III SA/Lu 62/23

III SA/Lu 62/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-05-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Anna Strzelec
Ewa Ibrom /przewodniczący sprawozdawca/
Iwona Tchórzewska
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1634
art. 184 ust. 1, art. 207 ust. 1, ust. 8, ust. 9
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 320 art. 2 pkt 36
Rozporządzenie  Parlamentu Europejskiego i Rady NR 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące  Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego  na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące  Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu  Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Anna Strzelec, Sędzia WSA Iwona Tchórzewska, , po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. C.-J. na decyzję Zarządu Województwa Lubelskiego z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu środków europejskich stanowiących dofinansowanie udzielone na realizację projektu oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2022 r., nr [...] Zarząd Województwa Lubelskiego - Instytucja Zarządzająca Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Lubelskiego na lata 2014-2020 (dalej jako "instytucja zarządzająca", "organ" lub w skrócie "IZ RPO") utrzymał w mocy własną decyzję z [...] maja 2022 r., nr [...], którą na podstawie art. 207 ust. 1 pkt 2 i ust. 9 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1634 z późn. zm.), dalej jako "u.f.p.", oraz art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (Dz. U. z 2020 r., poz. 818 z późn. zm.), zobowiązał K. C. (dalej jako "beneficjentka" lub "skarżąca") do zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich w łącznej kwocie 26 447,80 zł z odsetkami.
Na powyższą kwotę składa się:
- płatność ze środków europejskich w kwocie 25 156,45 zł,
- dotacja celowa z budżetu krajowego w kwocie 1 291,35 zł.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
K. C., prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą K. C. [...], na podstawie umowy o dofinansowanie nr [...] z 21 maja 2019 r. (dalej jako "umowa o dofinansowanie") realizowała w ramach Działania 12.4: Kształcenie zawodowe projekt "Inwestycja w kwalifikacje". Celem głównym projektu było nabycie kwalifikacji AU.28 Realizacja projektów multimedialnych lub EE.09 Programowanie, tworzenie i administrowanie stronami internetowymi i bazami danych przez min. 75% ze 105 os. dorosłych, z terenu województwa lubelskiego, należących do grupy docelowej, do 31 marca 2021 r., poprzez uczestnictwo w kwalifikacyjnym kursie zawodowym oraz egzaminie potwierdzającym kwalifikacje.
Na podstawie umowy o dofinansowanie Zarząd Województwa Lubelskiego przyznał skarżącej na realizację projektu dofinansowanie w łącznej kwocie nieprzekraczającej 763 955,50 zł, na którą składała się płatność ze środków europejskich w wysokości 726 654,37 zł i dotacja celowa z budżetu krajowego w kwocie 37 301,13 zł, zaś całkowita wartość projektu wynosiła 854 887,50 zł. Beneficjentka zobowiązała się do wniesienia wkładu własnego w kwocie 90 932,00 zł, co stanowiło 10,64% wydatków kwalifikowalnych projektu.
W trakcie realizacji projektu stwierdzona została nieprawidłowość polegająca na tym, że beneficjentka nie wniosła wkładu własnego ze środków prywatnych. Wydatek dotyczący wynajmu pracowni komputerowej, który miał zostać poniesiony jako wkład własny w projekcie, został poniesiony z rachunku bankowego projektu.
Instytucja zarządzająca na podstawie art. 207 ust. 8 pkt 1 w związku z ust. 1 ustawy o finansach publicznych wezwała beneficjentkę do zwrotu środków w łącznej kwocie 26 447,80 zł w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania do zwrotu środków uznanych za nieprawidłowość.
W związku z brakiem zwrotu środków organ pismem z 18 marca 2022 r. poinformował beneficjentkę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów realizowanych z udziałem środków europejskich.
Decyzją z [...] maja 2022 r. instytucja zarządzająca zobowiązała beneficjentkę do zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich, wykorzystanych z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, w łącznej kwocie 26 447,80 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków do dnia zapłaty.
Skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Instytucja zarządzająca decyzją z [...] listopada 2022 r. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ ustalił na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że skarżąca zadeklarowała wniesienie wkładu własnego w wysokości 10,64% wydatków kwalifikowalnych - 90 932,00 zł w ramach następujących pozycji szczegółowego budżetu projektu:
- Poz. 2 - Wynajem pracowni komputerowej (2 grupy x 375h + 2 grupy x 455 godzin = 1660 godzin) Kategoria kosztów: wydatki na szkolenia i inne formy wsparcia - wynajem sali, w tym wkład własny;
- Poz. 11 - Wynajem pracowni komputerowej (3 grupy x 450h = 1350h) Kategoria kosztów: wydatki na szkolenia i inne formy wsparcia - wynajem sali, w tym wkład własny.
Organ wskazał, że w trakcie prowadzonej weryfikacji wniosku o płatność beneficjentka nie przesłała dokumentów potwierdzających zapłacenie kosztu wynajmu pracowni komputerowej z wkładu własnego. Powyższe zostało potwierdzone przesłanych do beneficjentki pismach z 28 czerwca 2021 r. oraz z 5 sierpnia 2021 r. wskazujących na brak dokumentów (wyciągu bankowego/historii operacji) potwierdzających zasilenie konta projektowego środkami własnymi beneficjentki. Z przesłanych do analizy dokumentów, tj. wyciągu z 30 września 2020 r. z wyodrębnionego rachunku bankowego wynikało, że koszt Faktur Vat nr FV [...] oraz nr FV [...] został w całości zapłacony z konta projektu, co oznacza, że wydatek wynajem pracowni komputerowej został zapłacony z przekazanych transz dofinansowania, czyli w sposób niezgodny z zatwierdzonym wnioskiem o dofinansowanie. Skarżąca nie przedłożyła dokumentu finansowego potwierdzającego dokonanie tej operacji.
Mając powyższe na względzie organ stwierdził, że skarżąca poprzez brak wniesienia wkładu własnego ze środków prywatnych na kwotę wynikającą z wyżej wymienionych faktur naruszyła postanowienie § 3 ust. 5, § 4 ust. 1 i 2 umowy o dofinansowanie oraz pkt 3 lit. c, lit. e, lit. h oraz lit k Podrozdziału 6.2 Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020 (dalej w skrócie jako "Wytyczne kwalifikowalności", w wersji z 22 sierpnia 2019 r.) oraz Podrozdziału 4.1. "Wkład własny" pkt 1 Regulaminu konkursu.
Organ odwoławczy podkreślił, iż środki finansowe wydatkowane w ramach projektów unijnych zgodnie z przepisami ustawy o finansach publicznych są środkami publicznymi, którym - gdy chodzi o ich udzielanie, przekazywanie i rozliczanie - towarzyszy szczególnego rodzaju reżim prawny. Okoliczności ich przekazania beneficjentowi na podstawie umowy o dofinansowanie nie powodują, że tracą one swój publiczny charakter i nie podlegają żadnej kontroli związanej z prawidłowością ich wydatkowania
Instytucja zarządzająca podniosła, że działanie skarżącej należy traktować jako przypadek naruszenia procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p. Powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych, organ wyjaśnił, że pojęcie "inne procedury obowiązujące", o których mowa w art. 184 ust. 1 u.f.p., obejmuje również naruszenie postanowień umowy o dofinansowanie.
Organ podkreślił, że samo wypłacenie beneficjentowi środków publicznych na podstawie umowy o dofinansowanie projektu nie decyduje o tym, że strona uzyskaną płatność utrzyma. Warunkiem koniecznym i niezbędnym utrzymania przez beneficjenta udzielonego mu wsparcia jest przestrzeganie przez niego warunków, którymi wsparcie finansowe ze źródeł publicznych zostało obwarowane.
Postępowanie beneficjentki w sprawie niniejszej organ zakwalifikował również jako nieprawidłowość w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz. Urz. UE Seria L z 20 grudnia 2013 r. Nr 347, str. 320 z późn. zm.). Instytucja zarządzająca podkreśliła, że z powołanego przepisu rozporządzenia nr 1303/2013 wynika, że dla powstania nieprawidłowości wystarczającym jest, aby dane działanie lub zaniechanie prowadziło do możliwości powstania szkody. Faktyczne wystąpienie uszczerbku finansowego nie jest przesłanką konieczną dla zakwalifikowania danego zachowania jako nieprawidłowości. W rozpoznawanej sprawie skarżąca doprowadziła budżet UE do realnej szkody, ponieważ sfinansowała wydatki w ramach wkładu własnego ze środków dofinansowania.
Organ przedstawił szczegółowe wyliczenia odnoszące się do wydatków i za niekwalifikowalne uznał wydatki przedstawione do rozliczenia we wniosku o płatność nr [...] w wysokości 26 447,80 zł.
Odnosząc się argumentów skarżącej, że wniosła wkład własny w wysokości aż 70 080,00 zł, co stanowiło 9,31% wykazanych do rozliczenia wydatków kwalifikowalnych, organ wskazał, że przedmiotem postępowania nie jest kwestia niewniesienia wkładu własnego przez stronę, a sfinansowania wydatku, który miał być pokryty wkładem własnym, ze środków dofinansowania, co jest niezgodne z założeniami wynikającymi z budżetu projektu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie K. C. zaskarżyła w całości decyzję Zarządu Województwa Lubelskiego z [...] listopada 2022 r.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
- naruszenie art. 207 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 9 w zw. z art. 184 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i błędne uznanie, że beneficjent wykorzystał środki przyznane w ramach dofinansowania z naruszeniem procedur, a w konsekwencji nałożenie na skarżącą obowiązku zwrotu uzyskanego dofinansowania;
- naruszenie art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013, poprzez jego niezastosowanie, i poprzestanie na wyłącznym ustaleniu, że doszło do wydatkowania przez skarżącą środków z naruszeniem procedur, podczas gdy nie każda nieprawidłowość powoduje konieczność dochodzenia zwrotu dofinansowania;
- naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy - art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postepowania administracyjnego, poprzez nieuwzględnienie przez organ całokształtu okoliczności mogących mieć wpływ na treść zaskarżonej decyzji, zaniechanie dokonania wszechstronnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz dokonanie dowolnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy sprowadzających się do błędnego pominięcia faktu, że sfinansowanie wydatku ze środków dofinansowania, nastąpiło na skutek omyłki, co nie zmieniło faktu, iż cel projektu został osiągnięty.
Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji i umorzenie postępowania oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest nieuzasadniona.
Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Zarządu Województwa Lubelskiego zobowiązująca skarżącą do zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich, wykorzystanych z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, w łącznej kwocie 26 447,80 zł z odsetkami.
Istota sporu sprowadza się do oceny, czy skarżąca naruszyła postanowienia umowy o dofinansowanie oraz postanowienia Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków i czy wobec tego była zobowiązana do zwrotu środków przekazanych jej na realizację projektu, jako wykorzystanych z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 ust. 1 ustawy o finansach publicznych.
Wyjaśnienia na wstępie wymaga, że podstawy prawne realizacji programów operacyjnych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego wynikają zarówno z przepisów prawa Unii Europejskiej, jak i prawa krajowego państw członkowskich. Ogólne zasady dotyczące funduszy strukturalnych zostały określone w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 ustanawiającym wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającym przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającym rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz. Urz. UE Seria L z 20 grudnia 2013 r., Nr 347,str. 320 z późn. zm.), dalej jako "rozporządzenie nr 1303/2013".
Zgodnie z art. 143 ust. 1 rozporządzenia nr 1303/2013, odpowiedzialność za badanie nieprawidłowości, dokonywanie wymaganych korekt finansowych oraz odzyskiwanie kwot spoczywa w pierwszej kolejności na państwach członkowskich. W przypadku nieprawidłowości systemowej państwo członkowskie rozszerza zakres swego dochodzenia w celu objęcia nim wszystkich operacji, których nieprawidłowości te mogą dotyczyć.
Użyte w powołanym wyżej przepisie pojęcie "nieprawidłowości" zostało zdefiniowane w art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013 i oznacza każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem.
W konsekwencji wykrycie naruszenia, czy to prawa unijnego czy też prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego i uznanie go za nieprawidłowość w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013 – rodzi obowiązek odzyskania przez państwo członkowskie kwot wydatkowanych nieprawidłowo.
W krajowym porządku prawnym aktem, który określa zasady realizacji programów jest ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (Dz. U. z 2020 r. poz. 818 z późn. zm.), dalej jako "ustawa wdrożeniowa". Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy wdrożeniowej, instytucją zarządzającą w przypadku regionalnego programu operacyjnego jest zarząd województwa. Zgodnie z art. 9 ust. 2 pkt 9 lit. a ustawy wdrożeniowej do zadań instytucji zarządzającej należy odzyskiwanie kwot podlegających zwrotowi, w szczególności kwot związanych z nałożeniem korekt finansowych, na zasadach określonych w ustawie o finansach publicznych albo w umowie o dofinansowanie projektu, albo w decyzji o dofinansowaniu projektu, w tym wydawanie decyzji o zwrocie środków przeznaczonych na realizację programów, projektów lub zadań oraz decyzji o zapłacie odsetek, o których mowa w przepisach o finansach publicznych.
Przepis 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1634 z późn. zm.) stanowi, że środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy, jeżeli są: wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem; wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184; pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości. W myśl art. 184 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu.
Zgodnie z art. 207 ust. 8 ustawy o finansach publicznych, w przypadku stwierdzenia okoliczności, o których mowa w ust. 1, instytucja określona odpowiednio w ust. 9, 11 i 11a lub instytucja, która podpisała z beneficjentem umowę o dofinansowanie, wzywa do zwrotu środków (pkt 1) lub do wyrażenia zgody na pomniejszenie kolejnych płatności (pkt 2), w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Po bezskutecznym upływie terminu, o którym mowa w ust. 8, organ pełniący funkcję instytucji zarządzającej wydaje decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki (ust. 9).
Naruszenie procedur, o których mowa w przepisie art. 184 ust. 1 u.f.p. należy rozumieć szeroko, poprzez naruszenie zarówno przepisów prawa powszechnie obowiązującego oraz obowiązujących bezpośrednio przepisów prawa Unii Europejskiej (w tym rozporządzenia nr 1303/2013), postanowień Regulaminu konkursu, postanowień Umowy o dofinansowanie i Wytycznych, będących dokumentami regulującymi procedury wydatkowania środków europejskich. Za równoznaczne z naruszeniem tych innych procedur uznać z kolei trzeba także przede wszystkim naruszenie postanowień umowy o dofinansowanie. Interpretacja pojęcia "inne procedury obowiązujące przy wykorzystaniu środków" musi bowiem uwzględniać zarówno potoczne rozumienie wyrazu "procedura", jak i sposób uregulowania w prawie krajowym wdrażania programów operacyjnych. Słowem zaś "procedura" określa się zazwyczaj normowany przepisami lub zwyczajami sposób prowadzenia lub załatwienia określonej sprawy. Wobec tego "inne procedury obowiązujące przy wykorzystaniu środków", o których mowa w art. 184 u.f.p., oznaczać będą także reguły postępowania obowiązujące przy wykorzystywaniu środków pomocowych. Zaznaczyć przy tym należy, że w prawie krajowym systemy realizacji programów operacyjnych krajowych i regionalnych tworzone są przede wszystkim aktami nie mającymi waloru przepisów prawa powszechnie obowiązującego. Projekty są realizowane przez beneficjentów na podstawie umowy o dofinansowanie, która stanowi podstawowe źródło uprawnień i obowiązków jej stron, w tym beneficjenta dofinasowania. Wzór umowy o dofinansowanie jest elementem systemu realizacji programu operacyjnego, a zarazem częścią dokumentacji konkursowej. Potencjalny beneficjent ma tym samym możliwość zapoznania się z warunkami umowy, w tym z zasadami obowiązującymi przy wykorzystaniu dofinansowania i swobodnego podjęcia decyzji o nawiązaniu stosunku prawnego na zasadach określonych w umowie. Umowa o dofinansowanie zgodnie z przyjętym przez właściwą instytucję wzorem, reguluje natomiast również procedurę realizacji projektu. Procedura ta mieści się w pojęciu określonym w art. 184 u.f.p., gdyż nadanie mu innego znaczenia prowadziłoby do sytuacji, w której odzyskiwanie kwot dofinansowania na podstawie art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. byłoby wyłączone w przypadku naruszenia procedury realizacji projektu, w tym braku jego zrealizowania zgodnie z założeniami umowy.
Analiza akt rozpoznawanej sprawy prowadzi do wniosku, że w pełni prawidłowe są ustalenia faktyczne i stanowisko organu odwoławczego co do tego, że spełniona została przesłanka zwrotu przez skarżącą środków europejskich określona w art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. (wykorzystanie środków z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p.), ponieważ beneficjent naruszył § 3 ust. 5, § 4 ust. 1 i ust. 2 umowy o dofinansowanie oraz pkt 3 lit. c, lit. e, lit. h, lit. k Podrodziału 6.2. Wytycznych w zakresie kwalifikowalności oraz Podrozdziału 4.1. "Wkład własny" pkt 1 Regulaminu konkursu.
Jak już wyżej wskazano, skarżąca realizowała projekt: "Inwestycja w kwalifikacje". Umowa zawarta została ramach Działania 12.4: Kształcenie zawodowe.
Zgodnie z § 3 ust. 1 umowy o dofinansowanie, Instytucja Zarządzająca przyznała skarżącej na realizację projektu dofinansowanie w łącznej kwocie nieprzekraczającej 763 955,50 zł, na którą składała się płatność ze środków europejskich w wysokości 726 654,37 zł i dotacja celowa z budżetu krajowego w kwocie 37 301,13 zł. Całkowita wartość projektu wynosiła 854 887,50 zł (§ 3 ust. 2 umowy o dofinansowanie). Według § 3 ust. 5 umowy o dofinansowanie, beneficjentka zobowiązała się do wniesienia wkładu własnego w kwocie 90 932,00 zł, co stanowiło 10,64 % wydatków kwalifikowanych projektu (vide k. 68 - 69 akt adm.).
Zgodnie z § 4 ust. 1 umowy o dofinansowanie, beneficjentka zobowiązała się do realizacji projektu na podstawie aktualnego wniosku o dofinansowanie. W myśl § 4 ust. 2 umowy, wniosek o dofinansowanie stanowi integralną część umowy o dofinansowanie (k. 66 akt adm.). Z § 4 ust. 7 pkt 1 umowy wynika zaś, że beneficjent przy realizacji umowy zobowiązuje się do stosowania aktualnie obowiązujących treści m. in. Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków oraz wyraża zgodę na postępowanie wobec niego zgodnie z warunkami i zasadami określonymi w tych Wytycznych (por. k. 66).
W rozpoznawanej sprawie do oceny kwalifikowalności wydatków miały zastosowanie Wytyczne kwalifikowalności w wersji z 22 sierpnia 2019 r.
Ocena kwalifikowalności wydatku, według pkt 1 Podrozdziału 6.2 Ocena kwalifikowalności Wytycznych kwalifikowalności, polega na analizie zgodności jego poniesienia z obowiązującymi przepisami prawa unijnego i prawa krajowego, decyzją w sprawie zatwierdzenia wkładu finansowego na rzecz dużego projektu, umową o dofinansowanie projektu i Wytycznymi oraz innymi dokumentami, do których stosowania Beneficjent zobowiązał się w umowie o dofinansowanie projektu.
Z pkt 2 Podrozdziału 6.2 wynika, że ocena kwalifikowalności poniesionego wydatku dokonywana jest przede wszystkim w trakcie realizacji projektu poprzez weryfikację wniosków o płatność oraz w trakcie kontroli projektu, w szczególności kontroli w miejscu realizacji projektu lub siedzibie beneficjenta. Punktem wyjścia dla weryfikacji kwalifikowalności wydatków na etapie realizacji projektu jest zatwierdzony wniosek o dofinansowanie projektu. Na etapie oceny wniosku o dofinansowanie projektu dokonywana jest ocena kwalifikowalności planowanych wydatków. Przyjęcie danego projektu do realizacji i podpisanie z beneficjentem umowy o dofinansowanie projektu nie oznacza, że wszystkie wydatki, które beneficjent przedstawi we wniosku o płatność w trakcie realizacji projektu, zostaną poświadczone, zrefundowane lub rozliczone (w przypadku systemu zaliczkowego). Ocena kwalifikowalności poniesionych wydatków jest prowadzona także po zakończeniu realizacji projektu w zakresie obowiązków nałożonych na beneficjenta umową o dofinansowanie projektu oraz wynikających z przepisów prawa.
Zgodnie z pkt 3 Podrozdziałem 6.2 Wytycznych, wydatkiem kwalifikowalnym jest wydatek spełniający łącznie następujące warunki:
a) został faktycznie poniesiony w okresie wskazanym w umowie o dofinansowanie projektu, z zachowaniem warunków określonych w Podrozdziale 6.1,
b) jest zgodny z obowiązującymi przepisami prawa unijnego oraz prawa krajowego, w tym przepisami regulującymi udzielanie pomocy publicznej, jeśli mają zastosowanie,
c) jest zgodny z PO i SZOOP.
d) został uwzględniony w budżecie projektu współfinansowanego ze środków EFS, z zastrzeżeniem pkt 10 i 11 Podrozdziału 8.3, a w przypadku projektów współfinansowanych ze środków FS i EFRR - w zakresie rzeczowym projektu zawartym we wniosku o dofinansowanie projektu,
e) został poniesiony zgodnie z postanowieniami umowy o dofinansowanie projektu,
f) jest niezbędny do realizacji celów projektu i został poniesiony w związku z realizacją projektu,
g) został dokonany w sposób przejrzysty, racjonalny i efektywny, z zachowaniem zasad uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów,
h) został należycie udokumentowany, zgodnie z wymogami w tym zakresie określonymi w Wytycznych. Wytycznych PT, o których mowa w Rozdziale 4 pkt 2. lub ze szczegółowymi zasadami określonymi przez IZ RPO,
i) został wykazany we wniosku o płatność zgodnie z Wytycznymi w zakresie warunków gromadzenia i przekazywania danych w postaci elektronicznej,
j) dotyczy towarów dostarczonych lub usług wykonanych lub robót zrealizowanych, w tym zaliczek dla wykonawców, z zastrzeżeniem pkt 4 Podrozdziału 6.4,
k) jest zgodny z innymi warunkami uznania go za wydatek kwalifikowalny określonymi w Wytycznych, Wytycznych PT. o których mowa w Rozdziale 4 pkt 2, lub określonymi przez IZ PO w SZOOP, regulaminie konkursu lub dokumentacji dotyczącej projektów zgłaszanych w trybie pozakonkursowym.
Według pkt 1 Podrozdziału 4.1 "Wkład własny" Regulaminu konkursu (stanowiącego załącznik do uchwały Nr CCLXIX/5253/2018 Zarządu Województwa Lubelskiego z dnia 24 kwietnia 2018 r. z późn. zm.), w ramach przedmiotowego konkursu wnioskodawca jest zobligowany do wniesienia wkładu własnego:
- w przypadku projektów nieobjętych pomocą publiczną w wysokości minimum 10% wydatków kwalifikowalnych;
- w przypadku projektów objętych pomocą publiczną: zgodnie z programem pomocowym pomocy publicznej;
- w przypadku projektów objętych pomocą de minimis w wysokości minimum 10% wydatków kwalifikowalnych; n
- w przypadku państwowych jednostek budżetowych w wysokości minimum 15% wydatków kwalifikowalnych.
Wkład własny to środki finansowe lub wkład niepieniężny zabezpieczone przez beneficjenta, które zostaną przeznaczone na pokrycie wydatków kwalifikowalnych i nie zostaną beneficjentowi przekazane w formie dofinansowania (różnica miedzy kwotą wydatków kwalifikowalnych a kwotą dofinansowania przekazaną beneficjentowi zgodnie ze stopą dofinansowania dla projektu).
Jak wskazano wyżej, skarżąca zobowiązała się do wniesienia wkładu własnego w kwocie 90 932,00 zł, co stanowiło 10,64 % wydatków kwalifikowanych projektu (§ 3 ust. 5 umowy o dofinansowanie). We wniosku o dofinansowanie beneficjentka przewidziała wniesienie wkładu własnego do projektu w formie udostępnienia sal (k. 9 akt admin.). Beneficjentka zadeklarowaa, że wartość wkładu poświadczać będzie dokument o wartości dowodowej równoważnej fakturom. Stawki przyjęte dla pozycji budżetowej związanych z wynajmem sal są stawkami rynkowymi. W projekcie nie przewiduje się pobierania opłat od uczestników.
W sekcji VI. "Szczegółowy budżet projektu wniosku o dofinansowanie" beneficjentka zadeklarowała wniesienie wkładu własnego w ramach następujących pozycji szczegółowego budżetu projektu:
- Poz. 2 - Wynajem pracowni komputerowej (2 grupy x 375h + 2 grupy x 455 godzin = 1660 godzin) Kategoria kosztów: wydatki na szkolenia i inne formy wsparcia - wynajem sali, w tym wkład własny (k. 13 akt admin.);
- Poz. 11 - Wynajem pracowni komputerowej (3 grupy x 450h = 1350h) Kategoria kosztów: wydatki na szkolenia i inne formy wsparcia - wynajem sali, w tym wkład własny (k. 11 akt adm.). Podobne zapisy znajdują się w zaktualizowanym wniosku o dofinansowanie złożonym przez beneficjenta do IZ RPO WL w dniu 22 grudnia 2020 r. (k. 82 – 86 akt adm.).
Prawidłowe są ustalenia organu, że skarżąca wydatki dotyczące wynajmu pracowni komputerowej, które w świetle dokumentacji konkursowej stanowiły wkład własny, pokryła nie ze środków prywatnych, a z konta projektu, wskazanego w § 8 ust. 5 umowy o dofinansowanie (k. 63 akt adm.). Ze zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że faktury o numerach [...] oraz [...] zostały w całości zapłacone z konta projektu. Powyższe potwierdza historia operacji na koncie projektu z 30 września 2020 r.(k. 195 akt adm.). Instytucja zarządzająca wielokrotnie wzywała skarżącą do złożenia dokumentów finansowych (wyciągu z rachunku bankowego lub historii operacji), które potwierdzałyby zasilenie konta projektu środkami beneficjenta, co wskazywałoby, że zostały poniesione jako wkład własny w projekcie. Skarżąca takich dokumentów nie przedłożyła. W tych okolicznościach słusznie stwierdził organ, że wydatki dotyczące wynajmu pracowni komputerowej są niekwalifikowalne, ponieważ zostały poniesione ze środków dofinansowania.
Z akt sprawy wynika, że instytucja zarządzająca uznała za niekwalifikowalne wydatki wykazane do rozliczenia we wniosku o płatność nr [...] (k. 425 akt adm.) w łącznej kwocie 26 447,80 zł. Organ przedstawił szczegółowe wyliczenie, wskazując, że na powyższą kwotę składała się kwota 21 158,24 zł, która miała być poniesiona w ramach wkładu własnego (pozycja 3 w wysokości 16 320,00 zł - dokument z dnia 14 lipca 2020 r. numer FV [...]; pozycja 7 w wysokości 4 800,00 zł i pozycja 15 wysokości 38,24 zł - dokument z dnia 15 czerwca 2020 r. nr FV [...]) dotycząca wynajmu pracowni komputerowej oraz kwota 5 289,56 zł poniesiona z dofinansowania, która dotyczy kosztów pośrednich w związku z uznaniem za niekwalifikowalne wydatków z kosztów bezpośrednich, w stosunku do których zostały one naliczone (k. 526 akt adm.). Konsekwencją uznania wydatków za niekwalifikowalne był obowiązek zwrotu tych środków przez beneficjenta. Następstwem zaś niedokonania w wyznaczanym terminie zwrotu środków, wezwanie beneficjenta do ich zwrotu wraz z odsetkami.
Stwierdzone i omówione powyżej nieprawidłowe działanie skarżącej stanowiło naruszenie § 3 ust. 5, § 4 ust. 1 i ust. 2 umowy o dofinansowanie oraz pkt 3 lit. c, lit. e, lit. h, lit. k Podrozdziału 6.2. Wytycznych w zakresie kwalifikowalności oraz Podrozdziału 4.1. "Wkład własny" pkt 1 Regulaminu konkursu i została spełniona przesłanka zwrotu przez skarżącą środków europejskich określona w art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p., czyli wykorzystanie środków z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p.
Skarżąca w skardze podniosła, że omyłkowo dokonała zapłaty kosztów wykazanych w ramach wkładu własnego z konta projektu. Podkreśliła, że wniosła wkład własny w wysokości aż 70 080,00 zł co stanowiło 9,31% wykazanych do rozliczenia wydatków kwalifikowalnych, podczas gdy umowa o dofinansowanie przewidywała 10,64%. Nie sposób przyjąć zdaniem skarżącej, że omyłkowa zapłata spornej kwoty z konta projektu i ubytek w wysokości zaledwie 1,33%, wpłynęła na możliwość chociażby potencjalnej szkody dla budżetu ogólnego Unii Europejskiej, skoro beneficjent zrealizował cel projektu.
Argumentacja skarżącej w tym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie.
Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu jeszcze raz podkreślić należy, że przez "nieprawidłowość", o której mowa z art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013, należy rozumieć jakiekolwiek naruszenie przepisu prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego, które powoduje lub mogłoby spowodować szkodę w budżecie ogólnym Unii Europejskiej w drodze finansowania nieuzasadnionego wydatku z budżetu ogólnego. Do uznania, że wystąpiła nieprawidłowość nie jest konieczne faktyczne wystąpienie uszczerbku finansowego w budżecie Unii, a wystarczy sama możliwość jego wystąpienia. Szkoda powstaje niejako automatycznie, gdy beneficjent otrzymujący dofinansowanie realizuje projekt niezgodnie z prawem, a przy tym do powstania szkody w budżecie UE nie jest wymagane powstanie faktycznego uszczerbku majątkowego - wystarczy sama możliwość jego wystąpienia (vide wyrok WSA w Łodzi z 8 stycznia 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 937/15). Przy ocenie nieprawidłowości szkoda nie musi być konkretną stratą finansową. Wystarczy samo tylko wykazanie, że określone nieprawidłowości, powstałe wskutek zachowania się beneficjenta, mogły jedynie (choć wcale nie musiały) narazić ogólny budżet UE na uszczerbek, nawet bliżej niewykazany ("potencjalny") (vide wyrok WSA w Kielcach z 29 sierpnia 2019 r., sygn. akt I SA/Ke 249/19).
Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że niewykonanie postanowień umowy o dofinansowanie może być oceniane w kategoriach wyrządzenia szkody w budżecie Unii Europejskiej. Tym samym przyjęta przez skarżącą wykładnia art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. i sformułowane na tej podstawie stanowisko co do braku podstaw do wydania decyzji o zwrocie kwoty dofinansowania wraz z odsetkami, nie zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie sądu organ ustalił stan faktyczny sprawy prawidłowo, uwzględniając wszystkie przeprowadzone w sprawie dowody. Zarzuty naruszenia przepisów postepowania są więc nieuzasadnione. Organ wskazał w uzasadnieniu decyzji, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., dowody, na których się oparł i ocenił je, przyjmując za podstawę ustaleń faktycznych. Uzasadnienie prawne decyzji zawiera szczegółowe wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Skarżąca nie kwestionowała ani sposobu wyliczenia kwoty zwrotu ani odsetek, a sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania zaskarżonej decyzji w tym względzie.
Podsumowując, w ocenie sądu, zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Każdy beneficjent otrzymujący dofinansowanie na realizacje projektów w ramach konkursów z dofinansowaniem unijnym zobowiązuje się do realizacji celów wskazanych przez niego w projekcie i postępowania zgodnie z przepisami prawa.
Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259).
Sprawa niniejsza rozpoznana została w postępowaniu uproszczonym na podstawie przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W odpowiedzi na skargę, organ zgłosił wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżąca nie złożyła w terminie czternastu dni wniosku o przeprowadzenie rozprawy.