III SA/Lu 620/22

III SA/Lu 620/22 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Anna Strzelec
Ewa Ibrom /sprawozdawca/
Jadwiga Pastusiak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Policja
Sygn. powiązane
III OSK 1585/23 - Wyrok NSA z 2025-01-17
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 171
art. 132 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 4, art. 134 pkt 2, art. 134h, art. 135g ust. 1
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Sędzia WSA Anna Strzelec, Protokolant: Starszy asystent sędziego Radosław Kot, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2023 r. sprawy ze skargi G. M. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Lublinie z dnia [...] października 2022 r. nr [...] w przedmiocie kary dyscyplinarnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym orzeczeniem z [...] października 2022 r. nr [...] Komendant Wojewódzki Policji w Lublinie utrzymał w mocy orzeczenie Komendanta Powiatowego Policji w P. z dnia [...] sierpnia 2022 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia winy G. M. obwinionego o popełnienie przewinienia dyscyplinarnego i wymierzenia kary dyscyplinarnej nagany.
Zaskarżone orzeczenie wydane zostało w następującym stanie sprawy.
Postanowieniem z [...] maja 2022 r., nr [...], Komendant Powiatowy Policji w P. (dalej jako "organ I instancji") wszczął postępowanie dyscyplinarne przeciwko G. M. (dalej jako "obwiniony" lub "skarżący") – referentowi Zespołu Patrolowo-Interwencyjnemu Wydziału Prewencji Komendy Powiatowej Policji w P..
Skarżącego obwiniono o to, że [...] maja 2022 r. przy ul. [...] w P. w trakcie pełnienia służby nie dopełnił obowiązków służbowych określonych w przepisach prawa w ten sposób, że widząc jak sierż. szt. P. K. bezprawnie stosuje nieuzasadnioną silę fizyczną wobec W. Z. stawiając na jego głowie nogę, nie podjął działań zmierzających do przerwania tej czynności oraz nie powiadomił o tym zdarzeniu bezpośredniego przełożonego lub dyżurnego Komendy Powiatowej Policji w P., tj. o popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej, określonego w art. 132 ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2021 r. poz. 1882 z późn. zm.), dalej jako "ustawa o Policji", w związku z § 4 ust. 1 i 2 zarządzenia nr 30 Komendanta Głównego Policji z dnia 16 grudnia 2013 r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji (Dz. Urz. KGP z 2013 r. poz. 89 z późn. zm.), dalej jako "zarządzenie nr 30 Komendanta".
Po przeprowadzeniu postępowania dyscyplinarnego, Komendant Powiatowy Policji w P., orzeczeniem z [...] sierpnia 2022 r., nr [...], stwierdził winę obwinionego w zakresie popełnienia opisanego przewinienia dyscyplinarnego i wymierzył mu karę dyscyplinarną nagany.
W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącego, orzeczeniem z [...] października 2022 r., Komendant Wojewódzki Policji w Lublinie (dalej jako "organ odwoławczy") utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji.
Organ odwoławczy ustalił następujący stan faktyczny. W dniu [...] maja 2022 r. o godz. 21:52 dyżurny Komendy Powiatowej Policji w otrzymał zgłoszenie, że na terenie M. O. W. w P. przy ul. [...] znajduje się nietrzeźwy wychowanek, który awanturuje się. Dyżurny Komendy Powiatowej Policji w P. na miejsce zdarzenia skierował patrol Zespołu Patrolowo – Interwencyjnego Wydziału Prewencji, w skład którego wchodził sierż. szt. P. K. (dowódca patrolu) i sierż. szt. G. M..
Na miejscu interwencji policjanci zastali wicedyrektora ośrodka Ł. P., który oświadczył, że wychowanek W. Z., po powrocie z ucieczki, znajdując się pod wpływem alkoholu wszczął awanturę, w trakcie której naruszył jego nietykalność cielesną oraz wypowiadał pod jego adresem groźby karalne. Policjanci udali się do łazienki, w której przebywał nieletni. W. Z. był pobudzony, wykazywał autoagresję, używał wobec policjantów wulgarnych słów, nie reagował na wydawane polecenia i stawiał czynny opór grożąc, że uderzy głową w ścianę. Policjanci użyli wobec W. Z. środków przymusu bezpośredniego w postaci siły fizycznej i kajdanek służbowych na ręce trzymane z tyłu. Po założeniu kajdanek i położeniu nieletniego na podłodze, nieletni nadal był pobudzony, wyrywał się i używał wulgarnych słów wobec policjantów. W wyniku podjętej interwencji nieletni został doprowadzony do Komendy Powiatowej Policji w P., a następnie zatrzymany i przewieziony do Policyjnej Izby Dziecka w K..
Z notatki urzędowej sporządzonej [...] maja 2022 r. wynika, że po doprowadzeniu zatrzymanego W. Z. z Policyjnej Izby Dziecka w K. do Komendy Powiatowej Policji w P. i po wykonaniu z jego udziałem czynności procesowych, nieletni oświadczył, że chce złożyć zawiadomienie o przekroczeniu uprawnień przez funkcjonariuszy Policji, którzy w dniu [...] maja 2022 r. w trakcie zatrzymania skakali mu po głowie i plecach, w wyniku czego doznał otarcia naskórka na plecach.
Organ odwoławczy stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do uznania przez organ I instancji, że obwiniony swoim zachowaniem wyczerpał przesłanki określone w art. 132 ust. 3 pkt 4 ustawy o Policji. Stan faktyczny sprawy i dokonane ustalenia w toku postępowania nie budzą wątpliwości. Zgromadzony materiał dowodowy jest obszerny i wyczerpujący. W sprawie przeprowadzono dowody z zeznań świadków (Ł. P., M. P., K. G., M. B., D. J., P. B., P. K., M. L.) i przesłuchano obwinionego. Uzyskane zeznania i wyjaśnienia, zapis monitoringu z M. O. W. w P. i protokół oględzin osoby nieletniego wraz z dokumentacją fotograficzną korelują ze sobą, tworząc spójny obraz tego, co zaszło podczas interwencji w ośrodku wychowawczym.
W ocenie organu odwoławczego zasadnie przełożony dyscyplinarny stwierdził, że obwiniony nie dopełnił obowiązków służbowych wynikających z przepisu § 4 ust. 1 i 2 zarządzenia nr 30 Komendanta Głównego Policji i uznał skarżącego za winnego popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, przyjmując, że zarzucany delikt dyscyplinarny obwiniony popełnił umyślnie w zamiarze ewentualnym. Komendant podniósł, że obwiniony, realizując czynności w trakcie interwencji w dniu [...] maja 2022 r., widział zdarzenie mogące mieć znamiona czynu zabronionego ściganego z oskarżenia publicznego polegające na tym, że P. K. stosował siłę fizyczną wobec nieletniego stawiając mu nogę na głowę. Podkreślił, że skarżący jako policjant mający podwyższoną świadomość prawną zdawał sobie sprawę z tego, że P. K. działał niezgodnie z obowiązującymi przepisami w zakresie użycia środków przymusu bezpośredniego, przekraczając w ten sposób uprawnienia określone w przepisach prawa. Pomimo tego obwiniony nie przerwał działania P. K., lekceważąc je i godząc się na jego kontynuację, a następnie opuścił pomieszczenie, w którym przeprowadzano interwencję. Nie powiadomił również o tym zdarzeniu bezpośredniego przełożonego lub dyżurnego Komendy Powiatowej Policji w P. i nie udokumentował tego faktu.
Zachowanie obwinionego podczas omówionej wyżej interwencji organ uznał również za karygodne w świetle nałożonych na policjantów obowiązków, jak i społecznej roli Policji oraz charakteru powierzonych jej zadań. Organ podkreślił, że obwiniony dopuścił się rażącego naruszenia dyscypliny służbowej, konsekwencją czego było podważenie autorytetu Policji oraz utrata zaufania do funkcjonariusza ze strony przełożonych. Uwzględniając rodzaj popełnionego przewinienia dyscyplinarnego, okoliczności jego popełnienia, skutki, w tym następstwa dla służby oraz rodzaj i stopień naruszenia ciążących na obwinionym obowiązków, organ odwoławczy za słuszne i prawidłowe uznał wymierzenie obwinionemu kary dyscyplinarnej nagany.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów odwołania organ odwoławczy wyjaśnił, że przełożony dyscyplinarny szczegółowo omówił wszystkie dowody przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego. Poddał analizie wszystkie dowody zgromadzone w postępowaniu dyscyplinarnym, które ocenił zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania i wnioskowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego i zawodowego.
Organ przyznał, że zastana przez obwinionego sytuacja miała charakter dynamiczny, znaczny ciężar emocjonalny i gatunkowy, wymagała jednak od interweniujących policjantów opanowania i pełnego profesjonalizmu. Przepisy ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej dopuszczają możliwość użycia kasku zabezpieczającego w przypadku konieczności przeciwdziałania czynnościom zmierzającym do autoagresji w celu zapobieżenia objawom agresji lub autoagresji osoby zatrzymanej, a także w celu zapobieżenia samookaleczeniu głowy. Organ podkreślił, że zważywszy na posiadanie przez obwinionego wiedzy na temat wcześniejszego zachowania nieletniego W. Z., obwiniony powinien zapewnić ten rodzaj środka przymusu bezpośredniego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie G. M. zaskarżył w całości orzeczenie organu odwoławczego.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:
1) art. 1 ust. 2 pkt 1, art. 132 ust. 3 pkt 4, art. 133 ust. 1 i art. 135j ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 134 pkt 2 ustawy o Policji oraz § 1 pkt 5, § 2, § 4 ust. 1 i 2 Zarządzenia nr 30 Komendanta Głównego Policji z dnia 16 grudnia 2013 r. w sprawie funkcjonowania hierarchicznego Policji;
2) art. 4 pkt 2, art. 6 ust. 1, art. 7 ust. 1 i ust. 3, art. 11 pkt 1 i pkt 3, art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni (Dz. U. z 2023 r., poz. 202), poprzez niezasadne stwierdzenie winy skarżącego, mającej polegać na niepodjęciu działań zmierzających do przerwania stosowania przez innego funkcjonariusza siły fizycznej wobec zatrzymywanego i na niepowiadomieniu o zdarzeniu bezpośredniego przełożonego lub dyżurnego, jak też "działanie umyślne w zamiarze ewentualnym", co rzekomo miało stanowić przewinienie dyscyplinarne polegające na naruszeniu dyscypliny służbowej, w sytuacji, gdy:
a) organ nieprawidłowo ocenił jako "bezprawny i nieuzasadniony" sposób zastosowania siły fizycznej i rodzaj użytego wobec zatrzymywanego nieletniego środka przymusu przez P. K., w oderwaniu od stanu faktycznego podczas interwencji i realnego zagrożenia spowodowania obrażeń poprzez autoagresję (uderzanie głową w twardą podłogę), jak też w oderwaniu od istoty i celu stosowania środków przymusu bezpośredniego, których celem jest obezwładnienie (art. 12 ust. 1 pkt ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni), to jest pozbawienie swobody ruchów lub spowodowanie odwracalnej, krótkotrwałej dysfunkcji kończyn lub zmysłów w celu wyeliminowania zagrożenia ze strony osoby lub zwierzęcia lub przełamania oporu osoby niepodporządkowującej się poleceniom wydawanym na podstawie prawa" (art. 4 pkt 4 ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni);
b) organ I instancji nieprawidłowo ustalił stan faktyczny i dokonał nieprawidłowej analizy prawnej (częściowo sprzecznej ze stanem faktycznym), pod kątem przesłanek niezbędności i proporcjonalności użycia środka przymusu bezpośredniego podczas zatrzymywania nieletniego, uznając, że użycie środka przymusu nastąpiło niezgodnie z warunkami użycia określonymi w ustawie, w sytuacji, kiedy równocześnie w opisie stanu faktycznego organ stwierdza, że zatrzymywany nieletni "był nietrzeźwy, agresywny, wszczął awanturę, znieważał wicedyrektora MOW, groził mu pozbawieniem życia, w stosunku do policjantów był agresywny, nie stosował się do ich poleceń, przejawiał autoagresję, groził samookaleczeniem i uderzył głową w ścianę";
c) organ nieprawidłowo uznał, że wobec zauważenia przez skarżącego rzekomo bezprawnego stosowania siły wobec zatrzymywanego, obwiniony winien był przerwać to zachowanie i zawiadomić o zdarzeniu bezpośredniego przełożonego lub dyżurnego, czego nieuczynienie stanowi naruszenie dyscypliny służbowej;
d) organ nieprawidłowo przyjął wobec obwinionego rzekome naruszenie dyscypliny służbowej, pomimo prawidłowej, odpowiadającej dynamicznemu stanowi faktycznemu podczas interwencji, ocenie zagrożenia ze strony zatrzymywanego dla innych osób i samego siebie (autoagresja), dającej podstawy do uznania środka przymusu w postaci unieruchomienia głowy zatrzymywanego stopą funkcjonariusza za środek niezbędny i proporcjonalny;
e) organ nieprawidłowo ocenił zasady użycia lub wykorzystania środków przymusu bezpośredniego, których używa się w sposób niezbędny dla osiągnięcia celów tego użycia, proporcjonalnie do stopnia zagrożenia, gdy występuje zagrożenie dla życia, zdrowia lub wolności, (również życia i zdrowia samego zatrzymywanego - przypadki autoagresji);
3) błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na:
- błędnym przyjęciu, jakoby obwiniony "widział jak P. K. bezprawnie stosuje nieuzasadnioną siłę fizyczną wobec W. Z.", w sytuacji, kiedy wystąpiła nagła i uzasadniona autoagresywnym zachowaniem zatrzymywanego i zagrożeniem samouszkodzenia przez zatrzymywanego potrzeba użycia przez funkcjonariusza P. K. siły fizycznej adekwatnej i skutecznej dla zapobieżenia samouszkodzeniu ciała przez zatrzymywanego, w szczególności samouszkodzeniu w postaci wybicia zębów, złamania szczęki, pęknięcia kości czaszki, zranienia głowy, spowodowania utraty przytomności, co mieści się w dyspozycji art. 6 ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej jako działanie adekwatne, niezbędne i proporcjonalne,
- pominięciu istotnej okoliczności, że zatrzymywany nieletni przed użyciem środka przymusu w postaci unieruchomienia głowy, podnosi ją do góry, co w kontekście jego autoagresji i zapowiadania rozbicia głowy wymagało natychmiastowego i skutecznego unieruchomienia głowy zatrzymywanego,
- błędnym ustaleniu, jakoby obwiniony "posiadał wiedzę na temat wcześniejszego zachowania nieletniego" i mógł użyć kaftana bezpieczeństwa i kasku zabezpieczającego "w przypadku konieczności przeciwdziałania czynnościom zmierzającym do autoagresji", w sytuacji, kiedy z materiału dowodowego wynika, że policjanci z patrolu nie byli poinformowani przez dyżurnego przed rozpoczęciem interwencji o autoagresywnym zachowaniu nieletniego w MOW (sugerujących konieczność pobrania kaftana i kasku), a zachowania takie ujawniły się wobec policjantów dopiero po rozpoczęciu interwencji,
- błędne przypisanie obwinionemu umyślnego zachowania polegającego na "niepodjęciu działań zmierzających do przerwania (...) czynności oraz niepowiadomieniu o tym zdarzeniu bezpośredniego przełożonego lub dyżurnego", w sytuacji, kiedy obwiniony zasadnie ocenił zachowanie funkcjonariusza P. K. jako mieszczące się w ramach prawidłowego użycia środków przymusu, niezbędne i proporcjonalne wobec groźby samouszkodzenia ciała (rozbicia głowy/wybicia zębów) przez zatrzymywanego wskutek autoagresji,
- błędne zarzucanie obwinionemu, że przed wyjazdem na interwencję nie pobrał z budynku Komendy kasku i kaftana bezpieczeństwa, w sytuacji, kiedy funkcjonariusze skierowani na interwencję przez dyżurnego nie otrzymali żadnej informacji o autoagresji W. Z., a jedynie ogólną informację o osobie agresywnej, co sugerowało, iż będzie to zwykła interwencja, podczas której wystarczające będą podstawowe środki przymusu, w tym chwyty obezwładniające i kajdanki, zaś zgodnie z "normą czasową" patrol ma obowiązek dotrzeć na pilną interwencję w czasie 9 sekund,
- pominięcie okoliczności faktycznej, że niezwłocznie po zauważeniu w budynku KPP P. przez G. M. otarć na karku i plecach zatrzymanego, sporządził on z tego faktu notatkę służbową, którą przekazał oficerowi dyżurnemu do służbowego wykorzystania, zaś lekarz badający zatrzymanego nie stwierdził u niego żadnych obrażeń;
4) niewzięcie pod uwagę, że obwiniony dotychczas nigdy nie był karany dyscyplinarnie, był natomiast wielokrotnie nagradzany przez przełożonego za dobre wyniki pracy (art. 134 h ustawy o Policji);
5) art. 7 w związku z art. 77 § 1 w związku z art. 80 w związku z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez:
- nieodniesienie się do wszystkich twierdzeń, zarzutów i wniosków zwartych w odwołaniu do Komendanta Powiatowego Policji,
- niewzięcie pod uwagę wszystkich okoliczności sprawy,
- brak wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji w Lublinie wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne nie narusza prawa.
Odpowiedzialność dyscyplinarna policjantów uregulowana została w rozdziale 10 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2023 r. poz. 171 z późn. zm.). Zgodnie z art. 132 ust. 1 ustawy, policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej. Naruszeniem dyscypliny służbowej, stosownie do art. 132 ust. 2 ustawy, jest czyn policjanta polegający na zawinionym przekroczeniu uprawnień lub niewykonaniu obowiązków wynikających z przepisów prawa lub rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów. W pojęciu naruszenia dyscypliny służbowej mieści się wiele różnych czynów, których przykładowe wyliczenie zawiera art. 132 ust. 3 ustawy.
Przewinienie dyscyplinarne może mieć charakter umyślny albo nieumyślny. Zgodnie z art. 132a ustawy o Policji przewinienie jest zawinione wtedy, gdy policjant ma zamiar jego popełnienia, to jest chce je popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi (pkt 1), bądź gdy nie mając zamiaru popełnienia przewinienia, popełnia je jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość taką przewidywał albo mógł i powinien przewidzieć (pkt 2). Wina umyślna może przejawiać się zamiarem bezpośrednim (obwiniony chce popełnić przewinienie) albo zamiarem ewentualnym (obwiniony, przewidując możliwość popełnienia przewinienia, godzi się na to). Nieumyślność natomiast polega na tym, że obwiniony nie chce popełnić przewinienia, nie godzi się na jego popełnienie, lecz mimo to popełnia je na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach. Wina nieumyślna może mieć postać lekkomyślności (obwiniony przewidywał możliwość popełnienia przewinienia) albo postać niedbalstwa (obwiniony mógł i powinien przewidzieć możliwość popełnienia przewinienia). Stopień winy nie przesądza jednak o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego, ale może mieć wpływ na wymiar kary. Stosownie bowiem do art. 134h ust. 1 ustawy o Policji, wymierzona kara powinna być współmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia.
W rozpoznawanej sprawie skarżącemu zarzucono, ż w trakcie pełnienia służby nie dopełnił obowiązków służbowych określonych w przepisach prawa w ten sposób, że widząc jak inny funkcjonariusz Policji bezprawnie stosuje nieuzasadnioną siłę fizyczną wobec nieletniego, stawiając na jego głowie nogę, nie podjął działań zmierzających do przerwania tej czynności oraz nie powiadomił o tym zdarzeniu bezpośredniego przełożonego lub dyżurnego Komendy Powiatowej Policji w P., tj. o popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej, określonego w art. 132 ust. 3 pkt 4 ustawy o Policji, w związku z § 4 ust. 1 i 2 zarządzenia nr 30 Komendanta Głównego Policji z dnia 16 grudnia 2013 r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji.
Powołany przepis art. 132 ust. 3 pkt 4 ustawy stanowi, że naruszeniem dyscypliny służbowej jest w szczególności niedopełnienie obowiązków służbowych albo przekroczenie uprawnień określonych w przepisach prawa.
Zarzucane skarżącemu niedopełnienie obowiązków służbowych powiązane zostało z naruszeniem obowiązków wynikających z zarządzenia Nr 30 Komendanta Głównego Policji z dnia 16 grudnia 2013 r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji (Dz. Urz. KGP z 2013 r. poz. 99), dalej jako "zarządzenie nr 30 Komendanta Głównego Policji" lub "zarządzenie", wydanego na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 oraz art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o Policji.
Zgodnie z § 4 ust. 1 zarządzenia, policjanci i pracownicy Policji są obowiązani do zachowania drogi służbowej.
Z kolei zgodnie z § 4 ust. 2 zarządzenia, uzyskane przez pełniącego służbę policjanta lub świadczącego pracę pracownika Policji informacje, mogące w jego ocenie świadczyć o popełnieniu przez innego policjanta lub pracownika Policji przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego lub przestępstwa skarbowego, niezwłocznie przekazuje się bezpośredniemu przełożonemu. P. lub pracownik, który uzyskał takie informacje może – pomijając drogę służbową – przekazać je wyższemu przełożonemu lub kierownikowi jednostki organizacyjnej będącemu organem Policji, albo innemu nadrzędnemu organowi Policji lub komórce organizacyjnej Biura Spraw Wewnętrznych Policji.
W ocenie sądu, w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, naruszenie przez skarżącego dyscypliny służbowej nie budzi wątpliwości.
Postawione skarżącemu zarzuty związane są z czynnościami podjętymi [...] maja 2022 r. w M. O. W. w P. przez patrol Zespołu Patrolowo – Interwencyjnego, w skład którego wchodził skarżący. Dowódcą patrolu był sierż. szt. P. K.. Przebieg interwencji przeprowadzonej [...] maja 2022 r. został odtworzony na podstawie nagrania z kamer znajdujących się w pomieszczeniach, w których odbywały się czynności funkcjonariuszy Policji.
Zarówno z protokołu oględzin zapisu monitoringu z pomieszczenia określonego jako łazienka (k. 60 – 65 akt adm. tom I), jak i dołączonej do akt płyty z nagraniem zarejestrowanym przez kamerę umieszczoną w miejscu interwencji (k. 59) wynika jednoznacznie, że skarżący nie tylko nie zareagował na bezprawne działanie sierżanta szt. P. K., lecz widząc, że P. K. postawił obutą stopę na głowie nieletniego odwrócił się, a następnie wyszedł z pomieszczenia. Z zapisu monitoringu wynika, że obaj policjanci weszli do pomieszczenia, w którym znajdował się nieletni wychowanek MOW w P. W. Z., o godzinie 22:02:19. Już po około półtorej minuty później funkcjonariuszom udało się obezwładnić nieletniego, któremu założono kajdanki na ręce trzymane z tyłu i ułożono go na podłodze. Widać jednak, że nieletni próbuje się poruszać, a sierżant K. stara się go unieruchomić. W tym czasie skarżący zajmuje się głównie urządzeniem elektronicznym (na nagraniu widoczny jest ekran urządzenia, wyglądający jak ekran smartfona). W pewnym momencie (o godz. 22:04:03) skarżący przesuwa swoją stopę w kierunku głowy leżącego nieletniego, następnie ponownie patrzy w ekran urządzenia elektronicznego. W czasie interwencji w pomieszczeniu widocznym na nagraniu obecny był także wicedyrektor MOW Ł. P.. Z zapisu monitoringu wynika, że skarżący odwraca się do niego i rozmawia z nim, stojąc tyłem do leżącego na podłodze nieletniego i sierżanta K. (nagrania z godz. 22:04:14 oraz 22:04:25-26). O godz. 22:04:36 kamera zarejestrowała ruch P. K., polegający na postawieniu stopy na głowie nieletniego. Momentu, w którym funkcjonariusz K. stawia stopę na głowę nieletniego skarżący nie widział, jednak niemal w tej samej sekundzie (kamera zarejestrowała ten ruch również o 22:04:36) skarżący odwrócił się, spojrzał na leżącego nieletniego i sierżanta K., ale zaraz o 22:04:37 odwrócił się ponownie i wyszedł z pomieszczenia.
W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że skarżący widział obutą stopę kolegi na głowie nieletniego, w żaden sposób jednak nie zareagował. Przeciwnie, odwrócił się i wyszedł z pomieszczenia, pozostawiając sierżanta K. samego z nieletnim. Wprawdzie skarżący nie widział całości działania P. K. (w tym miejscu wskazać należy na drastyczną scenę nagrania, na którym widać, jak sierżant K. z użyciem siły uderza butem w głowę nieletniego i po chwili jeszcze raz ją dociska), jednak już na podstawie tego, co skarżący zauważył (obuta stopa na głowie nieletniego) powinien był podjąć zdecydowane działania. Podzielić należy stanowisko organu, że skarżący powinien był próbować przerwać działania sierżanta K., a nie wychodzić z pomieszczenia.
Zachowanie skarżącego zostało szczegółowo udokumentowane. Na podstawie nagrania z miejsca interwencji odtworzone zostały poszczególne czynności obu funkcjonariuszy. Bezpodstawne są zatem zarzuty skarżącego, że organ błędnie ustalił stan faktyczny sprawy. Zarzucane skarżącemu zachowanie, polegające na braku reakcji na stosowanie przez sierżanta K. wobec nieletniego siły fizycznej jest doskonale widoczne na nagraniu z monitoringu. Sam skarżący przyznał zresztą, że widział nogę sierżanta K. na głowie nieletniego.
Słusznie podnosi organ, że skarżący nie dokonał prawidłowej oceny zachowania sierżanta K. Podnoszone przez skarżącego zarzuty, że działanie sierżanta K. było prawidłowe w okolicznościach sprawy oraz że działanie to było zgodne z zasadami stosowania środków przymusu bezpośredniego, są całkowicie nieuzasadnione. Zasady używania środków przymusu bezpośredniego określa ustawa z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej (Dz. U. z 2023 r., poz. 202), dalej jako "ustawa o środkach przymusu bezpośredniego" lub "ustawa". Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy, środków przymusu bezpośredniego używa się lub wykorzystuje się je w sposób niezbędny do osiągnięcia celów tego użycia lub wykorzystania, proporcjonalnie do stopnia zagrożenia, wybierając środek o możliwie jak najmniejszej dolegliwości.
Z twierdzeń skarżącego wynika, że opisane wyżej użycie wobec małoletniego siły fizycznej uzasadnione było autoagresją małoletniego. Miało uniemożliwić mu uderzenie głową o podłogę.
Zgodnie z art. 11 pkt 14 ustawy, przymusu bezpośredniego można użyć lub wykorzystać je w przypadku konieczności podjęcia przeciwdziałania czynnościom zmierzającym do autoagresji. Rodzaje środków przymusu bezpośredniego określone zostały w art. 12 ustawy. Wśród środków tych wymienione są kajdanki (art. 12 ust. 1 pkt 2) oraz kask zabezpieczający (art. 12 ust. 1 pkt 6).
Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności zapisu z monitoringu, w chwili, gdy sierżant K. stawiał stopę na głowie nieletniego, nieletni leżał na podłodze i miał założone kajdanki na ręce trzymane z tyłu. Na nagraniu nie widać, by małoletni wykonywał w tym czasie jakieś gwałtowne ruchy, wskazujące na potrzebę natychmiastowej reakcji funkcjonariuszy. Słusznie podkreśla organ, że użycie siły fizycznej w sposób widoczny na nagraniu było całkowicie nieuzasadnione, a w konsekwencji naruszeniem dyscypliny służbowej było zachowanie skarżącego polegające na braku reakcji na stosowanie siły fizycznej przez P. K.. Podzielić należy także stanowisko organu, że jeżeli zachodziła obawa autoagresji, mającej polegać na uderzaniu głową o podłogę, należało zastosować kask zabezpieczający. Zgodzić się należy również z organem, że kask taki powinien być zabrany na interwencję jako jeden ze środków, który można stosować prewencyjnie, zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy. Słusznie zwraca uwagę organ, że nawet jeżeli o zagrożeniu autoagresją patrol nie został dostatecznie poinformowany w chwili otrzymania zlecenia wyjazdu, jak twierdzi skarżący, funkcjonariusze powinni zażądać wsparcia, skoro nie mieli dostatecznych środków, by zapobiec autoagresji nieletniego. Z odtworzonego przebiegu zajścia wynika, że skarżący obsługiwał w czasie interwencji urządzenie wyglądające jak smartfon i przez jakiś czas rozmawiał z wicedyrektorem ośrodka, istniała zatem możliwość zwrócenia się o wsparcie, gdyby rzeczywiście taka potrzeba zachodziła.
Bezpodstawne są zawarte w skardze zarzuty naruszenia przepisów art. 4 pkt 2, art. 6 ust. 1, art. 7 ust. 1 i ust. 3, art. 11 pkt 1 i pkt 3, art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o środkach przymusu bezpośredniego. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że skarżącemu nie zarzucono przekroczenia uprawnień służbowych przez bezpodstawne użycie środków przymusu bezpośredniego, lecz naruszenie dyscypliny służbowej, polegające na niedopełnieniu obowiązków służbowych, polegające na niepodjęciu działań zmierzających do przerwania bezprawnego stosowania siły fizycznej przez funkcjonariusza P. K.. Powołane przepisy nie miały zatem zastosowania do czynu przypisanego skarżącemu. Należy jednak zauważyć, że przepisy o zasadach stosowania środków przymusu bezpośredniego powinny być skarżącemu znane i powinien on mieć świadomość bezprawnego działania sierżanta K.. Jako doświadczony i przeszkolony funkcjonariusz powinien mieć zdolność oceny sytuacji, w szczególności oceny dopuszczalności i prawidłowości zastosowania określonego środka przymusu bezpośredniego. Nie można zatem podzielić stanowiska skarżącego, że działanie P. K. było w pełni uzasadnione okolicznościami sprawy i zgodne z obowiązującymi przepisami, a w konsekwencji – jak podnosi skarżący – nie miał on obowiązku podjęcia działań, wskazywanych przez organ.
Nie sposób nie zauważyć, że skarżący mocno akcentuje prawidłowość użycia przez P. K. siły fizycznej w sposób opisany wyżej, jako niezbędnego i jedynego możliwego środka, mającego zapobiec uderzeniu przez nieletniego głową o podłogę, podczas gdy chwilę wcześniej, o godz. 22:04:03 sam w inny sposób stara się zabezpieczyć głowę nieletniego.
W ocenie sądu ustalenia co do faktu popełnienia zarzucanego skarżącemu czynu nie budzą wątpliwości. Dokonane przez organ ustalenia znajdują potwierdzenie w przeprowadzonych dowodach.
Sąd nie stwierdził uchybień w zakresie zbierania dowodów i ich oceny, ani nie dopatrzył się błędów w ustaleniach faktycznych, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie organ podjął wszystkie czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy, zebrany i oceniony został pełny materiał dowodowy i wyjaśniono wszystkie istotne okoliczności sprawy.
W świetle przedstawionych unormowań ustawy o Policji, dotyczących kwalifikacji określonych czynów jako przewinień dyscyplinarnych, zarzucany skarżącemu czyn stanowi niewątpliwie naruszenie dyscypliny służbowej, prawidłowo został zatem zakwalifikowany jako przewinienia dyscyplinarne w rozumieniu art. 132 ust. 3 pkt 4 ustawy o Policji, który stanowi, że naruszeniem dyscypliny służbowej jest niedopełnienie obowiązków służbowych albo przekroczenie uprawnień określonych w przepisach prawa. Niedopełnienie obowiązków polegało w tym konkretnym przypadku na niepodjęciu przez skarżącego działań mających na celu przerwanie bezprawnych działań innego funkcjonariusza i niepowiadomieniu o tym zdarzeniu bezpośredniego przełożonego lub dyżurnego komendy powiatowej. Prawidłowe jest więc również zakwalifikowanie czynu skarżącego jako naruszającego § 4 ust. 1 i 2 zarządzenia Nr 30 Komendanta Głównego Policji z dnia 16 grudnia 2013 r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji, które to przepisy zobowiązują Policjantów do zachowania drogi służbowej oraz niezwłocznego przekazania informacji mogących w ich ocenie świadczyć o popełnieniu przez innego policjanta lub pracownika Policji przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego.
Zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 132 ust. 3 pkt 4 ustawy o Policji oraz wskazanych w skardze przepisów art. 1 ust. 2 pkt 1, art. 133 ust. 1 i art. 135j ust. 1 pkt 2, dotyczących zadań Policji, przełożonego dyscyplinarnego i rodzajów rozstrzygnięć dyscyplinarnych w zw. z art. 134 pkt 2 ustawy o Policji, przewidującym karę nagany są zatem nieuzasadnione. Nie są również uzasadnione zarzuty naruszenia powołanego wyżej § 4 ust. 1 i 2 zarządzenia nr 30 Komendanta Głównego Policji z dnia 16 grudnia 2013 r. w sprawie funkcjonowania hierarchicznego Policji oraz § 1 pkt 5 i § 2 tego zarządzenia, dotyczących definicji drogi służbowej oraz funkcjonowania hierarchicznego Policji.
Sąd podziela także stanowisko organu, że czyn zarzucany skarżącemu popełniony został z winy umyślnej z zamiarem ewentualnym (art. 132a pkt 1 ustawy o Policji). Skarżący przewidywał możliwość popełnienia deliktu dyscyplinarnego, były mu bowiem znane zarówno przepisy dotyczące zasad stosowania środków przymusu bezpośredniego, jak i zasady postępowania w przypadku powzięcia informacji o możliwości popełnienia przez policjanta przestępstwa. Skarżący potrafił także, jako doświadczony funkcjonariusz, realnie ocenić sytuację, lecz mimo wszystko godził się na popełnienie przewinienia.
W ocenie sądu w rozpoznawanej sprawie przełożony dyscyplinarny i rzecznik dyscyplinarny zbadali oraz uwzględnili okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego, zgodnie z art. 135g ust. 1 ustawy o Policji.
Także wymierzenie skarżącemu kary dyscyplinarnej nagany było uzasadnione. Gradacja kar dyscyplinarnych, określonych w art. 134 ustawy o Policji, jest swego rodzaju stopniowaniem środków, jakie mogą być zastosowane w konkretnej sprawie. Ustawodawca nie określił wprawdzie, jakiemu przewinieniu służbowemu odpowiada każdy z nich, pozostawiając to do uznania właściwego organu, wybór każdej z kar nie może być jednak dowolny, ale uzasadniony i poparty konkretnymi argumentami, uwzględniającymi indywidualne właściwości samego obwinionego, a także indywidualny charakter przypisanego przewinienia dyscyplinarnego.
Zgodnie z art. 134a ustawy o Policji, kara nagany oznacza wytknięcie ukaranemu przez przełożonego dyscyplinarnego niewłaściwego postępowania. Jest to jedna z najniższych kar dyscyplinarnych.
Wymierzając karę dyscyplinarną organ obowiązany jest stosować przepis art. 134g ustawy, określający sposób wymierzania kary oraz art. 134h, wskazujący przesłanki zaostrzenia i złagodzenia wymiaru kary.
Zgodnie z art. 134h ust. 1, obwinionemu wymierza się karę dyscyplinarną współmierną do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego oraz stopnia zawinienia. Z kolei zgodnie z art. 134h ust. 1a, przy wymierzaniu kary dyscyplinarnej uwzględnia się okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa negatywne dla służby, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na obwinionym obowiązków, pobudki działania, zachowanie obwinionego przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu, dotychczasowy przebieg służby, opinię służbową, okres pozostawania w służbie, a także istotne w sprawie okoliczności, zarówno łagodzące, jak i obciążające.
Wymierzając skarżącemu karę dyscyplinarną nagany, organy obu instancji uwzględniły kryteria wymienione w powołanym wyżej przepisie, a mianowicie rodzaj popełnionego przewinienia dyscyplinarnego – naruszenie dyscypliny służbowej, stopień zawinienia (wina umyślna), okoliczności popełnienia czynu (popełnienie przewinienia w czasie służby), skutki, w tym następstwa dla służby (naruszenie dobrego imienia Policji, godzące w społeczne zaufanie do Policji jako formacji i służącej do ochrony bezpieczeństwa ludzi oraz utrzymania bezpieczeństwa i porządku publicznego, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na obwinionym obowiązków (nieprzestrzeganie powszechnie obowiązujących przepisów prawa w stopniu wyższym niż znikomy, zachowanie podważające zaufanie do Policji), pobudki działania, zachowanie policjanta po zaistniałym zdarzeniu, które organ ocenił jako poczucie niewinności, skarżący nie przyjmował bowiem do wiadomości faktu popełnienia deliktu dyscyplinarnego i jego negatywnych następstw oraz dotychczasowy przebieg służby skarżącego, w tym uprzednią niekaralność.
W ocenie sądu organ w pełni zrealizował wskazane wyżej dyrektywy wymiaru kary i uzasadnił zarówno okoliczności wpływające na zaostrzenie wymiaru kary, wymienione w art. 134h ust. 2, jak i brak podstaw do zastosowania okoliczności wpływających na złagodzenie wymiaru kary, określonych w art. 134h ust. 3 ustawy o Policji. Podzielić należy stanowisko organu, że skarżący sprzeniewierzył się nałożonym na niego obowiązkom, postąpił bowiem w sposób, którego nie można zaakceptować. Jego czyn naruszył dobre imię Policji. Skarżący, który ma kilkunastoletnie doświadczenie zawodowe winien być przykładem dla innych mniej doświadczonych policjantów, jak też winien być przykładem praworządnego zachowania i swoją postawą gwarantować, że jest funkcjonariuszem, który spełnia warunki zawarte w art. 25 ustawy o Policji oraz dochowuje roty ślubowania wskazanej w art. 27 ustawy o Policji.
Trafnie zwraca uwagę organ, że skarżący nie przyjmuje do wiadomości faktu popełnienia zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego. Postawa skarżącego wskazuje, że nie czuje się odpowiedzialny za swój czyn i nie w pełni rozumie jego znaczenie, podkreślając zasadność użycia siły fizycznej przez P. K. i brak podstaw do reakcji ze strony skarżącego.
Nie jest uzasadniony zarzut, że organ pominął okoliczność, że niezwłocznie po zauważeniu przez skarżącego w budynku KPP P. otarć na karku i plecach zatrzymanego, sporządził on z tego faktu notatkę służbową, którą przekazał oficerowi dyżurnemu do służbowego wykorzystania, zaś lekarz badający zatrzymanego nie stwierdził u niego żadnych obrażeń. Jak wynika z akt sprawy, sporządzona przez skarżącego notatka urzędowa, przekazana do Policyjnej Izby Dziecka w K. nie zawiera informacji o obrażeniach nieletniego (k. 148 i 149). Ponadto skarżącemu nie zarzucono spowodowania obrażeń u nieletniego w czasie interwencji, lecz niedopełnienie obowiązków służbowych. Notatka ta nie zawiera opisu bezprawnego działania sierżanta K. i nie została przekazana drogą służbową, zgodnie z wymogami zarządzenia nr 30 Komendanta Głównego Policji.
Nie jest także uzasadniony zarzut, że organ nie wziął pod uwagę, iż skarżący dotychczas nigdy nie był karany dyscyplinarnie, był natomiast wielokrotnie nagradzany przez Komendanta Powiatowego Policji w P. za dobre wyniki pracy.
Jak wynika z uzasadnienia orzeczenia organu I instancji, przełożony dyscyplinarny ocenił, że pozytywna opinia służbowa oraz staż służby skarżącego nie są w stanie zrównoważyć ciężaru gatunkowego stawianego obwinionemu zarzutu. Stanowisko to podtrzymał organ II instancji, uznając je w okolicznościach sprawy za prawidłowe. Dodać należy, że organ I instancji szczegółowo przedstawił drogę służbową skarżącego i uzyskiwane przez niego pozytywne opinie.
Zauważyć należy, że zgodnie z art. 134h ust. 3 ustawy o Policji, na złagodzenie wymiaru kary mają wpływ następujące okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego:
1) nieumyślność jego popełnienia;
2) podjęcie przez policjanta starań o zmniejszenie jego skutków;
3) brak należytego doświadczenia zawodowego lub dostatecznych umiejętności zawodowych;
4) dobrowolne poinformowanie przełożonego dyscyplinarnego o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego.
Słusznie podkreśla organ, że żadna z powyższych okoliczności w przypadku skarżącego nie zachodzi.
Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego wyjaśnić należy, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie mają zastosowania w postępowaniu dyscyplinarnym prowadzonym na podstawie przepisów ustawy o Policji.
Zgodnie z art. 135p ustawy o Policji, w zakresie nieuregulowanym w niniejszej ustawie do postępowania dyscyplinarnego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego dotyczące porządku czynności procesowych, z wyjątkiem art. 117 i art. 117a, wezwań, terminów, doręczeń i świadków, z wyłączeniem możliwości nakładania kar porządkowych oraz konfrontacji, okazania, oględzin i eksperymentu procesowego. W postępowaniu dyscyplinarnym do świadków nie stosuje się przepisu art. 184 Kodeksu postępowania karnego.
Posiłkowe stosowanie dotyczy zatem Kodeksu postępowania karnego, a nie Kodeksu postępowania administracyjnego, jak zarzuca skarżący.
Podsumowując stwierdzić należy, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest prawidłowe, a zarzuty skargi są nieuzasadnione i nie dają podstaw do uchylenia zaskarżonego orzeczenia.
Z tych wszystkich względów, stwierdzając brak podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259).