III SA/Lu 635/24

III SA/Lu 635/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-01-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Agnieszka Kosowska /sprawozdawca/
Anna Strzelec
Ewa Ibrom /przewodniczący/
Symbol z opisem
6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne
Geodezja i kartografia
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1151
art. 24 ust. 2c
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kosowska (sprawozdawca) Sędzia WSA Anna Strzelec Protokolant Starszy asystent sędziego Małgorzata Olejowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 15 grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 15 grudnia 2023 r., nr [...] Lubelski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego utrzymał w mocy decyzję Starosty H. z dnia 8 września 2023 r., nr [...] odmawiającą K. K. (dalej: "skarżący") aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków.
Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Wnioskiem z dnia 5 lipca 2022 r. skarżący zwrócił się do Starosty H. ("organ I instancji" lub "Starosta") o wpisanie go do ewidencji gruntów jako władającego działką nr [...] i częścią działki nr [...], położonych w obrębie ewidencyjnym [...], jednostka ewidencyjna [...]. Do pisma dołączył kopię decyzji Starosty H. z dnia 9 listopada 2021 r., odmawiającej zezwolenia na usunięcie 4 sztuk drzew rosnących na terenie działki nr [...] oraz 13 sztuk drzew rosnących na terenie działki nr [...], a także kopię postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 20 września 2021 r. uchylającego postanowienie Starosty H. z dnia 1 lipca 2021 r. w przedmiocie zawieszenia z urzędu postępowania w sprawie wydania zezwolenia na usunięcie drzew z działek ewidencyjnych o numerze [...] i [...].
Decyzją z dnia 8 września 2023 r. organ I instancji odmówił aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków dotyczących działek numer [...] i [...].
W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1151 z późn. zm., dalej: "p.g.k."), zgodnie z którym w ewidencji gruntów i budynków wykazuje się także właścicieli nieruchomości, a w przypadku:
a) nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego - oprócz właścicieli inne podmioty, w których władaniu lub gospodarowaniu, w rozumieniu przepisów o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa, znajdują się te nieruchomości,
b) gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli - osoby lub inne podmioty, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania.
Organ I instancji podkreślił, że na podstawie wskazanego przepisu można ujawnić w ewidencji gruntów i budynków władających na zasadzie samoistnego posiadania. Możliwe jest to wyłącznie w przypadku gruntu o nieuregulowanym stanie prawnym (kiedy ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli) a jedyną relacją jaka istnieje pomiędzy gruntem a podmiotem, jest możliwy do ustalenia stan faktyczny wynikający z posiadania samoistnego.
W toku postępowania administracyjnego Starosta ustalił, że skarżący nie opłaca należności podatkowych dla działek nr [...] i [...]. Następnie, pismem z dnia 31 marca 2023 r. Wójt Gminy D. poinformował, że na działki nr [...] i [...] nie są wydawane nakazy podatkowe, oraz że przedmiotowe działki nie podlegają opodatkowaniu zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym.
Ponadto S. L., sołtys wsi L., pismem z dnia 3 maja 2023 r. wyjaśniła, że osobami faktycznie korzystającymi kiedyś i obecnie z przedmiotowych działek są mieszkańcy wsi L.. Grunty działek nr [...] są użytkowane przez mieszkańców jako grunty wspólnoty gruntowej poprzez wypasanie bydła i owiec, zbieranie ziół, pozyskiwanie gliny i ziemi na potrzeby mieszkańców. Dodatkowo działki służą jako teren składowania pasz, nawozów, wysłodków oraz materiałów do budowy dróg gruntowych oraz jako teren rekreacji, zabaw dzieci i młodzieży a także wykorzystywany jest jako parking samochodowy przy cmentarzu. Skarżący nie jest posiadaczem ani użytkownikiem wspólnoty, użytkował "tylko to co się worał nielegalnie przy swojej działce", z reszty korzystali jego rodzice tak jak inni mieszkańcy wsi. Skarżący nie mieszka w L., nie posiada żadnej wiedzy na temat wspólnoty. W związku z ograniczeniem hodowli bydła w 1999 r. mieszkańcy postanowili wydzierżawić grunty działek nr [...] na rzecz J. K. (matki skarżącego) i M. K. (matki A. J.). Ustalono czynsz dzierżawny, który był opłacany do 2018 r.
