III SA/Lu 598/06

III SA/Lu 598/06 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2007-02-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-12-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Małgorzata Fita
Marek Zalewski /sprawozdawca/
Maria Wieczorek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
art. 214 ust. 5, art. 212 ust. 4, art. 220 ust. 1 i 2, art. 66 ust. 2
Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 205 par. 3, art. 223 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 1990 nr 65 poz 385
art. 176 par. 1, art. 224, art. 275
Ustawa z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym.
Dz.U. 2006 nr 236 poz 1707
Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 6 grudnia 2006 r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania wyjaśniającego i  dyscyplinarnego wobec studentów
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 127 par. 3, art. 138 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek, Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita,, Sędzia NSA Marek Zalewski (sprawozdawca), Protokolant Starszy inspektor Ewa Lachowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 27 lutego 2007r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Rektora Uniwersytetu w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zawieszenia w prawach studenta do czasu wydania orzeczenia przez Komisję Dyscyplinarną 1/ uchyla zaskarżoną decyzję; 2/ zasądza od Rektora Uniwersytetu na rzecz adwokata R. R. kwotę [...] złote tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu; 3/ nakazuje ściągnąć od Rektora Uniwersytetu na rzecz Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę [...] złotych tytułem wpisu, od którego skarżący był zwolniony.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] znak [...], Prorektor d.s. Dydaktyki i Wychowania Uniwersytetu, po rozpatrzeniu wniosku M. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy znak PW [...] w przedmiocie zawieszenia w prawach studenta do czasu wydania orzeczenia przez Komisję Dyscyplinarną, na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego postanowił umorzyć postępowanie.
W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskiem z dnia [...] października 2006 r. skarżący wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie zawieszenia w prawach studenta do czasu wydania orzeczenia przez Komisję Dyscyplinarną.
W dniu [...] Prodziekan Wydziału Prawa i Prawa Kanonicznego wydał decyzję o skreśleniu skarżącego z listy studentów, z uwagi na niezaliczenie semestru. Decyzję powyższą utrzymał w mocy Prorektor d.s. Dydaktyki i Wychowania. W związku z powyższym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy PW [...] w przedmiocie zawieszenia w prawach studenta do czasu wydania orzeczenia przez Komisję Dyscyplinarną został uznany za bezprzedmiotowy, co w ocenie organu skutkuje wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania w myśl art. 105 § 1 kpa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna, choć z innych przyczyn, niż w niej wskazane.
W pierwszej kolejności należało rozważyć, czy decyzja o zawieszeniu studenta w jego prawach, oraz decyzja o umorzeniu takiego postępowania podjęta przez organ uniwersytecki podlega kontroli sądowej.
Zgodnie z art. 214 ust. 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 164 poz. 1365 ze zm.) w razie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przez studenta przestępstwa rektor jednocześnie z poleceniem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego może zawiesić studenta w prawach studenta do czasu wydania orzeczenia przez komisję dyscyplinarną.
Jest to środek odmienny w swej istocie od zawieszenia w określonych prawach studenta na okres do jednego roku jako kary dyscyplinarnej (art. 212 ust. 4). Inne są przesłanki jego stosowania, inna też procedura i organ uprawniony do jego zastosowania. Podkreślić należy, że środek ten, stosowany w toku postępowania dyscyplinarnego przez rektora, aczkolwiek dotkliwy, nie może być w żadnym wypadku karą, zatem nie ma racji skarżący, pisząc w skardze, że orzeczono wobec niego karę. Od takiego środka nie przysługuje odwołanie na zasadach takich, jakie obowiązują w postępowaniu dyscyplinarnym, skoro zgodnie z art. 220 ust. 1 i 2 ustawy - od orzeczenia komisji dyscyplinarnej oraz od orzeczenia sądu koleżeńskiego stronom przysługuje odwołanie.
Zachodzi zatem pytanie, czy orzekanie w sprawie zawieszenia studenta do czasu wydania orzeczenia dyscyplinarnego podlega kontroli sądu administracyjnego.
Wskazać należy, że orzeczenie rektora w tym zakresie jest decyzją, mimo, że ustawa nie określa go bezpośrednio w ten sposób. Zgodnie jednak z art. 66 ust. 2 ustawy - rektor uczelni publicznej podejmuje decyzje we wszystkich sprawach dotyczących uczelni, z wyjątkiem spraw zastrzeżonych przez ustawę lub statut do kompetencji innych organów uczelni lub kanclerza – w tym m. in. dba o przestrzeganie prawa oraz zapewnienie bezpieczeństwa na terenie uczelni (pkt 5).
Jak wynika z przykładowego zestawienia kompetencji rektora, nie każde z nich mogą być wykonywane w formie decyzji administracyjnej, jednak należy przyjąć, domniemanie, że jednostkowe rozstrzygnięcie o charakterze merytorycznym, dotyczące zawieszenia na nieokreślony czas uprawnień konkretnej osoby, jest decyzją w rozumieniu przepisów postępowania administracyjnego. Przesądza o tym nie tylko wzmiankowe określenie w ustawie, lecz również charakter prawny omawianej czynności.
Decyzja administracyjna to jednostronna czynność (oświadczenie woli) z zakresu prawa administracyjnego. Decyzja administracyjna jako czynność prawna jednostronna charakteryzuje się tym, że dochodzi do skutku przez złożenie oświadczenia woli przez organ administracji publicznej. Oznacza to, że jakkolwiek strona bierze udział w procesie kształtowania treści decyzji lub nawet podjęcie decyzji jest uwarunkowane zgodą (wnioskiem) strony, to ostateczne, prawnie wiążące określenie treści decyzji należy niepodzielnie do organu administracji publicznej.
W piśmiennictwie i orzecznictwie trafnie podkreśla się, że przepisy prawa posługują się niekonsekwentnie pojęciem "decyzja" lub "decyzja administracyjna". Często się bowiem zdarza, że pod tymi pojęciami kryją się akty ogólne i generalne (akty stanowienia prawa - akty normatywne) lub odwrotnie nazwy aktów generalnych (uchwały, zarządzenia) oznaczają akty stosowania prawa (decyzje lub decyzje administracyjne). Przy wykładni tych i innych pojęć używanych w przepisach szczególnych nie należy kierować się nazwą aktu, lecz tym, czy oznaczają one formę rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej w znaczeniu przyjętym w art. 1 pkt 1 i art. 104 kpa. Odnosi się to także do takich pojęć używanych przez przepisy prawa, jak na przykład zezwolenie, koncesja, pozwolenie, zgoda (tak np. M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze, 2005, s. 606 - 607, oraz wskazane tam orzecznictwo, por. np. wyrok SN z dnia 18 października 1985 r., II Cr 320, OSNCP 1986, nr 10, poz. 158; NP 1987, nr 6 z glosą W. Tarasa, w którym przyjęto, że: "Użycie tej czy innej nazwy nie ma znaczenia dla charakteru prawnego danego aktu jako decyzji, jeżeli jest to - zgodnie z art. 104 k.p.a. - akt rozstrzygający merytorycznie indywidualną sprawę należącą do właściwości organu administracji państwowej").
Podsumowując, zarówno nazwa czynności rektora (decyzja), jak i indywidualny, skonkretyzowany, jednostronny i wiążący charakter orzeczenia o zawieszeniu studenta w jego prawach, jako akt władczo kształtujący sytuację skarżącego, przesądzają o uznaniu czynności za decyzję, wraz z konsekwencjami w postaci określenia dopuszczalności jej kontroli przez sąd administracyjny. Taka kwalifikacja orzeczenia rektorskiego umożliwia również realizację konstytucyjnego uprawnienia poddania sporu ocenie niezależnego, bezstronnego i niezawisłego sądu (art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Uznanie rozstrzygnięcia rektora w sprawie zawieszenia studenta w jego prawach do czasu wydania orzeczenia przez komisję dyscyplinarną za decyzję, skutkuje stosowaniem do takiego rozstrzygnięcia art. 207 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów (...) stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.) oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Stosownie zaś do art. 207 ust. 2 ustawy - decyzje wydawane przez rektora w pierwszej instancji są ostateczne. W takim przypadku stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z tym przepisem, od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.
Skarżący wykorzystał przewidziany tryb, składając do Prorektora wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zawieszenia go w prawach studenta, w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji (pomimo braku należytego pouczenia go o możliwości wniesienia tego wniosku) zaś Prorektor umorzył postępowanie odwoławcze, uznając, że stało się ono bezprzedmiotowe wobec ostatecznego skreślenia skarżącego z listy studentów z dniem [...] października 2006 r.
Mimo, że stanowisko Prorektora co do zasady jest prawidłowe, jednak decyzja obarczona jest istotnym błędem proceduralnym nakazującym jej uchybienie.
Rozstrzyganie o zawieszeniu w prawach studenta jest bezprzedmiotowe, wobec ich utraty z innych przyczyn. Powodowało to konieczność umorzenia postępowania w tej kwestii. Sentencja orzeczenia jest jednak wadliwa.
Umorzenie nie mogłoby obejmować jedynie postępowania wszczętego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, a wiec niejako odwoławczego.
Zasadniczo dwie sytuacje wypełniają przesłankę bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego: skuteczne cofnięcie odwołania oraz stwierdzenie przez organ odwoławczy, że wnoszący odwołanie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 kpa (zob. G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005., t. II, s. 253 – 254).
Wydaje się, że zamiar kompleksowego zakończenia postępowania przyświecał organowi orzekającemu, który orzekł o umorzeniu postępowania, a wiec "całego" postępowania. Organ orzekł jednak w sposób wadliwy. Rozważając zakres możliwych rozstrzygnięć w tej sytuacji należy pamiętać, że skoro do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się art. 127 § 3 kpa, to do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Oznacza to, że w postępowaniu wywołanym takim wnioskiem organ wydaje wyłącznie orzeczenia przewidziane w art. 138 kpa.
Przepisy art. 138 § 1 pkt 2 in fine i pkt 3 kpa stanowią względem siebie odrębne podstawy decyzji o umorzeniu postępowania. Wspólna dla tych podstaw jest natomiast przesłanka umorzenia w postaci bezprzedmiotowości postępowania, z tym że w pierwszym przypadku dotyczy ona postępowania w sprawie, a w drugim - tylko postępowania odwoławczego.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd stwierdza, że Prorektor nie mógł wydać orzeczenia o umorzeniu całego postępowania, bez uchylenia swej wcześniejszej decyzji (art. 138 § 1 pkt 2 kpa), chyba że uznałby jedynie bezprzedmiotowość postępowania odwoławczego, wówczas winien był wyraźnie określić, że umarza postępowanie wszczęte wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy (odpowiednio stosowany art. 138 § 1 pkt 3 kpa).
Wskazać należy, że w przedmiotowej sprawie bezprzedmiotowa stała się jednak nie kontrola prawidłowości zawieszenia studenta, lecz samo zawieszenie, zatem konieczne było umorzenie nie postępowania odwoławczego (co było możliwe bez wzruszenia decyzji wydanej w sprawie), lecz całego postępowania w sprawie zawieszenia, co wymagało jednak wcześniejszego uchylenia decyzji Prorektora w tym zakresie. Skutkiem prawnym decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego jest bowiem pozostawienie w obrocie prawnym zaskarżonej odwołaniem decyzji (szerzej - A. Wróbel, op. cit. s. 809).
Odnosząc się zaś do zarzutów skarżącego, wyjaśnić należy, że uznanie bezprzedmiotowości postępowania w sprawie zawieszenia skarżącego w prawach studenta wobec utraty tego statusu nie jest tożsame z uznaniem postępowania dyscyplinarnego za bezprzedmiotowe. Rozstrzygnięcie takie nie pozostawia skarżącego z niewyjaśnionym stygmatem dopuszczenia się niegodziwego czynu objętego odpowiedzialnością dyscyplinarną. Skarżący deklarujący swą niewinność będzie miał możliwość obrony swego dobrego imienia, gdyż postępowanie dyscyplinarne nie jest umarzane na skutek utraty statusu studenta, lecz jest kontynuowane.
Ustawa nie wskazuje przyczyn umorzenia postępowania dyscyplinarnego, odsyłając w tym zakresie do przepisów wykonawczych (art. 224). Ze względu na to, że na rozporządzenie wykonawcze wydane na podstawie omawianej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, weszło w życie dopiero w dniu 3 stycznia 2007 r. (rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 6 grudnia 2006 r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego wobec studentów Dz. U. nr 236 poz. 1707), nie może być ono wzięte pod uwagę do postępowań zakończonych wcześniej.
Zgodnie z art. 275 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie m. in. art. 176 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym, Dz. U. Nr 65, poz. 385 ze zm., zachowują moc do czasu wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych na podstawie m. in. art. 224 niniejszej ustawy.
Tym samym do dnia 2 stycznia 2007 r., a wiec w okresie orzekania, obowiązywało rozporządzenie ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 lipca 1991 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania dyscyplinarnego wobec studentów (Dz. U. nr 63 poz. 269). Będzie ono dalej stosowane wobec brzmienia § 36 rozporządzenia "nowego", zgodnie z którym niezakończone do dnia wejścia w życie rozporządzenia postępowania wyjaśniające i dyscyplinarne studentów prowadzone są na podstawie przepisów dotychczasowych.
O ile komisja dyscyplinarna uzna racje skarżącego, wyda orzeczenie uniewinniające od postawionych zarzutów (§ 23 ust. 1 pkt 2), bez względu na to, czy skarżący zachowuje status studenta, utracony z innych przyczyn. Utrata statusu studenta w świetle omawianych przepisów nie pozbawia go prawa do obrony.
Na tle powyższych rozważań widać zatem, że postępowanie w sprawie zawieszenia studenta w jego prawach jest bezprzedmiotowe wobec ostatecznego skreślenia go z listy studentów, ale jednocześnie skreślenie go w żaden sposób nie ogranicza możliwości obrony studenta w postępowaniu dyscyplinarnym, w tym wykazania bezpodstawności podnoszonych wobec niego zarzutów. Natomiast kwestia skreślenia skarżącego z listy studentów pozostaje w sprawie niniejszej poza zakresem zainteresowania sądu, jako nienależąca do sprawy.
Tym samym wyłącznie istotny błąd proceduralny organu Uniwersytetu stanowi przyczynę uchylenia zaskarżonej decyzji. Rozstrzygnięcie pozostawiłoby bowiem w konsekwencji w obrocie prawnym decyzję o zawieszeniu skarżącego w prawach studenta, tak jakby bezprzedmiotowe było jedynie postępowanie odwoławcze.
Trafne jest zaś merytoryczne założenie organu o braku podstaw do orzekania o zawieszeniu studenta w jego prawach wobec zaistnienia dalszego skutku, jakim jest utrata tych praw.
Jednocześnie niesłuszne są zarzuty skarżącego sprowadzające się do pozbawienia go prawa do obrony przed ukaraniem.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 pkt c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 kpa, orzekł jak na wstępie.
O zwrocie kosztów Sąd orzekł na mocy art. 223 § 2 w związku z art. 205 § 3 ppsa, nakazując uiszczenie organom wpisu, od którego strona była zwolniona oraz kosztów związanych z udziałem ustanowionego z urzędu pełnomocnika.