III SA/Lu 718/24

III SA/Lu 718/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-01-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Agnieszka Kosowska /sprawozdawca/
Ewa Ibrom /przewodniczący/
Iwona Tchórzewska
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1210
art. 14 ust. 1
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 151
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom Sędziowie Sędzia WSA Iwona Tchórzewska Asesor WSA Agnieszka Kosowska (sprawozdawca) Protokolant Asystent sędziego Arleta Bednarczyk-Chagowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 29 sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymiany prawa jazdy oddala skargę.
Uzasadnienie
Sygn. III SA/Lu 718/24
UZASADNIENIE
Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego
w Lublinie nr [...] z dnia 29 sierpnia 2024 r. w przedmiocie odmowy wymiany prawa jazdy wydanego za granicą na polskie prawo jazdy.
Stan sprawy przedstawia się następująco.
M. H. (dalej jako "skarżący") złożył wniosek o wymianę algierskiego prawa jazdy na polskie prawo jazdy. Oświadczył także, że nie ma zatrzymanego czy cofniętego prawa jazdy oraz nie posiada innego dokumentu stwierdzającego uprawnienie do kierowania pojazdami.
Decyzją z dnia 15 lipca 2024 r. Prezydenta Miasta Lublin (dalej jako "organ
I instancji") odmówił skarżącemu wymiany prawa jazdy wydanego za granicą na polskie prawo jazdy.
W wyniku rozpatrzenia dowołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (dalej jako "organ odwoławczy"), decyzją z dnia 29 sierpnia 2024 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść art. 14 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2024 r., poz. 1210 ze zm.) oraz art. 41 ust. 1, ust. 6 Konwencji o ruchu drogowym sporządzonej
w Wiedniu dnia 8 listopada 1968 r. (Dz. U. z 1988 r. Nr 5, poz. 40), dalej jako "Konwencja wiedeńska" i wyjaśnił, że w czasie wydania dokumentu prawa jazdy
w Algierii dnia 4 kwietnia 2024 r., stałe miejsce zamieszkania skarżącego znajdowało
w Polsce, bowiem skarżący zamieszkuje tu co najmniej od października 2023 r., co sam przyznaje, a wizę uzyskał od 24 września 2023 r. Zezwolenie na pobyt czasowy uzyskał 1 marca 2024 r. na okres do 19 maja 2025 r.
W ocenie organu odwoławczego nie ma możliwości wymiany dokumentu na polski dokument w sytuacji, gdy sam dokument uprawniający do kierowania pojazdami został wydany w Algierii już po uzyskaniu przez skarżącego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej miejsca stałego zamieszkania. Art. 41 Konwencji wiedeńskiej nie zobowiązuję Umawiających się Stron do uznawania ważności krajowych lub międzynarodowych praw jazdy wydanych na terytorium innej Umawiającej się Strony osobom, których stałe miejsce zamieszkania w tym czasie znajduje się na ich terytoriach lub zostało ono przeniesione na ich terytoria po wystawieniu tych praw jazdy. Nawet, gdyby uznać, że skarżący przeniósł swoje miejsce zamieszkania na terytorium Polski już po zdaniu egzaminu na prawo jazdy i uzyskaniu uprawnień, to przywołany przepis Konwencji nie zobowiązuje do uznawania ważności prawa jazdy w takim przypadku.
Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zrzucając decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie naruszenie przepisów:
1. prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
a) art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572) dalej jako "k.p.a." w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez ograniczenie się przez organ odwoławczy tylko do pobieżnej kontroli decyzji organu I instancji, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji z dnia 15 lipca 2024 r.;
b) art. 80 k.p.a., art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.
w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ odwoławczy wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia i ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również dokonanie w sposób dowolny oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji z dnia 15 lipca 2024 r.;
2. prawa materialnego, tj.
a) art. 14 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami oraz art. 41 ust. 6 Konwencji wiedeńskiej poprzez niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek ustawowych do wymiany prawa jazdy wydanego mu za granicą na polskie prawo jazdy.
Wobec tak postawionych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organ I instancji.
W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że uprawnienia do kierowania pojazdami uzyskał jeszcze będąc w Algierii. Został tam przeszkolony i zdał wszystkie wymagane egzaminy, jednak ze względu na konieczność wyjazdu do Polski, nie otrzymał samego dokumentów algierskiego prawa jazdy. Zostało mu wówczas wydane tymczasowe prawo jazdy. W kwietniu 2024 r. w trakcie wizyty w Algierii skarżący odebrał prawo jazdy wydane w związku z nabyciem uprawnień we wrześniu 2023 r. Następnie
w czerwcu 2024 r. wystąpił z wnioskiem o wymianę algierskiego prawa jazdy na polskie prawo jazdy.
Zdaniem skarżącego organ odwoławczy w sposób pobieżny i dowolny poddał ocenie stan faktyczny sprawy. W szczególności organ nie wezwał skarżącego do złożenia tłumaczeń przysięgłych przedkładanych dokumentów, ani sam nie dokonał takich tłumaczenia. Nie jest zatem zrozumiałe na jakiej podstawie organ odwoławczy odnosi się do treści tych dokumentów i uznaje je za nieistotne dla wydania rozstrzygnięcia. Do skarżącego nie zostało skierowane również zawiadomienie w trybie art. 10 k.p.a. i nie został zastosowany przepis art. 79a § 1 k.p.a. Do akt spraw została również złożona treść Konwencji o ruchu drogowym z 19 września 1949 r., ale w języku angielskim.
Skarżący podkreślił, że organ I instancji wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, odwołując się do przepisów Konwencji wiedeńskiej, że Algieria podpisała jedynie Konwencję o ruchu drogowym z Genewy z dnia 19 września 1949 r. Organ odwoławczy w ogóle nie odnosi się do tej kwestii, w szczególności czy przepisy Konwencji wiedeńskiej mają zastosowanie w niniejszej sprawie.
Zdaniem skarżącego spełnia on przesłanki do wymiany algierskiego prawa jazdy na polskie, bowiem dokonując wykładni celowościowej art. 41 ust. 6 Konwencji wiedeńskiej należy stwierdzić, że Konwencja pozostawia pewien luz decyzyjny państwom - Stronom, co do uznawania praw jazdy uzyskanych za granicą, na terenie innego państwa - Strony, jeżeli nabywca tych praw jazdy, w chwili ich wydania, nie był "związany" z państwem wydającym poprzez stałe ulokowanie centrum swoich spraw życiowych na jego terytorium. Chodziło zatem o to, by państwa - Strony miały możliwość wyboru, czy uznawać prawa jazdy zagraniczne, zrobione ad hoc, a więc niejako przy okazji pobytu zagranicą.
W przypadku skarżącego nie ma mowy o wydaniu mu prawa jazdy ad hoc przez władze Algierii, gdyż uprawnienia do kierowania pojazdami nabył jeszcze we wrześniu 2023 r., gdy mieszkał w kraju pochodzenia. Wówczas zdał egzamin państwowy
i jedynie w terminie późniejszym miał zgłosić się po dokument potwierdzający te uprawnienia, tj. prawo jazdy. Skarżący dysponował po zdaniu egzaminu tymczasowym zaświadczeniem do prowadzenia pojazdów mechanicznych, ważnym przez okres
3 miesięcy od zdania egzaminu w oczekiwaniu na wydanie ostatecznego prawa jazdy przez urzędy gminne Algierii.
Mając na uwadze wykładnię celowościową art. 41 ust. 6 Konwencji wiedeńskiej, nie można zgodzić się ze stanowiskiem, że do skarżącego mają zastosowanie przepisy, z których wynika odstępstwo od wzajemnego uznawania uprawnień.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje.
Pomimo błędnego uzasadnienia, samo rozstrzygnięcie decyzji jest prawidłowe.
