krztusiec). W piśmie z 24 lipca 2023 r. poradnia POZ poinformowała organ I instancji, że w tym dniu matka stawiła się wraz z małoletnią do szczepienia. Lekarz po badaniu kwalifikacyjnym nie stwierdził przeciwwskazań do zaszczepienia dziecka, matka nie wyraziła jednak zgody na szczepienie. Na życzenie matki dziecka ponownie wstawiono skierowanie do Poradni Szczepień Wysokiego Ryzyka. Z pisma podmiotu leczniczego z 29 sierpnia 2023 r. wynika, że w tym dniu przychodnia nie miała żadnych informacji dotyczących trwałych lub czasowych przeciwwskazań do szczepień dziecka.
Podstawę prawną egzekwowanego względem skarżącego obowiązku stanowi art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r., poz. 924 z późn. zm.) Zgodnie z powołanym przepisem, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy tym, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy).
W myśl zaś art. 17 ust. 1 ustawy, osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 ustawy). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Z art. 17 ust. 2, 3 i 4 ustawy wynika więc, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne.
W przepisie art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją dokonaną z dniem 1 października 2023 r., ministrowi właściwemu do spraw zdrowia udzielona została delegacja ustawowa do określenia w drodze rozporządzenia między innymi: wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) oraz osób lub grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2).
W wykonaniu delegacji ustawowej Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2172 z późn. zm.). Rozporządzenie to zostało uchylone z dniem 1 października 2023 r. Przepis § 5 tego rozporządzenia stanowił, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. Zgodnie zaś z ostatnio wymienionym przepisem Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.
Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w brzmieniu obowiązującym od 1 października 2023 r., rozporządzenie, do wydania którego upoważniony został minister właściwy do spraw zdrowia, określa także schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (art. 17 ust. 10 pkt 2a).
Aktualnie obowiązuje wydane na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077), które weszło w życie z dniem 1 października 2023 r.
W obowiązującym stanie prawnym nie budzi wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, skonkretyzowany został w rozporządzeniu, wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności.
Z powyższego wynika, że obowiązek wykonania określonych szczepień ochronnych u córki skarżącego istniał w dacie wniesienia zarzutów oraz wydania postanowienia organu I instancji i nadal istnieje. W dacie wydania zaskarżonego postanowienia obowiązek ten miał podstawę w przepisach ustawy oraz przepisach rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym załącznik nr 1 określa schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży.
Stosownie do przywołanej wyżej delegacji ustawowej oraz § 1 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r., określa ono między innymi: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych, schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (§ 1 pkt 1, 2, 3 rozporządzenia). Schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia (§ 3 ust. 2 rozporządzenia).
W tytule wykonawczym wskazano, zgodnie ze schematem obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, że brakujące szczepienia ochronne u H. L. to:
1) szczepienie przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi;
2) szczepienie przeciwko ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu;
3) szczepienie przeciwko odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince), różyczce.
Wskazane wyżej szczepienia zostały wykazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r., a choroby, których dotyczą, zostały wymienione w § 2 rozporządzenia.
W § 3 ust. 1 rozporządzenia wymienione zostały grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek. Zgodnie z powołanym przepisem, następujące grupy osób są obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek:
1) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15. roku życia –szczepieniom przeciw gruźlicy,
2) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia – szczepieniom przeciw: a) błonicy, b) krztuścowi, c) tężcowi,
3) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 5. roku życia – szczepieniom przeciw:
a) inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b,
b) inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae,
4) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia – szczepieniom przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis),
5) dzieci i młodzież od ukończenia 12. miesiąca życia do ukończenia 19. roku życia – szczepieniom przeciw: a) odrze, b) nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), c) różyczce,
6) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 32. tygodnia życia – szczepieniom przeciw zakażeniom powodowanym przez rotawirusy,
7) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19. roku życia – szczepieniom przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.
W świetle przywołanych wyżej przepisów nie budzi wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka skarżącego szczepieniom ochronnym nadal istnieje i jest wymagalny mimo, że tytuł wykonawczy w stosunku do skarżącego został wydany przez dniem 1 października 2023 r. Z tej przyczyny podniesiony w skardze zarzut oparcia wymagalności obowiązku na niejasnej podstawie prawnej jest nieuzasadniony.
Dodatkowo wskazać należy, że wyrokiem z 9 maja 2023 r. (opublikowanym w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r., poz. 909) Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt SK 81/19 orzekł w pkt I, że art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku nie zakwestionował samego obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym (pkt 5 uzasadnienia prawnego wyroku). Wprawdzie Trybunał wskazał, że komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy oraz zaznaczył, że niedopuszczalna jest sytuacja, gdy treść obowiązku jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego, to zauważył jednak, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował w pierwszej kolejności dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia. Jednocześnie w pkt II wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Zawarcie klauzuli odraczającej utratę mocy obowiązującej przepisu, w świetle art. 190 ust. 3 Konstytucji RP ma charakter wyjątkowy, ponieważ zasadą pozostaje wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dniem jego ogłoszenia. Trybunał zdecydował się na określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej przepisów we wskazanym zakresie, w celu zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. W związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wydane zostało rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.
Wymaga podkreślenia, że w okolicznościach niniejszej sprawy powszechnie obowiązujące przepisy prawa aktualne w dacie wniesienia zarzutów oraz wydania postanowień organu pierwsze, jak i drugiej instancji wskazują na istnienie obowiązku poddania córki skarżącego szczepieniom wymienionym w tytule wykonawczym, w odniesieniu do których zarzuty skarżącego nie zostały uwzględnione.
Odnosząc się do zarzutu skargi, że w zaskarżonym postanowieniu wymagalność obowiązku określono na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r., które nie obowiązywało w dniu wszczęcia postępowania, jeszcze raz należy wskazać, że obowiązek szczepień wynika z regulacji ustawowych, jego realizacja odbywa się zaś według obowiązującego rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w tym załącznika nr 1. Obowiązek szczepień wywodzi się z przepisów powszechnie obowiązujących. Zgodnie bowiem z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Szczepienia wymienione w tytule wykonawczym i terminy ich wykonania zostały wykazane w rozporządzeniu z dnia 27 września 2023 r. oraz w załączniku nr 1 do tego rozporządzenia. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w związku ze zmianą stanu prawnego organy winny rozpatrywać wniesione zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej obowiązku o charakterze niepieniężnym w świetle przepisów nowego rozporządzenia (por. np. wyrok NSA z 25 stycznia 2024 r., sygn. akt II GSK 1140/23). W okolicznościach niniejszej sprawy organ II instancji rozważył kwestię wymagalności szczepień właśnie w kontekście przepisów nowego rozporządzenia. Trafnie wywiódł, że obowiązek poddania dziecka kwestionowanym skargą szczepieniom ochronnym nadal istnieje i jest wymagalny. Należy zwrócić uwagę, że córka skarżącego nie ukończyła wieku 19 lat, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach § 3 ust. 1 pkt 2, 4 i 5 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. W związku z tym wymienione w tych punktach szczepienia mają niewątpliwie charakter obowiązkowy. Zgodnie z § 3 ust. 2 powołanego rozporządzenia, schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia. Jak wynika z akt sprawy, terminy wykonania szczepień w przypadku dziecka skarżącego minęły. W związku z tym zasadnym jest stwierdzenie przez organy wymagalności szczepień.
Podnieść również należy, że ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne, którego celem jest stwierdzenie, czy w danym indywidualnym przypadku nie istnieją przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Procedura poddania się szczepieniu ochronnemu jest działaniem profilaktycznym, wymaganym i realizowanym w podmiocie leczniczym przez personel uprawniony, na którą to procedurę składają się nierozerwalnie dwie czynności: 1) badanie lekarskie poprzedzające kwalifikację do szczepienia oraz 2) podanie szczepionki doustne lub wykonanie iniekcji u pacjenta. W świetle przytoczonych wyżej przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do podania szczepionki dziecku decyduje każdorazowo wyłącznie lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem, a nie rodzic, który ze względu na swoje przekonania lub inne względy sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych w okresach uzasadnionych medycznie i epidemiologicznie.
Z akt sprawy nie wynika, by w przypadku córki skarżącego stwierdzone zostały jakiekolwiek przeszkody natury medycznej do wykonania szczepienia. Lekarz z poradni specjalistycznej zalecił kontynuowanie szczepień wobec małoletniej, wyłączając szczepienie na krztusiec, co też organy obu instancji uwzględniły rozpoznając zarzuty. Skarżący nie przedłożył natomiast żadnych dokumentów świadczących o przeciwskazaniach do wykonania pozostałych szczepień ochronnych. Pomimo pozornego składania deklaracji o woli zaszczepienia dziecka, rodzice dziecka nie wyrazili faktycznie dotąd zgody na jego uodpornienie. Obowiązek skarżącego poddania małoletniej szczepieniom ochronnym nie został wykonany do dnia wniesienia skargi, co wynika wprost z treści skargi i akt sprawy. Samo poddanie dziecka badaniu kwalifikacyjnemu do szczepienia nie oznacza wykonania przez obowiązku poddania dziecka szczepieniu w sytuacji, gdy zgoda na szczepienie, mimo braku przeciwwskazań zdrowotnych, nie została ostatecznie udzielona.
W tym miejscu kolejny raz podkreślić należy, córka skarżącego podlega obowiązkowi szczepień ochronnych. Na skarżącym spoczywa wynikająca z art. 5 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1 tego artykułu. Treść tego obowiązku została stwierdzona w tytule wykonawczym. Obowiązek wynika zaś z mocy prawa w postaci przepisów powszechnie obowiązujących.
Odnosząc się do załączonej do skargi dokumentacji medycznej z wizyt z małoletnią w poradni POZ w dniach 10 stycznia 2024 r., 19 marca 2024 r., 10 lipca 2024 r. i 31 lipca 2024 r. podnieść należy, że organy egzekucyjne działają na podstawie i w granicach prawa. Zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy przedstawionych przez organ administracji publicznej. Przedstawienie zatem wyżej wymienionej dokumentacji po wydaniu zaskarżonego postanowienia nie ma wpływu na ocenę legalności zaskarżonego postanowienia. W dacie orzekania przez organy egzekucyjne obowiązek szczepienia istniał.
W ocenie sądu nie doszło w toku postępowania do naruszenia zasad postępowania wyrażonych w art. 7, art. 7a, art. 77, art. 80 oraz art. 81a k.p.a. Organy podjęły wszelkie czynności, mające na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i ustalenie, w jakich okolicznościach doszło do niepoddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Materiał dowodowy był zupełny dla podjęcia rozstrzygnięcia, a stan faktyczny, jak i prawny nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych.
Wbrew twierdzeniom skarżącego organ II instancji nie ograniczył się do stwierdzenia, że nie znalazł podstaw do uwzględnienia zażalenia. Organ II instancji odniósł się do zarzutów skarżącego i uzasadnił swoje stanowisko. Nie naruszył zatem art. 15 k.p.a.
Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Sprawa niniejsza została rozpoznana przez sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.