III SA/LU 575/23

III SA/Lu 575/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-12-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-10-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Anna Strzelec
Ewa Ibrom /przewodniczący/
Iwona Tchórzewska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne
Geodezja i kartografia
Koszty postępowania
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151;
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 262;
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1752
art. 29 ust. 1;
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom Sędziowie Sędzia WSA Anna Strzelec Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem nr [...] z dnia 4 sierpnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu, po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego Z. M., utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza Frampola z dnia 1 lutego 2023 r., nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego.
Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy.
Wnioskiem z dnia 28 lutego 2022 r. B. K., K. K. i M. M. zwrócili się do Burmistrza Frampola o wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego dotyczącego ustalenia przebiegu granicy pomiędzy stanowiącą współwłasność wnioskodawców nieruchomością położoną w obrębie geodezyjnym R. , gmina Frampol, o numerze ewidencyjnym [...], a nieruchomościami sąsiednimi oznaczonymi w ewidencji gruntów jako: działka nr [...] – stanowiąca własność A. B., działka nr [...] - stanowiąca własność S. A. oraz działka nr [...] - stanowiąca własność Z. M..
W piśmie z dnia 15 marca 2022 r. skierowanym do organu pierwszej instancji Z. M. wskazał, że nie ma żadnego interesu prawnego ani faktycznego w rozgraniczeniu nieruchomości, ponieważ nie istnieje żaden spór graniczny dotyczący linii granicznej pomiędzy nieruchomościami oznaczonymi jako działki ewidencyjne nr [...] i nr [...]. Granica ta jest stała od wielu lat, nie została zatarta, nie ma wątpliwości co do jej przebiegu ani rozbieżności pomiędzy jej stanem prawnym i faktycznym. Powołując się na powyższe okoliczności Z. M. wnosił o nieobciążanie go kosztami postępowania rozgraniczeniowego.
A. B., będący również uczestnikiem postępowania, w piśmie z dnia 14 marca 2023 r. także powoływał się na okoliczność braku sporu granicznego oraz wnosił o nieobciążanie go kosztami postępowania rozgraniczeniowego. Wskazywał jednak na rozbieżność pomiędzy stanem prawnym i faktycznym polegającą na użytkowaniu przez wnioskodawców rozgraniczenia części należącej do uczestnika działki nr [...] (około 5 arów). A. B. wyraził zgodę na zawarcie ugody przed geodetą i wyznaczenie granicy zgodnie ze stanem faktycznym istniejącym na gruncie.
Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2022 r. organ pierwszej instancji wszczął postępowanie rozgraniczeniowe zgodnie z wnioskiem z dnia 28 lutego 2022 r. Organ wysłał zapytanie ofertowe do ośmiu podmiotów geodezyjnych w przedmiocie wykonania rozgraniczenia. Po wpłynięciu trzech ofert od różnych oferentów, organ wybrał do wykonania zamówienia najtańszą ofertę geodety J. S., opiewającą na kwotę 4.400,00 zł. Postanowieniem z dnia 2 maja 2022 r. Burmistrz Frampola upoważnił geodetę J. S. do wykonania rozgraniczenia.
W dniu 4 czerwca 2022 r. upoważniony geodeta przeprowadził prace rozgraniczeniowe na gruncie. W trakcie czynności ustalenia granic w dniu 4 czerwca 2022 r. strony postępowania rozgraniczeniowego zawarły ugody graniczne przed upoważnionym geodetą.
Operat techniczny z czynności wyznaczania przebiegu granic został w dniu 17 października 2022 r. zaewidencjonowany w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym w Starostwie Powiatowym w Biłgoraju za numerem [...]
W opinii technicznej dołączonej do operatu upoważniony geodeta wskazał, że właścicielka działki nr [...] - S. A. oraz współwłaściciele działki [...] - B. K., M. M. i K. K. przyjęli za prawnie obowiązującą granicę wyznaczoną podczas ustalenia granic w 2021 r. wykonanego przez geodetę W. T.. Z kolei właściciel działki nr [...] - A. B. oraz współwłaściciele działki [...] - B. K., M. M. i K. K. nie wyrazili zgody na przebieg granicy wyznaczonej według zmodernizowanej ewidencji gruntów, strony wskazały inny przebieg – zgodny ze stanem użytkowania i taki stan uznały za prawnie wiążący. Podobnie, po okazaniu punktów granicznych pomiędzy działkami nr [...], właściciel działki nr [...] - Z. M. oraz współwłaściciele działki [...] - B. K., M. M. i K. K. nie wyrazili zgody na przebieg granicy wyznaczonej według zmodernizowanej ewidencji gruntów pomiędzy tymi nieruchomościami i wskazali przebieg granicy zgodny ze stanem użytkowania na gruncie. Granica wskazana przez strony przebiega od punktu nr [...] w kierunku północnym poprzez punkty nr: [...], [...], [...], [...], [...] do punktu nr [...]. Taki przebieg granicy strony uznały za obowiązujący i podpisały akt ugody kończący spór graniczny.
Z uwagi na zawarcie ugód przed upoważnionym geodetą, Burmistrz Frampola decyzją z dnia 25 października 2022 r., nr [...] umorzył postępowanie rozgraniczeniowe.
Pismem z dnia 10 listopada 2022 r. Burmistrz Frampola zwrócił się do upoważnionego geodety J. S. o udzielenie odpowiedzi, czy w przedmiotowym postępowaniu granice nieruchomości były sporne (czy istniał spór graniczny) czy tylko uległy zatarciu znaki graniczne wyznaczające granice oraz czy ustalenie granic w postępowaniu rozgraniczeniowym odpowiada granicom ustalonym według zmodernizowanej ewidencji gruntów miejscowości R..
W odpowiedzi z dnia 24 listopada 2022 r. geodeta wykonujący czynności rozgraniczenia poinformował, że na gruncie odszukał jedynie punkty graniczne pomiędzy nieruchomościami nr [...] a nr [...], pozostałych punktów pomiędzy nieruchomościami nie odnalazł, a w trakcie czynności geodezyjnych wyznaczył je w terenie i okazał stronom rozgraniczenia. Geodeta wskazał również, że przebieg czynności dotyczących przedmiotowej roboty geodezyjnej został opisany w opinii technicznej. W ocenie geodety jest oczywiste, że strona występuje o rozgraniczenie w sytuacji, gdy istnieje spór graniczny.
Postanowieniem z dnia 1 lutego 2023 r. organ pierwszej instancji ustalił koszty postępowania rozgraniczeniowego na kwotę 4.400 zł, na którą składało się wynagrodzenie za czynności geodety. Organ pierwszej instancji obciążył kosztami postępowania rozgraniczeniowego właścicieli rozgraniczanych nieruchomości, zobowiązując do poniesienia kosztów:
- współwłaścicieli działki nr [...] B. K., M. M. i K. K. w wysokości 2200,00 zł;
- właściciela działki nr [...] A. B. w wysokości 839,24 zł;
- właścicielkę działki nr [...] S. A. w wysokości 268,77 zł;
- właściciela działki nr [...] Z. M. w wysokości 1091,99 zł.
Wysokość kosztów obciążających poszczególnych właścicieli organ pierwszej instancji ustalił proporcjonalnie do długości przebiegu ustalanej granicy wyrażonej w metrach. Organ wskazał, że w przypadku nieruchomości B. K., M. M. i K. K. (działka nr [...]) była to długość 724,82 m, w przypadku nieruchomości S. A. (działka nr [...]) - 88,55 m, w przypadku nieruchomości A. B. (działka nr [...]) - 276,50 m oraz w przypadku nieruchomości Z. M. (działka nr [...]) - 359,77 m. Łączna długość przyjętej do obliczeń granicy wynosi 724,82 m, co oznacza, że na 1 m ustalanej granicy przypadka koszt 6,0705 zł (4400,00 zł : 724,82 m).
Po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez Z. M. na postanowienie Burmistrza Frampola, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2023 r. utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
Kolegium wskazało, że obciążenie stron kosztami postępowania rozgraniczeniowego wynika z przepisów art. 262 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn., dalej powoływanej jako "k.p.a.").
Organ odwoławczy ocenił jako prawidłowe ustalenie wysokości kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Kolegium uznało, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy ustalenie właściwego przebiegu granicy leży nie tylko w interesie wnioskodawców, ale również w interesie uczestników, w tym skarżącego Z. M..
Organ podkreślił, że w sprawie istniały podstawy faktyczne i prawne uzasadniające wdrożenie procedury rozgraniczeniowej. Analiza akt sprawy i całości zgromadzonego materiału wskazuje, że istniała obiektywna potrzeba wyznaczenia stabilnej, pewnej granicy pomiędzy rozgraniczanymi działkami ewidencyjnymi. Wnioskodawcy rozgraniczenia B. K., K. K. i M. M. we wniosku o wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego wskazali, iż naruszono granice ich nieruchomości w związku z pracami geodezyjnymi prowadzonymi w ramach modernizacji ewidencji gruntów i budynków gminy F. oraz istnieją rozbieżności pomiędzy stanem prawnym i faktycznym przebiegu tych granic. Organ odwoławczy zauważył, że uczestnicy postępowania A. B. i Z. M. w złożonych przez siebie pismach sprzeciwili się rozgraniczeniu i powoływali się na bezsporny przebieg granicy, jednakże ostatecznie przystąpili do czynności rozgraniczenia na gruncie, aktywnie w nich uczestnicząc, wskazali przebieg granicy oraz podpisali akt ugody granicznej. Z akt sprawy wynika ponadto, że na termin rozprawy granicznej stawiły się wszystkie prawidłowo wezwane strony postępowania. W toku czynności uczestnicy postępowania rozgraniczeniowego nie wyrazili zgody na przebieg granicy wyznaczonej według zmodernizowanej ewidencji gruntów oraz po wspólnych konsultacjach i ustępstwach ustalili przebieg nowej granicy według ostatniego spokojnego użytkowania na gruncie. W toku przeprowadzanych czynności geodezyjnych w terenie w dniu 4 czerwca 2022 r. wnioskodawcy i uczestnicy, czyniąc sobie wzajemne ustępstwa zawarli ugodę likwidująca spór graniczny. Tak ustalone granice uznano za obowiązujące i nie zostały zgłoszone zastrzeżenia do wyznaczonych punktów granicznych, a w obecności stron dokonano ich stabilizacji.
Organ odwoławczy podkreślił, że w toku postępowania, w tym również w toku czynności na gruncie, do dnia rozliczenia kosztów przeprowadzonego rozgraniczenia, strony nie negowały słuszności i zasadności wszczętego postępowania rozgraniczeniowego, nie podniesiono więcej faktu braku sporu granicznego oraz bezspornego przebiegu granic pomiędzy nieruchomościami poszczególnych stron.
Wobec powyższego, w ocenie Kolegium przyjęty przez organ pierwszej instancji podział kosztów jest prawidłowy. Koszty prowadzonego postępowania rozgraniczeniowego zostały ustalone na podstawie wyceny prac z dnia 5 stycznia 2023 r., wskazanej i opisanej przez uprawnionego geodetę dokonującego czynności ustalenia przebiegu granic w niniejszej sprawie na kwotę 4.400 zł. W ocenie Kolegium uzasadnione było obciążenie kosztami postępowania rozgraniczeniowego nie tylko wnioskodawców rozgraniczenia, ale także uczestników postępowania. Koszty te podzielone zostały pomiędzy wnioskodawców i uczestników postępowania rozgraniczeniowego proporcjonalnie do długości ustalanych granic.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w zażaleniu organ odwoławczy uznał je za nietrafne. Organ podkreślił, że zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania rozgraniczeniowego przez wnioskodawców, jak również uczestników tego postepowania.
Z. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu pierwszej instancji. Skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie prawa i interesu skarżącego, przez błędne uznanie, że postępowanie rozgraniczeniowe służy co do zasady interesom wszystkich stron oraz że w przypadku złożenia wniosku o rozgraniczenie granice gruntów sąsiadujących automatycznie stają się sporne, bez uwzględnienia faktu, że granice nieruchomości wnioskodawców zostały naruszone w związku z pracami geodezyjnymi prowadzonymi w ramach modernizacji ewidencji gruntów i budynków gminy Frampol oraz że nie było sporu granicznego wywołanego przez skarżącego. Skarżący podniósł, że wnioskodawcy przyjęli za prawnie obowiązującą granicę z działką nr [...] granicę wyznaczoną przez geodetę W. T. podczas ustalenia granic w 2021 r., a wywołaną tylko czynnościami wnioskodawców. Natomiast z działką nr [...] oraz z działką nr [...] należącą do skarżącego Z. M. w trakcie postępowania rozgraniczeniowego przebieg granicy ustalono zgodnie ze stanem użytkowania, bowiem uczestnicy rozgraniczenia nie wyrazili zgody na przebieg granicy według zmodernizowanej ewidencji gruntów, co wskazuje, że pomiędzy wnioskodawcami a skarżącym nie istniał spór graniczny, a granice były widoczne i pokrywały się ze stanem użytkowania oraz nie było podstaw do wszczęcia postępowania w stosunku do właścicieli działek nr [...] i nr [...].
Skarżący zarzucił też pominięcie stanowiska i pisma skarżącego z dnia 15 marca 2022 r., w którym skarżący wyjaśnił, że nie ma żadnego interesu prawnego ani faktycznego w rozgraniczeniu nieruchomości nr [...] z nieruchomością nr [...] w obrębie R. z uwagi na brak sporu co do przebiegu linii granicznych pomiędzy nieruchomościami, brak zatarcia granic i brak wątpliwości co do przebiegu granicy, brak rozbieżności pomiędzy stanem prawnym i faktycznym granic tych nieruchomości;
W ocenie skarżącego w sprawie doszło do naruszenia art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a., które polegało na jego błędnej wykładni przejawiającej się uznaniem, że postępowanie rozgraniczeniowe służy co do zasady interesom wszystkich stron w celu ustalenia stabilnej granicy pomiędzy wszystkimi sąsiadującymi nieruchomościami, w sytuacji gdy należało obciążyć kosztami postępowania rozgraniczeniowego tylko żądającą stronę. Postępowanie rozgraniczeniowe nie służyło bowiem pozostałym stronom, gdyż strony przyjęły granicę zgodną ze stanem użytkowania, a nie wyraziły zgody na przebieg granicy według zmodernizowanej ewidencji gruntów i wobec braku sporu granicznego, przy widocznej miedzy i pokrywaniu się ze stanem użytkowania nie miało sensu wszczynanie postępowania w stosunku do właścicieli działek nr [...] i nr [...].
Skarżący zarzucił też naruszenie art. 10 k.p.a., polegające na bezpodstawnym stwierdzeniu, że skarżący nie podnosił więcej faktu braku sporu granicznego, w sytuacji gdy brak było takiej możliwości, gdyż organ pierwszej instancji nie zapewnił stronom czynnego udziału w postępowaniu i uniemożliwiał wypowiedzenie się stronom co do zgromadzonych dowodów w sprawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn., dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości wykładni i zastosowania norm prawa materialnego. Daje temu wyraz przepis art. 145 p.p.s.a., który w § 1 stanowi między innymi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Jednocześnie art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Po przeprowadzeniu według wskazanych reguł kontroli zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego dotyczącego ustalenia przebiegu granicy pomiędzy nieruchomościami położonymi w obrębie geodezyjnym R. , gmina Frampol – działką o numerze ewidencyjnym [...], stanowiącą współwłasność wnioskodawców B. K., K. K. i M. M. oraz nieruchomościami sąsiednimi oznaczonymi w ewidencji gruntów jako działki: nr [...] - własność A. B., nr [...] - własność S. A. oraz nr [...] - własność Z. M., Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie zostało wydane bez naruszenia prawa, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach.
Zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu utrzymało w mocy postanowienie, którym organ pierwszej instancji ustalił wysokość kosztów postępowania rozgraniczeniowego na kwotę 4.400 zł, na którą składało się wynagrodzenie upoważnionego geodety. Organ pierwszej instancji dokonał podziału kosztów przeprowadzonego rozgraniczenia pomiędzy wnioskodawców, a także uczestników proporcjonalnie do długości granic ich nieruchomości podlegających ustaleniu w toku postępowania rozgraniczeniowego.
W związku z opisanym przedmiotem sprawy w pierwszym rzędzie wskazać należy, że rozgraniczenie nieruchomości w postępowaniu administracyjnym normują przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2023 r. poz. 1752 z późn. zm., dalej: "p.g.k." lub "ustawa"), a także przepisy rozporządzenia Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości (Dz. U. Nr 45, poz. 453).
Rozgraniczenie ma na celu ustalenie przebiegu granic nieruchomości (art. 29 ust. 1 p.g.k.). Organem przeprowadzającym rozgraniczenie z urzędu lub na wniosek strony – stosownie do art. 29 ust. 3 i art. 30 ust. 1 powołanej ustawy – jest wójt (burmistrz, prezydent miasta), zaś czynności ustalania przebiegu granic – zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy – wykonuje geodeta upoważniony przez wymienione organy. Rodzaje dokumentów stanowiących podstawę ustalania przebiegu granic oraz sposób i tryb wykonywania przez geodetę czynności ustalania przebiegu granic i sporządzania dokumentacji przy rozgraniczaniu nieruchomości określają przepisy rozporządzenia wykonawczego z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości.
Przy ustalaniu przebiegu granic bierze się pod uwagę znaki i ślady graniczne, mapy i inne dokumenty oraz punkty osnowy geodezyjnej (art. 31 ust. 2 p.g.k.). Jeżeli jest brak danych, o których mowa w ust. 2, lub są one niewystarczające albo sprzeczne, ustala się przebieg granicy na podstawie zgodnego oświadczenia stron lub jednej strony, gdy druga strona w toku postępowania oświadczenia nie składa i nie kwestionuje przebiegu granicy (ust. 3). W razie sporu co do przebiegu linii granicznych, geodeta nakłania strony do zawarcia ugody. Ugoda zawarta przed geodetą posiada moc ugody sądowej (art. 31 ust. 4 ustawy).
Zasadą jest udział geodety w postępowaniu dotyczącym rozgraniczenia nieruchomości. Zatem koniecznymi kosztami postępowania rozgraniczeniowego są koszty związane z czynnościami geodety w tym postępowaniu. Nie budzi też wątpliwości, że koszty czynności związanych z rozgraniczeniem należą do kosztów postępowania administracyjnego.
Przepisy ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz przepisy rozporządzenia wykonawczego z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości nie zawierają norm dotyczących kosztów administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego i sposobu ich rozliczenia. W tej kwestii znajdują zastosowanie przepisy działu IX kodeksu postępowania administracyjnego, przy czym koszty postępowania rozgraniczeniowego nie mają charakteru kosztów, które w rozumieniu art. 261 § 1 k.p.a. powinny być uiszczone przez stronę z góry, pod rygorem zwrotu wniosku na podstawie art. 261 § 2 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2000 r., II SA/Kr 816/00, ONSA 2002/1/35).
Zgodnie z art. 263 k.p.a. do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56, koszty spowodowane oględzinami na miejscu, koszty doręczenia stronom pism urzędowych, a także koszty mediacji (§ 1). Organ administracji publicznej może zaliczyć do kosztów postępowania także inne koszty bezpośrednio związane z rozstrzygnięciem sprawy (§ 2).
Przepis art. 262 § 1 k.p.a. stanowi zaś, że stronę obciążają te koszty postępowania, które: 1) wynikły z winy strony, 2) zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Na mocy art. 262 § 2 k.p.a. w uzasadnionych przypadkach organ administracji publicznej może zażądać od strony złożenia zaliczki w określonej wysokości na pokrycie kosztów postępowania.
Ustalenie wysokości kosztów postępowania, osób zobowiązanych do ich poniesienia oraz terminu i sposobu ich uiszczenia następuje w drodze postanowienia wydawanego przez organ jednocześnie z wydaniem decyzji. Na postanowienie w sprawie kosztów postępowania osobie zobowiązanej do ich poniesienia służy zażalenie (art. 264 § 1 i 2 k.p.a.).
W odniesieniu do sposobu rozdziału kosztów postępowania administracyjnego wskazać należy, że uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2006 r., podjęta w sprawie o sygn. akt I OPS 5/06, rozstrzygnęła występujące w orzecznictwie rozbieżności dotyczące zagadnienia czy organ administracji publicznej, orzekając o kosztach postępowania rozgraniczeniowego, może kosztami tymi obciążyć każdą ze stron postępowania, czy też koszty postępowania rozgraniczeniowego powinien ponieść tylko wnioskodawca. Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej uchwale wskazał, że organ administracji publicznej, orzekając o kosztach postępowania rozgraniczeniowego na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a., może obciążyć kosztami rozgraniczenia nieruchomości strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości (art. 152 k.c.), a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania. Uzasadniając takie stanowisko, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że koszty postępowania, których poniesienie nie jest ustawowym obowiązkiem organu, obciążają strony (art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a.), a w wypadku kosztów rozgraniczenia obciążają one strony będące właścicielami rozgraniczanych nieruchomości, według zasady wyrażonej w przepisie art. 152 k.c., stanowiącej, że właściciele gruntów sąsiadujących koszty rozgraniczenia ponoszą po połowie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał też, że udział w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony jest równoznaczny ze stwierdzeniem, iż to postępowanie toczy się w interesie każdej ze stron postępowania. Twierdzenie, że interes prawny posiada jedynie strona, która żąda wszczęcia postępowania, że postępowanie toczy się w jej interesie, gdyż to ona domaga się konkretyzacji swojego interesu prawnego w sprawie, pozostawałoby w sprzeczności z pojęciem legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym. W postępowaniu rozgraniczeniowym wszczętym na wniosek właściciela jednej nieruchomości właściciel nieruchomości sąsiedniej może uznawać, że przeprowadzenie postępowania rozgraniczeniowego nie leży w jego interesie, gdyż nie kwestionuje on przebiegu granic. Jednakże ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli, gdyż granice gruntów sąsiadujących stały się sporne lub nie jest znany ich przebieg. Nie można więc twierdzić, iż rozgraniczenie nie jest przeprowadzane także w interesie właściciela nieruchomości sąsiadującej.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał ostatecznie, że koszty postępowania, których poniesienie nie jest ustawowym obowiązkiem organu, obciążają strony (art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a.), a w wypadku kosztów rozgraniczenia obciążają one strony będące właścicielami rozgraniczanych nieruchomości, według zasady wyrażonej w przepisie art. 152 k.c., stanowiącej, że koszty rozgraniczenia właściciele nieruchomości ponoszą po połowie, co wynika z zasady, iż właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych.
W świetle art. 269 § 1 p.p.s.a. uchwała ta ma charakter prawnie wiążący.
Przy tym w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że treść przytoczonej uchwały nie oznacza, iż w każdym przypadku organ, prowadząc postępowanie rozgraniczeniowe, musi jego kosztami obciążyć wszystkie osoby, biorące w nim udział. We wspomnianej wyżej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny dopuścił bowiem jedynie możliwość obciążenia właścicieli sąsiadujących nieruchomości takimi kosztami, nie stwierdzając jednak kategorycznie, że tego rodzaju rozstrzygnięcie musi zawsze zapaść w takim postępowaniu. Przeciwne stanowisko ograniczałoby bowiem organowi swobodę stosowania w postępowaniu rozgraniczeniowym art. 262 § 1 k.p.a. (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 2211/14). Ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży w interesie wszystkich właścicieli wówczas, gdy granice gruntów sąsiadujących stały się sporne lub nie jest znany ich przebieg. Jeżeli tego rodzaju okoliczności nie występują, nie można automatycznie zakładać, że postępowanie toczy się w interesie wszystkich właścicieli rozgraniczanych nieruchomości. W konsekwencji zaś, jeśli koszty postępowania rozgraniczeniowego nie zostały poniesione w interesie wszystkich stron postępowania, brak jest w świetle art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. podstawy materialnoprawnej do obciążania nimi wszystkich właścicieli nieruchomości sąsiednich (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 3014/14). Orzeczenie o kosztach postępowania następuje zawsze na podstawie oceny stanu faktycznego sprawy i zgromadzonego w jej toku materiału dowodowego.
Zgodzić się należy ze stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu, że w niniejszej sprawie istniały podstawy do obciążenia kosztami postępowania właścicieli wszystkich rozgraniczanych nieruchomości.
Jak podniesiono już wyżej, w sytuacji gdy istnieje spór co do przebiegu granicy lub nie jest znany jej przebieg, nie można zasadnie twierdzić, że interes prawny w postępowaniu rozgraniczeniowym ma jedynie strona, która żąda wszczęcia postępowania oraz, że postępowanie toczy się tylko w jej interesie, gdyż to ona domaga się konkretyzacji swojego interesu prawnego w sprawie.
W niniejszej sprawie postępowanie rozgraniczeniowe zostało wszczęte na wniosek B. K., K. K. i M. M.. Wniosek o rozgraniczenie nieruchomości, dotyczący ustalenia przebiegu granicy pomiędzy działkami położonymi w obrębie geodezyjnym R., gmina Frampol, a mianowicie działką nr [...], stanowiącą współwłasność wnioskodawców, a działkami sąsiednimi: nr [...] – stanowiącą własność uczestnika postępowania A. B., nr [...] – stanowiącą własność uczestniczki postępowania S. A. oraz nr [...] – stanowiącą własność skarżącego Z. M., wnioskodawcy uzasadnili powołując się na okoliczność, że naruszono granice ich nieruchomości w związku z pracami geodezyjnymi prowadzonymi w ramach modernizacji ewidencji gruntów i budynków gminy Frampol oraz istniejącymi rozbieżnościami pomiędzy stanem prawnym i faktycznym przebiegu granic. Wnioskodawcy podnosili, że w toku modernizacji granice zostały przesunięte, natomiast właściwe granice wyznaczają miedze istniejące od wielu lat.
Powyższe okoliczności znalazły potwierdzenie w toku czynności geodezyjnych przeprowadzonych na gruncie przez upoważnionego geodetę, co znajduje odzwierciedlenie w sporządzonej przez geodetę dokumentacji rozgraniczeniowej. W szczególności dokumentacja ta wskazuje jednoznacznie, że w trakcie czynności w dniu 4 czerwca 2022 r. geodeta wyznaczył i okazał stronom przebieg granicy wynikający ze zgromadzonych dokumentów oraz danych geodezyjnych. Jednakże tak wyznaczone granice działki wnioskodawców nr [...] z działką nr [...] A. B. oraz z działką nr [...] Z. M., wynikające z postępowania modernizacyjnego z 2021 r., nie zostały zaakceptowane przez strony, gdyż nie pokrywały się z granicami istniejącymi na gruncie. Wynika to wprost zarówno z opinii technicznej upoważnionego geodety, jak również ze znajdujących się w operacie technicznym szkiców przedstawiających odmienny przebieg granic ewidencyjnych oraz granic użytkowania, oznaczonych na szkicach kolorem czerwonym i opisanych jako granice ugodowe.
Strony postępowania, w tym Z. M., wyrazili natomiast zgodę na przyjęcie granicy według ostatniego spokojnego stanu użytkowania na gruncie i zawarli ugody graniczne. Skoro zatem strony postępowania rozgraniczeniowego wyraziły zgodę na sposób ukształtowania granic pomiędzy stanowiącymi ich własność nieruchomościami według stanu użytkowania, to jest w sposób odmienny niż odzwierciedlony dotychczas w ewidencji gruntów w oparciu o wyniki modernizacji ewidencji z 2021 r., zasadnie organ odwoławczy uznał, że obiektywnie istniała potrzeba i konieczność ustalenia przebiegu granic, w tym granicy nieruchomości skarżącego. W opisanej sytuacji sama okoliczność, że nie istniał spór co do przebiegu granicy według stanu użytkowania, nie może więc przemawiać za uznaniem, iż postępowanie rozgraniczeniowe było zbędne czy nie było prowadzone w interesie skarżącego. Na skutek czynności tego postępowania została bowiem ustalona pewna granica prawna.
Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Oznacza to, że rozgraniczenie nieruchomości tworzy stan prawny w zakresie przebiegu granicy dzielącej sąsiednie nieruchomości, tym samym wyznacza zasięg przysługującego stronom prawa własności sąsiadujących nieruchomości. W okolicznościach sprawy, wobec dojścia przez strony do porozumienia, postępowanie rozgraniczeniowe zakończyło się zawarciem przez strony ugód przed upoważnionym geodetą. Ugoda zawarta przed geodetą ma zgodnie z art. 31 ust. 4 p.g.k moc orzeczenia sądowego. Treść ugód wyznacza zatem przebieg prawnych granic nieruchomości i w sprawie nie występuje już rozbieżność ze stanem ujawnionym w tym zakresie w ewidencji gruntów.
W konsekwencji uznać należy, że w okolicznościach sprawy postępowanie rozgraniczeniowe toczyło się w interesie właścicieli wszystkich wymienionych wyżej nieruchomości, a zatem zarówno w interesie wnioskodawców rozgraniczenia, jak również w interesie skarżącego uczestnika tego postępowania Z. M..
W związku z zarzutami podniesionymi w skardze wymaga podkreślenia, że ocena istnienia interesu poszczególnych właścicieli nieruchomości objętych postępowaniem rozgraniczeniowym odbywa się nie na podstawie indywidualnego, subiektywnego podejścia strony do konieczności rozgraniczenia, ale jest oparta na okolicznościach obiektywnych towarzyszących rozgraniczeniu. W okolicznościach sprawy, wobec rozbieżności pomiędzy stanem użytkowania na gruncie, a treścią dokumentów geodezyjnych stanowiących podstawę wyznaczenia granic, w tym dokumentacji z modernizacji ewidencji gruntów, każdy z właścicieli sąsiadujących nieruchomości miał obiektywnie rozumiany interes prawny w rozgraniczeniu. Zawarte ugody eliminują powyższe rozbieżności i ustalają jednoznacznie granicę prawną, która wyznacza zakres prawa własności każdej ze stron, a więc także skarżącego. Dlatego też ani treść pisma skarżącego z dnia 15 marca 2022 r., ani też akcentowanie przez skarżącego braku sporu co do granic użytkowania na gruncie nie maja wpływu na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Powyższej oceny w żadnym razie nie podważa akcentowany przez skarżącego fakt, iż stał się stroną postępowania bez własnej woli. Bezsprzecznie skarżący, tak jak i inne strony postępowania, odnosi bowiem korzyść z jego przeprowadzenia w postaci ustalenia prawnej granicy, której przebieg akceptują właściciele rozgraniczanych nieruchomości. Trafnie też organy wskazały na aktywny udział skarżącego w postępowaniu i fakt zawarcia ugody, która kończy stan rozbieżności w zakresie przebiegu linii granicznych.
W konsekwencji zgodzić się należy ze stanowiskiem organów, że zachodziły podstawy do obciążenia kosztami postepowania tak wnioskodawców, jak i uczestników, w tym skarżącego.
Wątpliwości Sądu nie budzi ustalona kwota kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Zgodnie z pismem uprawnionego geodety J. S. z dnia 5 stycznia 2023 r. prace geodezyjne obejmowały następujące składowe: prace kameralne związane z analizą danych i materiałów geodezyjnych, wykonaniem dokumentacji rozgraniczenia i wykonaniem dokumentacji technicznej (1510,10 zł), prace terenowe związane z pomiarem i rozprawą graniczna (2350,00 zł), uzyskanie niezbędnych danych i materiałów z Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezji i Kartografii (139.90 zł), badanie ksiąg wieczystych (400,00 zł). Łączna kwota kosztów w żadnym razie nie odbiega też od wysokości kosztów robót rozgraniczeniowych w innych sprawach rozpoznawanych przez Sąd. Jak wskazano wyżej, oferta wybranego geodety była najtańsza spośród nadesłanych w odpowiedzi na zapytania ofertowe.
Sąd uznał też za zasadną metodologię rozliczenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego przyjętą przez organ pierwszej instancji. Niewątpliwie każda ze stron postępowania rozgraniczeniowego miała interes prawny w rozgraniczeniu. Trafne jest stanowisko organu, że koszty rozgraniczenia należało podzielić pomiędzy właścicieli rozgraniczanych nieruchomości. Zaznaczyć przy tym należy, że zastosowanie zasady określonej w art. 152 k.c. nie budzi wątpliwości w sytuacji, gdy w postępowaniu rozgraniczeniowym biorą udział jedynie dwie strony postępowania, a więc, gdy mamy do czynienia z rozgraniczeniem pomiędzy dwiema nieruchomościami. Natomiast w sytuacji, gdy stron postępowania jest więcej, a zatem ustalenie przebiegu granic dotyczy co najmniej trzech nieruchomości, nie jest zasadne mechaniczne stosowanie zasady polegającej na równym podziale kosztów postępowania pomiędzy wszystkich właścicieli rozgraniczanych nieruchomości, lecz należy dokonać rozliczenia kosztów w taki sposób, który najpełniej będzie realizował zasadę poniesienia przez stronę tych kosztów, które leżą w jej interesie.
Zatem organy dokonując rozliczenia kosztów postępowania trafnie w niniejszej sprawie miały na uwadze ogólną długość ustalanych w tym postępowaniu granic i rozdzieliły koszty proporcjonalnie do długości ustalanych granic poszczególnych nieruchomości objętych postępowaniem rozgraniczeniowym.
Wskazane przez organ pierwszej instancji długości ustalanych granic znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie, a mianowicie wynikają z danych zawartych na szkicach granicznych (k.147v., 143v., 139v.). Skarżący nie kwestionował też tych danych ani w toku postępowania, ani w skardze. Prawidłowy jest również matematyczny sposób rozliczenia kosztów i jego wyniki.
W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i wyjaśniły wszystkie istotne okoliczności. W sposób wyczerpujący zebrały i rozważyły cały zebrany materiał dowodowy, a następnie do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwe przepisy prawa. Materiał dowodowy dawał podstawy do przyjęcia, że zostały spełnione wszystkie przesłanki do wydania postanowienia o kosztach rozgraniczenia, a jego treść pozostaje w zgodzie z przepisami prawa. Zaskarżone postanowienie prawidłowo wyjaśnia podstawy faktyczne i prawne rozstrzygnięcia.
Zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. jest niezasadny. Organ pierwszej instancji w dniu 4 marca 2022 r. skierował do skarżącego zawiadomienie w trybie wskazanego przepisu w dniu i skarżący wyraził swoje stanowisko w piśmie z dnia 15 marca 2022 r. Zarzut, że nie dokonano powtórnie takiego zawiadomienia przed zakończeniem postępowania jest nieskuteczny już z tej przyczyny, że skarżący nie powołał żadnych okoliczności, które wskazywałyby, iż mogłoby to mieć rzeczywisty wpływ na wynik sprawy.
Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i nie zachodzą podstawy do jego uchylenia.
W konsekwencji i na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga, jako niezasadna, podlegała oddaleniu.
Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.