Organ odwoławczy uznał, że na przeszkodzie w wymianie skarżącemu algierskiego prawa jazdy na polskie, stoją przepisy Konwencji wiedeńskiej. Zgodnie bowiem z art. 41 ust. 1 Konwencji wiedeńskiej Umawiające się Strony uznają:
a) każde krajowe prawo jazdy, sporządzone w ich języku narodowym lub
w jednym z ich języków narodowych, a jeżeli nie jest sporządzone w takim języku, to, do którego jest dołączony uwierzytelniony przekład;
b) każde krajowe prawo jazdy zgodne z postanowieniami załącznika 6 do niniejszej konwencji oraz
c) każde międzynarodowe prawo jazdy zgodne z postanowieniami załącznika
7 do niniejszej konwencji,
- jako uprawniające na ich terytoriach do kierowania pojazdem, który należy do kategorii wymienionych w prawie jazdy, pod warunkiem że prawo jazdy jest nadal ważne oraz że zostało wydane przez inną Umawiającą się Stronę lub jeden z jej organów terenowych albo przez stowarzyszenie upoważnione do tego przez tę inną Umawiającą się Stronę lub jeden z jej organów terenowych. Postanowień niniejszego ustępu nie stosuje się do praw jazdy osób uczących się kierowania pojazdami.
Stosownie natomiast do art. 41 ust. 6 wskazanej Konwencji - postanowienia niniejszego artykułu nie zobowiązują Umawiających się Stron do:
a) uznawania ważności krajowych lub międzynarodowych praw jazdy wydanych na terytorium innej Umawiającej się Strony osobom, których stałe miejsce zamieszkania w tym czasie znajduje się na ich terytoriach lub zostało ono przeniesione na ich terytoria po wystawieniu tych praw jazdy;
b) uznawania ważności wyżej wymienionych praw jazdy wydanych kierującym, których stałe miejsce zamieszkania w czasie ich wydawania nie znajdowało się na terytorium, na którym te prawa jazdy zostały wydane, lub których miejsce zamieszkania po wydaniu tych praw jazdy zostało przeniesione na inne terytorium.
Rzeczpospolita Polska bez wątpienia jest stroną Konwencji wiedeńskiej.
W Dzienniku Ustaw z 1988 r. Nr 5, poz. 41 opublikowane zostało Oświadczenie Rządowe z dnia 7 listopada 1987 r. w sprawie ratyfikacji przez Polską Rzeczpospolitą Ludową Konwencji o ruchu drogowym, sporządzonej w Wiedniu dnia 8 listopada 1968 r. Zgodnie z treścią przywołanego Oświadczenia dnia 23 sierpnia 1984 r. został złożony Sekretarzowi Generalnemu Organizacji Narodów Zjednoczonych dokument ratyfikacyjny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej do powyższej konwencji. Zgodnie
z art. 47 ust. 2 Konwencji weszła ona w życie w stosunku do Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dnia 23 sierpnia 1985 r.
Przy czym jako umowa międzynarodowa wiąże ona jedynie jej strony.
Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna nie jest stroną Konwencji wiedeńskiej. Nie była ani jej sygnatariuszem, ani jej nie ratyfikowała. Aktualna lista sygnatariuszy i stron Konwencji znajduje się na stronach internetowych Organizacji Narodów Zjednoczonych (https://treaties.un.org).
W związku z powyższym do przedmiotowej sprawy w ogóle nie mają zastosowania postanowienia Konwencji o ruchu drogowym sporządzonej w Wiedniu dnia 8 listopada 1968 r.
W tym zakresie uzasadnienie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie jest błędne, bowiem organ odwoławczy przytacza, wykłada
i w konsekwencji stosuje przepisy niemające zastosowania do skarżącego, będącego obywatelem Algierii.
Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami - osoba posiadająca ważne krajowe prawo jazdy wydane za granicą może, na swój wniosek, otrzymać prawo jazdy odpowiedniej kategorii, za opłatą, o której mowa w art. 10 ust. 1, po zwrocie zagranicznego dokumentu organowi wydającemu prawo jazdy. Jeżeli prawo jazdy wydane za granicą nie jest określone w konwencjach o ruchu drogowym,
o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 lit. a i b, dodatkowym warunkiem otrzymania polskiego prawa jazdy jest złożenie z wynikiem pozytywnym części teoretycznej egzaminu państwowego i przedstawienie uwierzytelnionego tłumaczenia zagranicznego dokumentu. Warunek ten nie dotyczy krajowego prawa jazdy wydanego w państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym.
Stosownie natomiast do treści art. 4 ust. 1 pkt 2 lit. a i b ustawy o kierujących pojazdami dokumentem stwierdzającym posiadanie uprawnienia do kierowania motorowerem, pojazdem silnikowym lub zespołem pojazdów składającym się z pojazdu silnikowego i przyczepy lub naczepy jest - wydane za granicą:
a) międzynarodowe prawo jazdy, określone w Konwencji o ruchu drogowym, podpisanej w Genewie dnia 19 września 1949 r. (Dz. U. z 1959 r. poz. 321, 322 i 324), dalej jako "Konwencja genewska",
b) krajowe lub międzynarodowe prawo jazdy, określone w Konwencji o ruchu drogowym, sporządzonej w Wiedniu dnia 8 listopada 1968 r. (Dz. U. z 1988 r. poz. 40, 41 i 44).
Zgodnie z art. 5 ust. 4 wskazanej ustawy prawo jazdy, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 lit. a i b, stwierdza posiadanie uprawnienia do kierowania odpowiednim pojazdem silnikowym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie 6 miesięcy od dnia rozpoczęcia stałego lub czasowego pobytu.
Skarżący jest obywatelem Algierii, dlatego też będą miały do niego zastosowanie postanowienia Konwencji o ruchu drogowym, podpisanej w Genewie dnia 19 września 1949 r. Algieria przystąpiła do Konwencji genewskiej 16 maja 1963 r., a Polska
29 października 1958 r. (Oświadczenie Rządowe z dnia 5 maja 1959 r. w sprawie ratyfikacji przez Polskę Konwencji o ruchu drogowym Protokołu w sprawie znaków
i sygnałów drogowych, podpisanych w Genewie dnia 19 września 1949 r., oraz Porozumień uzupełniających z 1950 r. i z 1955 r. - Dz. U. z 1959 r., Nr 54, poz. 324).
Zgodnie z art. 24 ust. 1 Konwencji genewskiej - każde z Umawiających się Państw udzieli każdemu kierowcy, który znajdzie się na jego terytorium i który spełnia warunki przewidziane w załączniku 8, zezwolenia na prowadzenie na swoich drogach, bez ponownego egzaminu, pojazdów samochodowych, należących do rodzaju lub rodzajów określonych w załączniku 9 i 10, na których prowadzenie po złożeniu dowodu swych kwalifikacji - kierowca uzyskał ważne pozwolenie, wydane przez właściwe władze innego Umawiającego się Państwa lub jednej z jego części składowych lub przez stowarzyszenie upoważnione przez te władze.
Jednakże Umawiające się Państwo będzie mogło żądać od kierowcy, który udaje się na jego terytorium, aby posiadał międzynarodowe pozwolenie na prowadzenie pojazdów samochodowych, zgodnie z wzorem umieszczonym w załączniku 10;
w szczególności dotyczy to kierowcy przybywającego z kraju, w którym krajowe pozwolenie na prowadzenie pojazdów samochodowych nie jest wymagane lub
w którym krajowe pozwolenie na prowadzenie pojazdów samochodowych nie jest zgodne z wzorem zawartym w załączniku 9 (art. 24 ust. 2 Konwencji genewskiej).
Bez wątpienia w przypadku Państw – Stron Konwencji genewskiej, polski ustawodawca wprowadził ograniczenie wynikające z art. 24 ust. 2 tej Konwencji. Bowiem na terytorium RP dokumentem uprawniającym do kierowania motorowerem, pojazdem silnikowym lub zespołem pojazdów składającym się z pojazdu silnikowego
i przyczepy lub naczepy jest wyłącznie międzynarodowe prawo jazdy określone
w Konwencji genewskiej.
Analogicznie obywatel polski posiadający dokument prawa jazdy wydanego
w kraju będzie uprawniony do kierowania odpowiednio motorowerem, pojazdem silnikowym lub zespołem pojazdów – jedynie na terytorium Państw - Stron Konwencji wiedeńskiej oraz terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, z wyjątkami niemającymi zastosowania w sprawie (art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o kierujących pojazdami).
Natomiast międzynarodowe prawo jazdy, wydane w Polsce, potwierdza posiadanie uprawnienia do kierowania odpowiednim pojazdem w ruchu międzynarodowym na terytorium Państw - Stron zarówno Konwencji genewskiej jak
i Konwencji wiedeńskiej.
Mając na uwadze powyższe, "krajowe" prawo jazdy wydane w Algierii – nie stanowi dokumentu potwierdzającego uprawnienie do kierowania pojazdami na terytorium Polski. Uprawnienie takie inkorporowane jest wyłącznie w międzynarodowym dokumencie prawa jazdy wydanym przez właściwe władze Algierii. Innymi słowy Rzeczpospolita Polska uznaje za ważne na swoim terytorium wyłącznie międzynarodowe prawo jazdy wydane przez Państwo - Stronę Konwencji genewskiej.
W związku z tym, aby obywatel Algierii mógł legalnie kierować w Polsce pojazdem silnikowym musi albo zgodnie z art. 14 ustawy o kierujących pojazdami wymienić swoje międzynarodowe prawo jazdy na dokument polski, albo uzyskać prawo jazdy wydane w Polsce po spełnieniu warunków określonych w art. 11 ustawy, m.in. uzyskać stosowne orzeczenie lekarskie i psychologiczne, odbyć szkolenie i zdać egzamin państwowy.
Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami, co do zasady osoba posiadająca ważne krajowe prawo jazdy wydane za granicą może, na swój wniosek, otrzymać prawo jazdy odpowiedniej kategorii. Przy czym należy podkreślić, że przez "ważne krajowe prawo jazdy wydane za granicą" należy rozumieć wyłącznie międzynarodowe prawo jazdy, określone w Konwencji genewskiej. Krajowe prawo jazdy wydane w Algierii nie jest dokumentem, o którym mowa w art. 14 ust. 1 ustawy
o kierujących pojazdami. Sformułowanie "ważne krajowe prawo jazdy wydane za granicą" nie dotyczy dowolnego krajowego prawa jazdy, ale wyłącznie ważnego, a więc uznawanego za ważne (obowiązujące, wiążące) w świetle art. 4 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami.
Innymi słowy wymianie podlegał będzie dokument prawa jazdy wydany za granicą, który jest zgodny z wzorem międzynarodowego pozwolenia na prowadzenie pojazdów samochodowych stanowiącym załącznik Nr 10 do Konwencji genewskiej.
Jak wynika z załącznika nr 10 do Konwencji genewskiej, międzynarodowe pozwolenie na prowadzenie pojazdów samochodowych ma wymiary 105 na 148 mm, okładkę koloru szarego z białymi stronicami. Ponadto stronice 1 i 2 powinny być wypełnione w języku lub językach ojczystych, a ostatnia stronica powinna być wypełniona całkowicie w języku francuskim.
Przedłożona do akt sprawy kolorowa kopia dokumentu algierskiego prawa jazdy wraz z tłumaczeniem przysięgłym nie jest zgodna z wzorem określonym w załączniku
nr 10 do Konwencji genewskiej. Nie jest to algierskie międzynarodowe prawo jazdy. Także skarżący od początku twierdził, że nie posiada innego dokumentu stwierdzającego uprawnienie do kierowania pojazdami.
Mając na uwadze, powyższe decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lublin w przedmiocie odmowy wymiany prawa jazdy – pomimo swojego błędnego uzasadnienia w istocie zawiera prawidłowe rozstrzygnięcie.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, należy
w pierwszej kolejności podkreślić, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia
30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
(Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej jako "p.p.s.a." sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie, pomimo że organ odwoławczy niewątpliwie naruszył art. 6, art. 8 oraz art. 107 § 1 pkt 4 i pkt 6 w zw. z § 3 in fine k.p.a. – to jednak nie miało to wpływu na wynik sprawy. Rozstrzygnięcie bowiem zawarte w zaskarżonej decyzji prawidłowo odmawiało skarżącemu wymiany zagranicznego prawa jazdy na polskie prawo jazdy.
Wobec powyższego na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę należało oddalić.