III SA/Lu 636/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w LublinieLublin2011-12-06
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
emerytury pomostoweprace w szczególnych warunkachprace o szczególnym charakterzepersonel medycznypsychologubezpieczenia społeczneinspekcja pracyprawo pracy

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę szpitala, uznając psychologa pracującego w oddziale psychiatrycznym za personel medyczny wykonujący pracę o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych.

Sprawa dotyczyła skargi szpitala na decyzję Inspektora Pracy nakazującą umieszczenie psychologa w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Szpital argumentował, że praca psychologa nie jest pracą o szczególnym charakterze, a jedynie dodatkowym zajęciem. Sąd uznał jednak, że psycholog, ze względu na bezpośredni kontakt z pacjentami i udział w procesie leczenia, jest personelem medycznym, a jego praca spełnia kryteria pracy o szczególnym charakterze zgodnie z ustawą o emeryturach pomostowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpatrywał skargę Samodzielnego Publicznego Wojewódzkiego Szpitala Psychiatrycznego w R. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy, która nakazywała umieszczenie pracownicy A. P. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Pracownica była zatrudniona na stanowisku kierownika oddziału, ale faktycznie wykonywała również obowiązki psychologa, w tym badania diagnostyczne i psychoterapię pacjentów uzależnionych. Szpital twierdził, że praca psychologa nie jest pracą o szczególnym charakterze, a jedynie dodatkowym zajęciem, które nie powinno być podstawą do objęcia pracownika przepisami o emeryturach pomostowych. Organ odwoławczy, utrzymując w mocy decyzję Inspektora Pracy, podkreślił, że kluczowe jest rozróżnienie między pracą w szczególnych warunkach a pracą o szczególnym charakterze, a także szerokie rozumienie pojęcia 'personelu medycznego'. Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organów administracji. Sąd uznał, że definicja 'personelu medycznego' użyta w ustawie o emeryturach pomostowych jest szersza niż definicja 'zawodu medycznego' i obejmuje również psychologów pracujących w bezpośrednim kontakcie z pacjentami oddziałów psychiatrycznych i leczenia uzależnień. Ponadto, sąd podkreślił, że praca o szczególnym charakterze musi być wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy, ale nie musi stanowić jedynych obowiązków pracownika, jeśli jest to rodzaj pracy wymieniony w załączniku do ustawy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, psycholog pracujący w bezpośrednim kontakcie z pacjentami oddziałów psychiatrycznych i leczenia uzależnień jest personelem medycznym, a jego praca spełnia kryteria pracy o szczególnym charakterze.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że pojęcie 'personelu medycznego' w ustawie o emeryturach pomostowych jest szersze niż 'zawód medyczny' i obejmuje pracowników, których praca pozostaje w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych. Psycholog, poprzez diagnozę i psychoterapię, uczestniczy w procesie leczenia i ma bezpośredni kontakt z pacjentami, co uzasadnia zaliczenie go do personelu medycznego wykonującego prace o szczególnym charakterze.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (7)

Główne

u.e.p. art. 3 § ust. 3

Ustawa o emeryturach pomostowych

u.e.p. art. 3 § ust. 5

Ustawa o emeryturach pomostowych

u.e.p. art. 41 § ust. 4 pkt 2

Ustawa o emeryturach pomostowych

Pomocnicze

u.e.p. art. 3 § ust. 1

Ustawa o emeryturach pomostowych

Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego

Ustawa o działalności leczniczej art. 2 § pkt 2

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Praca psychologa w oddziale psychiatrycznym, polegająca na bezpośrednim kontakcie z pacjentami i udziale w procesie leczenia (diagnoza, psychoterapia), kwalifikuje się jako praca personelu medycznego o szczególnym charakterze. Pojęcie 'personelu medycznego' w ustawie o emeryturach pomostowych jest szersze niż 'zawód medyczny' i obejmuje również psychologów. Praca o szczególnym charakterze, wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy, może być podstawą do objęcia pracownika przepisami o emeryturach pomostowych, nawet jeśli pracownik wykonuje również inne obowiązki.

Odrzucone argumenty

Praca psychologa nie jest pracą o szczególnym charakterze, a jedynie dodatkowym zajęciem. Do personelu medycznego wykonującego prace o szczególnym charakterze należą wyłącznie lekarze i pielęgniarki. Praca o szczególnym charakterze musi stanowić podstawowy obowiązek pracownika.

Godne uwagi sformułowania

nie zachodzi potrzeba badania, czy każde z rodzaju prac wymienionych w załącznikach nr 1 i 2 do ustawy, spełnia wymogi definicji pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Jest to katalog zamknięty pojęcie 'personelu medycznego' zawartego w pkt 23 załącznika nr 2 do ustawy nie można utożsamiać z definicją 'zawodu medycznego' Użyte w ustawie o emeryturach pomostowych pojęcie 'personel medyczny' jest pojęciem szerszym niż definicja 'zawodu medycznego' z ustawy o działalności leczniczej. w przytoczonych przepisach nie chodzi o wykonywanie prac o szczególnym charakterze, rozumianych jako poszczególne czynności, które składają się na wymiar czasu pracy, lecz w istocie chodzi o wykonywanie przez pracownika w ramach pełnego wymiaru czasu pracy określonego rodzaju pracy

Skład orzekający

Jadwiga Pastusiak

przewodniczący sprawozdawca

Robert Hałabis

sędzia

Ewa Ibrom

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'personelu medycznego' oraz 'pracy o szczególnym charakterze' na gruncie ustawy o emeryturach pomostowych, w szczególności w kontekście pracowników ochrony zdrowia."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji psychologa w szpitalu psychiatrycznym, ale jego argumentacja dotycząca definicji personelu medycznego i wymiaru czasu pracy może mieć szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, jakim jest prawo do emerytury pomostowej dla pracowników ochrony zdrowia, a konkretnie psychologów. Interpretacja pojęć prawnych przez sąd jest kluczowa dla wielu pracowników.

Czy psycholog z oddziału psychiatrycznego może liczyć na emeryturę pomostową? Sąd wyjaśnia.

Sektor

ochrona zdrowia

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Lu 636/11 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2011-12-06
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2011-10-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Ewa Ibrom
Jadwiga Pastusiak /przewodniczący sprawozdawca/
Robert Hałabis
Symbol z opisem
6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne
Inspekcja pracy
Sygn. powiązane
I OSK 650/12 - Wyrok NSA z 2012-12-28
Skarżony organ
Inspektor Pracy
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
art. 3 ust. 1, 3 i 5, art. 41 ust. 4 pkt 2
Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia SO del. Robert Hałabis, Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Specjalista Wiesława Dudek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 6 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi Samodzielnego Publicznego Wojewódzkiego Szpitala Psychiatrycznego w R. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w L. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie nakazu umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oddala skargę.
Uzasadnienie
Nakazem z dnia [...] lipca 2011 r., Nr rej. [...], Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w L. nakazał Samodzielnemu Publicznemu Wojewódzkiemu Szpitalowi Psychiatrycznemu w R. umieszczenie pracownika – A. P. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656, ze zm.).
Po rozpatrzeniu odwołania Szpitala Okręgowy Inspektor Pracy w L. decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r., Nr rej.: [...], utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił następujący stan sprawy:
Pracownica, której dotyczy decyzja zatrudniona jest, w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowisku kierownika Oddziału I Terapii Uzależnień od Alkoholu Samodzielnego Publicznego Wojewódzkiego Szpitala Psychiatrycznego w R.
W trakcie przeprowadzonej w Szpitalu kontroli sposobu realizacji przez pracodawcę obowiązków wynikających z ustawy o emeryturach pomostowych ustalono, że pracownicy A. P. przedstawiono dwa zakresy obowiązków tj. "zakres czynności psychologa" oraz "zakres obowiązków kierownika Oddziału Terapii Uzależnień". Pomimo, iż w umowie o pracę stanowisko zajmowane przez pracownicę
określono jako kierownik oddziału, osoba ta wykonuje także obowiązki psychologa.
W zakresie czynności psychologa zawarte są miedzy innymi obowiązki uczestniczenia w wizytach lekarskich, wykonywania badań diagnostycznych u pacjentów nowoprzyjętych, pierwszorazowych i młodych, wykonywania badań psychologicznych na zlecenie lekarza oraz prowadzenia psychoterapii. Na podstawie informacji uzyskanych od samej pracownicy stwierdzono, że czynności wynikające z zakresu obowiązków psychologa wykonuje w większym wymiarze, niż czynności związane z pełnieniem funkcji kierownika oddziału terapii uzależnień.
Osoba ta, pełniąca obydwie funkcje, ma częsty, bezpośredni kontakt z uzależnionymi od alkoholu i narkotyków pacjentami i należy do ścisłego zespołu leczącego. Z wyjątkiem podawania leków, wykonuje inne oddziaływania lecznicze, tj. psychoterapie indywidualne i grupowe mające na celu poprawę zdrowia psychicznego pacjenta (w tym przypadku - osiągnięcie trzeźwości) oraz prowadzenie całego procesu diagnostycznego polegającego na określeniu stanu psychicznego i somatycznego pacjenta. Pracownica, której dotyczy decyzja, ma kontakt z pacjentami zarówno podczas wykonywania obowiązków psychologa, jak i kierownika oddziału. Obowiązki te potwierdza dokonana przez pracodawcę ocena ryzyka zawodowego na stanowisku "psycholog". Z charakterystyki tego stanowiska pracy, zamieszczonej w karcie oceny ryzyka, wynika, że do obowiązków pracowników zatrudnionych na stanowiskach psychologów należy między innymi diagnozowanie pacjentów i ich terapia w czasie pobytu i leczenia szpitalnego oraz wydawanie opinii psychologicznej. W opisie zagrożeń dla stanowiska pracy wymieniono m.in. agresję pacjenta i stres, spowodowany pracą z psychicznie chorymi.
Na podstawie powyższych ustaleń organ pierwszej instancji stwierdził, że pracownica A. P., zatrudniona na stanowisku kierownika Oddziału Terapii Uzależnień od Alkoholu, a faktycznie wykonująca także prace psychologa realizuje zadania określone w ustawie z dnia 19 sierpnia 1994r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2011 Nr 231, poz. 1375). Wykonuje prace należące do obowiązków szeroko rozumianego personelu medycznego (badania psychologiczne pacjentów, terapie psychologiczne) i ma częsty, bezpośredni kontakt z pacjentami uzależnionymi, przez co narażona jest na czynnik ryzyka zawodowego, jakim jest nieprzewidywalność postępowania tych pacjentów, co może skutkować sytuacjami zagrażającymi zdrowiu i życiu własnemu i innych osób.
Stan faktyczny uznano za bezsporny z uwagi na to, że ustalenia w tym zakresie zostały udokumentowane w protokole kontroli, który pracodawca podpisał, nie wnosząc zastrzeżeń.
W tym stanie faktycznym organ pierwszej instancji stwierdził, że pracownica A. P. wykonuje prace określone w poz. 23 wykazu prac o szczególnym charakterze, stanowiącego załącznik nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, w której to pozycji wymieniono prace personelu medycznego oddziałów psychiatrycznych i leczenia uzależnień w bezpośrednim kontakcie z pacjentami, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego.
W ocenie organu pojęcie "personelu medycznego" użyte we wspomnianym przepisie nie zostało ustawowo zdefiniowane, w związku z czym należy je interpretować jako ogół pracowników, których praca pozostaje w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych.
W odwołaniu od decyzji Szpital zarzucił błędne zastosowanie przepisów o emeryturach pomostowych, wywodząc m.in., iż jedną z istotnych przesłanek stwierdzenia wykonywania pracy w szczególnych warunkach jest okoliczność, że wykonywanie pracy tego rodzaju należy do podstawowych obowiązków pracownika. Nie ma natomiast znaczenia, czy praca ta jest wykonywana w ramach zatrudnienia na pełny, czy też niepełny etat. Istotne jest, żeby pracownik został zatrudniony do wykonywania określonej pracy w szczególnych warunkach i żeby jej wykonywanie stanowiło jego podstawowy obowiązek w ramach ustalonego w umowie o pracę wymiaru czasu pracy. Wykonywanie prac w szczególnych warunkach sporadycznie, jako zajęcie dodatkowe, obok podstawowych obowiązków pracownika – w miarę potrzeb zakładu pracy – nie może stanowić podstawy do uznania, że za danego pracownika istnieje obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i że okres tak wykonywanej pracy będzie uwzględniany przy ustalaniu prawa do emerytury pomostowej.
Okręgowy Inspektor Pracy uzasadniając rozstrzygnięcie utrzymujące w mocy zaskarżoną decyzję uznał za bezprzedmiotowe argumenty odwołania odnoszące się do prac "w szczególnych warunkach", jako przesłanki obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i uwzględnienia okresów zatrudnienia przy ustalaniu prawa do emerytury pomostowej. Przedmiotem zaskarżonej decyzji nie jest ani obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ani też prawo do świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, lecz wyłącznie obowiązek pracodawcy wynikający z art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, polegający na prowadzeniu ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych.
Ponadto, wydając zaskarżoną decyzję, organ pierwszej instancji nie zaliczył prac wykonywanych przez osobę, której ta decyzja dotyczy, do prac "w szczególnych warunkach", lecz do prac "o szczególnym charakterze". Na gruncie ustawy o emeryturach pomostowych wymienione pojęcia są wyraźnie rozróżnione.
W ocenie organu odwoławczego, analiza definicji ustawowych obydwu terminów prowadzi do wniosku, że prace o szczególnym charakterze nie muszą być wykonywane przez cały czas pracy, ponieważ istotna jest gotowość do ich świadczenia i szczególna sprawność psychofizyczna pracownika.
Organ odwoławczy nie podzielił również argumentów odwołania dotyczących utożsamienia pojęcia "personel medyczny" użytego w poz. nr 23 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych z pojęciem "osoba wykonująca zawód medyczny" zdefiniowanym poprzednio w art. 18d ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2007 r., Nr 14, poz. 89 ze zm.), a obecnie – od 1 lipca 2011 r. w art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. Nr 112, poz. 654 z późn. zm.).
Argumentacja taka nie znajduje oparcia ani w gramatycznej wykładni określenia "personel medyczny", ani też w wykładni systemowej, która w świetle zasad techniki legislacyjnej oraz przy założeniu racjonalności działania ustawodawcy, uzasadnia odmienne rozumienie różnych określeń użytych przez organy stanowiące prawo. Utożsamieniu obydwu pojęć sprzeciwia się także celowościowa reguła wykładni, co podkreśla orzecznictwo sądowoadministracyjne.
W ocenie organu odwoławczego kwalifikując jako prace o szczególnym charakterze prace personelu medycznego oddziałów psychiatrycznych i leczenia uzależnień w bezpośrednim kontakcie z pacjentami zgodnie z przepisami ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, ustawodawca kierował się nie unikalnym rodzajem świadczeń zdrowotnych udzielanych przez personel oddziałów psychiatrycznych i leczenia uzależnień (co ewentualnie uzasadniałoby zawężenie pojęcia personelu medycznego do osób udzielających takich świadczeń), lecz faktem bezpośredniego kontaktu tego personelu z osobami chorymi lub zaburzonymi psychicznie.
Argumentacja odwołania prowadziłaby do nie dających się zaakceptować wniosków, że prace salowych, sanitariuszy, terapeutów zajęciowych, psychologów i innych osób mających bezpośredni kontakt z pacjentami oddziałów psychiatrycznych i terapii uzależnień w związku z procesem udzielania świadczeń zdrowotnych nie wymagają szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej oraz, że możliwość należytego wykonywania tych prac w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, nie zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się. Przeczy temu stan faktyczny udokumentowany w sprawie, z którego wynika, że niewłaściwa postawa salowych lub sanitariuszy może wywołać agresję pacjentów, zaś zapobieżenie i powstrzymanie takiej agresji realizowane jest między innymi przy użyciu środków przymusu bezpośredniego stosowanych przez personel nie wykonujący zawodu medycznego. Zdaniem organu ustalenia te należy odnieść do ogółu personelu szpitalnego pozostającego w bezpośrednim kontakcie z pacjentami chorymi lub zaburzonymi psychicznie.
Organ odwoławczy zauważył, że pojęcie "osoby wykonującej zawód medyczny" nie zostało zdefiniowane na użytek prawa o ubezpieczeniach społecznych, w związku z czym nie ma podstaw do przenoszenia tego pojęcia w sferę przesłanek nabycia prawa do emerytury pomostowej.
Ustawa o działalności leczniczej wiąże status pracownika będącego osobą wykonującą zawód medyczny z określonymi zasadami kształtowania czasu jego pracy i wynikających stąd dodatków do wynagrodzenia. Regulacja ta nie ma nic wspólnego z pracą o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych.
W ocenie organu "usługi psychologiczne", o których mowa w ustawie z dnia 8 czerwca 2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów (Dz. U. Nr 73, poz. 763 ze zm.) wydają się być świadczeniem rodzajowo w pewnym zakresie zbieżnym ze "świadczeniami zdrowotnymi" w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008r. Nr 164, poz. 1027, ze zm.) oraz ustawy o działalności leczniczej - jeśli zważyć, iż polegają między innymi na diagnozie psychologicznej, psychoterapii oraz udzielaniu pomocy psychologicznej. Zbieżność ta nie kwalifikuje wprawdzie psychologów, jako osób udzielających świadczeń zdrowotnych, lecz stanowi kolejny argument na rzecz uznania ich za personel medyczny na gruncie ustawy o emeryturach pomostowych.
W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy Szpital podniósł, że ustawodawca zaliczył do prac o szczególnym charakterze tylko niektóre prace w służbie zdrowia.
W ocenie skarżącego to pracodawca decyduje czy dany rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika na określonym stanowisku pracy powinien być uznany za pracę o szczególnym charakterze, a z samej istoty niektórych rodzajów prac o szczególnym charakterze, wymienionych w załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, wynika, że prace te nie muszą być wykonywane przez cały (określony w umowie o pracę) czas pracy pracownika. W tych przypadkach bowiem istotna jest gotowość do świadczenia takiego rodzaju prac i szczególna sprawność psychofizyczna osób, które takie prace wykonują.
Zdaniem Skarżącego poza nielicznymi wyjątkami w grupie wskazanej w poz. 23 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych powinni się znaleźć wyłącznie lekarze i pielęgniarki, a nie psychologowie.
W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy w L. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Ustawą z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych wprowadzona została z dniem 1 stycznia 2009 r. reforma systemu ubezpieczeń społecznych. Przepisy tej ustawy definiują pracę w szczególnych warunkach i pracę o szczególnym charakterze.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy przez pracę w szczególnych warunkach rozumie się prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku; wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy.
Prace o szczególnym charakterze, zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy, to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się. Wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.
Zdaniem Sądu w składzie orzekającym, z woli ustawodawcy określone zostały prace zaliczane do prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, co oznacza, że nie zachodzi potrzeba badania, czy każde z rodzaju prac wymienionych w załącznikach nr 1 i 2 do ustawy, spełnia wymogi definicji pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Jest to katalog zamknięty, co powoduje, że cech pracy "o szczególnym charakterze" lub "w szczególnych warunkach" nie mogą posiadać inne prace choćby sposób ich wykonywania i ich jakość mogła obniżyć się z wiekiem.
W sprawie niniejszej przedmiotem oceny organów orzekających była praca o szczególnym charakterze wymieniona w pkt 23 załącznika nr 2 do ustawy w brzmieniu: "prace personelu medycznego oddziałów psychiatrycznych i leczenia uzależnień w bezpośrednim kontakcie z pacjentami, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego".
Z akt sprawy wynika, że pracownica A. P. zajmuje dwa stanowiska – kierownika jednego z Oddziałów Szpitala oraz psychologa. Z opisu stanowisk pracy, zakresu obowiązków, uprawnień i odpowiedzialności wynika, że do obowiązków pracownicy, w szczególności w zakresie funkcji psychologa należą: uczestniczenie w wizytach lekarskich, wykonywanie badań diagnostycznych u pacjentów nowoprzyjętych, pierwszorazowych i młodych, wykonywanie badań psychologicznych na zlecenie lekarza oraz prowadzenie psychoterapii. Czynności wykonywane przez A. P. niewątpliwie odbywają się w bezpośrednim kontakcie z pacjentami Szpitala.
W karcie oceny ryzyka na stanowisku psychologa jako czynniki ryzyka wymieniono m.in. agresję pacjenta i stres, spowodowany pracą z psychicznie chorymi.
Na aprobatę Sądu zasługuje stanowisko organów orzekających, że pracownicę wykonującą prace psychologa należy zaliczyć do personelu medycznego, o którym mowa w pkt 23 załącznika nr 2 do ustawy.
Sąd podziela w pełni stanowisko organu, iż pojęcia "personelu medycznego" zawartego w pkt 23 załącznika nr 2 do ustawy nie można utożsamiać z definicją "zawodu medycznego", zawartą obecnie w art. 2 pkt 2 wspomnianej wyżej ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (poprzednio art. 18d ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej). Zgodnie z definicją ustawową pod pojęciem osoba wykonująca zawód medyczny należy rozumieć osobę uprawnioną na podstawie odrębnych przepisów do udzielania świadczeń zdrowotnych oraz osobę legitymującą się nabyciem fachowych kwalifikacji do udzielania świadczeń zdrowotnych w określonym zakresie lub w określonej dziedzinie medycyny.
Użyte w ustawie o emeryturach pomostowych pojęcie "personel medyczny" jest pojęciem szerszym niż definicja "zawodu medycznego" z ustawy o działalności leczniczej. Ustawa o emeryturach pomostowych nie definiuje zwrotu "personel medyczny", również inne akty prawne jak przykładowo ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, ze zm.), ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2008 r. Nr 136, poz. 857, ze zm.), które nie zawierają jego definicji, mimo iż pojęcia tego używają. Definicji takiej nie zawiera również rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 lipca 2011 r. w sprawie kwalifikacji wymaganych od pracowników na poszczególnych rodzajach stanowisk pracy w podmiotach leczniczych niebędących przedsiębiorcami (Dz. U. Nr 151, poz. 896).
Dokonując więc wykładni językowej tego sformułowania należy sięgnąć do "Uniwersalnego słownika języka polskiego" (Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2003 r. str. 414), według którego "personel" to zespół ogółu pracowników instytucji, biura itp.
Do określenia pracowników, którzy tworzą zespół (personel) w zakładzie opieki zdrowotnej pomocna może być definicja "pracownika działalności podstawowej" zawarta w § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 29 lipca 2011 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę pracowników niektórych podmiotów leczniczych (Dz. U. Nr 159, poz. 954; wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 88 ust. 9 ustawy o działalności leczniczej). W świetle cytowanego przepisu kategoria ta obejmuje dwie grupy podmiotów:
1) osoby wykonujące zawód medyczny w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o działalności leczniczej, będące pracownikami;
2) innych pracowników niż wymienieni w pkt 1, których praca pozostaje w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych.
Powyższe uzasadnia zaliczenie psychologa do personelu medycznego w Samodzielnym Publicznym Wojewódzkim Szpitalu Psychiatrycznym w R.
Charakter czynności wykonywanych przez psychologa wskazuje z jednej strony na jego bezpośredni kontakt z pacjentami, w zakresie nie mniejszym niż lekarze czy pielęgniarki, z drugiej strony psycholog bez wątpienia uczestniczy w procesie leczenia chorych. Proces ten w przypadku Szpitala obejmuje przecież takie czynności jak diagnoza psychologiczna czy psychoterapia, wykonywane bezpośrednio przez A. P.
W świetle powyższego za chybione należy uznać stanowisko skarżącego Szpitala, że tylko lekarze i pielęgniarki mieszczą się w kategorii pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze w świetle przepisów ustawy o emeryturach pomostowych. Do takiego personelu należy również zaliczyć psychologa.
Odnosząc się do kwestii wymiaru czasu pracy o szczególnym charakterze należy wskazać, że zgodnie z art. 3 ust. 5 ustawy o emeryturach pomostowych za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w ust. 3 [zawierającym definicję pracy o szczególnym charakterze]. Niejasna w tym zakresie argumentacja skargi wydaje się skłaniać do tezy, że w świetle przytoczonego przepisu do pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze nie mogą być zaliczeni ci, których zakres czynności jest zróżnicowany i oprócz czynności wiążących się typowo z czynnikami ryzyka, w ramach wymiaru czasu pracy wykonują inne prace, gdzie takie czynniki nie występują.
Taki kierunek interpretacji art. 3 ust. 3 i ust. 5 ustawy należy uznać za chybiony. Trzeba zwrócić w tym miejscu uwagę, że problem ten był analizowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle innego rodzaju pracy o szczególnym charakterze – prac mechaników lotniczych związanych z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska (pkt 3 załącznika Nr 2 do ustawy).
W szeregu orzeczeń zapadłych na tle tej kwestii NSA wywiódł, iż w przytoczonych przepisach nie chodzi o wykonywanie prac o szczególnym charakterze, rozumianych jako poszczególne czynności, które składają się na wymiar czasu pracy, lecz w istocie chodzi o wykonywanie przez pracownika w ramach pełnego wymiaru czasu pracy określonego rodzaju pracy, to bez znaczenia staje się to, czy pracownik wykonuje oprócz rodzaju pracy uprawniającego do emerytury pomostowej również inne prace. Sąd zauważył także, że w ust. 5 określenie "w pełnym wymiarze pracy" jest pojęciem używanym w Kodeksie pracy. Jak stanowi art. 29 § 1 pkt 4 KP wymiar czasu pracy stanowi istotny element umowy o pracę. Przeciwstawia się w prawie pracy pojęciu pełnego wymiaru czasu pracy jej wykonywanie w wymiarze niepełnym. Jeżeli zatem mowa o pełnym lub niepełnym wymiarze czasu pracy należy przez to rozumieć że pracownik jest zatrudniony albo w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy.
W konkluzji NSA zawarł następującą tezę: określenie zawarte w art. 3 ust. 3 i 5 w zw. z art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć tak, że obowiązek umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze obciąża pracodawcę wówczas, gdy wykonuje on rodzaj pracy wymieniony w załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, będąc zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, bez względu na to, czy oprócz wymienionego rodzaju pracy wykonuje również inne czynności (por. wyroki NSA z 27 września 2011 r., I OSK 440/11; I OSK 441/11; I OSK 442/11; I OSK 443/11; I OSK 444/11 oraz z 12 października 2011 r., I OSK 508/11; I OSK 509/11; I OSK 510/11).
Sąd orzekający w niniejszej sprawie powyższy pogląd w pełni akceptuje, jako zgodny z celowościową i systemową wykładnią przepisów ustawy o emeryturach pomostowych.
W ocenie sądu z powyższych względów nie ma uzasadnionych podstaw do postawienia organom orzekającym w sprawie zarzutu naruszenia przepisów ustawy o emeryturach pomostowych, dlatego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie i podlegała oddaleniu.
Z tych względów oraz na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI