Lexedit
Wróć do analizy orzeczenia
Pełny tekst orzeczenia

III SA/LU 65/25

Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.

III SA/Lu 65/25 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-04-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-01-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Agnieszka Kosowska
Iwona Tchórzewska /przewodniczący/
Jerzy Drwal /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6145 Sprawy dyrektorów szkół
Hasła tematyczne
Oświata
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonego zarządzenia
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 737
art. 66 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 147 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Tchórzewska Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca) Asesor WSA Agnieszka Kosowska Protokolant Referent Elwira Szymaniuk-Szkodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi M. S. na zarządzenie Wójta Gminy J. z dnia 18 listopada 2024 r., nr [...] w przedmiocie odwołania ze stanowiska Dyrektora Szkoły Podstawowej im. J. P. w P. I. stwierdza nieważność zaskarżonego zarządzenia; II. zasądza od Wójta Gminy J. na rzecz skarżącej M. S. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżonym zarządzeniem nr [...] Wójta Gminy J. z dnia 18 listopada 2024 r. - wydanym na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym oraz art. 66 ust. 1 pkt 2 zw. z art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - odwołano M. S. w trybie natychmiastowym ze stanowiska Dyrektora Szkoły Podstawowej im. J. P. w P. .
W uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia wskazano m.in, że:
- bez uprzedniego przeprowadzenia konkursu zarządzeniem Nr [...] Wójta Gminy J. z dnia 31 sierpnia 2022 r. M. S. została powołana na stanowisko Dyrektora Szkoły Podstawowej w P. na pięcioletnią kadencję od dnia 1 września 2022 r.;
- sprawowanie funkcji dyrektora przez M. S. wzbudza wiele kontrowersji i jest przedmiotem licznych skarg ze strony rodziców, pracowników i nauczycieli;
- sposób zarządzania szkołą nie uwzględnia współdziałania podmiotów i tworzenia przyjaznej atmosfery kształcenia i wychowania;
- powołana zarządzeniem Wójta Gminy J. z dnia 25 czerwca 2024 r. Komisja do przeprowadzenia inwentaryzacji w szkole dwukrotnie nie została przez skarżącą wpuszczona (w tej sprawie wezwana została nawet Policja ale ze względu na atmosferę narastającego konfliktu odstąpiono od przeprowadzenia inwentaryzacji w wyznaczonym terminie);
- zgłoszono informację o nierównym traktowaniu dzieci z oddziału przedszkolnego podczas wykonywania zdjęć z okazji Dnia Bajki;
- szkoła zarządzana przez skarżącą nie rozwiązuje problemów wychowawczych we właściwy i profesjonalny sposób, jakiego należałoby oczekiwać od pedagogów;
- atmosfera konfliktów w szkole nie sprzyja procesowi edukacji i wychowania:
- skarżąca z niezrozumiałych powodów odmawia zawarcia z Gminą J. umowy przetwarzania danych osobowych w ramach realizacji umowy nr [...] w sprawie projektu "[...]" realizowanym w ramach Fundusze Europejskie dla Lubelskiego 2021-2027 (brak takiej umowy uniemożliwia skuteczną realizację tego projektu, którego beneficjentem są uczniowie i nauczyciele szkoły);
- w sierpniu 2024 r. skarżąca nie przedstawiła organowi prowadzącemu uaktualnionego arkusza organizacji pracy szkoły na rok 2024/2025 (w maju projekt arkusza był negatywnie zaopiniowany przez Kuratorium), w dniu 16 września 2024 r. Kuratorium poinformowało o konieczności poprawienia projektu organizacji, gdyż w części jest on niezgodny z prawem oświatowym i dopiero w dniu 20 września 2024 r. organ prowadzący zatwierdził arkusz w wersji zaproponowanej i już realizowanej przez Szkołę;
- w dniu 25 października 2024 r. podczas sesji Rady Gminy J. i prezentacji "Informacji o stanie realizacji zadań oświatowych za rok szkolny 2023/2024" , radni wyrazili zdecydowane żądanie wobec organu prowadzącego naprawienia sytuacji w szkole zanim "wszyscy rodzice zabiorą swoje dzieci do innych szkół, a jedyną szkołę w gminie będziemy musieli zamknąć";
-działalność dyrektora należy ocenić negatywnie zarówno w zakresie zaniedbań organizacyjnych, jak i ilości zarzutów kierowanych wobec dyrektora przez różne podmioty:
- dalsze zajmowanie stanowiska przez dyrektora grozi realną destabilizacją organizacyjną placówki i budzi poważne obawy co do możliwości dalszego wykonywania zadań oświatowych, a co za tym idzie - godzi w interes publiczny;
- w sprawie odwołania skarżącej zasięgnięto niewiążącej opinii Lubelskiego Kuratora Oświaty.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M. S. zarzuciła naruszenie :
- art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe, poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie w sytuacji, gdy nie zaistniała przesłanka wymieniona w tym przepisie;
- art. art. 6, 7, 8 w zw. z art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób sprzeczny z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego, a ponadto poprzez dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, a co za tym idzie nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, a także pozbawienia strony możliwości odniesienia się do stawianych jej zarzutów.
Wójt Gminy J. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) wynika, że kontrola działań organów administracji publicznej oparta jest o kryterium zgodności z prawem.
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym przewiduje w art. 91 ust. 1, że uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. Z treści art. 91 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym wynika, że w przypadku nieistotnego naruszenia prawa nie stwierdza się nieważności uchwały lub zarządzenia.
Nie stwierdza się nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy po upływie jednego roku od dnia ich podjęcia, chyba że uchybiono obowiązkowi przedłożenia uchwały lub zarządzenia w terminie określonym w art. 90 ust. 1, albo jeżeli są one aktem prawa miejscowego (art. 94 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym).
W myśl art. 147 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.
Zaskarżone zarządzenie Wójta Gminy J. z dnia 18 listopada 2024 r. jest aktem, o którym mowa w art. 3 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (aktem organu jednostki samorządu terytorialnego podjętym w sprawie z zakresu administracji publicznej).
Materialnoprawną podstawę skontrolowanego zarządzenia stanowił art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe (Dz. U. 2024 r. poz. 737, z późn. zm.), dalej "Prawo oświatowe" bądź "ustawa". Przepis ten stanowi, że organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty, może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia.
Istota niniejszej sprawy sprowadza się do ustalenia, czy stan faktyczny przedstawiony w zaskarżonym zarządzeniu pozwala – w świetle zgromadzonych dowodów – na ocenę o zaistnieniu przesłanki w postaci "przypadku szczególnie uzasadnionego".
Zdaniem składu orzekającego WSA w Lublinie, powyższy przepis został niewłaściwie zastosowany przez Wójta Gminy J. . Naruszenie (i to istotne) art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy miało wpływ na wynik sprawy i zobowiązywało Sąd do stwierdzenia nieważności skontrolowanego zarządzenia.
Stanowiący normatywną podstawę rozstrzygnięcia przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe wprowadza fakultatywną przesłankę odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Odwołanie dyrektora w trybie natychmiastowym jest czynnością uznaniową organu, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "może odwołać". Z brzmienia tego przepisu wynika ponadto, że ustawodawca zezwala na odwołanie z funkcji dyrektora szkoły w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia i w tym zakresie wprowadza nie tylko wymóg formalny, jakim jest wcześniejsze zasięgnięcie opinii kuratora oświaty, ale również przesłankę o charakterze materialnoprawnym określaną jako "przypadek szczególnie uzasadniony". Powyższe uregulowanie dające organowi prowadzącemu szkołę pewną swobodę w ocenach zaistniałych konkretnych zdarzeń, nie upoważnia jednak w ramach tej "swobody" związanej z uznaniem administracyjnym, do całkowitej dowolności, w sytuacji, kiedy działanie organu polegające na odwołaniu dyrektora bez wypowiedzenia w trakcie roku szkolnego wkraczające w stabilność wykonywania funkcji dyrektora placówki oświatowej, wywołują daleko idące skutki zarówno dla osoby odwołanej, jak i dla zarządzanej przez nią placówki.
Zaniedbania w zarządzaniu i kierowaniu placówką oświatową klasyfikowane jako przypadki szczególnie uzasadnione w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt i pkt 2 ustawy muszą być na tyle doniosłe, że dyrektora powinno się odsunąć w trybie natychmiastowym od dalszego wykonywania powierzonej mu funkcji. Ponadto – z uwagi na szeroki zakres kompetencji dyrektora szkoły lub placówki określony treścią art. 68 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe - uchybienia w pracy dyrektora powinny być bezsporne i należycie wykazane w uzasadnieniu aktu odwołania. Dyrektor szkoły kieruje jej działalnością, reprezentuje ją na zewnątrz (art. 68 ust. 1 pkt 1), sprawuje nadzór pedagogiczny (art. 68 ust. 1 pkt 2), sprawuje opiekę nad uczniami oraz stwarza warunki harmonijnego rozwoju psychofizycznego poprzez aktywne działania prozdrowotne (art. 68 ust. 1 pkt 3), dysponuje środkami określonymi w planie finansowym szkoły lub placówki zaopiniowanym przez radę szkoły lub placówki i ponosi odpowiedzialność za ich prawidłowe wykorzystanie, a także może organizować administracyjną, finansową i gospodarczą obsługę szkoły lub placówki (art. 68 ust. 1 pkt 5 ustawy Prawo oświatowe). Według Karty Nauczyciela, szkołą kieruje dyrektor, który jest jej przedstawicielem na zewnątrz, przełożonym służbowym wszystkich pracowników szkoły, przewodniczącym rady pedagogicznej. Dyrektor sprawuje opiekę nad dziećmi i młodzieżą uczącą się w szkole (art. 7 ust. 1). Wspomniany przepis w ust. 2 stanowi, że dyrektor szkoły odpowiedzialny jest w szczególności za: 1) dydaktyczny i wychowawczy poziom szkoły; 2) realizację zadań zgodnie z uchwałami rady pedagogicznej i rady szkoły, podjętymi w ramach ich kompetencji stanowiących, oraz zarządzeniami organów nadzorujących szkołę; 3) tworzenie warunków do rozwijania samorządnej i samodzielnej pracy uczniów i wychowanków; 4) zapewnienie pomocy nauczycielom w realizacji ich zadań i ich doskonaleniu zawodowym; 5) zapewnienie w miarę możliwości odpowiednich warunków organizacyjnych do realizacji zadań dydaktycznych i opiekuńczo-wychowawczych; 6) zapewnienie bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę.
Z powyższych przepisów wynika, że dyrektor wykonuje szereg obowiązków. Ich realizacja jest możliwa poprzez gwarancję w stabilności zatrudnienia osoby zarządzającej szkołą. Prowadzi to do wniosku, że przesłanka z art. 66 ust. 1 pkt 2 będąca swoistym wyjątkiem od zasady niedopuszczalności rozwiązania stosunku, nawiązanego z nauczycielem, któremu organ powierzył stanowisko kierownicze w szkole bez wypowiedzenia i to w czasie trwania roku szkolnego, nie może być interpretowana rozszerzająco. W przeciwnym razie nawet niewielkie uchybienia w pracy dyrektora mogłyby stanowić podstawę do jego natychmiastowego odwołania.
W doktrynie sygnalizuje się, że kategoria przypadków szczególnie uzasadnionych zawęża pole zastosowania art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy do sytuacji wyjątkowych, nadzwyczajnych, kiedy organ odwołujący ma pełne prawo ocenić, że dalsze kierowanie szkołą stanowi istotne zagrożenie dla osiągnięcia jej celów (Lisowski Krzysztof, Powołanie i odwołanie ze stanowiska dyrektora szkoły i przedszkola – aktualne regulacje prawne, publ. LEX/el 2022). Sygnalizuje się również, że w obecnym kształcie art. 66 ujmuje katalog możliwych przyczyn odwołania ze stanowiska kierowniczego zbyt wąsko i z tego względu klauzula "szczególnie uzasadnionych przypadków" bywa wielokrotnie naginana do potrzeb praktyki – często z niepewnym dla obu stron (odwołującego i odwołanego) skutkiem. Z pewnością nie było to zamiarem ustawodawcy (Pilich Mateusz, Prawo oświatowe. Komentarz, wyd. III, publ. WKP 2022).
Poglądy prezentowane w orzecznictwie są zresztą zbieżne ze stanowiskiem doktryny. I tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 lutego 1997 r. sygn. III RN 3/97 wyjaśnił, że art. 38 ustawy o systemie oświaty (obecnie przepis ten nie obowiązuje i jego odpowiednikiem jest obecnie art. 66 ustawy Prawo oświatowe) przewiduje możliwość odwołania nauczyciela w szczególnie uzasadnionych przypadkach, jednakże zarówno ocena, jak i uznanie organów administrujących w tym zakresie nie mogą mieć charakteru dowolnego lub arbitralnego, lecz powinny być dokładnie i szczegółowo wywiedzione i uargumentowane w uzasadnieniu. Wskazano też, w nawiązaniu do wielokrotnych wypowiedzi Sądu Najwyższego w tej materii, że niedopuszczalne jest powierzchowne traktowanie uzasadnienia, a już na pewno wówczas, gdy przedmiotem sprawy jest ważny dla obywatela problem jego zatrudnienia i to - tak, jak w tym wypadku - gwarantowanego szczególnym przepisem ustawy.
W świetle powyższych uwag nie budzi wątpliwości interpretacyjnych to, że przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy jest na tyle jasny, że dotyczyć on może tylko sytuacji nadzwyczajnych, wyjątkowych, a przede wszystkim nagłych, które upoważniają organ prowadzący szkołę do stwierdzenia, że dalsze pełnienie funkcji kierowniczej w szkole stanowi istotne zagrożenie dla prawidłowego funkcjonowania takiej jednostki. Stwierdzone w pracy dyrektora uchybienia mają prowadzić do destabilizacji funkcjonowania szkoły, a przy tym bezdyskusyjną powinna być kwestia, że dyrektor utracił zdolność wykonywania powierzonej mu funkcji z przyczyn etycznych lub rażącej niekompetencji w realizacji spoczywających na nim wielu obowiązków. Tylko takie sytuacje usprawiedliwiają konieczność natychmiastowego przerwania czynności związanych z zarządzaniem placówką oświatową poprzez odwołanie dyrektora. Pogląd powyższy należy uznać za ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyrok NSA z dnia 2 października 2024 r. sygn. akt III OSK 4789/21, z dnia 18 kwietnia 2023 r. sygn. akt III OSK 7392/21, z dnia 17 listopada 2023 r. sygn. akt III OSK 2803/21). Przyjmuje się także, że nawet negatywna ocena działalności dyrektora szkoły przez organ prowadzący, zaniedbania dotyczące organizacji pracy szkoły, zwłaszcza odmienna koncepcja prowadzenia placówki oświatowej, czy też konflikt z organem prowadzącym szkołę lub współpracownikami nie mieszczą się w pojęciu szczególnie uzasadnionych przypadków i nie uzasadniają odwołania osoby sprawującej funkcję kierowniczą w szkole szkoły w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia (wyrok NSA z dnia 20 października 2022 r. sygn. III OSK 6593/21). Z katalogu "szczególnie uzasadnionych przypadków" usprawiedliwiających natychmiastowe odwołanie dyrektora szkoły wykluczono m.in. takie okoliczności, jak: utrata zaufania organu prowadzącego, naruszenie dyscypliny finansów publicznych, naruszenie procedury udzielania zamówień publicznych, tudzież okoliczności, które powinny raczej stanowić przesłankę negatywnej oceny pracy i ewentualnego dalszego odwołania w innym trybie. Również negatywna ocena działalności dyrektora w zakresie gospodarki finansowej szkoły, zaniedbania dotyczące organizacji pracy szkoły, a zwłaszcza odmienna wizja prowadzenia placówki oświatowej, czy też konflikt z organem prowadzącym nie mieszczą się w pojęciu "szczególnie uzasadnionego przypadku" w analizowanym tu rozumieniu (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 15 marca 2018 r. sygn. akt IV SA/Po 1161/17 oraz powołane tam orzecznictwo).
Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy trzeba stwierdzić, że zarzucane skarżącej nieprawidłowości nie stanowiły wystarczającej podstawy do wydania zaskarżonego zarządzenia. Zaprezentowano w nim subiektywną ocenę pracy dyrektora - dotyczącą szeregu zagadnień - bez dokładnego wyjaśnienia, jakiego rodzaju działania, czy zaniechania skarżącej dają podstawę do twierdzenia, że nie jest możliwe dalsze sprawowanie przez nią zajmowanego stanowiska.
Trzeba podkreślić, że tylko obiektywne okoliczności wskazujące na istotne uchybienia (należycie udokumentowane) uprawniają organ prowadzący do odwołania dyrektora szkoły.
Z zaskarżonego zarządzenia wynika, że odwołanie nastąpiło przede wszystkim z tego powodu, że bez uprzedniego przeprowadzenia konkursu zarządzeniem Nr [...] Wójta Gminy J. z dnia 31 sierpnia 2022 r. powołano skarżącą na stanowisko dyrektora na pięcioletnią kadencję od dnia 1 września 2022 r. Organ stwierdza w tym zakresie, że skarżąca nie spełniała wymagań do tego, aby powierzyć jej to stanowisko.
W tym miejscu należy wyjaśnić, że stanowisko dyrektora szkoły lub placówki powierza się na 5 lat szkolnych. W uzasadnionych przypadkach można powierzyć to stanowisko na krótszy okres, jednak nie krótszy niż 1 rok szkolny (art. 63 ust. 21 Prawa oświatowego). Powyższy przepis dotyczący instytucji powierzenia stanowiska dyrektora szkoły dający osobie powołanej gwarancję zatrudnienia w okresie pięcioletniej kadencji wyklucza ponowną weryfikację - w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy - wadliwego aktu powołania dyrektora z powodu nieprzeprowadzenia konkursu. Zatem kwestia niewłaściwego powołania skarżącej na stanowisko dyrektora nie mogła stanowić podstawy do zastosowania art. 66 ust. 1 pkt 2 i argumentowania, że skarżąca nie posiadała oceny pracy, że niedawno uzyskała stopień nauczyciela mianowanego, że zbyt późno uzyskała pozytywną ocenę dorobku zawodowego, że Rada Pedagogiczna wyraziła negatywną opinię o zamiarze powierzenia skarżącej stanowiska dyrektora oraz że nie była ona nauczycielem w tej Szkole.
W ocenie Sądu, pozostałe przyczyny wskazane w zarządzeniu, z osobna, ani wszystkie one łącznie, nie usprawiedliwiały uznania, że w sprawie zachodził "przypadek szczególnie uzasadniony" w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego.
Z dalszej argumentacji organu wynikało m.in. że sposób sprawowania powierzonej funkcji kierowniczej wzbudzał wiele kontrowersji. Tego faktu nie sposób zakwestionować w świetle licznych skarg na dyrektora szkoły - kierowanych ze strony rodziców, pracowników i nauczycieli. Okoliczność kontrowersyjnego zarządzania jest bezsporna zwłaszcza w sytuacji, kiedy T. S., ojciec ucznia, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, domagał się od organu wszczęcia postępowania w przedmiocie odwołania skarżącej. Wnioskujący stwierdził, że w dniu 20 września 2024 r. doszło do przesłuchania B. S. (ucznia klasy V) w gabinecie dyrektora przez funkcjonariuszkę Policji. Formułowany na tym tle zarzut rodzica został powielony przez organ. Przyjął on mianowicie, że skarżąca wezwała Policję w związku zachowaniem B. podejrzewanego o wyłudzenie mentosów i tiktaków od innego ucznia. Stanowisko organu w tym zakresie opiera się głównie nie na własnej ocenie o naruszeniu dobra małoletniego dziecka, ale na prawnej ocenie zawartej we wniosku z dnia 6 listopada 2024 r. w przedmiocie odwołania skarżącej. W tej materii organ prowadzący zdaje się pomijać okoliczności wskazane w piśmie Komendanta Powiatowego Policji w L. z dnia 23 października 2024 r. Dowodzi ono, że w trakcie spotkania żaden z uczestników rozmowy nie był przesłuchiwany, że czynności funkcjonariuszki nie wynikały ze zgłoszonej interwencji oraz że dzielnicowa z Komisariatu Policji w K. nie powinna uczestniczyć w czynnościach dyrektora szkoły zarezerwowanych dla niego zgodnie z ustawą o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich.
W skardze strona podniosła, że chłopiec został poproszony z zajęć lekcyjnych po wyrażeniu zgody przez jego matkę, która wyraziła również zgodę na przeprowadzenie rozmowy profilaktycznej z synem. Skarżąca stwierdziła, że policjantka była poproszona do szkoły, ale na prośbę innego z rodziców.
W tych okolicznościach brak pełnych ustaleń organu prowadzącego na temat przebiegu zdarzenia z dnia 20 września 2024 r. i bez odniesienia się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (w tym do pisemnych wyjaśnień E. S. z dnia 23 września 2024 r.) wskazuje, że zaskarżone zarządzenie jest aktem arbitralnym. Oceny tej nie podważa fakt, że organ pismem z dnia 8 listopada 2024 r. zawiadomił Rzecznika Dyscyplinarnego dla Nauczycieli przy Wojewodzie Lubelskim o podejrzeniu popełnienia przez skarżącą czynu naruszającego prawa i dobra B. S.. Jest to o tyle istotne, że w piśmie z dnia 13 listopada 2024 r. Lubelski Kurator Oświaty oceniając zachowanie skarżącej nie dopatrzył się deliktu dyscyplinarnego, ale uchybienia stanowiącego podstawę do wydania zaleceń w trybie nadzoru pedagogicznego. Uzyskanie przez organ informacji o zawiadomieniu Prokuratury o możliwości popełnienia przestępstwa przez dyrektora to za mało, aby go odwołać w trybie natychmiastowym. Podobnie należy ocenić własne działanie organu prowadzącego polegającego na zawiadomieniu Rzecznika Praw Dziecka o niepokojącej atmosferze w szkole wywołanej skierowaniem przez dyrektora szkoły do Sądu Rodzinnego sprawy ewentualnych uchybień wychowawczych ze strony rodzica dziecka przedszkolnego. Zatem prawnie obojętną jest okoliczność, że w odpowiedzi na wniosek dyrektora szkoły z dnia 17 września 2024 r. kuratorzy sądowi nie potwierdzili zaniedbań A. S., matki sprawującej opiekę nad dzieckiem. W tym miejscu należy zauważyć, że A. S. wniosła do Wójta Gminy J. skargę z dnia 27 maja 2024 r. zarzucając dyrektorowi mobbingowanie nauczycieli, zmuszanie do podpisania "Procedury postępowania z dzieckiem agresywnym" oraz bezpodstawne zawiadomienie Sądu Rodzinnego o nienależytym zajmowaniu się W. S.. Z treści ww. skargi wynikało, że w dniu 24 maja 2024 r. A. S. została poproszona o przybycie do szkoły w związku z małym wypadkiem i przypuszczeniem, że W. S. złamał palec pracownikowi obsługi (opiekunce). A. S. zarzuciła dyrektorowi szkoły m. in. to, że jej syn został ukarany niemożnością zejścia na śniadanie w wyznaczonym czasie. Udał się na śniadanie z jej siostrą po całym incydencie oraz kazano zabrać dziecko ze szkoły. Przedmiotowa skarga jak i pozostałe skargi w przedmiocie niewłaściwego zarządzania szkołą, co dotyczyło w szczególności mobbingowania nauczycieli, skłócania pracowników, utrudniania im korzystania z urlopów, wprowadzenia zakazu korzystania z telefonów komórkowych bez zgody dyrektora, łamania przepisów prawa pracy i prawa oświatowego, upoważniały organ prowadzący do wyrażenia opinii, że zaistniała atmosfera konfliktów, która nie sprzyja procesowi edukacji i wychowania dzieci. Nie upoważniała jednak organu odwołującego do zaniechania własnej oceny sposobu zarządzania szkołą przez skarżącą i poczynienia ustaleń faktycznych w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości w pracy dyrektora. Co istotne, organ prowadzący pominął zagadnienia upływu czasu od zaistniałych w przeszłości ewentualnych zdarzeń wskazujących na uchybienia w kierowaniu szkołą. Z tego powodu zaskarżone zarządzenie nie jest aktem prawidłowym. Przesłanka "szczególnego przypadku" uzasadniająca odwołanie ze stanowiska kierowniczego nie obejmuje zdarzeń mających miejsce w przeszłości, kiedy upłynęło dużo czasu od momentu, kiedy organ prowadzący szkołę uzyskał informację o ewentualnym niewłaściwym zachowaniu się dyrektora. Zatem akt odwołania z dnia 18 listopada 2024 r. – podjęty w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego - nie może być usprawiedliwioną i odpowiednią reakcją na skargi nauczycieli i pracowników wniesione po upływie ponad roku od zaistnienia ewentualnych nieprawidłowości w okresie od września 2022 r. do kwietnia 2023 r.
Osoby wnoszące "nowsze" skargi - A. S., E. L., W. R. i E. S. - otrzymały uchwałę Rady Gminy J. z dnia 11 lipca 2024 r. W ocenie radnych, wyrażonej w tejże uchwale, skarga z dnia 27 maja oraz z dnia 14 czerwca 2024 r. na dyrektora szkoły została uznana za częściowo zasadną, natomiast skarga z dnia 4 lipca 2024 r. za zasadną w całości. Uchwałę tę doręczono również Lubelskiemu Kuratorowi Oświaty.
Powyższe oznacza, że organ odwołujący przy interpretacji pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku" posiłkuje się zapatrywaniem radnych wyrażających swoją ocenę zachowania dyrektora szkoły. Znamiennym jest tu argument podniesiony w zarządzeniu, że w dniu 25 października 2024 r. podczas sesji Rady Gminy J., na której prezentowana była "Informacja o stanie realizacji zadań oświatowych za rok szkolny 2023/2024" radni wyrazili zdecydowane żądanie wobec organu prowadzącego naprawienia sytuacji w Szkole Podstawowej im. J. P. w P. zanim "wszyscy rodzice zabiorą swoje dzieci do innych szkół, a jedyną szkołę w gminie będziemy musieli zamknąć". W aktach sprawy figuruje protokół z VI sesji Rady Gminy J. z dnia 25 października 2024 r. potwierdzający przebieg debaty z tego dnia i wskazujący na zaniepokojenie radnych sytuacją szkoły. Kwestia wyrażonej przez radnych wyraźnej sugestii podjęcia działań naprawczych w szkole – jak to wskazano w zarządzeniu - nie powinna mieć jednak decydującego znaczenia dla organu odwołującego wykonującego własne kompetencje określone w art. 66 ust. 1 Prawa oświatowego. W przeciwnym wypadku działanie poprawiające sytuację w szkole mogłoby ograniczyć się tylko do odwołania dyrektora. Z akt sprawy wynika, że odwołanie skarżącej zostało przyjęte z zadowoleniem przez wielu rodziców. Potwierdza to ich pismo z dnia 16 grudnia 2024 r. Jest to jednak okoliczność bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego zarządzenia.
Zdaniem Sądu, pozostałe przypisywane skarżącej nieprawidłowości w kierowaniu szkołą, nie wyczerpują pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku".
Oznacza to, że wobec skarżącej zastosowano niewłaściwy tryb odwołania z zajmowanego stanowiska dyrektora. Samo podejrzenie, czy też domniemanie nieprawidłowości nie jest szczególnie uzasadnionym przypadkiem odwołania dyrektora ze stanowiska w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe.
W kwestii poruszonego w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia zagadnienia zakazu używania telefonu na terenie szkoły, Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 99 pkt 4 ustawy Prawo oświatowe, obowiązki ucznia określa się w statucie szkoły z uwzględnieniem obowiązków w zakresie przestrzegania warunków wnoszenia i korzystania z telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych na terenie szkoły. Przepis wprawdzie odnosi się do obowiązków ucznia, niemniej jednak, dyrektor szkoły podstawowej jako pracodawca może wprowadzić zakaz używania telefonu komórkowego w pracy, biorąc pod uwagę względy wychowawcze, charakter placówki i rolę pedagogów. Oczywistym przy tym jest, że musi to być uzasadnione i proporcjonalne do celu, tym bardziej, że w polskim systemie edukacji nie ma obecnie całkowitego zakazu przynoszenia telefonów do szkoły. Twierdzenia i zarzuty organu w tym zakresie są jednak lakoniczne i nie odnoszą się do pisemnych wyjaśnień złożonych przez skarżącą. Mowa tu o piśmie z dnia 7 listopada 2024 r., w którym skarżąca udzieliła odpowiedzi na pytania Wójta Gminy J. sformułowane w pisemnym wystąpieniu z dnia 31 października 2024 r. Skarżone zarządzenie nie odnosi się również do przychylnych ocen wyrażonych w anonimach w kwestii spotkania pracowników szkoły w dniu 31 października 2024 r. podczas, którego skarżąca poprosiła o pozostawienie telefonów komórkowych w innej sali.
Nie można zgodzić się również ze stanowiskiem organu, że okoliczność dwukrotnego nieumożliwienia przeprowadzenia inwentaryzacji w SP w P. "w okresie wakacji" uzasadniała natychmiastowe działanie organu - tu i teraz - skoro skontrolowane zarządzenie wydane zostało w dniu 18 listopada 2024 r.
Aspekt terminowości i prawidłowości sporządzenia przez dyrektora aneksu do arkusza organizacyjnego na rok szkolny 2024/025 nie wpisuje się w ramy szczególnie uzasadnionego przypadki i tak określonej przesłanki z art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego. Z ustawy Prawo oświatowe nie wynika, aby w ramach wykonywania nadzoru nad działalnością w zakresie spraw finansowych i administracyjnych organ prowadzący szkołę był upoważniony do wskazywania sposobu wypełniania arkuszy organizacyjnych oraz ujednolicania informacji dla poszczególnych dyrektorów placówek oświatowych. Stosownie do treści art. 57 ust. 1 Prawa oświatowego, organ prowadzący szkołę lub placówkę sprawuje nadzór nad jej działalnością w zakresie spraw finansowych i administracyjnych. Przepis art. 58 zd. 1 Prawa oświatowego stanowi, że organ prowadzący szkołę lub placówkę, a w zakresie działalności dydaktyczno-wychowawczej i opiekuńczej również organ sprawujący nadzór pedagogiczny, mogą ingerować w działalność szkoły lub placówki wyłącznie w zakresie i na zasadach określonych w ustawie. Przepisy prawa oświatowego nie dają organowi wykonawczemu prawa do wydawania jakichkolwiek wytycznych do opracowywania arkusza organizacji szkoły lub przedszkola przez dyrektora szkoły lub przedszkola (vide wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 28 maja 2024 r. sygn. akt. II SA/Rz 1769/23). Jak wynika z akt sprawy arkusz organizacyjny został ostatecznie zatwierdzony przez organ prowadzący w dniu 20 września 2024 r. Podjęty zatem w dniu 18 listopada 2024 r. akt odwołania okazał się aktem spóźnionym, a przez to nieadekwatnym do zachowania dyrektora szkoły.
Skarżąca podniosła w skardze m.in., że w lipcu 2024 r. przebywała na urlopie i zwolnieniu szpitalnym, a w sierpniu na zwolnieniu lekarskim. Powyższej kwestii organ odwołujący nie przeanalizował w uzasadnieniu zarządzenia.
Zwrócić należy także uwagę na fakt, że Lubelski Kurator Oświaty dwukrotnie negatywnie zaopiniował możliwość odwołania skarżącej ze stanowiska dyrektora. Negatywna opinia z dnia 12 sierpnia 2024 r. zawierała szczegółowe uzasadnienie w przedmiocie braku podstaw do odwołania skarżącej. Ponowiony w tej sprawie przez organ wniosek z dnia 30 września 2024 r. dotyczący zastosowania trybu odwołania, o którym mowa art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe, spotkał się po raz drugi z negatywną oceną Lubelskiego Kuratora Oświaty, co potwierdzało pismo z dnia 15 października 2024 r.
Z tego względu lakoniczne stwierdzenie, że opinia organu nadzoru pedagogicznego nie była wiążąca świadczy o tym, że organ odwołujący nie rozważył wszystkich istotnych okoliczności sprawy.
Należy wyjaśnić, że odmienna koncepcja prowadzenia placówki oświatowej czy też konflikt z organem prowadzącym szkołę lub współpracownikami nie mieszczą się w pojęciu szczególnie uzasadnionych przypadków i nie uzasadniają odwołania dyrektora szkoły w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Wprawdzie ustawodawca nie przewidział związania organu treścią opinii kuratora oświaty, to jednak nie budzi wątpliwości, że zawarte w niej negatywne stanowisko tym bardziej obliguje do wyczerpującego uzasadnienia wydawanego aktu, a w szczególności do przekonującego umotywowania przesłanek, które legły u podstaw rozstrzygnięcia podjętego wbrew opinii wydanej w trybie art. 66 ust. 2 ustawy Prawo oświatowe. Powołane w akcie odwołania okoliczności muszą być tym konkretne i dowiedzione w stosownym postępowaniu poprzedzającym wydanie zarządzenia oraz znajdować pełne potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Skoro zaskarżone zarządzenie nie spełniało powyższych wymogów, to tym samym w rozpoznawanej sprawie nastąpiło przekroczenie granic uznania administracyjnego.
Odnotowania wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 października 2024 r. sygn. akt III OSK 4789/21 wskazał, że sprawie stosowania art. 66 ust. 1 pkt 2 u.o.p. ukształtowało się w orzecznictwie stanowisko, że pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" powinno być rozumiane wąsko. Uzasadnić to należy między innymi tym, że nauczyciel powoływany jest na stanowisko kierownicze na określoną prawem kadencję, a więc powinien mieć możliwość zarządzania placówką na okres wskazany w powołaniu, chyba że zachodzą uzasadnione powody odwołania z tej funkcji, a tym samym skrócenia kadencji. Ponadto ustawa określa również inne (precyzyjnie sformułowane i niebędące klauzulą generalną) przesłanki odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego (art. 66 ust. 1 pkt 1), a zatem przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku", wyrażoną w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy, należy traktować jako ultima ratio w zakresie odwołania z funkcji kierowniczej. W orzecznictwie wskazuje się, że "szczególnie uzasadniony przypadek" oznaczać może albo nagłe zdarzenie powodujące konieczność niezwłocznego przerwania czynności dyrektora albo naruszenie prawa przez dyrektora, czy też inne jego zachowania (nawet niezawinione), które muszą być na tyle istotne, że mogą prowadzić do destabilizacji działalności placówki oświatowej, a tym samym godzić w interes publiczny. "Szczególnie uzasadniony przypadek" to zatem taki przypadek, który powoduje, że nie należy zwlekać z odwołaniem dyrektora, a wręcz odwołanie z tej funkcji jest konieczne i uzasadnione. Innymi słowy "szczególnie uzasadniony przypadek" obejmuje sytuacje, w których nie jest możliwe spełnianie przez nauczyciela funkcji kierowniczej, ponieważ naruszenie przez niego prawa jest na tyle istotne, że nie pozwala to na dalsze wykonywanie obowiązków, a stwierdzone uchybienia mogą prowadzić do destabilizacji funkcjonowania szkoły, zaś osoba sprawująca funkcję kierowniczą utraciła zdolność wykonywania powierzonej jej funkcji z przyczyn etycznych lub rażącej niekompetencji w realizacji spoczywających na niej obowiązków - por. np. wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2024 r. III OSK 4015/21 i z dnia 2 czerwca 2022 r. III OSK 5073/21. Zwraca się również uwagę, że stwierdzenie różnych uchybień w prowadzeniu placówki oświatowej nie uzasadnia odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 u.o.p. To nie liczba zdarzeń konstruuje przypadek "szczególnie uzasadniony", ale charakter tych zdarzeń - waga naruszeń. Tym samym większa liczba uchybień nie daje uprawnień do zastosowania nadzwyczajnego trybu odwołania dyrektora bez wypowiedzenia w trakcie roku szkolnego (tak NSA w wyroku z dnia 7 maja 2024 r. III OSK 4391/21). Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" oznaczać może albo nagłe zdarzenie powodujące konieczność niezwłocznego przerwania czynności dyrektora albo naruszenie prawa przez dyrektora, czy inne jego zachowania (nawet niezawinione), które muszą być na tyle istotne, że mogą prowadzić do destabilizacji działalności placówki oświatowej lub zagrażać interesowi publicznemu. Wobec tego szczególnie uzasadnione przypadki to takie, które powodują, że nie można czekać z odwołaniem dyrektora, lecz decyzja o pozbawieniu dyrektora funkcji kierowniczej musi być podjęta natychmiast. Szczególne przypadki, o jakich mowa w art. 66 ust. 1 pkt 2 u.o.p., to nie takie, które jedynie w przekonaniu organu mieszczą się w tym pojęciu, tylko takie, które obiektywnie uniemożliwiają prawidłowe funkcjonowanie szkoły, a jedyną możliwością zapobieżenia takiej sytuacji jest odwołanie dyrektora w trakcie roku szkolnego. Chodzi zatem o takie zachowania, w wyniku których nie ulega wątpliwości, że dyrektor utracił zdolność wykonywania powierzonej mu funkcji z przyczyn etycznych lub rażącej niekompetencji w realizacji spoczywających na nim obowiązków. Zatem tryb odwołania przewidziany w art. 66 ust. 1 pkt 2 u.o.p. należy stosować wyłącznie w przypadkach drastycznych, rażąco sprzecznych z celami powołania na stanowisko, a powód zwolnienia musi wynikać z okoliczności nagłych, które będą miały miejsce "tu i teraz" (zob. wyrok NSA z dnia 24 lutego 2023 r. III OSK 6929/21, z dnia 15 grudnia 2022 r. III OSK 7194/21, z dnia 20 października 2022 r. III OSK 5638/21).
Podzielając powyższe stanowisko, Sąd wyjaśnia ponadto, że nie każde naruszenie prawa przez dyrektora szkoły uzasadnia odwołanie go ze stanowiska w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy (tak NSA w wyroku z dnia 20 października 2022 r . III OSK 6593/21).
Trudno jest zweryfikować stanowisko organu odwołującego, że skarżąca z niezrozumiałych powodów odmawia zawarcia z Gminą J. umowy przetwarzania danych osobowych w ramach realizacji umowy nr [...] w sprawie projektu "[...]" realizowanym w ramach Fundusze Europejskie dla Lubelskiego 2021-2027 oraz że brak takiej umowy uniemożliwi skuteczną realizację tego projektu, którego beneficjentem są uczniowie i nauczyciele Szkoły Podstawowej im. J. P. w P., w sytuacji, kiedy dowodem w sprawie jest notatka urzędowa z dnia 7 listopada 2024 r. mająca świadczyć o tym, że skarżąca kilka razy odmówiła podpisania porozumienia administracyjnego oraz że przeprowadzona w dniu 29 października 2024 r. rozmowa Inspektorem Danych Osobowych nie wpłynęła na zmianę decyzji dyrektora.
Z treści skargi wynikało m.in., że nie doszło do porozumienia w tej sprawie ponieważ umowa miałaby być podpisana z datą wsteczną w terminie "maj/czerwiec 2024 roku", a nie bieżącą "wrześniową" z 2024 r.
W świetle powyższych rozważań zaskarżone zarządzenie jest wynikiem nieprawidłowej, bo zbyt szerokiej, wykładni art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, pomijającej przy tym okoliczności "korzystne" dla skarżącej, a do nich zaliczyć można wniosek Rady Pedagogicznej z dnia 24 września 2024 r. o przyznanie nagrody dla dyrektora szkoły.
Wyjaśnienia wymaga, w nawiązaniu do kwestii słabych wyników nauczania w szkole, że w myśl art. 56 ust. 2 Prawa oświatowego, w przypadku stwierdzenia niedostatecznych efektów kształcenia lub wychowania w szkole lub placówce organ sprawujący nadzór pedagogiczny poleca dyrektorowi szkoły lub placówki opracowanie, w uzgodnieniu z organem prowadzącym, programu i harmonogramu poprawy efektywności kształcenia lub wychowania. Wdrożenie programu następuje w terminach określonych w harmonogramie, zaakceptowanych przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny. Program musi uwzględnić uwagi i wnioski zgłoszone przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny. Z art. 56 ust. 3 ustawy wynika, że jeżeli dyrektor szkoły nie wdroży działań naprawczych, organ sprawujący nadzór pedagogiczny występuje do organu prowadzącego szkołę lub placówkę z wnioskiem o odwołanie dyrektora szkoły lub placówki z końcem albo w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Wniosek złożony w tej sprawie przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny jest wiążący dla organu prowadzącego szkołę lub placówkę.
W realiach niniejszej sprawy nie mamy do czynienia z przypadkiem, o którym mowa w art. 56 ust. 3 ustawy.
Dodatkowo należy podnieść, że stanowisko Wojewody Lubelskiego - wyrażone w piśmie z dnia 27 stycznia 2025 r. nr [...] dotyczącym wszczętego postępowania nadzorczego i końcowej opinii o braku podstaw do stwierdzenia nieważności zarządzenia nr [...] Wójta Gminy J. z dnia 18 listopada 2024 r. - nie przesądza o legalności tego zarządzenia. W odpowiedzi na wniosek organu z dnia 3 lutego 2025 r. ww. pismo organu nadzoru zostało dopuszczone przez Sąd jako dowód w sprawie.
W tych okolicznościach Sąd uznał, że skarga zawiera uzasadniony zarzut o istotnym naruszeniu przez organ przepisu prawa materialnego (art. 66 ust.1 pkt 2 Prawa oświatowego). Z tych też względów na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. Sąd stwierdził nieważność zaskarżonego zarządzenia (o czym orzekł w punkcie I. wyroku). O kosztach postępowania rozstrzygnięto na mocy art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając wysokość uiszczonego wpisu, opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego ustalone stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265). Na kwotę zasądzonych kosztów postępowania złożyły się: uiszczony wpis od skargi w kwocie 300 zł, wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w wysokości 480 zł i opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł.