III SA/LU 568/24

III SA/Lu 568/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-02-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Agnieszka Kosowska /sprawozdawca/
Anna Strzelec
Iwona Tchórzewska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 338
art. 5 ust. 2, ust. 3; art. 27 ust. 1
Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t. j.)
Dz.U.UE.L 2002 nr 31 poz 1 art. 2; art. 7 ust. 1, ust. 2; art. 16; art. 17
Rzozporządzenie (WE) Nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania  prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa  żywności
Dz.U.UE.L 2011 nr 304 poz 18 art. 3 ust. 1; art. 7 ust. 1, ust. 2, ust. 3;
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i RadyI R (UE) NR 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom  informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia  dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu  Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004
Dz.U.UE.L 2006 nr 404 poz 9 art. 2 ust. 2 pkt 1; art. 2 ust. 2 pkt 5; art. 6 ust. 1
ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 1924/2006 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie oświadczeń  żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Tchórzewska Sędziowie: Asesor WSA Agnieszka Kosowska (sprawozdawca) Sędzia WSA Anna Strzelec Protokolant: Asystent sędziego Katarzyna Sugier po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2025 r. sprawy ze skargi H. Spółki Akcyjnej z siedzibą w L. na decyzję Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 3 lipca 2024 r. nr [...] w przedmiocie nakazu wprowadzenia znakowania produktu oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi H. S.A. z siedzibą w L. (dalej jako "skarżąca" lub "Spółka") jest decyzja Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (dalej jako "organ odwoławczy") z dnia 3 lipca 2024 r. nr [...] w sprawie nakazu wprowadzenia znakowania produktu.
Stan sprawy przedstawia się następująco.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w L. (dalej jako "PPIS w L.", lub "organ I instancji") przeprowadził kontrolę sanitarną w zakresie spełnienia wymagań prawa żywnościowego przez produkt "B.". W toku kontroli ustalono, że na etykietach opakowania oraz na stronach sklepu internetowego [...] zawarte są m.in informacje, że "B." dzięki zawartym składnikom wspomaga: pokrzywa - eliminację wody z organizmu, chlorella - pracę wątroby i jelit, skrzyp - naturalne oczyszczanie organizmu, fiołek trójbarwny - pracę nerek i dróg moczowych.
PPIS w L. ustalił, że zawarte na etykiecie produktu oświadczenia dotyczące poszczególnych składników, widnieją na liście pending tj.
- dla liścia pokrzywy pod numerem [...] - "wspomaga wydalanie wody przez nerki", "wspomaga funkcje eliminacyjne organizmu", "przyczynia się do prawidłowego funkcjonowania układu moczowego" oraz pod numerem [...] - "wspiera funkcje wydalnicze nerek/oczyszczanie";
- dla ziela fiołka trójbarwnego pod numerem [...] - "przyczynia się do prawidłowej diurezy", "sprzyja eliminacji kwasu moczowego z krwi";
- dla ziela skrzypu pod numerem [...] - "wspomaga drenaż organizmu", "wspomaga funkcje eliminacyjne", "wpływa korzystnie na funkcje wydalnicze nerek";
- dla wyciągu z chlorelli po numerem [...] - "wspomaga pracę wątroby", pod numerem [...] - "wspomaga trawienie i prace wątroby", pod numerem [...] - "wspomaga funkcjonowanie jelit", "wspomaga, usuwanie szkodliwych substancji z organizmu", "wspomaga rozwój prawidłowej mikroflory", "wspomaga eliminację z organizmu metali ciężkich", "wspomaga prace wątroby i nerek", "wspomaga oczyszczenie organizmu", "wspomaga prawidłowy metabolizm i pracę układu pokarmowego".
Organ I instancji wskazał, że zarówno na etykiecie jak i stronie internetowej [...], użyto sformułowania "DETOX", które zgodnie z powszechnie przyjętym rozumieniem tych słów jest związane z oczyszczaniem organizmu z szeroko pojętych toksyn. Określenie to sugeruje, że opatrzona nim żywność ma właściwości oczyszczające, tudzież odtruwające organizm, co przypisuje środkowi spożywczemu, właściwości zapobiegania chorobom, leczenia chorób oraz odwołuje się do takich właściwości. Informacja ta wprowadzała konsumenta w błąd, w szczególności co do właściwości środka spożywczego przez przypisywanie produktowi działania, którego nie posiada.
Decyzją nr [...] z dnia 15 maja 2024 r. PPIS w L. nakazał skarżącej wprowadzenie zgodnego z obowiązującymi przepisami prawa znakowania produktu pn. "B." - na etykiecie produktu, w partii znajdującej się na stanie magazynowym oraz wprowadzanych do obrotu w sprzedaży tradycyjnej i za pośrednictwem strony internetowej [...], poprzez usunięcie z etykiety produktu oraz ze strony internetowej sformułowania "DETOX" w terminie do dnia 16 lipca 2024 r.
Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie, jednak decyzją z dnia 3 lipca 2024 r. Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
W uzasadnieniu organ odwoławczy, w pierwszej kolejności wskazał, że PPIS w L. był właściwy do wydania zaskarżonej decyzji, co znajduje uzasadnienie w treści art. 1 pkt 6, art. 4 ust. 1 pkt 3, pkt 3a, art. 12 pkt 1, art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 416, dalej jako: ustawa o PIS), oraz art. 138 ust. 1 lit. a, lit. b, ust, 2 lit. c rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625 z dnia 15 marca 2017 r. w sprawie kontroli urzędowych i innych czynności urzędowych przeprowadzanych w celu zapewnienia stosowania prawa żywnościowego i paszowego oraz zasad dotyczących zdrowia i dobrostanu zwierząt, zdrowia roślin i środków ochrony roślin, zmieniające rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 999/2001, (WE) nr 396/2005, (WE) nr 1069/2009, (WE) nr 1107/2009, (UE) nr 1151/2012, (UE) nr 652/2014, (UE) 2016/429 i (UE) 2016/2031, rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2005 i (WE) nr 1099/2009 oraz dyrektywy Rady 98/58/WE, 1999/74/WE, 2007/43/WE, 2008/119/WE i 2008/120/WE, oraz uchylające rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 854/2004 i (WE) nr 882/2004, dyrektywy Rady 89/608/EWG, 89/662/ EWG, 90/425/EWG, 91/496/EWG, 96/23/WE, 96/93/WE i 97/78/WE oraz decyzję Rady 92/438/EWG (Dz. Urz. UE L Nr 95/1, dalej jako: rozporządzenie nr 2017/625), a także art. 1, art. 3 pkt 29 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. z 2023 r. poz. 1448, dalej jako: ustawa o bezpieczeństwie żywności), art. 1, art. 5 ust. 1, art. 8 ust. 1 lit. c rozporządzenia (WE) Nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz. Urz. UE L Nr 31, str. 1 ze zm., dalej jako: rozporządzenie nr 178/2002).
Również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, że kompetencja organów administracji sanitarnej obejmuje kontrolę środków spożywczych w zakresie oznakowania (por. wyrok NSA z 31 maja 2010 r., II OSK 832/09). W związku z tym zarzuty skarżącej w tym zakresie są nieuprawnione.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że w odniesieniu do zastosowanego przez producenta na opakowaniu spornego produktu oświadczenia zdrowotnego, nie znaleziono takich właściwości czy funkcji fizjologicznych jak "detox".
Po weryfikacji tzw. pending list, czyli listy oświadczeń, które pozostają w procesie oceny i które mogą nadal być stosowane zgodnie z art. 28 ust. 5 i ust. 6 rozporządzenia (WE) Nr 1924/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności (Dz. U. UE L. Nr 2006.404.9, dalej jako: rozporządzenie nr 1924/2006) organ odwoławczy stwierdził, że zawarte na etykiecie produktu oświadczenia dotyczące poszczególnych składników rzeczywiście widnieją na liście pending pod numerami ID wskazanymi w zaskarżonej decyzji, jednak żadne z oświadczeń zdrowotnych nie koreluje i nie odnosi się do detoksykacji organizmu. Stwierdzenia sformułowane na liście pending tj. "wspomaga elimanację", "wspomaga oczyszczanie", "wspomaga wydalanie wody", "sprzyja eliminacji" nie oznaczają detoksu organizmu i nie mają takiego samego znaczenia dla konsumenta. Skarżąca używając stwierdzenia "detox" przy prezentacji produktu chciała zintensyfikować działanie środka spożywczego pomimo, iż nie posiada on takich właściwości, co wprowadza konsumenta w błąd. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 1 lit a i c rozporządzenia 178/2002 prawo żywnościowe ma na celu zapobieganie nie tylko wszelkim praktykom mogącym wprowadzić konsumenta w błąd, ale także praktykom oszukańczym i podstępnym. Również art. 3 lit. a i art. 5 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006 wskazują, że oświadczenia żywieniowe i zdrowotne nie mogą być nieprawdziwe, niejednoznaczne lub wprowadzające w błąd, a ich stosowanie jest dopuszczalne tylko w przypadku, gdy można oczekiwać, że przeciętny konsument zrozumie opisane w oświadczeniu korzystne działanie.
Organ odwoławczy podkreślił, że Spółka argumentowała iż pokrzywa, fiołek trójbarwny, skrzyp i chlorella należą do grupy tzw. "botanicals" i oświadczenia dotyczące ich wpływu na funkcje organizmu mogą być stosowanie w okresie przejściowym. Treść oświadczeń podanych w oznakowaniu produktu może nieznacznie różnić się od podanych w bazie oświadczeń pod nr ID, co zgodne jest z zasadami elastyczności treści oświadczeń zdrowotnych, które zezwalają, by zmienione brzmienie miało to samo znaczenie dla konsumenta.
Jednak w ocenie organu odwoławczego przepisy rozporządzenia nr 1924/2006 oraz rozporządzenie Komisji (UE) Nr 432/2012 z dnia 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, innych niż oświadczenia odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju i zdrowia dzieci (Dz. U. UE L. z 2012 r., Nr 136.1 dalej jako: rozporządzenie nr 432/2012) przewidują możliwość nieznacznej modyfikacji przez przedsiębiorców brzmienia oświadczeń. Celem modyfikacji powinno być ułatwienie konsumentowi zrozumienia treści oświadczenia, z uwzględnieniem takich czynników jak: różnice językowe, kulturowe oraz rodzaj populacji docelowej. Może się to odbywać m.in. poprzez: wyjaśnienie naukowej terminologii, stosowanie synonimów, łączenie oświadczeń o takiej samej treści, łączenie kilku działań dla tego samego składnika, ale pod warunkiem, że przedsiębiorca porusza się w ramach tego samego związku ze zdrowiem, a nowe brzmienie ma taki sam sens dla konsumenta. Zmodyfikowane brzmienie oświadczenia nie może wprowadzać w błąd oraz wzmacniać przekazu. Zalecane jest, by brzmienie stosowanego przez przedsiębiorcę oświadczenia było możliwie jak najbardziej zbliżone do oryginału.
Organ odwoławczy zaznaczył, że nie były kwestionowane oświadczenia zdrowotne dotyczące pokrzywy, fiołka trójbarwnego, skrzypu i chlorelli, mimo iż ich treść nie jest identyczna z treścią oświadczeń zawartych na liście pending, jednak oświadczenia znajdujące się na tej liście, widniejące pod nr ID wskazanymi w sprawie nie zawierają słowa "DETOX", jak również nie są tożsame z funkcjami detoksykacji organizmu. Organ odwoławczy podkreślił, że w wykazie dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych nie figurują oświadczenia dotyczące detoksykacji, jak i żadne inne oświadczenia, które można skorelować z określeniem "detox". Dodatkowo oświadczenia dotyczące odtruwania oraz właściwości odtruwających były przedmiotem analizy przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności i zostały ocenione negatywnie, wobec czego nie zostały dopuszczone do stosowania na rynku Unii Europejskiej. W odpowiedzi Komisji Europejskiej na pytanie zadane w Parlamencie Europejskim (numer referencyjny: E-000599/2019) zawarto informacje, że termin "detox" wskazuje na funkcjonalność lub domniemany wpływ na zdrowie, dlatego wchodzi w zakres rozporządzenia w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych. Dotychczas zgłoszono kilka oświadczeń zdrowotnych, w których zawarto informacje o działaniu detoksykującym lub właściwościach odtruwających, jednak wszystkie otrzymały negatywną Ocenę Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności, w związku z czym nie zostały dopuszczone do stosowania na rynku UE. Te oświadczenia zdrowotne można znaleźć w unijnym rejestrze oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych. Podmiot działający na rynku spożywczym, który zamierza zastosować nowe oświadczenie dotyczące detoksu może w dowolnym momencie wystąpić o zezwolenie na takie nowe oświadczenie. Kilka oświadczeń dotyczących określonych substancji roślinnych odnosi się do właściwości detoksykacyjnych i obecnie w odniesieniu do nich stosuje się środki przejściowe. Te środki przejściowe umożliwiają ich stosowanie na rynku UE z zastrzeżeniem ogólnych zasad i warunków rozporządzenia w sprawie roszczeń oraz mających zastosowanie przepisów krajowych. Państwa członkowskie są odpowiedzialne za egzekwowanie prawa żywnościowego, monitorowanie i weryfikację, czy podmioty działające na rynku spożywczym spełniają odpowiednie wymogi prawa żywnościowego.
W przypadku oświadczeń odnoszących się do właściwości detoksykacyjnych do których stosuje się środki przejściowe są to oświadczenia zawarte pod numerami [...], [...], [...]. W treści odpowiedzi Komisji Europejskiej nie zawarto oświadczeń zdrowotnych, które skarżąca użyła przy prezentacji środka spożywczego tj. pod numerami [...], [...], [...]. Skarżąca zamierzając zastosować nowe oświadczenie dotyczące "detoksu" nie wystąpiła o zezwolenie na takie nowe oświadczenie, jak również nie przedstawiła dowodów naukowych potwierdzających zastosowanie oświadczenia zdrowotnego stanowiącego jednocześnie element nazwy tj. "DETOX". Zgodnie natomiast z art. 6 pkt 1 rozporządzenia nr 1924/2006 oświadczenia żywieniowe i zdrowotne muszą się opierać na ogólnie przyjętych danych naukowych i być nimi potwierdzone. Zatem w świetle obowiązujących przepisów prawnych Spółka niewłaściwe i niezgodnie z prawem użyła słowa "detox" przy prezentacji produktu żywnościowego. Z powyższego wynika zatem, że produkt skarżącej może dzięki zawartym składnikom wspomagać "eliminację wody z organizmu", "pracę wątroby i jelit", "naturalne oczyszczenie organizmu", "pracę nerek i dróg moczowych", jednakże nie można środkowi spożywczemu przypisywać działania w szeroko rozumianym zakresie "detoxu" czy właściwości detoksyfikujących organizm. Oznakowanie produktu, informacją "DETOX" może wywołać mylne wrażenie u odbiorcy. Ponadto, należy stwierdzić, że znakowanie środka spożywczego ogólnego przeznaczenia jakim jest sporny produkt oświadczeniem "detox" w powiązaniu z zamieszczonymi na opakowaniu oświadczeniami zdrowotnymi dla poszczególnych składników produktu jest przekazem, który został przez skarżącą "wzmocniony", co nie może mieć tu miejsca. Dodatkowo na przodzie opakowania (kartonika) producent słowo "DETOX" umieścił dużymi, drukowanymi literami i pogrubioną czcionką znacznie odróżniającą się od pozostałych treści na opakowaniu, przez co konsument nabywając przedmiotowy produkt zostaje wprowadzony w błąd, iż produkt ma właściwości detoksykacyjne. Przeciętnemu konsumentowi słowo "DETOX" może także kojarzyć się z odstawieniem substancji toksycznych i psychoaktywnych tj. alkoholu czy narkotyków.
Spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego zarzucając jej:
I. naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy: art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2024 r., poz. 572, dalej jako: k.p.a.) poprzez pominięcie w treści decyzji literatury naukowej, w tym literatury wskazanej przez skarżącą w treści odwołania od decyzji organu I instancji, a odnoszącej się do udowodnionego i opisanego naukowo dziania detoksykacyjnego, odtruwającego botanicznych składników produktu, a także treści opisów do oświadczenia zdrowotnego dla składnika produktu - Chlorella o nr [...] odnoszących się do funkcji detoksykacyjnej jako wspierania funkcji narządów organizmu człowieka w tym prawidłową prace wątroby i dróg żółciowych tj. działanie jakie wspomaga produkt.
II. błąd w ustaleniach faktycznych prowadzący do niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego polegający na bezpodstawnym ustaleniu, iż oznakowanie i prezentacja produktu nie znajduje odzwierciedlenia w oświadczeniach zdrowotnych oraz sugeruje, że produkt ma właściwość zapobiegania chorobom i wobec tego uznanie, że konsument może być wprowadzony w błąd, co do charakteru produktu, a w konwencji niewłaściwym zastosowaniu art. 7 ust. 1 lit. a i b, art. 7 ust. 2, art. 7 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004 (Dz. U. UE L. z 2011 r. Nr 304.18, dalej jako: rozporządzenie nr 1924/2006) w związku z art. 10 ust. 3 rozporządzenia nr 1924/2006.
Wobec tak postawionych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z kopii fragmentów opracowań naukowych p.t. "Rośliny Lecznicze i ich praktyczne zastosowanie" A. Ożarowski, W. Jaroniewski, Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, Warszawa 1987, "Xięga Ziół" E. Zielińska, Wydawnictwo "Fox" s.c., Wrocław 1997, Kompendium Ziołolecznictwa, Prof. Dr hab. Leonidas Samochowiec, Wydawnictwo Medyczne Urban & Partners, Wrocław, a także wydruków oświadczeń zdrowotnych [...] oraz wydruków ze stron internetowych [...].
W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że organ odwoławczy w sposób nieprzekonujący i w oderwaniu od treści oświadczenia zdrowotnego [...] dla składnika produktu Alga Chlorella oraz literatury naukowej utożsamia "detox" jako odstawienie substancji toksycznych i psychoaktywnych tj. alkoholu czy narkotyków lub przypisanie środkowi spożywczemu właściwości polegających na leczeniu choroby alkoholowej lub uzależnienia. W ocenie skarżącej takie stanowisko jest błędne, gdyż literatura naukowa dla znajdujących się w produkcie składników botanicznym opisuje działanie: odtruwające, które jest efektem korzystnego wpływu tych składników na fizjologiczne i normalne funkcje nerek, wątroby, trzustki czy jelita grubego.
Skarżąca zwróciła uwagę, że organ odwoławczy pominął treść oświadczenia zdrowotnego [...] dla odmiany botanicznej Chlorella pyrenoidosa (Chlorella) stanowiącego składnik produktu, w którym wyraźnie wskazano zwrot detoksykacja. Oświadczenie zdrowotne o [...] znajdujące się na liście pending używa takich zwrotów jak: "Beneficially affect the function of gallbladder, liver, and kidneys (organs which have body detoxification function) (pol.: Korzystnie wpływa na funkcjonowanie pęcherzyka żółciowego, wątroby i nerek (organów, które mają funkcję detoksykacji organizmu), "D. contains herbal and nutrent comibination which aids the natural detoxification proces in the body" (pol.: D. zawiera mieszankę ziół i składników odżywczych, która wspomaga naturalny proces detoksykacji organizmu), "Promotes body detoxification" - (pol.: wspomaga detoksykację organizmu), "An effective combinantion of herbal extracts for body detoxification" (pol.: skuteczna kombinacja ekstraktów ziołowych do detoksykacji organizmu). Zgodnie z definicją internetowego słownika polskiego PWN: "detoksykacja, detoks" to usuwanie z organizmu substancji trujących, jednocześnie zaś zwrot "detoxification" lub krótka forma "detox" w języku angielskim (spolszczona wersja "detoks") zgodnie z słownikiem Uniwersytetu Cambrige oznacza proces usuwania szkodliwych lub toksycznych substancji "odtrucie". Zwrot "detox" jako równoznaczny ze zwrotem "detoksykacja" znajduje potwierdzenie w oświadczaniu zdrowotnym i równocześnie odzwierciedla właściwości produktu, wynikające z opisanego naukowo działania składników produktu.
Skarżąca podkreśla, iż skład produktu został skomponowany w taki sposób by wspierać naturalne funkcje odtruwania i oczyszczania organizmu realizowane m.in. przez nerki i wątrobę. Organy te są odpowiedzialne za usuwanie z organizmu zbędnych substancji przemiany materii, czyli za naturalne oczyszczenie organizmu tj. jego detoksykację. Określenie "detox" podane jest na opakowaniu łącznie ze stwierdzeniem "oczyszczanie" co stanowi jasny i oczywisty przekaz dla konsumenta, że produkt wspiera fizjologiczne funkcje organizmu.
Zdaniem skarżącej zwroty "detox", "detoks", "detoksykacja" nie są powszechnie rozumiane jako odstawienie substancji toksycznych, czy psychoaktywnych, lecz jako wspieranie normalnych procesów fizjologicznych, które pomagają organizmowi oczyścić się z zanieczyszczających go substancji. Wymiennie i powszechnie stosowane zwroty "detox", "detoks", "detoksykacja" używane są przede wszystkim w kontekście stosowania diety czy zabiegów kosmetologicznych, których celem jest naturalne odtrucie/oczyszczenie organizmu tj. w kontekście wspomagania naturalnych procesów usuwaniu z organizmu toksyn oraz zbędnych produktów przemiany materii realizowanych m.in. przez wątrobę czy nerki.
W konsekwencji nieswoista korzyść, jaką jest "detox" (odtruwanie organizmu) została prawidłowo i wystarczająco wyjaśniona towarzyszącymi oświadczeniami zdrowotnymi i konsument nie zostanie wprowadzony w błąd co do faktycznych korzyści oferowanych przez produkt.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.
Na rozprawie w dniu 13 lutego 2025 r. Sąd, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. dopuścił dowody z dokumentów dołączonych do skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje.
Skarga podlega oddaleniu.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja nakazująca skarżącej usunięcie z etykiety produktu w postaci herbatki ziołowo-owocowej oraz ze strony internetowej sformułowania "DETOX" z nazwy produktu "B." w terminie do dnia 16 lipca 2024 r.
Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 27 ust. 1 ustawy o PIS. Powyższy przepis określa, że w razie stwierdzenia naruszenia wymagań higienicznych i zdrowotnych, państwowy inspektor sanitarny nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień. Stwierdzone w trakcie postępowania uchybienia dotyczyły znakowania spornego produktu.
Zdaniem sądu, ujawnione w tej materii nieprawidłowości zobowiązywały organy Inspekcji Sanitarnej - powołane do realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego, w szczególności poprzez sprawowanie nadzoru m. in. nad warunkami zdrowotnymi żywności, żywienia i produktów kosmetycznych (art. 1 pkt 6 ustawy o PIS) oraz sprawujące zapobiegawczy i bieżący nadzór sanitarny (art. 2 ustawy o PIS) – do podjęcia decyzji administracyjnej nakazującej w wyznaczonym terminie dokonania zmiany w oznakowaniu przedmiotowego produktu. Do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie bieżącego nadzoru sanitarnego należy kontrola przestrzegania przepisów określających wymagania higieniczne i zdrowotne, w szczególności dotyczących warunków produkcji, transportu, przechowywania i sprzedaży żywności oraz warunków żywienia zbiorowego, nadzoru nad jakością zdrowotną żywności (art. 4 ust. 1 pkt 3 i pkt 3a).
Przechodząc do szczegółowych rozważań należy przypomnieć, że w niniejszej sprawie spór dotyczy produktu jakim jest herbatka ziołowo-owocowa ogólnie dostępna w sprzedaży, powszechnie spożywana jako środek spożywczy, zakwalifikowana przez skarżącą do grupy suplementów diety (suplement diety - środek spożywczy, którego celem jest uzupełnienie normalnej diety, będący skoncentrowanym źródłem witamin lub składników mineralnych lub innych substancji wykazujących efekt odżywczy lub inny fizjologiczny, pojedynczych lub złożonych, wprowadzany do obrotu w formie umożliwiającej dawkowanie, w postaci: kapsułek, tabletek, drażetek i w innych podobnych postaciach, saszetek z proszkiem, ampułek z płynem, butelek z kroplomierzem i w innych podobnych postaciach płynów i proszków przeznaczonych do spożywania w małych, odmierzonych ilościach jednostkowych, z wyłączeniem produktów posiadających właściwości produktu leczniczego w rozumieniu przepisów prawa farmaceutycznego – art. 3 pkt 39 ustawy o bezpieczeństwie żywności). Skarżąca kwestionuje natomiast zarzut organów Inspekcji Sanitarnej, że stosowanie produktu o podstawowym składzie recepturowym (liść pokrzywy – 2,4 g, ziele fiołka trójbarwnego – 1,8 g, ziele skrzypu – 1,26 g, Chlorella – 207 mg) wspomagającego eliminację wody z organizmu, pracę wątroby i jelit, naturalne oczyszczanie organizmu, pracę nerek i dróg moczowych, wymaga zmiany oznakowania poprzez usunięcie z etykiety tego produktu sformułowania "DETOX".
Ustawa o bezpieczeństwie żywności określa wymagania i procedury niezbędne dla zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia zgodnie z przepisami rozporządzenia nr 178/2002.
Wspomniana ustawa w art. 3 ust. 1 stanowi, że żywnością (środkiem spożywczym) jest każda substancja lub produkt w rozumieniu art. 2 rozporządzenia nr 178/2002.
Stosownie do art. 76 ust. 1 ustawy, organom urzędowej kontroli żywności przysługuje prawo:
1) wstępu do pomieszczeń zakładu o każdej porze;
2) badania procesów technologicznych i receptur w zakresie niezbędnym do zrealizowania celu kontroli;
3) przeglądania ksiąg i innych dokumentów kontrolowanego zakładu, jeżeli jest to niezbędne ze względu na cel przeprowadzanej kontroli;
4) podejmowania innych czynności niezbędnych do wyjaśnienia sprawy, zgodnie z zakresem uprawnień w ramach urzędowych kontroli żywności, w tym nieodpłatnego pobierania próbek środków spożywczych lub materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością w celu wykonania badań laboratoryjnych.
Rozporządzenie nr 178/2002 stanowi w art. 2, że do celów niniejszego rozporządzenia "żywność" (lub "środek spożywczy") oznacza jakiekolwiek substancje lub produkty, przetworzone, częściowo przetworzone lub nieprzetworzone, przeznaczone do spożycia przez ludzi lub, których spożycia przez ludzi można się spodziewać.
Z treści art. 2 ww. rozporządzenia wynika, że "środek spożywczy" obejmuje napoje, gumę do żucia i wszelkie substancje, łącznie z wodą, świadomie dodane do żywności podczas jej wytwarzania, przygotowania lub obróbki.
Wspomniane rozporządzenie przewiduje, że prawo żywnościowe ma za zadanie realizację jednego lub więcej ogólnych celów dotyczących wysokiego poziomu ochrony zdrowia i życia ludzi oraz ochrony interesów konsumentów, z uwzględnieniem uczciwych praktyk w handlu żywnością, biorąc pod uwagę, tam gdzie jest to właściwe, ochronę zdrowia i warunków życia zwierząt, zdrowia roślin i środowiska naturalnego (art. 5 ust. 1). Prawo żywnościowe ma na celu osiągnięcie swobodnego przepływu we Wspólnocie żywności i pasz wyprodukowanych lub wprowadzanych do obrotu zgodnie z ogólnymi zasadami i wymogami niniejszego rozdziału (art. 5 ust. 2).
Jeżeli istnieją normy międzynarodowe lub, jeżeli spodziewane jest ich wprowadzenie, zostaną one wzięte pod uwagę podczas opracowywania lub dostosowywania prawa żywnościowego, z wyjątkiem sytuacji, w których normy takie - lub ich część - nie stanowiłyby skutecznego lub odpowiedniego środka realizacji celów prawa żywnościowego; sytuacji, w których ich niestosowanie jest uzasadnione naukowo oraz gdyby miały one spowodować zmianę poziomu ochrony w stosunku do poziomu określonego jako właściwy we Wspólnocie (art. 5 ust. 3).
Powyższe rozporządzenie wprowadza zasadę ostrożności i tym zakresie przewiduje, że w szczególnych okolicznościach, gdy po dokonaniu oceny dostępnych informacji stwierdzono niebezpieczeństwo zaistnienia skutków szkodliwych dla zdrowia, ale nadal brak jest pewności naukowej, w oczekiwaniu na dalsze informacje naukowe umożliwiające bardziej wszechstronną ocenę ryzyka mogą zostać przyjęte tymczasowe środki zarządzania ryzykiem konieczne do zapewnienia wysokiego poziomu ochrony zdrowia określonego we Wspólnocie (art. 7 ust. 1).
Środki przyjęte w oparciu o przepisy ust. 1 powinny być proporcjonalne i nie bardziej restrykcyjne dla handlu niż jest to wymagane w celu zapewnienia wysokiego poziomu ochrony zdrowia określonego we Wspólnocie, z uwzględnieniem wykonalności technicznej i ekonomicznej oraz innych czynników uznawanych za stosowne w rozważanej sprawie. W odpowiednim czasie, w zależności od rodzaju stwierdzonego ryzyka dla życia lub zdrowia oraz rodzaju informacji naukowej potrzebnej do wyjaśnienia niepewności naukowej oraz przeprowadzenia bardziej wszechstronnej oceny ryzyka, środki te zostaną poddane przeglądowi (art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr 178/2002). Określa ono dalej w art. 8 ust. 1, że prawo żywnościowe ma na celu ochronę interesów konsumentów i powinno stanowić podstawę dokonywania przez konsumentów świadomego wyboru związanego ze spożywaną przez nich żywnością. Ma na celu zapobieganie: a) oszukańczym lub podstępnym praktykom; b) fałszowaniu żywności, oraz c) wszelkim innym praktykom mogącym wprowadzać konsumenta w błąd.
Zgodnie z art. 16 rozporządzenia 178/2002, bez uszczerbku dla bardziej szczegółowych przepisów prawa żywnościowego, etykietowanie, reklama i prezentacja żywności, z uwzględnieniem ich kształtu, wyglądu lub opakowania, używanych opakowań, sposobu ułożenia i miejsca wystawienia oraz informacji udostępnionych na ich temat w jakikolwiek sposób, nie może wprowadzać konsumentów w błąd.
Stosownie do art. 17 rozporządzenia nr 178/2002 podmioty prowadzące przedsiębiorstwo spożywcze i podmioty działające na rynku pasz zapewniają, na wszystkich etapach produkcji, przetwarzania i dystrybucji w przedsiębiorstwach będących pod ich kontrolą, zgodność tej żywności lub pasz z wymogami prawa żywnościowego właściwymi dla ich działalności i kontrolowanie przestrzegania tych wymogów (ust. 1). Państwa Członkowskie wprowadzają w życie prawo żywnościowe oraz monitorują i kontrolują przestrzeganie przez podmioty prowadzące przedsiębiorstwo spożywcze odpowiednich wymogów prawa żywnościowego na wszystkich etapach produkcji, przetwarzania i dystrybucji (ust. 2).
Do rozporządzenia nr 178/2002 nawiązuje rozporządzenie nr 1169/2011.
Według art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1169/2011 stanowi ono podstawę zapewnienia wysokiego poziomu ochrony konsumentów w zakresie informacji na temat żywności, przy uwzględnieniu różnic percepcji ze strony konsumentów i ich potrzeb informacyjnych, z równoczesnym zapewnieniem płynnego funkcjonowania rynku wewnętrznego.
Określa ono ogólne zasady, wymogi i zakresy odpowiedzialności dotyczące informacji na temat żywności, a w szczególności etykietowania żywności. Ustanawia ono środki gwarantujące konsumentom prawo do informacji oraz procedury przekazywania informacji na temat żywności, przy uwzględnieniu konieczności zapewnienia elastyczności wystarczającej do reagowania na przyszłe zmiany i nowe wymogi w zakresie informacji (art. 1 ust. 2 cyt. rozporządzenia). Ma ono zastosowanie do podmiotów prowadzących przedsiębiorstwo spożywcze na wszystkich etapach łańcucha żywnościowego, na których ich działania dotyczą przekazywania konsumentom informacji na temat żywności (art. 1 ust. 3).
Podawanie informacji na temat żywności służy wysokiemu poziomowi ochrony zdrowia i interesów konsumentów przez zapewnienie konsumentom finalnym podstaw do dokonywania świadomych wyborów oraz bezpiecznego stosowania żywności, ze szczególnym uwzględnieniem uwarunkowań zdrowotnych, ekonomicznych, środowiskowych, społecznych i etycznych (art. 3 ust. 1).
Rzetelne informowanie jest zasadą przewidzianą w art. 7 ww. rozporządzenia. Zgodnie z jego art. 7 ust. 1, informacje na temat żywności nie mogą wprowadzać w błąd, w szczególności:
a) co do właściwości środka spożywczego, a w szczególności co do jego charakteru, tożsamości, właściwości, składu, ilości, trwałości, kraju lub miejsca pochodzenia, metod wytwarzania lub produkcji;
b) przez przypisywanie środkowi spożywczemu działania lub właściwości, których on nie posiada.
Stosownie do art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr 1169/2011, informacje na temat żywności muszą być rzetelne, jasne i łatwe do zrozumienia dla konsumenta.
Na mocy art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 1169/2011, z zastrzeżeniem odstępstw przewidzianych w prawie Unii mającym zastosowanie do naturalnych wód mineralnych i żywności specjalnego przeznaczenia żywieniowego informacje na temat żywności nie mogą przypisywać jakiemukolwiek środkowi spożywczemu właściwości zapobiegania chorobom lub leczenia chorób ludzi bądź też odwoływać się do takich właściwości.
Z powyższych przepisów wynika, że informacje dotyczące żywności przekazywane konsumentowi nie mogą wprowadzać w błąd. Regulacja ta dotyczy zarówno informowania na temat funkcji jak i ilości oraz nazwy poszczególnych składników środka spożywczego, co pozwala konsumentowi na ocenę danego produktu jak i porównywanie go z innymi produktami. Ponadto, jeżeli deklarowana jest określona cecha produktu, to musi ona w produkcie faktycznie występować, ponieważ tej cechy może oczekiwać klient.
W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2017 r., sygn. akt II GSK 440/16 przyjęto, że przesłanką oznakowania wprowadzającego w błąd jest jego możliwy (potencjalny) wpływ na decyzję konsumenta co do nabycia towaru. Oznacza to, że błąd (błędne oznakowanie produktu) musi być istotny na tyle, by móc wpłynąć na określone preferencje konsumenta wobec danego produktu. Kolejnym istotnym elementem zdefiniowania pojęcia wprowadzana w błąd jest także to, że przekaz wprowadzający w błąd to nie tylko przekaz, który faktycznie myli nabywców, lecz także taki, który tylko potencjalnie może wywrzeć taki skutek. Oznacza to, że wprowadzenie w błąd ma charakter abstrakcyjny, a jego stwierdzenie nie wymaga zaistnienia jednostkowej dezinformacji.
Zagadnienie, czy oznaczenie danego produktu wprowadza konsumenta w błąd, należy oceniać przez pryzmat tzw. przeciętnego konsumenta. Jest to tzw. metoda normatywna, która polega na ustaleniu hipotetycznego wzorca (modelu) zachowania przeciętnego konsumenta i jego reakcji na dany przekaz. Model przeciętnego konsumenta oznacza osobą, która jest dostatecznie dobrze poinformowana oraz dostatecznie uważna i przezorna czyli wykazująca zaangażowanie (zainteresowanie) i odpowiedni stopień krytycyzmu wobec działań, których jest adresatem (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 1998 r., sygn. akt C-210/96, ECR 1998/8/I-4657). Przyjąć zatem należy, że przesłanką oznakowania wprowadzającego w błąd jest jego możliwy (potencjalny) wpływ na decyzję konsumenta co do nabycia towaru.
Aktem prawnym, który harmonizuje przepisy ustawowe, wykonawcze i działania administracyjne Państw Członkowskich odnoszące się do oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych w celu zapewnienia skutecznego funkcjonowania rynku wewnętrznego przy jednoczesnym zapewnianiu wysokiego poziomu ochrony konsumentów jest rozporządzenie nr 1924/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności.
Rozporządzenie nr 1924/2006 - zgodnie z jego art. 1 ust. 2 - znajduje zastosowanie do oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych zawartych w przekazach komercyjnych, zarówno w etykietowaniu, przy prezentacji, jak i w reklamach żywności, przeznaczonej dla konsumentów końcowych.
Stosownie do art. 2 ust. 2 pkt 1 ww. rozporządzenia "oświadczenie" oznacza każdy komunikat lub przedstawienie, które, zgodnie z przepisami wspólnotowymi lub krajowymi, nie są obowiązkowe, łącznie z przedstawieniem obrazowym, graficznym lub symbolicznym w jakiejkolwiek formie, które stwierdza, sugeruje lub daje do zrozumienia, że żywność ma szczególne właściwości;
Zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia nr 1924/2006 "oświadczenie zdrowotne" oznacza każde oświadczenie, które stwierdza, sugeruje lub daje do zrozumienia, że istnieje związek pomiędzy kategorią żywności, daną żywnością lub jednym z jej składników, a zdrowiem.
W wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 6 września 2012 r. w sprawie
C – 544/10 stwierdzono, że z brzmienia art. 2 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia nr 1924/2006 wynika, że "oświadczenie zdrowotne" w rozumieniu tego rozporządzenia definiowane jest na podstawie związku, jaki ma istnieć pomiędzy danym produktem żywnościowym lub jednym z jego składników a zdrowiem. Definicja ta nie dostarcza żadnych wyjaśnień ani w przedmiocie tego, czy ten związek musi być bezpośredni, czy też wystarczy związek pośredni, ani też w przedmiocie stopnia jego intensywności czy trwania w czasie. W tych okolicznościach należy rozumieć pojęcie "związek" szeroko. We wcześniejszym wyroku z dnia 18 lipca 2013 r., C-299/12, Trybunał Sprawiedliwości przyjął, że oświadczenie zdrowotne w rozumieniu art. 2 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia (WE) nr 1924/2006 zostało zdefiniowane poprzez odniesienie do związku między żywnością lub jednym z jej składników z jednej strony a zdrowiem z drugiej, przy czym definicja ta nie zawiera żadnych wyjaśnień co do bezpośredniego lub pośredniego charakteru, jaki miałby mieć ten związek, ani co do jego intensywności lub czasu trwania, w związku z czym pojęcie "związku" należy interpretować szeroko. Jak wskazał Trybunał, w tym kontekście art. 2 ust. 2 pkt 6 nie musi stwierdzać wprost, że spożycie określonej żywności zmniejsza znacząco czynnik ryzyka w rozwoju choroby występującej u ludzi. Wystarczy, że oświadczenie takie może u przeciętnego, w zwykłym stopniu poinformowanego i starannego konsumenta wywoływać wrażenie, iż zmniejszenie czynnika ryzyka będzie znaczące.
Należy przypomnieć, że art. 10 rozporządzenia nr 1924/2006, który jest zawarty w rozdziale IV tego rozporządzenia, stanowi w ust. 1, że oświadczenia zdrowotne są zabronione, o ile nie są zgodne z ogólnymi wymogami rozdziału II i wymaganiami szczególnymi zawartymi w rozdziale IV oraz o ile nie udzielono na nie zezwolenia zgodnie z tym rozporządzeniem i nie zostały one zawarte w wykazach dozwolonych oświadczeń zawartych w art. 13 lub 14 tego rozporządzenia. Tym samym art. 10 ust. 1 rozporządzenia nr 1924/2006 ustanawia ogólny zakaz stosowania oświadczeń zdrowotnych, z wyjątkiem oświadczeń zawartych w wykazach dozwolonych oświadczeń, o których mowa w art. 13 lub w art. 14 tego rozporządzenia. Ponadto zgodnie z art. 10 ust. 3 rozporządzenia nr 1924/2006 odniesienie do ogólnych, nieswoistych korzyści, jakie przynosi dany składnik odżywczy lub dana żywność dla ogólnego dobrego stanu zdrowia i dla związanego ze zdrowiem dobrego samopoczucia, może być zamieszczone jedynie w przypadku, gdy towarzyszy mu szczególne oświadczenie zdrowotne znajdujące się w wykazach zawartych w art. 13 lub 14 tego rozporządzenia.
Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości przepis ten wprowadza zatem rozróżnienie pomiędzy dwiema kategoriami oświadczeń zdrowotnych, a mianowicie z jednej strony "konkretnymi" oświadczeniami zdrowotnymi zawartymi w przedmiotowych wykazach, zgodnie z zasadą ustanowioną w art. 10 ust. 1 tego rozporządzenia, a z drugiej strony "ogólnymi" oświadczeniami zdrowotnymi stanowiącymi odniesienie do ogólnych, nieswoistych korzystnych skutków, którym musi towarzyszyć oświadczenie zdrowotne zawarte w tychże wykazach. Trybunał orzekł również, że art. 10 ust. 3 rozporządzenia nr 1924/2006, który wprowadza odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 10 ust. 1 tego rozporządzenia, zgodnie z którą oświadczenia zdrowotne są zabronione, z wyjątkiem oświadczeń znajdujących się w wykazach dopuszczonych oświadczeń przewidzianych w tym rozporządzeniu, należy zatem interpretować w sposób ścisły, a zatem w ten sposób, że "ogólne" oświadczenie zdrowotne w rozumieniu tego przepisu musi spełniać wymogi dowodowe określone w tym rozporządzeniu. W tym celu wystarczy jednakże, by odniesieniom do ogólnego, nieswoistego korzystnego wpływu składnika odżywczego lub żywności na ogólny stan zdrowia i związane ze zdrowiem dobre samopoczucie towarzyszyły konkretne oświadczenia zdrowotne poparte ogólnie przyjętymi dowodami naukowymi, które zostały zweryfikowane i zatwierdzone, pod warunkiem że te konkretne oświadczenia znajdują się w wykazach, o których mowa w art. 13 lub w art. 14 tego rozporządzenia (zob. wyrok z dnia 30 stycznia 2020 r. Dr. Willmar Schwabe C-524/18, EU:C:2020:60, pkt 37-38, pkt 56-58).
Przepis art. 28 rozporządzenia nr 1924/2006 ustanawia z kolei środki przejściowe, których celem – jak wskazano w motywie 35 tego rozporządzenia – jest umożliwienie podmiotom działającym na rynku spożywczym dostosowanie się do wymogów wspomnianego rozporządzenia. Co się tyczy oświadczeń zdrowotnych, środki te zostały ustanowione w art. 28 ust. 5 i 6 tego rozporządzenia (zob. wyrok z dnia 10 kwietnia 2014 r., Ehrmann, C‑609/12, EU:C:2014:252, pkt 31). W tym względzie z motywów 10 i 11 rozporządzenia nr 432/2012 wynika, że oświadczenia zdrowotne, które nadal oczekują na rozpatrzenie, w szczególności ze względu na brak oceny naukowej EFSA, mogą być nadal stosowane zgodnie ze środkami przejściowymi przewidzianymi w art. 28 ust. 5 i 6 rozporządzenia nr 1924/2006.
O ile dopuszczone oświadczenia zdrowotne i oświadczenia zdrowotne, których rozpatrzenie zawieszono, a które podlegają środkom przejściowym, mogą co do zasady być stosowane w celu sprzedaży żywności, o tyle te dwie kategorie oświadczeń zdrowotnych podlegają odrębnym wymogom i nie korzystają z tych samych warunków. Otóż podczas gdy art. 17 ust. 5 rozporządzenia nr 1924/2006 upoważnia co do zasady każdy podmiot działający na rynku spożywczym do stosowania dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych znajdujących się we wskazanym, ostatecznym i jednolitym wykazie Unii, podlegające systemowi przejściowemu oświadczenia zdrowotne, których rozpatrzenie zawieszono, powinny w szczególności być zgodne, jak przewiduje art. 28 ust. 5 i 6 owego rozporządzenia, z tym rozporządzeniem, a także z przepisami krajowymi, które mają do nich zastosowanie. Oznacza to w szczególności, po pierwsze, iż zgodnie z art. 3 akapit drugi lit. a) i art. 6 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia oświadczenia zdrowotne nie mogą być niejednoznaczne lub wprowadzające w błąd, a muszą się opierać na ogólnie przyjętych dowodach naukowych. Po drugie, oświadczenia zdrowotne, których rozpatrzenie zawieszono, muszą również spełniać w każdym państwie członkowskim wymogi jego systemu krajowego. Również zgodnie z orzecznictwem Trybunału taka przejściowa sytuacja utrzymująca się przez czas nieokreślony, wykraczający ponad okres, który zgodnie z art. 13 ust. 3 rozporządzenia nr 1924/2006 miał się zakończyć najpóźniej w dniu 31 stycznia 2010 r., nie spełnia wymogów tego ostatniego rozporządzenia sformułowanych w jego motywie 23, zgodnie z którymi aby zapewnić ujednoliconą i spełniającą najwyższe możliwe standardy ocenę naukową oświadczeń zdrowotnych, powinna być ona przeprowadzana przez EFSA. Trybunał wyjaśnił jednakże, iż ani art. 10, ani art. 28 ust. 5, ani żaden inny przepis tego rozporządzenia nie stanowi, że art. 10 ust. 2 wskazanego rozporządzenia, który dotyczy obowiązku informacyjnego, znajduje zastosowanie wyłącznie po przewidzianym w tymże rozporządzeniu przyjęciu wykazów dopuszczalnych oświadczeń. Orzekł on również, że okoliczność, iż wykaz dopuszczalnych oświadczeń, o którym mowa
w art. 13 rozporządzenia nr 1924/2006, nie został jeszcze przyjęty, nie uzasadnia zwolnienia podmiotu działającego na rynku spożywczym z obowiązku dostarczenia konsumentowi informacji przewidzianych w art. 10 ust. 2 tego rozporządzenia. W ramach środka przejściowego ustanowionego w art. 28 ust. 5 rozporządzenia nr 1924/2006 podmiot działający na rynku spożywczym, który zdecydował o stosowaniu oświadczenia zdrowotnego, powinien bowiem, na swoją odpowiedzialność, poznać skutki danego środka spożywczego dla zdrowia, a co za tym idzie – już dysponować informacjami wymaganymi przez art. 10 ust. 2 tego rozporządzenia (zob. wyrok z dnia 23 listopada 2017 r. w sprawie Bionorica i Diapharm przeciwko Komisji, C‑596/15 P i C‑597/15 P, EU:C:2017:886, pkt 87-89, pkt 91, pkt 39, pkt 42-43).
Uwzględniając pozytywny wizerunek, który nadają żywności oświadczenia zdrowotne, konsumenci mogą ulegać wpływowi przy dokonywaniu wyborów konsumenckich, w związku z czym ich stosowanie powinno podlegać ścisłej regulacji, co oznacza w szczególności, że oświadczenia te powinny opierać się o ogólnie przyjęte dowody naukowe i być nimi potwierdzone, jak stanowi art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 1924/2006. Stwierdzenie to wydaje się szczególnie uzasadnione w przypadku oświadczeń dotyczących substancji botanicznych, jako że pochodzenie roślinne żywności może być kojarzone w świadomości konsumentów z produktem prozdrowotnym. Użycie terminu "ogólnie uznane dowody naukowe" oznacza, że dowody takie nie powinny ograniczać się do przekonań, pogłosek pochodzących z mądrości ludowej czy też obserwacji lub doświadczeń przeprowadzonych przez osoby spoza środowiska naukowego oraz że – przeciwnie – użycie takiego wyrażenia oznacza, że oświadczenia zdrowotne muszą opierać się na obiektywnych i naukowych informacjach i że w szczególności korzyści, które dają substancje, do których odnoszą się te oświadczenia zdrowotne, powinny opierać się – jak wskazano w motywie 14 rozporządzenia nr 1924/2006 – na jednoznacznym stanowisku naukowym. Zgodnie z wymogami określonymi w motywie 17 tego rozporządzenia oświadczenia zdrowotne powinny być "potwierdzone naukowo poprzez uwzględnienie ogółu dostępnych danych naukowych i poprzez ocenę mocy naukowej dowodów" (zob. wyrok z dnia 10 września 2020 r., Konsumentombudsmannen (C‑363/19, EU:C:2020:693, pkt 46, 47).
Tymczasem uznanie, że art. 10 ust. 1 i 3 rozporządzenia nie ma zastosowania do oświadczeń zdrowotnych dotyczących substancji botanicznych, byłoby równoznaczne z zezwoleniem na stosowanie nieudowodnionych naukowo oświadczeń, które mogą wprowadzać konsumentów w błąd i zagrażać ich zdrowiu.
Rozporządzenie nr 1924/2006 nie przewiduje całkowitego i bezwzględnego zakazu stosowania oświadczeń zdrowotnych dotyczących substancji botanicznych. Zgodnie bowiem z orzecznictwem Trybunału, w sytuacji w której Komisja nie zajęła jeszcze stanowiska w sprawie wniosków o włączenie rozpatrywanych oświadczeń do wykazu, o którym mowa w art. 13 rozporządzenia nr 1924/2006, wchodzą one w zakres stosowania przepisów przejściowych ustanowionych w art. 28 ust. 5 i 6 tego rozporządzenia, co pozwala zapewnić przejrzystość i pewność prawa wszystkim zainteresowanym. Artykuł 28 ust. 5 odnosi się do oświadczeń zdrowotnych, o których mowa w art. 13 ust. 1 lit. a) wspomnianego rozporządzenia, a mianowicie oświadczeń zdrowotnych, które powołują się na rolę składnika odżywczego lub innej substancji we wzroście, rozwoju i funkcjach organizmu. Z kolei art. 28 ust. 6 dotyczy w szczególności oświadczeń, o których mowa w art. 13 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia, a które powołują się na funkcje psychologiczne lub behawioralne (z czym nie mamy w sprawie do czynienia).
Zgodnie z art. 28 ust. 5 rozporządzenia nr 1924/2006 oświadczenia zdrowotne, o których mowa w art. 13 ust. 1 lit. a) tego rozporządzenia, mogą być stosowane od daty wejścia w życie rozporządzenia do dnia przyjęcia wykazu, o którym mowa w jego art. 13 ust. 3, na odpowiedzialność podmiotów działających na rynku spożywczym, pod warunkiem że są one zgodne z rozporządzeniem nr 1924/2006 i mającymi do nich zastosowanie istniejącymi przepisami krajowymi oraz bez uszczerbku dla zastosowanych środków bezpieczeństwa, o których mowa w art. 24 wspomnianego rozporządzenia.
Z brzmienia art. 28 ust. 5 rozporządzenia nr 1924/2006 wynika zatem, że podmiot działający na rynku spożywczym mógł, na swoją odpowiedzialność i na określonych warunkach, stosować oświadczenia zdrowotne w okresie między wejściem w życie owego rozporządzenia a przyjęciem wykazu, o którym mowa w art. 13 rozporządzenia nr 1924/2006. W związku z tym, w kontekście regulacji przejściowej przewidzianej w art. 28 ust. 5 tego rozporządzenia ciężar dowodu i wymogi dowodowe w zakresie oświadczeń zdrowotnych, o których mowa w art. 13 ust. 1 lit. a) tego rozporządzenia, są regulowane wskazanym rozporządzeniem, które wymaga, by dany podmiot działający na rynku spożywczym był w stanie uzasadnić stosowane przez siebie oświadczenie ogólnie uznanymi dowodami naukowymi, przy czym oświadczenia takie muszą być oparte na obiektywnych dowodach popartych jednoznacznym stanowiskiem naukowym. Jeżeli warunki te są spełnione, podmiot ten może stosować oświadczenia zdrowotne odnoszące się do substancji botanicznych dopóty, dopóki wykaz, o którym mowa w art. 13 rozporządzenia nr 1924/2006, nie został przyjęty w odniesieniu do tych substancji.
Z powyższych rozważań wynika, że producent środka spożywczego, powinien uzasadnić stosowane przez siebie oświadczenia, ogólnie uznanymi dowodami naukowymi. W niniejszej sprawie, ma to szczególne znaczenie, z uwagi na fakt, że powołane przez Spółkę oświadczenia zdrowotne znajdują się na tzw. liście pending. Oświadczenie zdrowotne wskazujące na funkcje detoksykacji organizmu dotyczą wyłącznie oświadczenia [...] odnoszącego się do Chlorelli.
Innymi słowy żaden z pozostałych składników produktu, tj. pokrzywa, fiołek trójbarwny i skrzyp nie wskazuje na właściwości detoksykacyjne. Dotyczące tych roślin oświadczenia znajdujące się na tzw. liście pending nie podają takich właściwości. Zasadnicze działanie tych składników sprowadza się w zasadzie do wspomagania pracy układu wydalniczego poprzez zwiększenie wydalania wody z organizmu i tym samym szybszą eliminację produktów ubocznych przemiany materii. Nie mamy tu do czynienia z detoxem, czyli pojęciem odnoszącym się do oczyszczania organizmu z substancji toksycznych, szkodliwych, odtruwaniem. Naturalną przecież funkcją nerek jest oczyszczanie krwi ze zbędnych produktów przemiany materii. W tym zakresie pokrzywa, fiołek trójbarwny i skrzyp jedynie mogą wspomagać naturalny proces wydalania m.in. mocznika, kwasu mlekowego czy kreatyniny (organicznych zawiązków chemicznych), będących produktem przemiany materii. Tak samo na wspomaganie wydalania wody z organizmu u zdrowego człowieka, a w konsekwencji na wydalanie wskazanych związków chemicznych, wpływa jej spożycie.
Załączone do skargi kopie z literatury naukowej również wskazują na działanie wspomagające układ moczowy i jego funkcje wydalnicze, a nie na właściwości odtruwające, związane z eliminacją substancji toksycznych z organizmu.
Należy zwrócić uwagę, że sformułowanie "detoks" sugeruje, że organizm jest zatruty i konieczne jest jego odtrucie. Natomiast w przypadku naturalnych procesów fizjologicznych, w tym procesu wydalania produktów przemiany materii nie mamy do czynienia z zatruciem organizmu, a jedynie z normalnym procesem usuwania zbędnych związków chemicznych, których powstawanie jest nieodłącznie związane z funkcjonowaniem całego organizmu.
Analizując natomiast oświadczenia zdrowotne dla składnika produktu Chlorella pyrenoidosa zawarte w oświadczeniu zdrowotnym [...] należy wyjaśnić, że oświadczenie to składa się z siedmiu punktów:
1. Hlorella (a type of marine plants) helps eliminate heavy metals from the body, in combination of pectin they help regulate sugar and cholesterol levels thereby helping the digestive system (Chlorella [rodzaj roślin morskich] pomaga eliminować metale ciężkie z organizmu, w połączeniu z pektyną pomagają regulować poziom cukru i cholesterolu, pomagając w ten sposób układowi trawiennemu);
2. Beneficially affect the function of gallbladder, liver, and kidneys [organs which have body detoxification function] (Korzystnie wpływa na funkcjonowanie pęcherzyka żółciowego, wątroby i nerek [organów, które mają funkcję detoksykacji organizmu]);
3. D. contains herbal and nutrient comibination which aids the natural detoxification process in the body [namely, metabilism and elimination of toxins from the body] (D. zawiera mieszankę ziół i składników odżywczych, która wspomaga naturalny proces detoksykacji organizmu [mianowicie metabolizm i eliminację toksyn z organizmu]);
4. Promotes body detoxification (wspomaga detoksykację organizmu);
5. Beneficially affect sugar and cholesterol levels (Korzystnie wpływa na poziom cukru i cholesterolu;
6. Promotes metabolism and helps the digestive system (Wspomaga metabolizm i wspomaga układ trawienny);
7. An effective combinantion of herbal extracts for body detoxification (Skuteczna kombinacja ekstraktów ziołowych do detoksykacji organizmu).
Skarżąca ani w toku postępowania przed organami, ani tym bardziej na etapie postępowania sądowego nie wykazała żadnymi naukowymi dowodami właściwości składnika Chlorella, które wskazywałyby na działanie o charakterze detoksykacyjnym. Skarżąca nie przedstawiła żadnej literatury fachowej dotyczącej Chlorella pyrenoidosa. Dokumenty dołączone do skargi nie odnoszą się wcale do chlorelli, która jest jednokomórkowym glonem. W związku z tym, należy z całą mocą podkreślić, że oświadczenia zdrowotne dotyczące Chlorella pyrenoidosa, zawarte na tzw. liście pending, aby mogły być stosowane w oznaczeniu produktów muszą być poparte ogólnie przyjętymi dowodami naukowymi, które zostały zweryfikowane i zatwierdzone. W przedmiotowej sprawie skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających naukowo oświadczenie zdrowotne [...].
Należy jedynie zauważyć, że w pkt 2 przytoczonego oświadczenia użyto sformułowania "narządy pełniące funkcje detoksykacyjne organizmu", ale w odniesieniu do wątroby, nerek i pęcherzyka żółciowego. Pkt 3 oraz następne – w ocenie sądu nie dotyczą chlorelli, a odnoszą się do produktu o nazwie D. – mieszanki ziół i składników odżywczych.
Organ odwoławczy prawidłowo zatem wyjaśnił, że oświadczenia zdrowotne dotyczące składników herbatki ziołowo-owocowej nie zawierają określenia czy funkcji odnoszących się do deklarowanego nieswoistego działania polegającego na "detoksie".
Organ odwoławczy wykazał, że wskazanie na opakowaniu produktu, informacji odnoszącej się do detoksu czyli oczyszczania, może wywołać mylne wrażenie u odbiorcy w sytuacji, gdy żaden ze składników takiej właściwości nie przewiduje. Należy również w pełni podzielić argumentację organu odwoławczego, że sposób prezentacji opakowania produktu, polegający na powiększonej czcionce oraz użyciu wielkich liter – DETOX, które się wyraźnie odróżniają od pozostałych liter, wzmacnia przekaz. Nie jest to już zwykła "herbatka ziołowo-owocowa", ale "herbatka DETOX-Oczyszczanie", czyli coś więcej niż zwykły napój.
Takie sformułowanie może zostać przez przeciętnego konsumenta odczytane jako dodatkowa zachęta do nabycia. Można przyjąć, że przeciętny konsument mając do wyboru dwa takie same produkty w postaci herbatki ziołowo-owocowej wybierze ten, który oferuje dodatkowe korzyści zdrowotne w postaci detoksu organizmu, jego odtrucia.
W świetle powyższych uregulowań Spółka jest podmiotem, który produkując środek spożywczy i wprowadzając go na rynek ponosi pełną odpowiedzialność za zgodność znakowania wytwarzanego i wprowadzanego do obrotu produktu z wymogami prawa żywnościowego.
W rozpoznawanej sprawie organ nakazał skarżącej usunięcie z etykiety produktu sformułowania "DETOX". Organ słusznie podniósł, że zamieszczone na etykiecie produktu oznaczenie może prowadzić konsumenta w błąd, co do właściwości środka spożywczego i jego składu, co stanowi naruszenie norm prawa żywnościowego odnoszącego się do oznakowania środków spożywczych.
Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, k.p.a. poprzez pominięcie w treści decyzji literatury naukowej oraz treści opisów do oświadczeń zdrowotnych dla składników botanicznych produktu odnoszących się do funkcji detoksykacji. Organ odwoławczy, mimo że nie odwołał się w treści decyzji do wszystkich wskazanych przez stronę pozycji literatury naukowej, dokonał właściwej oceny stanu faktycznego sprawy i uzasadnił swoje stanowisko. Takie postępowanie organu nie świadczy o naruszeniu zasady prawdy obiektywnej (wyrażonej w art. 7 k.p.a.), czy też o działaniu wbrew przepisom regulującym postępowanie dowodowe (art. 77 § 1, art. 78 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a.). Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ odwoławczy wysnuł wnioski, które sąd ocenił jako prawidłowe. Trzeba w tym miejscu podnieść, że właściwe znakowanie produktu leży w interesie społecznym i chroni słuszny interes obywateli, a to oznacza, że skontrolowany nakaz uwzględnia wartości, o których mowa w art. 7 k.p.a.
W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a.