W uzasadnieniu Starosta wskazał, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalił, że stan prawny działek nr [...] i [...] położonych w obrębie L., jednostka ewidencyjna D. jest nieuregulowany z uwagi na brak księgi wieczystej oraz innych dokumentów potwierdzających prawo do przedmiotowych nieruchomości. Jednakże zebrane dowody nie pozwalają na jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego - czyli kto faktycznie włada i użytkuje grunty działek nr [...] i [...].
Zdaniem organu I instancji, zebrany materiał dowodowy wyklucza się wzajemnie. Skarżący twierdzi bowiem, że przedmiotowe grunty użytkuje on oraz częściowo A. J.. Mieszkańcy wsi L. twierdzą, że grunty te użytkowane są przez wszystkich mieszkańców wsi. W konsekwencji, materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego - czyli kto faktycznie włada i użytkuje grunty działek nr [...] i [...].
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z dnia 15 grudnia 2023 r. Lubelski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego ("organ odwoławczy, "organ II instancji") utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy powołał mające zastosowanie w sprawie przepisy art. 20 ust. 1, ust. 2 i ust. 2b, art. 24 ust. 2b i ust. 2c ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne i stwierdził, że ujawnienie w ewidencji gruntów i budynków podmiotu władającego gruntem na zasadach samoistnego posiadania jest instrumentem o charakterze wyjątkowym i znajduje zastosowanie tylko w przypadku, gdy dotycząca gruntu dokumentacja nie pozwala na ustalenie osoby właściciela. Władającego ujawnia się zatem wtedy, gdy prawny status danego gruntu jest nieuregulowany, a jedyną relacją jaką można stwierdzić pomiędzy osobą fizyczną lub jednostką organizacyjną, a tym gruntem, jest relacja faktyczna polegająca na władaniu.
Dalej organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że sprawa niniejsza nie może zostać zrealizowana zgodnie z żądaniem zawartym we wniosku skarżącego z dnia 5 lipca 2022 r. jednakże nie podzielił oceny Starosty w zakresie nieuregulowanego stanu prawnego działek nr [...] i [...]. Niemniej jednak, ponieważ organ I instancji prawidłowo zgromadził materiał dowodowy w sprawie oraz dokonał prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy odmawiając aktualizacji ewidencji gruntów i budynków zgodnie wnioskiem skarżącego, a jedynie w sposób nieuprawniony uznał, że stan prawny działek nr [...] i [...] jest nieuregulowany, organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty.
W ocenie organu odwoławczego, stan prawny działek nr [...] i [...], położonych w obrębie L., gmina D. jest uregulowany. Z akt sprawy wynika bowiem, że w odniesieniu do przedmiotowych działek, na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 140), została wydana przez Kierownika Urzędu Rejonowego w H. decyzja nr [...] z dnia z dnia 5 grudnia 1997 r stwierdzająca, że działki te o łącznej powierzchni 1,88 ha stanowią wspólnotę gruntową wsi L.. Ponadto w dniu 31 stycznia 2022 r. Starosta H. wszczął postępowanie administracyjne (znak: [...]) w przedmiocie ustalenia wykazu osób uprawnionych do udziału we wspólnocie oraz wykazu obszarów gospodarstw rolnych przez nich posiadanych i wielkości przysługujących udziałów we wspólnocie, zgodnie z art. 6a ust. 1 i 2 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych.
W konsekwencji powyższego, uzasadniony jest wniosek, że działki nr [...] i [...] mają uregulowany stan prawny, co uniemożliwiania ujawnienie władającego (posiadacza samoistnego) w ewidencji gruntów i budynków na podstawie art. 20 ust. 2 pkt 1 lit. b p.g.k. Bowiem warunkiem wpisania do ewidencji gruntów i budynków osoby lub innego podmiotu, które władają gruntami na zasadach samoistnego posiadania jest brak możliwości ustalenia ich właścicieli. W rozpoznawanej sprawie działki nr [...] i [...] położone w obrębie ewidencyjnym [...], jednostka ewidencyjna [...] są własnością wspólnoty gruntowej na postawie decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w H. z dnia 5 grudnia 1997 r., w której stwierdzono, że grunty działek nr [...] i [...] stanowią wspólnotę gruntową wsi L.. Zgodnie z intencją ustawodawcy są to grunty nadane na wspólną własność i do wspólnego użytkowania w drodze przywilejów i darowizn. Organ odwoławczy podkreślił, że grunt ten na mocy odrębnych przepisów prawa nie jest ujawniony w księdze wieczystej.
Wobec powyższego, na gruncie ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne organ II instancji przyjął odmiennie niż organ I instancji, że działki nr [...] i [...] nie są gruntami o nieuregulowanym stanie prawnym. W konsekwencji nie jest możliwe ujawnienie skarżącego jako władającego tymi gruntami niezależnie od tego czy skarżący jest czy nie jest posiadaczem samoistnym tych gruntów. Okoliczność ta nie ma wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.
Niemniej jednak organ odwoławczy podzielił ocenę Starosty, iż na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można uznać, że skarżący włada gruntami samodzielnie jak właściciel. Organ uznał bowiem za wiarygodne wyjaśnienia organu podatkowego oraz sołtysa wsi L., odmówił zaś wiarygodności wyjaśnieniom strony przedstawiających w sposób subiektywny okoliczności faktyczne dotyczące pobierania pożytków ze wskazanych gruntów.
Organ odwoławczy dodał również, że żądanie zawarte we wniosku skarżącego z dnia 5 lipca 2022 r. jest błędnie skonstruowane odnośnie działki nr [...]
i w konsekwencji niemożliwe do spełnienia. Nie jest bowiem możliwe ujawnienie władającego jedynie do części działki, w tym przypadku do części działki nr [...].
Organ odwoławczy podkreślił także, że w postępowaniu dotyczącym ujawnienia danych w ewidencji gruntów i budynków organy nie rozstrzygają sporów związanych z ustaleniami prawa własności do nieruchomości. Ewidencja gruntów i budynków nie ma bowiem charakteru prawotwórczego. Jej zadaniem jest tylko i wyłącznie odzwierciedlanie w sposób prawidłowy aktualnego stanu prawnego, a nie tworzenie nowego, choćby był on zgodny z żądaniem wnioskodawcy. Organ wskazał jednak, że błędny lub nieaktualny zapis w ewidencji, zgodnie z którym właścicielem działek nr [...] i [...] jest Gmina D., z uwagi na istnienie decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w H. z dnia z dnia 5 grudnia 1997 r., nr [...], możliwy jest do wyeliminowania poprzez wszczęcie z urzędu i przeprowadzenie postępowania na podstawie art. 24 ust. 2a pkt 1 lit. a lub lit. d p.g.k.
W ocenie organu II instancji zarzuty zawarte w odwołaniu nie zasługiwały na uwzględnienie. Ocena materiału dowodowego przez Starostę H. została dokonana w granicach prawa i zasad opisanych w art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej "k.p.a"). Wobec zebranych i wystarczających dowodów, żądanie przeprowadzenia dodatkowych dowodów, w tym przesłuchania świadków, nie miało uzasadnienia w przepisach prawa.
Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
- art. 20 ust. 2 pkt 1 oraz art. 24 p.g.k. poprzez odmowę aktualizacji danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków zgodnie ze stanem faktycznym posiadania samoistnego nieruchomości oraz wskazanie, że przedmiotowe nieruchomości posiadają uregulowany stan prawny, co stanowi sprzeczność ze stanem faktycznym i zgromadzonymi dokumentami;
- art. 7 i art. 77 k.p.a., poprzez wybiórczą i niezgodną z zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania ocenę zgromadzonego materiału dowodowego oraz dowolną, a nie swobodną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego;
- art. 7a k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie niejasności na niekorzyść strony postępowania.
W uzasadnieniu zarzutu naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a., skarżący podniósł, że organ odwoławczy nie wyjaśnił, dlaczego uznał za wiarygodne twierdzenia zawarte w piśmie sołtysa wsi L. z dnia 3 maj 2023 r., a odmówił wiarygodności dowodom przedstawionym przez skarżącego. Wskazał także na sprzeczności w treści pisma z dnia 3 maja 2023 r. i oraz na sprzeczność tego pisma ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.
Skarżący nie zgodził się również ze stwierdzeniem, że działki nr [...] i [...] mają uregulowany stan prawny, są bowiem własnością wspólnoty gruntowej wsi L.. W jego ocenie, stanowisko to jest nieprawidłowe bowiem wskazane grunty nigdy nie były i nie są w posiadaniu wspólnoty gruntowej wsi L. ponieważ taka wspólnota nigdy nie istniała i nie istnieje. Twierdzenie organu o istnieniu i posiadaniu takiej wspólnoty nie jest podparte żadnym materiałem dowodowym.
Dodatkowo skarżący podniósł, że na oryginale decyzji [...] z dnia 5 grudnia 1997 r. brak jest pieczęci z klauzulą ostateczności. Wyjaśnił, że zainicjował postępowanie przed Wojewodą Lubelskim w sprawie ustalenia czy decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w H. z dnia 5 grudnia 1997 r., weszła do obiegu prawnego. Wojewoda Lubelski postanowieniem [...] z dnia 12 kwietnia 2023 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Postanowieniem nr [...] z dnia 12 września 2023 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił postanowienie Wojewody Lubelskiego z dnia 12 kwietnia 2023 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
W toku sprawy skarżący przedłożył wydruki wniosków o dopłaty bezpośrednie za lata 2022-2024 m.in. dla działek nr [...] i [...] położonych w miejscowości L..
Natomiast w piśmie z dnia 20 stycznia 2025 r. skarżący wniósł o dołączenie do akt sprawy i przeprowadzenie dowodu z kopii wniosku o udostępnienie informacji publicznej z dnia 21 sierpnia 2019 r., kopii pisma Wójta Gminy D. z dnia 30 sierpnia 2019 r., kopii protokołu nr [...] z Zebrania Wiejskiego z dnia 26 lutego 1997 r., kopii protokołu nr [...] z Zebrania Wiejskiego z dnia 17 marca 2019 r. W ocenie skarżące dowody te przeczą twierdzeniom organu o istnieniu Wspólnoty Gruntowej wsi L.. Wieś ta posiada bowiem jedynie do zarządzania budynek świetlicy zgodnie z pismem Wójta Gminy D. z dnia 30 sierpnia 2019 r. Ponadto zgodnie z protokołem nr [...] z Zebrania Wiejskiego z dnia 26 lutego 1997 r. wynika, że powołano komisję do zarządzania majątkiem wsi. Z protokołu wynika, że mowa jedynie o sklepie, który znajduje się w budynku świetlicy, brak jakiejkolwiek wzmianki o gruntach działek [...] i [...]. Skarżący podkreślił, że zebranie protokołowała S. L., a treść protokołu jest sprzeczna z jej twierdzeniami zawartymi w pismach znajdujących się w aktach sprawy. Dodatkowo z protokołu nr [...] z Zebrania Wiejskiego z dnia 17 marca 2019 r. jasno wynika, że skarżący jest w posiadaniu działek nr [...] i [...].
W odpowiedzi na wezwanie Sądu, organ odwoławczy w piśmie z dnia 27 stycznia 2025 r. wyjaśnił, że Starosta H. nie dysponuje egzemplarzem prawomocnej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w H. z dnia 5 grudnia 1997 r. o jakości lepszej niż egzemplarz znajdujący się w aktach sprawy. Podniósł, że decyzja ta jest prawomocna i funkcjonuje w obrocie prawnym. Kwestia ta została uznana za oczywistą przez organy administracji, co znajduje potwierdzenie w decyzji Wojewody Lubelskiego z dnia 29 marca 2024 r. nr [...] oraz w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 27 sierpnia 2024 r. nr [...] Do pisma organ odwoławczy załączył pismo Starosty z dnia 24 stycznia 2025 r. oraz pismo z dnia 27 stycznia 2025 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.
Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja, wbrew stanowisku strony skarżącej, nie została wydana z naruszeniem prawa, opiera się na prawidłowo ustalonym stanie faktycznym i jego niewadliwej ocenie prawnej, którą Sąd podzielił jako trafną.
Materialnoprawny wzorzec kontroli legalności zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 roku - Prawo geodezyjne i kartograficzne.
Ewidencja gruntów i budynków (kataster nieruchomości) to system informacyjny zapewniający gromadzenie, aktualizację oraz udostępnianie, w sposób jednolity dla kraju, informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz o innych podmiotach władających lub gospodarujących tymi gruntami, budynkami lub lokalami (art. 2 pkt 8 Prawa geodezyjnego i kartograficznego).
Ewidencja gruntów i budynków, zgodnie z art. 20 ust. 1 i ust. 2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego, obejmuje informacje dotyczące:
1) gruntów - ich położenia, granic, powierzchni, rodzajów użytków gruntowych oraz ich klas bonitacyjnych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone dla nieruchomości, w skład której wchodzą grunty;
2) budynków - ich położenia, przeznaczenia, funkcji użytkowych i ogólnych danych technicznych;
3) lokali - ich położenia, funkcji użytkowych oraz powierzchni użytkowej.
4) właścicieli nieruchomości, a w przypadku:
- nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego - oprócz właścicieli inne podmioty, w których władaniu lub gospodarowaniu, w rozumieniu przepisów o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa, znajdują się te nieruchomości,
- gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli - osoby lub inne podmioty, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania;
5) miejsca pobytu stałego lub adres siedziby właścicieli, podmiotów, w których władaniu lub gospodarowaniu pozostają nieruchomości, a także samoistnych posiadaczy.
Dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków stanowią podstawę planowania gospodarczego, planowania przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych (art. 21 ust. 1 Prawa geodezyjnego i kartograficznego).
Podmioty, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1, zgłaszają właściwemu staroście zmiany danych objętych ewidencją gruntów i budynków, w terminie 30 dni, licząc od dnia powstania tych zmian. Obowiązek ten nie dotyczy zmian danych objętych ewidencją gruntów i budynków, wynikających z aktów normatywnych, prawomocnych orzeczeń sądowych, decyzji administracyjnych, aktów notarialnych, materiałów zasobu, wpisów w innych rejestrach publicznych oraz dokumentacji architektoniczno-budowlanej przechowywanej przez organy administracji architektoniczno-budowlanej (art. 22 ust. 2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego).
Informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji z urzędu (jeżeli zmiany tych informacji wynikają z przepisów prawa, dokumentów, o których mowa w art. 23 ust. 1-4, materiałów zasobu lub wykrycia błędnych informacji) lub na wniosek podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1, lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania (art. 24 ust. 2a pkt 1-2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego).
Zgodnie z art. 24 ust. 2b pkt 1-2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze czynności materialno-technicznej, jeżeli jej podstawę stanowi przepis prawa, wpis w księgach wieczystych, prawomocne orzeczenie sądu, ostateczna decyzja administracyjna, akt notarialny, akta poświadczenia dziedziczenia oraz europejskie poświadczenie spadkowe, zgłoszeń dotyczących zmiany sposobu użytkowania budynku lub jego części, o których mowa w art. 71 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, do których właściwy organ nie wniósł sprzeciwu, wpis w innych rejestrach publicznych, dokumentacja geodezyjna przyjęta do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, z uwzględnieniem art. 20 ust. 2b. W pozostałych przypadkach aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze decyzji administracyjnej
Odmowa aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 24 ust. 2c Prawa geodezyjnego i kartograficznego).
Organ odwoławczy uznał, odmiennie niż organ I instancji, że w przedmiotowej sprawie działki nr [...] i nr [...] mają uregulowany stan prawny, a to wyłącza możliwość ujawnienia skarżącego w ewidencji gruntów i budynków jako władającego tymi nieruchomościami.
Z regulacji prawnych zawartych w art. 20 ust. 2 p.g.k. jednoznacznie wynika, że ujawnienie w ewidencji gruntów osób czy też innych podmiotów, które władają gruntami na zasadach samoistnego posiadania, możliwe jest tylko wówczas, gdy dla gruntów tych ze względu na brak księgi wieczystej lub zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli. W prawomocnym wyroku z 19 lipca 2023 r., sygn. III SA/Kr 401/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie podkreślił, że ujawnienie w ewidencji gruntów podmiotu władającego na zasadach samoistnego posiadania nie jest zależne wyłącznie od zbadania przesłanek posiadania samoistnego gruntu, ale również od ustalenia stanu prawnego danego gruntu. Zgodnie z literalnym brzmieniem art. 20 ust. 2 pkt 1 lit. b p.g.k., dopiero gdy nie można ustalić właścicieli gruntu można ujawnić w ewidencji władającego tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania. Przy czym wskazany warunek braku możliwości ustalenia właściciela – z uwagi na rejestrowy charakter organu ewidencyjnego – oznacza, że organ ustala jedynie, czy istnieje dokumentacja wskazująca właściciela, a nie to, czy dane te są aktualne (zob. również D. Felcenloben [w:] Prawo geodezyjne i kartograficzne. Komentarz, Warszawa 2024, art. 20).
W orzecznictwie podkreśla się także, iż z uwagi na przyjęty na potrzeby prowadzenia ewidencji gruntów i budynków podział na obiekty powierzchniowe
(§ 4 Rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków), w ramach którego wyodrębnia się m.in. działkę ewidencyjną (§ 7 ust. 1 wskazanego rozporządzenia) jako ciągły obszar gruntu, jednorodny pod względem prawnym, wydzielony z otoczenia za pomocą granic działek ewidencyjnych, przyjąć należy, że dla ujawnienia podmiotu władającego nią na zasadzie posiadania samoistnego konieczne jest, by podmiot ten władał jako samoistny posiadacz całą działką, nie zaś jedynie jej częścią (zob. wyrok NSA z 17 maja 2023 r., sygn. I OSK 2289/19). Aby zatem istniała możliwość wykazania w prowadzonych rejestrach osoby, która włada gruntem jak posiadacz samoistny, należy dokonać konkretyzacji granic tego władania.
W przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia nieruchomościami o nieuregulowanym stanie prawnym. Działki bowiem nr [...] i nr [...] położone w obrębie ewidencyjnym [...], jednostka ewidencyjna [...], nie były gruntami nienależącym do nikogo (terra nullius), ale na podstawie decyzji wydanej przez Kierownika Urzędu Rejonowego w H. nr G. z dnia 5 grudnia 1997 r. stwierdzono, że działki te o łącznej powierzchni 1,88 ha stanowią wspólnotę gruntową wsi L..
Należy wyjaśnić, że instytucja wspólnot gruntowych uregulowana jest w ustawie z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 140). Przepis art. 1 tej ustawy określa jakie nieruchomości rolne, leśne oraz obszary wodne są wspólnotami gruntowymi. Byt wspólnoty gruntowej nadaje im wymieniona ustawa, regulująca szczególny rodzaj wspólności rządzącej się własnymi prawami, której przedmiotem są określone w niej nieruchomości. Ustawa o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych nadaje wspólnocie gruntowej szczególną konstrukcję prawną odrębną od przepisów prawa cywilnego o współwłasności. Istotą tej wspólności jest uprawnienie do udziału we wspólnocie gruntowej w postaci korzystania z objętych nią gruntów, zgodnie z ich przeznaczeniem, przysługujące osobom fizycznym lub prawnym posiadającym gospodarstwa rolne (tak Stanisław Rudnicki "Własność nieruchomości", System Informacji Prawnej LEX, pkt 3.6).
Jakkolwiek w ustawodawstwie brak jest definicji wspólnot gruntowych, to z całokształtu uregulowań wskazanej ustawy wynika, że przedmiotem wspólnoty gruntowej jest grunt przeznaczony do wspólnego użytku w znaczeniu prawa cywilnego, to znaczy do takiego użytku, jaki przysługuje właścicielom, a więc polegającego na wykorzystywaniu wspólnego gruntu na przykład jako pastwiska czy lasu do pobierania drzewa i innych pożytków.
W orzecznictwie podkreśla się również, że wspólnota gruntowa, aczkolwiek zbliża się do współwłasności, to jednak stanowi współwłasność szczególną, rządzącą się własnymi, odrębnymi przepisami (za uchwałami SN: z 9 grudnia 1969 r., III CZP 89/69, OSNC 1970, nr 10, poz. 173; z 3 sierpnia 1968 r., III CZP 73/68, OSNCP 1969, poz. 90; S. Breyer, Przeniesienie własności nieruchomości, Warszawa 1975, s. 399-401; J. Ignatowicz, w: J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo rzeczowe, Warszawa 2012, s. 126).
Aprobująco należy tym sam ocenić pogląd, który uznaje wspólnotę gruntową za współwłasność sui generis, niemającą odpowiednika w naszym prawie, lecz z uwagi na przepisy dotyczące współwłasności, tj. art. 195 i art. 196 k.c., zalicza ją do swoistej odmiany współwłasności w częściach ułamkowych (zob. J. Majorowicz, w: Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, red. Z. Resich, Warszawa 1972, s. 503). Tym samym grunty należące do wspólnoty gruntowej są własnością ogółu mieszkańców wsi i stanowią ich współwłasność ułamkową (zob. wyrok NSA z 7 listopada 2006 r., sygn. I OSK 57/2006).
Skoro istnieje w obrocie prawnym decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w H. z dnia 5 grudnia 1997 r. stwierdzająca, że działki nr [...] i nr [...] o łącznej powierzchni 1,88 ha stanowią wspólnotę gruntową wsi L., to w żadnym razie nie można uznać, że mamy do czynienia z nieruchomościami, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli. Wprost przeciwnie, nieruchomości te stanowią wspólnotę gruntową wsi L., jako współwłasność sui generis, ogółu mieszkańców tej wsi.
Skoro zatem działki ewidencyjne nr [...] i nr [...] stanowią wspólnotę gruntową wsi L. to brak jest podstaw do ujawnienia w ewidencji gruntów skarżącego jako osoby, która włada tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania. Innymi słowy czynienie ustaleń faktycznych w zakresie samoistnego posiadania spornych nieruchomości przez skarżącego, jest zbędne wobec faktu, że nieruchomości te mają uregulowany stan prawny.
Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że wyrokiem z dnia 26 lutego 2025 r. w sprawie IV SA/Wa 2607/24 – co jest Sądowi wiadome z urzędu - skarga K. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 27 sierpnia 2024 r., znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji została oddalona. Wskazaną decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił w całości decyzję Wojewody Lubelskiego z 28 marca 2024 r., znak: [...] i umarzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w H. z 5 grudnia 1997 r., znak: [...](6)97. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że Wojewoda Lubelski decyzją z 28 marca 2024 r., znak: [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w H. z 5 grudnia 1997 r. Zadaniem Wojewody nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika, bowiem w tej sprawie znajduje zastosowanie art. 8o ustawy z 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, a ponadto decyzja ta nie zawiera wad z art. 156 § 1 k.p.a.
Zgodnie z art. 8o ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych do postępowań dotyczących wzruszenia decyzji ostatecznych wydanych na podstawie tej ustawy, nie stosuje się m.in. art 156 k.p.a., jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja o ustaleniu, które nieruchomości stanowią wspólnotę gruntową, ustaleniu wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej oraz wykazu obszarów gospodarstw rolnych przez nich posiadanych i wielkości przysługujących im udziałów we wspólnocie. Decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w H. stała się ostateczna najpóźniej 20 stycznia 1998 r. Termin na jej wzruszenie upłynął zatem 20 stycznia 2003 r. Upływ pięcioletniego terminu od dnia, gdy decyzja stała się ostateczna oznacza, że niedopuszczalne jest zastosowanie do takiej decyzji trybu nadzwyczajnego. Postępowanie o stwierdzenie nieważności, w takiej sytuacji jest więc bezprzedmiotowe. Wojewoda Lubelski nieprawidłowo zatem odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w H. . Skoro bowiem postępowanie w tej sprawie stało się bezprzedmiotowe, to Wojewoda był zobowiązany do umorzenia postępowania.
W związku z powyższym argumentacja skarżącego sprowadzająca się do kwestionowania ustaleń wynikających z decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w H. oraz negująca stan prawny nieruchomości jest zupełnie nieuzasadniona. Raz jeszcze należy podkreślić, że skarżący – pomimo podejmowanych prób wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w H. – nie zdołał podważyć, że decyzja ta weszła do obrotu prawnego,
a w konsekwencji wywołania określone skutki prawne.
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania administracyjnego. Została ona bowiem wydana po zgromadzeniu kompletnego materiału dowodowego, poczynieniu prawidłowych ustaleń i wniosków oraz niewadliwym zastosowaniu przepisów prawa materialnego. Ponadto organy w przedmiotowej sprawie nie mogły naruszyć art. 7a § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. Przedmiotowa sprawa nie należy do kategorii spraw nakładających na stronę obowiązek lub odbierających (ograniczających) stronie uprawnienia.
Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) skargę oddalił.