III SA/Lu 602/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w LublinieLublin2023-02-09
NSAAdministracyjneWysokawsa
dostęp do aktkodeks postępowania administracyjnegoprawo do informacjikopie aktsamorządowe kolegium odwoławczesądownictwo administracyjneuchwała NSAprawo jazdyegzamin państwowy

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienie odmawiające przesłania kopii akt sprawy, uznając prawo strony do uzyskania takich kopii od organu.

Skarżąca organizacja zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o przesłanie kopii akt postępowania dotyczącego unieważnienia egzaminu na prawo jazdy. Organ odmówił, powołując się na brak podstaw prawnych i możliwości techniczno-organizacyjne. WSA w Lublinie uchylił postanowienie, opierając się na uchwale NSA I OPS 1/18, która szeroko interpretuje prawo strony do dostępu do akt, w tym możliwość uzyskania kopii od organu.

Sprawa dotyczyła skargi M. z siedzibą w Ł. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie, które odmówiło przesłania kopii akt postępowania dotyczącego unieważnienia egzaminu na prawo jazdy. Organ administracji argumentował, że prawo do wglądu w akta i sporządzania z nich kopii przysługuje stronie, ale nie nakłada na organ obowiązku kserowania lub skanowania dokumentów i przesyłania ich. Podkreślono, że czynności te wymagają obecności strony w siedzibie organu i mogą stanowić nadmierną uciążliwość. WSA w Lublinie, powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2018 r. (sygn. akt I OPS 1/18), uznał, że prawo strony do dostępu do akt należy interpretować szeroko. Uchwała ta stanowi, że w ramach udostępniania akt mieści się sporządzenie przez organ, na wniosek strony, kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach, jeśli pozwala na to jego sytuacja techniczna i organizacyjna. Sąd podkreślił, że odmowa wydania kopii może nastąpić jedynie w uzasadnionych przypadkach, np. gdy organ wykaże konkretne utrudnienia lub gdy strona nadużywa prawa. W tej konkretnej sprawie sąd uznał, że organ nie wykazał wystarczająco, dlaczego nie mógł wykonać żądanych kopii, zwłaszcza że wniosek dotyczył głównie akt zgromadzonych przez sam organ odwoławczy. Dodatkowo, sąd wziął pod uwagę znaczną odległość między siedzibą skarżącej a organem, co utrudniałoby osobiste zapoznanie się z aktami. W konsekwencji, WSA uchylił zaskarżone postanowienie i zasądził koszty postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, organ ma obowiązek sporządzenia kopii akt sprawy na wniosek strony, jeśli pozwala na to jego sytuacja techniczna i organizacyjna, zgodnie z szeroką interpretacją art. 73 § 1 k.p.a. dokonaną przez NSA.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na uchwale NSA I OPS 1/18, która interpretuje art. 73 § 1 k.p.a. szeroko, uznając, że prawo dostępu do akt obejmuje możliwość uzyskania kopii od organu. Odmowa jest możliwa tylko w uzasadnionych przypadkach, a organ musi wykazać konkretne trudności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

k.p.a. art. 73 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Prawo strony do wglądu w akta, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów należy interpretować szeroko, obejmując możliwość uzyskania kopii od organu.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uchylenia zaskarżonego postanowienia z powodu naruszenia przepisów postępowania.

Pomocnicze

k.p.a. art. 73 § § 1a

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Czynności wglądu w akta są dokonywane w lokalu organu w obecności pracownika.

k.p.a. art. 73 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony.

k.p.a. art. 74 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Odmowa udostępnienia akt następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzeczenia o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzeczenia o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 269

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd jest związany poglądem przedstawionym w uchwale NSA.

k.p.a. art. 10 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada czynnego udziału stron w postępowaniu.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej.

k.p.a. art. 8

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej.

k.p.a. art. 12

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada szybkości i prostoty postępowania.

k.p.a. art. 262 § § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Koszty postępowania poniesione na żądanie strony.

k.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi dotyczące uzasadnienia postanowienia.

