III SA/Lu 695/17

III SA/Lu 695/17 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2018-05-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2017-12-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Robert Hałabis /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 3340/18 - Wyrok NSA z 2022-11-17
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 1512
art. 29 ust. 1
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.
Dz.U. 2013 poz 361
par. 2 ust. 1; par. 21; par. 38; par. 39
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8  art. 5 ust. 1
Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Grymuza,, Sędziowie: Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca),, Sędzia WSA Ewa Ibrom,, Protokolant: Sekretarz sądowy Beata Skubis-Kawczyńska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2017 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2017 r., nr [...], Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. P. z dnia [...] września 2017 r., nr [...], o ustaleniu producentowi rolnemu R. Z. nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych w łącznej wysokości [...] zł.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że wypłacone R. Z. środki publiczne za lata 2012-2015 z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego pochodzą ze środków EFRROW oraz ze środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie, to jest z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 1512, z późn. zm.). Szczegółowe warunki i tryb udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 uregulowane zostały w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. (Dz. U. Nr 33, poz. 262), zastąpionym przez przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 361, z późn. zm.).
Zgodnie z obowiązującym w dacie złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2009 r., płatność przyznawana była rolnikowi, który realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005 r., str. 1, z późn. zm. – zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym"), obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych.
Stosownie do § 21 ust. 1 tego rozporządzenia, rolnik realizuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe od dnia 15 marca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie pierwszej płatności rolnośrodowiskowej. Zgodnie zaś z § 5 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 r., zobowiązanie rolnośrodowiskowe realizowane w ramach Pakietu 1 obejmuje obszar gruntów rolnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie pierwszej płatności rolnośrodowiskowej, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013. Oznacza to, że zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach Pakietu 1 obejmuje obszar wszystkich gruntów rolnych wskazanych we wniosku o przyznanie pierwszej płatności rolnośrodowiskowej.
Z akt sprawy wynika, że R. Z. od dnia 15 marca 2012 r. podjął się realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego na gruntach zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012, w ramach pakietu: 1) pakiet 1 – zrównoważony sposób gospodarowania w wariancie 1.1 – zrównoważony sposób gospodarowania do powierzchni uwzględnionej do płatności o wielkości 98,78 ha; 2) pakiet 8 – ochrona gleb i wód w wariancie 8.2.1 – międzyplon ozimy do powierzchni uwzględnionej o wielkości 68,32 ha.
Rozstrzygając wnioski o płatności producenta rolnego w poszczególnych latach organ pierwszej instancji orzekał o przyznaniu płatności następująco:
1) na mocy decyzji z dnia 4 grudnia 2012 r. przyznał płatności rolnośrodowiskowe za rok 2012 w wysokości [...] zł do wariantu 1.1 oraz w wysokości [...] zł do wariantu 8.2.1;
2) na mocy decyzji z dnia 8 października 2013 r. przyznał płatności rolnośrodowiskowe za rok 2013 w wysokości [...] zł do wariantu 1.1 oraz w wysokości [...] zł do wariantu 8.2.1;
3) na mocy decyzji z 13 stycznia 2015 r. przyznał płatności rolnośrodowiskowe za rok 2014 w wysokości [...] zł do wariantu 1.1 oraz w wysokości [...] zł do wariantu 8.2.1;
4) na mocy decyzji z dnia 9 czerwca 2016 r. przyznał płatności rolnośrodowiskowe za rok 2015 w wysokości [...] zł do wariantu 1.1 oraz w wysokości [...] zł do wariantu 8.2.1.
W toku prowadzonego postępowania stwierdzono, że w 2015 roku rolnik na działkach nr [...], nr [...] oraz nr [...] zmniejszył powierzchnię gruntów rolnych o 1,01 ha. Z akt sprawy wynika, że strona otrzymała w pierwszym roku realizacji programu rolnośrodowiskowego płatności do działki rolnej H oraz I położonej w obrębie działki ewidencyjnej nr [...] i nr [...] do powierzchni 5,30 ha oraz działki rolnej N położonej w obrębie działki ewidencyjnej nr [...] do powierzchni 1,52 ha, zaś w 2015 roku powierzchnia stwierdzona odpowiednio wyniosła 4,30 ha na działce rolnej J1 położonej na działce ewidencyjnej nr [...] i nr [...] oraz powierzchnia stwierdzona/deklarowana wyniosła 1,51 ha na działce rolnej M1 położonej na działce ewidencyjnej nr [...].
Dodatkowo strona składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 zobowiązała się do przestrzegania wymogów określonych w załączniku nr 3 – Wymogi dla poszczególnych pakietów i ich wariantów, zgodnie z którym, w przypadku realizacji pakietu 1 – Zrównoważony sposób gospodarowania, rolnik ma obowiązek przestrzegania prawidłowego doboru i następstwa roślin uprawianych w plonie głównym, przy zastosowaniu co najmniej trzech gatunków roślin, każdego z innej grupy roślin, z wyłączeniem roślin wieloletnich (§ 4 ust. 2 i 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego).
W roku 2016 podczas kontroli wniosku stwierdzono nieprawidłowości w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach pakietu 1 – Rolnictwo zrównoważone, na działkach rolnych o łącznej powierzchni 86,14 ha, w tym: A2 – 27,90 ha, A3 – 7,00 ha, A4 –26,85 ha, B1 – 9,65 ha, C1 – 1,93 ha, E1 – 4,30 ha, F1 – 3,88 ha, I1 – 1,51 ha, J1 – 3,12 ha, objętych pięcioletnim zobowiązaniem, użytkowanych jako grunty orne, gdzie stwierdzono brak przestrzegania prawidłowego doboru i następstwa roślin – kod nieprawidłowości S1 zgodnie z tabelą zawartą w treści uzasadnienia decyzji. Brak przestrzegania prawidłowego doboru i następstwa roślin stwierdzono na wszystkich działkach rolnych objętych zobowiązaniem.
Według zaś § 39 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r., płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu.
Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy organ odwoławczy podniósł, że ujawnione w toku realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego uchybienia w przestrzeganiu przez stronę wymogów dla wariantu 1.1 – Zrównoważony sposób gospodarowania w pakiecie 1. – rolnictwo zrównoważone powodują konieczność zwrotu nienależnie wypłaconych płatności stosownie do art. 35 ust. 4 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r.
Na ustaloną łączną kwotę [...]zł przypadającą do zwrotu składają się płatności wypłacone w poszczególnych latach: za rok 2012 r. w wysokości [...] zł; za rok 2013 r. w wysokości [...] zł; za rok 2014 r. w wysokości [...] zł oraz za rok 2015 r. w wysokości [...] zł.
W zakresie odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności wyjaśniono, że ustalone kwoty nienależnie pobranych płatności przekraczają kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, wobec czego organ nie miał możliwości odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.
Odwołując się do art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 i art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 wskazano, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem, że płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy i błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Organ wyjaśnił, że w niniejszej sprawie płatności rolnośrodowiskowe za lata 2012-2015 nie wynikały z pomyłki ARiMR, bowiem w dniu wydawania decyzji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. P. nie posiadał informacji, z których wynikałoby, że skarżący dopuścił się nieprawidłowości naruszenia wymogów, do których przestrzegania zobowiązał się rozpoczynając program rolnośrodowiskowy oraz nie posiadał informacji na temat zmniejszenia zobowiązania w wariancie 1.1. Dopiero kontrola administracyjna w 2016 r. ujawniła istniejące nieprawidłowości.
W ocenie organu w niniejszej sprawie nie doszło również do przedawnienia w rozumieniu art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r., ze zm.).
Podsumowując organ stwierdził, że kwoty płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za lata 2012-2015 są płatnościami nienależnie pobranymi w rozumieniu art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 i art. 7 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014. Nie zachodzą zaś negatywne przesłanki obowiązku zwrotu płatności, wynikające z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 i art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, skarżący R. Z. podniósł zarzuty naruszenia:
1) przepisów postępowania w postaci błędnego zastosowania art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zakresie, w jakim organ II instancji utrzymał w mocy decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego pomimo, że organ I instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego w przedmiocie zbadania, czy zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 35 ust. 3 rozporządzenia Komisji UE (UE) Nr 640/2014, tym samym akceptując naruszenie przez organ I instancji przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a., skutkiem czego było również naruszenie przez organ II instancji art. 138 § 2 i 2a k.p.a., poprzez ich niezastosowanie;
2) prawa materialnego poprzez nieprawidłowe zastosowanie art. 35 ust. 4 oraz brak zastosowania i wyjaśnienia przesłanek wskazanych w art. 35 ust. 3 i w konsekwencji zastosowania art. 35 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 640/2014 uzupełniające Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013;
3) w nawiązaniu do powyższego zarzutu skarżący podniósł zarzut nierozpoznania istoty sprawy w zakresie zbadania, czy zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 35 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014, albowiem organ II instancji tak samo jak organ I instancji wymienił wskazane w tym przepisie przesłanki, natomiast nie wyjaśnił, czy mają one zastosowanie w niniejszej sprawie i w jakim zakresie, to jest (i) nie wyjaśniono jaki był zakres dotkliwości naruszenia warunków zobowiązania i jakie przyniósł konsekwencje dla spełnienia celu programu rolnośrodowiskowego oraz (ii) jaki był zasięg tej niezgodności i jakie skutki ta niezgodność wywarła dla całej operacji, (iii) nie wyjaśniono też na czym polegała trwałość niezgodności i czy była możliwość ich usunięcia przy użyciu racjonalnych środków, (iv) a w szczególności nie wyjaśniono kwestii powtarzalności naruszenia, tj. czy naruszenia miały miejsce w ostatnich czterech latach lub w całym okresie trwania programu. Zdaniem skarżącego organ II instancji wymienił przesłanki ale nie wyjaśnił czy i w jaki sposób zostały one spełnione zatem nie rozpoznał merytorycznie tej kwestii; natomiast zgodnie z art. 35 ust. 4 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 kryteria określone w ust. 3 stosuje się również do kwot już wypłaconych w latach poprzednich, zatem warunkiem zastosowania ust. 4 było sprawdzenie, czy w latach poprzednich (w latach 2012-2015) również doszło do naruszenia warunków uzasadniających cofnięcie płatności.
W świetle podniesionych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor L. Oddziału Regionalnego ARiMR podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji ani przepisów prawa materialnego ani procesowego w stopniu, który uzasadniałby jej uchylenie lub stwierdzenie jej nieważności.
Istota przedmiotu sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do oceny zasadności ustalenia skarżącemu łącznej kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego w poszczególnych latach. Skarżący nie negując podstaw prawnych wydania tego rodzaju rozstrzygnięcia zakwestionował jedynie jego podstawy faktyczne podkreślając, że organy nie dokonały analizy sprawy pod kątem powtarzalności naruszenia w kolejnych latach, jak również wystąpienia "poważnej niezgodności" w zakresie realizacji przez rolnika podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego.
Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze na wstępie trzeba zauważyć, że okoliczności stanowiące faktyczną podstawę ustalenia łącznej wysokości nienależnie pobranych płatności zostały stwierdzone w trakcie czynności kontrolnych, poprzedzających wydanie decyzji w sprawie z wniosku skarżącego o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2015 r., jako kolejnym roku realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Organ w uzasadnieniu swojej decyzji z dnia 9 czerwca 2016 r. wyjaśnił, że powierzchnia deklarowana kwalifikowana we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach wariantu Wariant 1.1. – Zrównoważony sposób gospodarowania – wynosiła 87,42 ha. Natomiast powierzchnia stwierdzona w oparciu o pomiary powierzchni ewidencyjno-gospodarczej (PEG) odpowiadającej powierzchni użytkowanej rolniczo w ramach danej działki ewidencyjnej, wykonane w dostępnych w systemie informatycznym ARiMR na zdjęciach obszarów zajmowanych przez działki rolne ujęte we wniosku producenta, wyniosła 86,42 ha.
Ustalenia w zakresie zmniejszenia powierzchni, na której realizowane było zobowiązanie, były przyczyną przyznania skarżącemu płatności za ten rok w pomniejszonej wysokości. Rozstrzygnięcia w tym przedmiocie skarżący nie kwestionował (nie złożył odwołania od decyzji), w związku z czym stało się ono ostateczne w administracyjnym toku instancji.
W kolejnym roku ponownie organ ustalił, że powierzchnia deklarowana kwalifikowana we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach wariantu Wariant 1.1. – Zrównoważony sposób gospodarowania – wynosiła 87,16 ha. Powierzchnia ta uwzględniała także powierzchnię ze złożonej w dopuszczalnym terminie zmiany wniosku o przyznanie płatności na rok 2016. Powierzchnia stwierdzona podczas kontroli administracyjnej wyniosła 86,14 ha. Ponadto stwierdzono uchybienia w przestrzeganiu przez producenta wymogów dla wariantu 1.1 – Zrównoważony sposób gospodarowania w pakiecie 1. – rolnictwo zrównoważone, na działkach rolnych o łącznej powierzchni 86,14 ha, obejmującej działki A2 – 27,90 ha, A3 – 7,00 ha, A4 – 26,85 ha, B1 – 9,65 ha, C1 – 1,93 ha, E1 – 4,30 ha, F1 – 3,88 ha, I1 – 1,51 ha i J1 – 3,12 ha, objętych pięcioletnim zobowiązaniem, użytkowanych jako grunty orne, gdzie stwierdzono brak przestrzegania prawidłowego doboru i następstwa roślin (kod nieprawidłowości S1).
Powyższe ustalenia w zakresie zmniejszenia powierzchni, na której realizowane było zobowiązanie, jak również uchybienia w przestrzeganiu przez producenta wymogów dla wariantu 1.1 – zrównoważony sposób gospodarowania w pakiecie 1. – rolnictwo zrównoważone, były przyczyną odmowy przyznania skarżącemu płatności za rok 2016 w ramach tego wariantu, o czym organ I instancji orzekł na mocy decyzji z dnia [...] kwietnia 2017 r.
Tym samym, jeśli chodzi o stwierdzone fakty, które organy uwzględnić musiały, gdyż w tym zakresie skarżący nie dowiódł, aby ustalenia faktyczne były błędne, zachodziła podstawa do tego, aby dokonać względem skarżącego ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego.
Rozstrzygające sprawę organy nie dopuściły się również uchybień, jeżeli chodzi o prawną stronę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, gdyż przytoczyły prawidłowe podstawy prawne wydanych przez siebie rozstrzygnięć, dokonały ich prawidłowej interpretacji oraz właściwego zastosowania.
Bezpośrednią podstawę prawną wydania decyzji w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego stanowiły przepisy art. 28 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1856, z późn. zm.) oraz § 38 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 361, z późn. zm.), jak również przepisy art. 35 ust. 2-4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014 r., str. 48).
Zgodnie z treścią § 39 ust. 1 rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r., płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu.
Stosownie zaś do § 39 ust. 2 tego rozporządzenia, płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik:
1) nie przestrzega żadnych wymogów w ramach wariantu określonego pakietu, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana w ramach danego wariantu;
2) zmniejszył obszar gruntów ornych, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 1, do powierzchni mniejszej niż powierzchnia, do której została przyznana pierwsza płatność rolnośrodowiskowa w ramach tego pakietu, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności przyznanej w ramach tego pakietu, która odpowiada procentowemu stosunkowi:
a) powierzchni stanowiącej różnicę między:
. powierzchnią, do której przyznano pierwszą płatność rolnośrodowiskowa, a
. powierzchnią stanowiącą różnicę między:
. powierzchnią obszaru gruntów ornych, na którym powinien być realizowany ten pakiet, a
. powierzchnią obszaru gruntów ornych objętego zmniejszeniem,
b) do powierzchni, do której przyznano pierwszą płatność rolnośrodowiskową;
2 zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach danego wariantu pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2, 4, 5, 6 lub 8, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności przyznanej w ramach danego wariantu, która odpowiada procentowemu stosunkowi powierzchni obszaru objętego zmniejszeniem do powierzchni obszaru, na którym powinien być realizowany ten wariant.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji nr 65/2011, w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Według zaś art. 35 ust 2-4 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 30.06.2014 r., str. 48), skutkuje to obowiązkiem zwrotu płatności wypłaconych z tytułu realizacji wariantu za lata wcześniejsze. Zgodnie z przywołanym powyżej przepisem odmawia się wnioskowanego wsparcia bądź cofa się je w całości lub w części, jeżeli nie spełniono zobowiązań ustanowionych w programie rozwoju obszarów wiejskich lub, w stosownych przypadkach, innych obowiązków dotyczących operacji, ustanowionych w przepisach Unii, w przepisach krajowych lub w programie rozwoju obszarów wiejskich, w szczególności w przepisach w zakresie zamówień publicznych, pomocy państwa oraz innych obowiązkowych normach i wymogach.
Zgodnie z art. 35 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 640/2014, przy podejmowaniu decyzji o kwocie wsparcia podlegającego odmowie lub wycofaniu w wyniku nieprzestrzegania zobowiązań lub innych obowiązków, o których mowa w ust. 2, państwa członkowskie biorą pod uwagę dotkliwość, zasięg, trwałość i powtarzalność niezgodności dotyczącej warunków przyznania wsparcia określonych w ust. 2.
Dotkliwość niezgodności zależy w szczególności od znaczenia jej konsekwencji, z uwzględnieniem celów, którym miały służyć niespełnione zobowiązania lub obowiązki. Zasięg niezgodności zależy w szczególności od skutków, jakie niezgodność wywiera na całość operacji. Trwałość uzależniona jest przede wszystkim od czasu trwania skutków lub możliwości likwidacji tych skutków przy użyciu racjonalnych środków. Powtarzalność zaś zależy od tego, czy stwierdzono wcześniej podobne niezgodności, w ostatnich czterech latach lub w całym okresie programowania 2014-2020, w przypadku tego samego beneficjenta i takiego samego środka lub rodzaju operacji lub – w przypadku okresu programowania 2007-2013 – podobnego środka.
W przypadku zobowiązań lub płatności wieloletnich cofnięcia w oparciu o kryteria określone w ust. 3 stosuje się również do kwot już wypłaconych w latach poprzednich na daną operację (art. 35 ust. 4 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 640/2014).
W sprawie tej, ujawnione w toku realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego uchybienia w przestrzeganiu przez producenta rolnego wymogów dla wariantu 1.1 – zrównoważony sposób gospodarowania w pakiecie 1. – rolnictwo zrównoważone, bezspornie powodują konieczność zwrotu nienależnie wypłaconych płatności stosownie do art. 35 ust. 4 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 640/2014.
Tym samym, państwo członkowskie zobowiązane jest określić kwotę zmniejszenia lub odzyskania przyznanego wsparcia na podstawie kryteriów rozmiaru, zasięgu, trwałości i powtarzalności stwierdzonej niezgodności, a wysokość kwoty do zwrotu w związku ze stwierdzoną niezgodnością w wariancie zrównoważony sposób gospodarowania odpowiada procentowemu stosunkowi powierzchni gruntów ornych, na których stwierdzono to uchybienie, do powierzchni wszystkich gruntów ornych, na których powinny być przestrzegane te wymogi w ramach tego pakietu.
Waga stwierdzonej niezgodności naruszenia wymogu przestrzegania prawidłowego doboru i następstwa roślin uprawianych w plonie głównym, przy zastosowaniu co najmniej trzech gatunków roślin, każdego z innej grupy roślin, z wyłączeniem roślin wieloletnich, ustalona na podstawie kryteriów wskazanych w art. 35 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 640/2014, została określona na poziomie 100%.
Podkreślić należy, że płatność rolnośrodowiskowa jest zobowiązaniem wieloletnim, polegającym m.in. na tym, że w ciągu całego okresu jego trwania mają zostać zachowane jego wymogi. Beneficjent programu rolnośrodowiskowego zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązywanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu rolnośrodowiskowego musi być oceniane w okresie całego pięcioletniego okresu zobowiązania. Dlatego wymogi nałożone na stronę w programie rolnośrodowiskowym wiążą ją przez cały okres trwania zobowiązania.
Stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie lub pomniejszenie płatności na ten rok, lecz skutkuje także obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych, obejmujących okres zobowiązania wieloletniego. Obowiązek zwrotu ma tym samym charakter wsteczny. W przepisie § 39 ust. 1 rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r. użyto sformułowania "płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi" i brak w nim zastrzeżenia, że dotyczy on tylko roku w którym stwierdzono uchybienie. W przypadku stwierdzenia uchybienia w realizacji zobowiązania w określonym roku, to do wypłaty za ten rok albo w ogóle nie dochodzi, albo płatność jest zmniejszona.
Zatem obowiązek zwrotu może dotyczyć tylko płatności wypłaconych w poprzednich latach. W orzecznictwie zwrócono już uwagę, że skoro realizacja obowiązku rozciąga się na okres pięciu lat, to również obowiązek zwrotu powinien dotyczyć wszelkich płatności pobranych w ramach realizacji tego zobowiązania w okresie pięciu lat (por. wyroki NSA: z dnia 5 maja 2016 r., sygn. akt II GSK 2710/14 i z dnia 21 października 2016 r., sygn. akt II GSK 2115/16.
W niniejszej sprawie zostało wykazane już, że skarżący samowolnie zmienił zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Oznacza to, że nie zrealizował tego zobowiązania na takiej powierzchni jaką zadeklarował począwszy już od 2012 roku. Skutkuje to właśnie obowiązkiem zwrotu płatności rolnośrodowiskowej pobranej od roku 2012, do powierzchni na której to zobowiązanie nie jest realizowane stosownie do brzmienia przepisu § 39 ust. 2 pkt 2a rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r. Zgodnie z treścią tego przepisu, zwrotowi podlega ta część płatności przyznanej w ramach pakietu/wariantu, która odpowiada procentowemu stosunkowi powierzchni obszaru objętego zmniejszeniem do powierzchni obszaru na którym powinien być realizowany ten wariant.
Skarżący miał możliwość zwalczania stanowiska organu odnośnie ustalonych nieprawidłowości w zakresie realizacji jego zobowiązania w sprawie o przyznanie mu płatności za 2015 rok, zgłaszając odpowiednie wnioski dowodowe na potwierdzenie okoliczności, z których wywodził korzystne dla siebie skutki procesowe, a także podważać mógł ustalenia organów, zwłaszcza te poczynione w trakcie czynności kontrolnych. Skoro jednak nie skorzystał z tych uprawnień, przyjąć należało, że się z nimi zgodził, co skutkuje w tej sprawie tym, że nie może obecnie skutecznie ich zakwestionować. Organy były w istocie związane ustaleniami decyzji ostatecznej, przyznającej skarżącemu płatność w pomniejszonej wysokości na 2015 rok i ustaleniami dokonanymi w okresie późniejszym.
Jeżeli zaś chodzi o wysokość ustalonych nienależnie pobranych płatności za lata 2012-2015, to w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawiono szczegółowe wyliczenie w tym zakresie, w którym nie dostrzeżono błędów, wobec czego Sąd w całości podzielił prawidłowość tego wyliczenia.
Reasumując zatem powyższe rozważania należało uznać, że skarga nie jest zasadna. Przeprowadzone niewadliwie postępowanie dowodowe wykazało, że producent rolny dokonał niedozwolonej zmiany zobowiązania rolnośrodowiskowego, a tym samym na zadeklarowanej powierzchni pięcioletnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe nie zostało zrealizowane. Ponadto rolnik dopuścił się nieprawidłowości w przestrzeganiu wymogów w ramach pakietu 1 – Rolnictwo zrównoważone, na działkach rolnych o łącznej powierzchni 86,14 ha, objętych pięcioletnim zobowiązaniem, użytkowanych jako grunty orne, co pociągało za sobą przyjęte przez organy konsekwencje. W takiej sytuacji przyznane płatności w latach 2012-2015 były płatnościami nienależnymi. Organy administracji trafnie określiły łączną kwotę nienależnie pobranych płatności. Ocena legalności zaskarżonej decyzji nie doprowadziła zaś do stwierdzenia naruszenia przez organy przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu, który miałby wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe rozważania na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.) – obowiązany był oddalić skargę, o czym orzekł w sentencji wyroku.