p.p.s.a. art. 119 § pkt 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Szeroka interpretacja prawa strony do dostępu do akt, obejmująca prawo do uzyskania kopii od organu (uchwała NSA I OPS 1/18). Organ nie wykazał konkretnych, obiektywnych przeszkód techniczno-organizacyjnych uniemożliwiających wykonanie kopii. Odległość siedziby skarżącej od organu jako utrudnienie w osobistym zapoznaniu się z aktami.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organu o braku podstaw prawnych do żądania przez stronę sporządzenia przez organ kopii akt. Twierdzenie organu o nadmiernej uciążliwości i braku możliwości techniczno-organizacyjnych.

Godne uwagi sformułowania

Prawo wglądu w akta sprawy stanowi istotny przejaw zasady jawności postępowania, zapewnia stronom czynny udział w postępowaniu administracyjnym, a przez to prawo do obrony. Dostęp natomiast do akt bez możliwości utrwalenia ich treści nie tworzy gwarancji obrony zgodnej z art. 51 ust. 3 Konstytucji RP ani uszczegóławiającymi ją elementami, wynikającymi z zasad prawa administracyjnego. Stanowisko organu należy uznać zatem za dowolne i naruszające art. 73 § 1 k.p.a.

Skład orzekający

Ewa Ibrom

sędzia

Jadwiga Pastusiak

sędzia sprawozdawca

Jerzy Marcinowski

sędzia przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie prawa strony do uzyskania kopii akt od organu administracji publicznej, nawet jeśli wymaga to sporządzenia kopii przez organ."

Ograniczenia: Organ może odmówić, jeśli wykaże konkretne, obiektywne trudności techniczne lub organizacyjne, lub gdy strona nadużywa prawa. Wniosek powinien być precyzyjnie sformułowany.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy fundamentalnego prawa obywatela do informacji i dostępu do akt, co jest istotne dla każdego uczestnika postępowań administracyjnych. Pokazuje, jak sądy interpretują przepisy w celu ochrony praw stron.

Czy organ musi skserować Twoje akta? Sąd administracyjny wyjaśnia!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Lu 602/22 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-02-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Ewa Ibrom
Jadwiga Pastusiak /sprawozdawca/
Jerzy Marcinowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6038 Inne uprawnienia  do  wykonywania czynności  i zajęć w sprawach objętych symbolem 603
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 73 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Marcinowski Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Ibrom Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. z siedzibą w Ł. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 19 października 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wykonania i przesłania kopii akt postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie na rzecz M. z siedzibą w Ł. kwotę 100 zł (sto złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 października 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie odmówiło wykonania i przesłania M. z siedzibą przy Wojewódzkim Ośrodku Ruchu Drogowego w Ł. kopii akt postępowania dotyczącego unieważnienia praktycznego egzaminu państwowego na prawo jazdy.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco.
Pismem z dnia 8 sierpnia 2022 r. M. w Ł. wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie (dalej jako "skarżąca" lub "skarżąca organizacja") o sporządzenie i przesłanie na adres organizacji kopii pełnych akt postępowania w sprawie unieważnienia praktycznego egzaminu państwowego w zakresie kategorii B prawa jazdy K. W., który był prowadzony przez egzaminatora D. N. w dniu [...] maja 2021 r. w Wojewódzkim Ośrodku Ruchu Drogowego w L. Oddziale Terenowym w P. – zgromadzonych przez organ po dacie wydania przez Marszałka Województwa Lubelskiego decyzji z dnia 11 maja 2022 r. nr [...] Strona wniosła jednocześnie o sporządzenie kopii akt w postaci zdigitalizowanej, o ile nie stanowiłoby to nadmiernej uciążliwości dla organu.
Postanowieniem z dnia 19 października 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie odmówiło stronie wykonania i przesłania wnioskowanych akt, wskazując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 73 § 1 w zw. z art. 74 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.), dalej jako "k.p.a.".
W uzasadnieniu powyższego postanowienia organ odwoławczy podniósł, że obowiązkiem organu administracji jest udostępnienie stronie akt sprawy do wglądu oraz umożliwienie sporządzenia z nich notatek, kopii lub odpisów. Brak jest natomiast podstawy prawnej wskazującej, że organ winien kopiować (kserować lub skanować) dokumenty znajdujące się w aktach sprawy i przesyłać je stronie. W ocenie organu czynności związane z dostępem do akt wymagają obecności strony, ewentualnie jej pełnomocnika, w siedzibie organu, co wynika z brzmienia art. 73 § 1a k.p.a. Obowiązku umożliwienia stronie dostępu do akt sprawy nie można utożsamiać z wyręczaniem strony w uciążliwych i czasochłonnych czynnościach związanych z dostępem do akt sprawy. Organ Stwierdził ponadto, że wykonanie skanów lub kopii dokumentów akt I instancji i przesłanie ich stronie wykracza poza możliwości techniczno-organizacyjne organu związane z niewielką liczbą pracowników posiadających znaczny zakres zadań.
Organ podkreślił, że strona ma prawo dostępu do akt, jednak winna realizować je osobiście lub przez upoważnioną osobę, a w przypadku osób prawnych przez osoby uprawnione do ich reprezentacji lub stosownych pełnomocników. O ile jest to konieczne, strona ma możliwość zwrócenia się o wyznaczenie kolejnego terminu do zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, uzupełnionej pismem z dnia 16 grudnia 2022 r. skarżąca organizacja podniosła, że wydając zaskarżone postanowienie organ pominął uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2018 r. I OPS 1/18, powołał się natomiast na starsze orzecznictwo. Podkreśliła ponadto, że wniosek dotyczył jedynie tej części akt sprawy, które zostały zgromadzone przez organ odwoławczy. Samo zaś przygotowanie zaskarżonego postanowienia i jego uzasadnienia wymagało więcej czasu i pracy, niż sporządzenie i przygotowanie kopii wnioskowanej dokumentacji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. Odnosząc się do zarzutu nieuwzględnienia przez organ uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie sygn. akt I OPS 1/18, organ podniósł, że nie dotyczy ona stanu faktycznego w sprawie niniejszej. Skarżąca organizacja wniosła bowiem nie tylko o wykonanie kopii akt, ale także o ich przesłanie na adres swojej siedziby. W siedzibie organu nie zjawił się natomiast żaden przedstawiciel strony i nie podjął próby samodzielnego zapoznania się z aktami sprawy. Organ stwierdził, że żądanie skarżącej stanowi nadużycie prawa dostępu do akt.
W piśmie z 16 grudnia 2022 r. skarżąca podkreśliła, że ma swoją siedzibę w Łodzi, a więc w znacznej odległości od siedziby organu, co znacznie utrudnia możliwość osobistego zapoznania się z aktami i sporządzenia kopii akt. Skarżąca stwierdziła, że sporządzenie kopii było obowiązkiem organu, natomiast sposób odbioru kopii jest sprawą wtórną. Jednocześnie skarżąca zwróciła uwagę, że – wbrew twierdzeniom organu – żądała jedynie kopii akt w części uzupełnionej przez organ odwoławczy, a nie kopii całych akt postępowania. Wskazała również, że organ prowadził postępowanie odwoławcze przez blisko cztery miesiące, wniosek rozpoznawany był przez dwa miesiące, zaś zaskarżone postanowienie organizacja otrzymała dopiero kilka dni przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie, co zdaniem skarżącej świadczy o ograniczaniu dostępu do akt sprawy i możliwości czynnego udziału w postępowaniu.
Wojewódki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest uzasadniona.
Kwestia udostępniania akt postępowania została uregulowana w rozdziale 3 Udostępnianie akt Działu II Postępowanie ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.), dalej jako "k.p.a.".
Stosownie do art. 73 § 1 p.p.s.a., strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Czynności określone w § 1 są dokonywane w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu (§ 1a). Wgląd w akta sprawy w przypadku, o którym mowa w art. 236 § 2, następuje z pominięciem danych osobowych osoby składającej skargę (§ 1b). Zgodnie z art. 73 § 2 p.p.s.a., strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Organ administracji publicznej może zapewnić stronie dokonanie czynności, o których mowa w § 1, w swoim systemie teleinformatycznym, po uwierzytelnieniu strony w sposób określony w art. 20a ust. 1 albo 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (§ 3).
Zgodnie z art. 74 § 1 p.p.s.a., przepisu art. 73 nie stosuje się do akt sprawy zawierających informacje niejawne o klauzuli tajności "tajne" lub "ściśle tajne", a także do innych akt, które organ administracji publicznej wyłączy ze względu na ważny interes państwowy. Odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie (§ 2).
W rozpoznawanej sprawie skarżąca organizacja zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie o sporządzenie i przesłanie na adres organizacji kopii pełnych akt postępowania w sprawie unieważnienia praktycznego egzaminu państwowego, zgromadzonych przez organ odwoławczy po dacie wydania decyzji przez organ I instancji. Strona wniosła jednocześnie, w przypadku gdyby nie stanowiło to nadmiernej uciążliwości dla organu, o sporządzenie kopii akt w postaci zdigitalizowanej.
Postanowieniem z dnia 19 października 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie odmówiło stronie wykonania i przesłania wnioskowanych akt. Zdaniem Kolegium, z art. 73 § 1 k.p.a. wynika prawo strony do wglądu do akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów, przepis ten nie nakłada natomiast na organ obowiązku kopiowania (kserowania lub skanowania) dokumentów znajdujących się w aktach sprawy i przesyłania ich stronie. Organ stwierdził, że wykonanie skanów lub kopii dokumentów akt I instancji w celu przesłania ich stronie wykracza poza możliwości techniczno-organizacyjne organu związane z niewielką liczbą pracowników posiadających znaczny zakres zadań. Stanowiłoby to wyręczanie strony w uciążliwych i czasochłonnych czynnościach związanych z dostępem do akt sprawy.
W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że w orzecznictwie sądów administracyjnych istniały dwa przeciwstawne poglądy w zakresie interpretacji art. 73 § 1 k.p.a.
W pierwszej grupie orzeczeń sądy administracyjne przyjęły, że według literalnej wykładni art. 73 § 1 k.p.a. czynności w postaci sporządzania notatek z akt, kopii lub odpisów należą do strony, a w konsekwencji wykonanie kopii na żądanie strony jest możliwe wyłącznie w przypadku wykazania przez stronę ważnego interesu, zgodnie z art. 73 § 2 k.p.a. Podkreślano także, że pomimo postępu technicznego i zmian przepisów k.p.a., ustawodawca nie wprowadził do k.p.a. prawa do domagania się przez stronę sporządzenia przez organ kopii wybranych dokumentów z akt sprawy lub kopii całych akt sprawy i jednocześnie nie nałożył na organ administracji publicznej tego rodzaju obowiązku.
Wskazywano również, że zagadnienie dostępu do akt sprawy poprzez możliwość domagania się przez stronę sporządzenia przez organ kopii dokumentów należy traktować na gruncie ogólnego postępowania administracyjnego jako postulat de lege ferenda skierowany do ustawodawcy.
W ramach drugiej linii orzeczniczej ukształtowane zostało stanowisko wskazujące na potrzebę systemowej i celowościowej wykładni art. 73 § 1 k.p.a., uwzględniającej normy konstytucyjne i ogólne zasady prawa administracyjnego. Sądy administracyjne w szeregu orzeczeń wywiodły z treści art. 73 § 1 k.p.a., że prawo strony w zakresie dostępu do akt należy rozumieć szeroko, a więc nie tylko jako prawo wglądu do akt i osobistego sporządzenia notatek, odpisów oraz kopii, ale także jako uprawnienie uzyskania kserokopii z akt sprawy, wykonanych przez organ administracji za zwrotem związanych z tym kosztów. Uzasadnieniem dla takiej interpretacji omawianego przepisu stały się uwarunkowania wynikające z art. 51 ust. 3 Konstytucji RP, gwarantujące każdemu prawo dostępu do dotyczących go urzędowo dokumentów, a przede wszystkim z przepisów art. 10, art. 7 i art. 12 k.p.a., statuujących zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu, prawdy obiektywnej, zasady szybkości i ograniczonego formalizmu.
Wątpliwości w omawianym zakresie ostatecznie rozwiane zostały w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2018 r. I OPS 1/18, który dokonał prokonstytucyjnej (art. 51 ust. 3 Konstytucji RP), systemowej i celowościowej wykładni art. 73 § 1 k.p.a. i opowiedział się za szerokim rozumieniem prawa dostępu strony do akt sprawy.
Naczelny Sad Administracyjny uznał, że w ramach udostępnienia akt stronie na podstawie art. 73 § 1 k.p.a. mieści się sporządzenie przez organ, w sposób wynikający z jego możliwości technicznych i organizacyjnych, na wniosek strony, kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy. Prawo wglądu w akta sprawy stanowi istotny przejaw zasady jawności postępowania, zapewnia stronom czynny udział w postępowaniu administracyjnym, a przez to prawo do obrony. Znajomość akt zapewnia realną możliwość składania wniosków dowodowych, co w konsekwencji pozwala wyjaśnić stan faktyczny sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej. Dostęp natomiast do akt bez możliwości utrwalenia ich treści nie tworzy gwarancji obrony zgodnej z art. 51 ust. 3 Konstytucji RP ani uszczegóławiającymi ją elementami, wynikającymi z zasad prawa administracyjnego.
Uprawnienie do otrzymania uwierzytelnionych odpisów z art. 73 § 2 k.p.a. nie zabezpiecza prawa strony do utrwalenia na własne potrzeby zawartości z akt. Ustawodawca istotnie zawęża możliwość skorzystania ze sporządzonych przez organ na żądanie strony uwierzytelnionych odpisów z akt poprzez użycie kwantyfikatora "ważny interes", który nie daje gwarancji stronie, że uzyska odpis uwierzytelnionych dokumentów z akt sprawy w każdej sytuacji, gdy samodzielne sporządzenie będzie dla niej niemożliwe lub nadmiernie utrudnione. Przy wykładni przepisu art. 73 § 1 k.p.a. nie można również pominąć porównań do unormowań, jakie przyjęto w ramach innych procedur prawnych, obowiązujących na obszarze państwa polskiego w zakresie urzeczywistnienia prawa dostępu do akt, gwarantowanego w art. 51 ust. 3 Konstytucji RP, tj. unormowania proceduralne przed organami podatkowymi oraz obowiązujące w postępowaniu sądowoadministracyjnym, cywilnym i karnym. Każda z tych procedur gwarantuje stronom, na ich wniosek, prawo uzyskania kopii z akt. Utrzymywanie nieuzasadnionych rozbieżności pomiędzy procedurami w zakresie gwarantowanego konstytucyjnie prawa do udostępniania akt prowadzi do naruszenia konstytucyjnej zasady równości (art. 32 Konstytucji RP), która nakazuje nadawanie takich treści unormowaniom prawnym, aby kształtowały one w jednakowy (podobny) sposób sytuację prawną podmiotów jednakowych (podobnych).
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że rekonstruując wzór zachowania organu administracji w przedmiocie udostępniania akt na podstawie art. 73 § 1 i § 2 k.p.a. należy wyjść poza jego literalne brzmienie i zgodnie z systemowymi regułami wykładni rozszerzyć zakres uprawnień strony, tak aby w razie uzasadnionej potrzeby mogła żądać od organu sporządzenia kopii dokumentów z akt sprawy. Za takim rozwiązaniem przemawia bowiem konieczność zharmonizowania art. 73 k.p.a. z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego, uregulowaniami innych procedur, dotyczącymi udostępniania akt, a także konieczność dokonywania interpretacji z uwzględnieniem gwarancji konstytucyjnych. Z tego względu, dokonując wykładni art. 73 § 1 k.p.a. trzeba mieć również na uwadze, że możliwość rzetelnego zapoznania się z materiałem zebranym w aktach sprawy jest istotnym uprawnieniem procesowym gwarantującym stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a w efekcie podejmowanie inicjatywy dowodowej, co ma istotne znaczenie w dochodzeniu do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) Interpretacja powinna uwzględniać także wymogi standardów określonych zasadą pogłębiania zaufania obywatela do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) oraz zasady szybkości i prostoty postępowania (art. 12 k.p.a.).
Na organie ciąży obowiązek stworzenia warunków gwarantujących stronie realną możliwość zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach administracyjnych i jego wykorzystania w ramach uprawnień procesowych. Z tego też względu nie może w sposób dowolny ograniczać możliwości sporządzania kserokopii dokumentów przy użyciu sprzętu będącego w posiadaniu organu. Podstawę ewentualnego ponoszenia kosztów sporządzania kopii dokumentacji stanowi art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż mieszczą się one w kosztach postępowania administracyjnego poniesionych na żądanie strony. Koszty te nie pozostają bowiem w bezpośrednim związku z rozstrzygnięciem sprawy, a tylko przez ten pryzmat odczytywać należy ustawowe obowiązki organu, o których mowa w tym przepisie, co w konsekwencji wyklucza obciążenie nimi organu.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że odmowa uwzględnienia wniosku strony o sporządzenie kserokopii z akt mogłaby nastąpić jedynie, gdyby organ wykazał konkretne utrudnienia wynikające z braku potrzebnego sprzętu lub dużej liczby dokumentów przewidzianych do kopiowania. Tylko w sytuacjach wymagających większego organizacyjnego zaangażowania ze strony pracowników organu dopuszczalne byłoby wyznaczenie stronie określonych warunków realizacji wniosku w przedmiocie sporządzenia kserokopii dokumentów. Odmowa wydania kopii z akt sprawy może być też usprawiedliwiona w sytuacji, gdy strona w sposób oczywisty i świadomy nadużywa prawa wynikającego z art. 73 § 1 k.p.a. Takie rozumienie art. 73 § 1 k.p.a. nie oznacza zatem bezwzględnego związania organu żądaniem strony o wydanie kserokopii dokumentów z akt sprawy, lecz wprowadza ograniczenia mające wykluczyć nieuzasadnioną odmowę załatwienia wniosku w tym przedmiocie.
Stosownie do art. 269 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), dalej jako "p.p.s.a." sąd związany jest poglądem przedstawionym we wskazanej uchwale. Przyjmuje się bowiem, że na mocy art. 269 § 1 p.p.s.a. stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ ograniczył się do stwierdzenia, że wykonanie skanów lub kopii dokumentów akt I instancji i przesłanie ich stronie wykracza poza możliwości techniczno-organizacyjne organu związane z niewielką liczbą pracowników posiadających znaczny zakres zadań.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że wbrew twierdzeniom organu, wniosek strony nie dotyczył całości akt postępowania, lecz jedynie dokumentów, które zgromadzone zostały przez organ II instancji.
Wprawdzie użyte we wniosku sformułowanie "kopii pełnych akt postępowania" mogło wprowadzać w błąd, niemniej jednak zauważyć należy, że brak podstaw do przyjęcia, jak to uczynił organ odwoławczy, że skarżąca domagała się sporządzenia i nadesłania kopii akt organu I instancji. Z treści wniosku wynika bowiem, że skarżąca wniosła o sporządzenie kopii akt, które "zgromadzone" zostały przez organ, czyli w istocie wniosła o sporządzenie kopii akt organu odwoławczego i do tych właśnie akt odnosi się określenie "pełnych".
Jeśli jednak organ miał wątpliwości co do zakresu żądania skarżącej, które mogło być także odczytywane inaczej, powinien był wezwać skarżącą do jednoznacznego sprecyzowania żądania. Nie było natomiast podstaw do odmowy sporządzenia kopii akt – wykonania skanów lub kopii dokumentów akt I instancji z powołaniem się na brak możliwości technicznych i organizacyjnych organu odwoławczego, co związane jest z niewielką liczbą pracowników posiadających znaczny zakres zadań.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ ograniczył się do stwierdzenia, że wykonanie skanów lub kopii dokumentów akt I instancji i przesłanie ich stronie wykracza poza możliwości technicznoorganizacyjne organu związane z niewielką liczbą pracowników posiadających znaczny zakres zadań.
Mając jednak na uwadze rzeczywisty zakres żądania strony i zakładając, że nadesłane przez organ akta administracyjne sprawy są kompletne podkreślić należy, że akta zgromadzone po wydaniu przez Marszałka Województwa Lubelskiego decyzji obejmują – do momentu złożenia wniosku – jednostronicowe odwołania wniesione przez D. N. i skarżącą, kopia pisma organu I instancji z dnia 2 czerwca 2022 r. o przekazaniu odwołań, pismo skarżącej z dnia 3 czerwca 2022 r. wraz z załącznikami, stanowiące uzupełnienie odwołania skarżącej, zarządzenie Prezesa SKO o wyznaczeniu składu do rozstrzygnięcia sprawy, pismo Kolegium z dnia 3 sierpnia 2022 r. skierowane do stron w trybie art. 10 k.p.a., dowody doręczenia korespondencji. Ponadto, jak wynika ze spisu akt organu I instancji, do akt organu I instancji, po wydaniu decyzji przez ten organ, dołączona została płyta DVD z nagraniem przebiegu egzaminu.
Zgromadzone dokumenty pochodzą zatem w głównej mierze od skarżącej oraz egzaminatora, którego dotyczy decyzja organu I instancji. Po złożeniu przez skarżącą wniosku o sporządzenie i nadesłanie kopii, który wpłynął do organu 17 sierpnia 2022 r. organ nie uzupełniał materiału dowodowego.
W tej sytuacji zupełnie niezrozumiałe jest twierdzenie organu o braku możliwości techniczno-organizacyjnych i personalnych organu w zadośćuczynieniu żądaniu strony. Stanowisko organu w tym zakresie jest bardzo ogólne i nie pozwala na weryfikację czy rzeczywiście organ nie ma możliwości sprostania żądaniu strony. Organ nie wyjaśnił również, czy prowadzi akta w formie cyfrowej. Skoro jednak w uzasadnieniu postanowienia organ wskazał na brak możliwości wykonania skanów lub kopii sąd może jedynie domyślać się, że akta nie są prowadzone w formie cyfrowej.
W świetle powołanej wyżej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz okoliczności niniejszej sprawy stanowisko organu należy uznać zatem za dowolne i naruszające art. 73 § 1 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia, wbrew wymogom określnym w art. 107 § 3 k.p.a., nie zostało również dostatecznie uzasadnione zindywidualizowanymi przesłankami. Organ nie wyjaśnił w sposób wystarczający podstawy rozstrzygnięcia, w uzasadnieniu nie zawarł bowiem żadnych ustaleń co do objętości akt oraz możliwości technicznych i organizacyjnych organu.
Stwierdzone naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik postępowania, powodują zatem konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Ponownie rozpoznając wniosek, organ odwoławczy uwzględni powyższe wskazania, a także będzie miało na uwadze fakt, że siedziba skarżącej (Łódź) znajduje się kilkaset kilometrów od Lublina, co stanowi dość istotne utrudnienie w samodzielnym skopiowaniu przez przedstawiciela strony kopii żądanych dokumentów. Organ wezwie także skarżącą do sprecyzowania wniosku co do zakresu żądania, jak wskazano bowiem wyżej, zdecydowaną większość akt stanowią dokumenty pochodzące od samej skarżącej. W przypadku uwzględnienia wniosku, organ obciąży stronę poniesionymi kosztami, związanymi ze sporządzeniem kopii, na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach postępowania zostało wydane na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. Na koszty postępowania składa się wpis od skargi w kwocie 100 zł.
W myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, przy czym zgoda stron na rozpatrzenie skargi w trybie uproszczonym nie jest wymagana. Z uwagi na to, że przedmiotem złożonej skargi jest postanowienie, sąd rozpoznał skargę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI