III SA/Lu 499/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w LublinieLublin2023-11-09
NSAnieruchomościŚredniawsa
rozgraniczenie nieruchomościkoszty postępowaniaumorzenie należnościKodeks postępowania administracyjnegouznanie administracyjnestan majątkowygospodarstwo rolnekoszty sądoweWSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na postanowienie odmawiające umorzenia zaległości z tytułu kosztów postępowania rozgraniczeniowego, uznając, że skarżący nie wykazali niewątpliwej niemożności poniesienia tych kosztów.

Skarżący J. L. i J. L. domagali się umorzenia zaległości i odsetek z tytułu kosztów postępowania rozgraniczeniowego, powołując się na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Organy administracji obu instancji odmówiły umorzenia, uznając, że skarżący nie wykazali w sposób wystarczający niemożności poniesienia kosztów. WSA w Lublinie oddalił skargę, stwierdzając, że decyzja organów mieściła się w granicach uznania administracyjnego, a skarżący nie udowodnili nadzwyczajnych okoliczności uzasadniających zwolnienie z kosztów.

Sprawa dotyczyła skargi J. L. i J. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymujące w mocy decyzję Burmistrza odmawiającą umorzenia zaległości i odsetek z tytułu kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Postępowanie rozgraniczeniowe zostało wszczęte na wniosek M. Z. między nieruchomościami M. Z. a J. L. i J. L.. Koszty postępowania, obejmujące wynagrodzenie geodety i koszty doręczeń, zostały ustalone na kwotę [...] zł, z czego skarżący mieli zapłacić [...] zł. Po odmowie umorzenia przez Burmistrza i utrzymaniu jej w mocy przez SKO, skarżący wnieśli skargę do WSA, zarzucając błędy w ustaleniach faktycznych i nierozważenie wszystkich argumentów. Skarżący podkreślali swoją trudną sytuację finansową, związaną z niskimi dochodami z emerytur, prowadzeniem gospodarstwa rolnego, kosztami leczenia i niezbędnymi inwestycjami (oczyszczalnia, wymiana dachu). WSA w Lublinie oddalił skargę. Sąd uznał, że przepis art. 267 k.p.a. opiera się na uznaniu administracyjnym, a skarżący nie wykazali w sposób niewątpliwy niemożności poniesienia kosztów. Sąd podkreślił, że ciężar udowodnienia tej niemożności spoczywa na wnioskodawcy, a przedstawione przez skarżących dowody nie były wystarczające do wykazania nadzwyczajnych okoliczności uzasadniających zwolnienie z kosztów. Sąd zwrócił uwagę, że skarżący wiedzieli o kosztach od 2020 r. i ponosili w międzyczasie inne wydatki, w tym inwestycyjne. Sąd wskazał również, że skarżący mają możliwość ubiegania się o rozłożenie należności na raty.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, skarżący nie wykazali w sposób niewątpliwy niemożności poniesienia kosztów postępowania rozgraniczeniowego.

Uzasadnienie

Skarżący nie przedstawili pełnej i wiarygodnej dokumentacji swojej sytuacji finansowej, w tym dochodów z gospodarstwa rolnego, a ponoszone przez nich wydatki inwestycyjne i prywatne zobowiązania nie uzasadniały nadzwyczajnych okoliczności wymagających umorzenia kosztów publicznoprawnych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (7)

Główne

k.p.a. art. 267

Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis oparty na uznaniu administracyjnym, umożliwiający organowi zwolnienie strony w całości lub części od ponoszenia opłat, kosztów i należności w razie niewątpliwej niemożności ich poniesienia. Zwolnienie jest fakultatywne i wymaga wykazania nadzwyczajnych okoliczności.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do oddalenia skargi.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu strony.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi dotyczące uzasadnienia postanowienia.

k.p.a. art. 140

Kodeks postępowania administracyjnego

Postępowanie zażaleniowe.

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżący nie wykazali niewątpliwej niemożności poniesienia kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Organy administracji prawidłowo zastosowały instytucję uznania administracyjnego. Przedstawione przez skarżących dowody nie uzasadniały nadzwyczajnych okoliczności wymagających umorzenia kosztów publicznoprawnych.

Odrzucone argumenty

Zarzuty naruszenia art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez brak rozważenia i ustosunkowania się do wszystkich zarzutów strony. Błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że skarżący nie wykazali wiarygodnie niemożności poniesienia kosztów. Nie uwzględnienie przez organ, że postępowanie rozgraniczeniowe zainicjowane przez M. Z. nie zostało przeprowadzone z uwagi na odrzucenie wniosku przez Sąd Rejonowy.

Godne uwagi sformułowania

Przepis art. 267 k.p.a. opiera się na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że postanowienie w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek wymienionych w art. 267 k.p.a., może, ale nie musi umorzyć wymagalnej należności. Zasada obowiązku ponoszenia przez strony (właścicieli nieruchomości) kosztów postępowania rozgraniczeniowego nakazują traktowanie instytucji umorzenia należności jako wyjątkowej, zastrzeżonej dla naprawdę trudnych i wyjątkowych przypadków życiowych. Nie można przyjmować, iż prywatne zobowiązania finansowe powinny mieć pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi.

Skład orzekający

Iwona Tchórzewska

przewodniczący

Jerzy Drwal

sprawozdawca

Agnieszka Kosowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 267 k.p.a. w kontekście umorzenia kosztów postępowania administracyjnego, zwłaszcza w sprawach dotyczących nieruchomości i gospodarstw rolnych. Podkreślenie ciężaru dowodu po stronie wnioskodawcy i charakteru uznaniowego decyzji."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i interpretacji przepisów k.p.a. w kontekście kosztów postępowania rozgraniczeniowego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa ilustruje praktyczne zastosowanie przepisów o umorzeniu kosztów postępowania administracyjnego i pokazuje, jak sąd ocenia dowody przedstawiane przez strony w celu wykazania trudnej sytuacji finansowej. Jest to istotne dla prawników procesowych.

Czy trudna sytuacja finansowa zawsze oznacza zwolnienie z kosztów postępowania? WSA wyjaśnia.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Lu 499/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-11-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Agnieszka Kosowska
Iwona Tchórzewska /przewodniczący/
Jerzy Drwal /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 735/24 - Postanowienie NSA z 2024-05-24
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 267
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Tchórzewska Sędziowie: Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca) Asesor WSA Agnieszka Kosowska po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. L. i J. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia [...] 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości i odsetek z tytułu kosztów postępowania rozgraniczeniowego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 czerwca 2023 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu zażalenia J. L. i J. L., utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza [...] z dnia 28 lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości i odsetek z tytułu kosztów postępowania rozgraniczeniowego.
Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy.
Na wniosek M. Z., Burmistrz [...] wszczął postępowanie rozgraniczeniowe pomiędzy położonymi w obrębie ewidencyjnym [...] Wierzchowiska Pierwsze nieruchomościami – działką ewidencyjną o nr [...], stanowiącą własność M. Z. oraz działką ewidencyjną o nr [...], stanowiącą własność J. L. i J. L.. Do ustalenia przebiegu granic organ upoważnił geodetę uprawnionego J. P..
Decyzją z dnia 28 maja 2020 r. Burmistrz [...] orzekł o rozgraniczeniu ww. nieruchomości. Z uwagi na złożenie przez skarżących wniosku o przekazanie sprawy do sądu powszechnego, organ I instancji przekazał sprawę do Sądu Rejonowego w J. L..
Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2020 r., wydanym na podstawie art. 264 § 1 k.p.a. w związku z art. 262 § 1 pkt 2 i art. 263 k.p.a., Burmistrz [...] ustalił koszty postępowania rozgraniczeniowego na kwotę [...]zł, na którą składają się koszty czynności geodety w wysokości [...] zł oraz koszty doręczenia stronom pism w wysokości [...] zł. Organ obciążył kosztami M. Z. w wysokości [...] zł oraz J. L. i J. L. w wysokości [...] zł. Zobowiązał M. Z. do uiszczenia kwoty [...]zł, stanowiącej różnicę pomiędzy wpłaconą zaliczką a należną kwotą oraz skarżących do uiszczenia kwoty [...]zł, w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia.
Po rozpatrzeniu wniesionego przez skarżących zażalenia, postanowieniem z dnia 23 października 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji.
Pismem z dnia 21 stycznia 2022 r. J. L. złożył wniosek o umorzenie zaległości w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami w całości, z uwagi na stan wyjątkowy. Skarżący przy tym wniósł o wyjaśnienie okoliczności powstania zaległości i na jakiej podstawie została naliczona.
Burmistrz [...], pismem z dnia 15 marca 2022 r. wezwał J. L. do złożenia w terminie 7 dni oświadczenia o stanie majątkowym wraz z dokumentacją. Organ poinformował, że w świetle art. 267 k.p.a., to na stronie ciąży obowiązek rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji finansowej i udokumentowania okoliczności przemawiających za przyznaniem jej zwolnienia z kosztów.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie, J. L. oraz J. L. złożyli oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym, dochodach i źródłach utrzymania, z którego wynika, że J. L. zamieszkuje wraz z małżonka J. L. w budynku o łącznej powierzchni użytkowej ok. 120 m2 z czego rzeczywiście użytkowana przez nich powierzchnia to 50 m2, prowadzą wspólnie gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni 2,47 ha (z czego 66 arów jest obsiane pszenicą, 15 arów malin i 12 arów aronii). Według oświadczenia jedynym źródłem dochodów są otrzymywane przez oboje małżonków świadczenia emerytalne w łącznej wartości [...] zł miesięcznie. Stałe koszty utrzymania miesięcznego według oświadczenia wynoszą około [...] zł. Dodatkowo w roku 2021 wnioskodawcy ponieśli wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, takie jak zakup nawozów [...] zł, zakup paliwa do maszyn rolniczych [...] zł oraz utrzymanie samochodu około [...] zł miesięcznie oraz zakup węgla w kwocie [...]zł. W roku 2021 zgodnie z oświadczeniem strona poniosła wydatki inwestycyjne w kwocie około [...] zł na montaż przydomowej oczyszczalni ścieków oraz wymianę dachu na budynku gospodarczym w kwocie [...]zł. J. L. oświadczył, że zadłużenie rodziny wynosi [...] zł. J. L. załączył także dokumentację medyczną na potwierdzenie jego stanu zdrowia. W dniu 20 kwietnia 2022 r. uzupełniono oświadczenie o faktury potwierdzające część wymienionych kosztów, takie jak energia elektryczna, woda, opłata za śmieci, ubezpieczenie oraz zakup blachy na dach.
W odpowiedzi na wezwanie organu z dnia 7 lutego 2023 r., J. i J. małż. L. wyjaśnili, że ponoszą opłatę za śmieci za wszystkich domowników (6 osób), w dniu 5 maja 2021 r. umowa na kompleksową sprzedaż energii elektrycznej i świadczenie usługi została przepisana na syna P. L., a złożone dotychczas dokumenty dotyczą kosztów za media jedynie J. i J. L.. Poinformowali, że syn P. L. w wyniku wypadku utrzymuje się z remy w wysokości [...] zł miesięcznie, a jego żona jest zatrudniona i otrzymuję wynagrodzenie w wysokości minimalnego wynagrodzenia oraz pobierają świadczenie 500+ na dzieci. Płacąc za wszystkich opłatę za odpady w ten sposób wnioskodawcy chcą odciążyć syna z ponoszonych kosztów. Odnosząc się do dochodów uzyskanych z prowadzonego gospodarstwa rolnego strona podaje, że nie uzyskuje dochodu, a to co jest wypracowane idzie na zakupy środków ochrony roślin oraz, że pomimo wysokich cen malin w ostatnich dwóch latach wskutek działań klimatycznych zbiory malin były o połowę mniejsze, natomiast plantacja aronii nie przynosi żadnych zysków i że w ubiegłym roku koszty utrzymania plantacji aronii zostały pokryte z dochodów uzyskanych ze sprzedaży malin.
Mając na uwadze powyższe, organ I instancji postanowieniem z 28 lutego 2023 r. odmówił umorzenia zaległości i odsetek z tytułu kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Organ wyjaśnił, że w świetle art.267 k.p.a., to na stronie wnioskującej ciąży obowiązek rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji finansowej i udokumentowanie okoliczności przemawiających za przyznaniem jej zwolnienia z kosztów. Biorąc pod uwagę wysokość stałych kosztów miesięcznych w stosunku do stałych miesięcznych dochodów to stanowią one około 67 % dochodów co prowadzi do wniosku, iż wnioskodawca, w toku postępowania rozgraniczeniowego, mógł i winien był poczynić oszczędności, które pokryłyby koszty postępowania. Ponadto w okresie od momentu powzięcia informacji o naliczeniu kosztów rozgraniczenia strona ponosiła nakłady inwestycyjne w gospodarstwie przewyższające kwotę należności z tytułu kosztów rozgraniczenia oraz koszty sądowe związane z odwoływaniem się od postanowienia naliczającego te koszty. Tym samym, z materiału dowodowego znajdującego się w akiach sprawy należy wnosić, iż w przypadku wnioskodawcy nie wystąpiły okoliczności, które przemawiałyby za zastosowaniem wobec wnioskodawcy ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu kosztów za rozgraniczenie wraz z odsetkami za zwlokę w ich zapłacie. Organ stanął na stanowisku, że splata należności w kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami w całości w tym przypadku nie spowoduje zakłóceń w codziennej egzystencji wnioskodawców, czy też konieczności korzystania przez nich z pomocy państwa.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podnieśli przede wszystkim, że wbrew twierdzeniom organu, z prowadzonej plantacji malin nie uzyskują dochodu. Dochód z tego tytułu został w całości przeznaczony na koszty utrzymania plantacji aronii. Zarówno z oświadczenia majątkowego, jak i zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że ich obecna sytuacja finansowo - ekonomiczna jest na tyle trudna, że nie są w stanie uiścić tych kosztów. Nie posiadają żadnego majątku ani oszczędności. Oboje mają znaczne dolegliwości zdrowotne o przewlekłym charakterze. Miesięczny koszt utrzymania rodziny wynosi ok. [...] zł. To, że w międzyczasie wybudowali szambo, nie powinno mieć żadnego znaczenia, bo było ono niezbędne dla funkcjonowania rodziny. Instalacja fotowoltaiczna została natomiast wykonana przez ich syna.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej Kolegium, organ odwoławczy), po ponownym rozpatrzeniu sprawy nie uwzględniło zrzutów zażalenia.
Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że zgodnie z art. 267 k.p.a., w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Zwolnienie od opłat skarbowych następuje z zachowaniem przepisów o tych opłatach. Użycie w tym przepisie określenia "może" oznacza, że zwolnienie opłat, kosztów i należności następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ może, ale nie musi zastosować tą instytucję. Uznaniowość podejmowania decyzji nie zwalnia jednak organu od obowiązku wszechstronnego zebrania materiału dowodowego, ustalenia właściwego stanu faktycznego oraz rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy. Organ odwoławczy wyjaśnił, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wnioskodawcy zamieszkują w budynku mieszkalnym o powierzchni 120 m2 , z czego użytkują 50 m2 na parterze. Prowadzą gospodarstwo rolne o pow. 2,48 ha, z czego 0,66 ha obsiane jest pszenicą, 0,15 ha malinami, 0,12 ha aronią. Otrzymują świadczenia emerytalne w łącznej kwocie [...]zł miesięcznie. Pomimo wezwań, wnioskodawcy nie przedstawili dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Twierdzą, że uzyskany dochód ze sprzedaży malin w całości został przeznaczony na utrzymanie plantacji aronii. Nie przedstawiając tego dochodu trudno zweryfikować to twierdzenie, w szczególności odnośnie do dołączonych do akt sprawy faktur dotyczących zakupu nawozów i środków ochrony roślin. Poza tym strony w ogóle nic nie wspominają o dochodzie uzyskanym z uprawy pszenicy.
Dalej Kolegium podniosło, że wnioskodawcy wprawdzie są osobami schorowanymi, ale leczą się w państwowej służbie zdrowia i jedynymi ich kosztami są koszty zakupu leków. Ponoszą oni oczywiście niezbędne opłaty, tj. wodę oraz telewizję cyfrową i komórkę. Ponoszą też inne niezbędne koszty (ubezpieczenie maszyn rolniczych i samochodu, zakup paliwa do nich, zakup nawozów czy środków ochrony roślin, zakup opału), lecz są to koszty ponoszone raz w roku. Od maja 2021 r. nie ponoszą opłat za energię elektryczną, gdyż umowa została przepisana na syna w związku z założeniem instalacji fotowoltaicznej. Zatem znaczna część kosztów im odpadła. Tymczasem, w okresie w jakim ciąży na nich obowiązek uiszczenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego, strony wybudowały przydomową oczyszczalnię ścieków za ok. [...] zł oraz wymienili dach na budynku gospodarczym - [...] zł. O ile, jak podnoszą w zażaleniu, koniecznym było wybudowanie szamba, o tyle niczym nie uzasadnili konieczności poczynionej inwestycji dot. zmiany dachu na budynku gospodarczym. Tym samym, sytuacja materialna stron w żadnym razie nie wskazuje, że nie są one w stanie uregulować należności z tytułu kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Wnioskodawcy nie wykazali w sposób wiarygodny niemożności poniesienia tych kosztów.
Na powyższe postanowienie J. L. i J. L. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zarzucając naruszenie art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a., poprzez brak rozważenia i ustosunkowania się przez organ do wszystkich zarzutów strony i podniesionych argumentów. Skarżący stwierdzili, że popełniono błąd w ustaleniach faktycznych mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy poprzez uznanie, że skarżący nie wykazali w sposób wiarygodny niemożności poniesienia kosztów postępowania rozgraniczeniowego, podczas gdy skarżący niejednokrotnie podnosili, że osiągany przez nich dochód miesięczny oscyluje w granicy [...] zł, oboje posiadają schorzenia które wymagają stałego leczenia w konsekwencji nie dysponuje środkami pieniężnymi oraz możliwościami zarobkowymi pozwalającymi na uiszczenie ustalonych kosztów bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie.
Skarżący zarzucili, że nie wzięto pod uwagę tego, że Sąd Rejonowy w J. L. postanowieniem z dnia 21 stycznia 2021 r., sygn. akt [...] [...] odrzucił wniosek o rozgraniczenie wniesiony przez M. Z.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazali, że wbrew twierdzeniu organu, szczegółowo opisywali swoją obecną sytuację majątkową i zdrowotną, wielokrotnie podnosząc, że nie są w stanie uiścić kosztów bez uszczerbku dla siebie, organ nie podjął wnikliwych starań w celu ustalenia ich sytuacji majątkowej. Skarżący podnieśli, że oprócz wydatków związanych z utrzymaniem rodziny i prowadzeniem gospodarstwa, oboje leczą się farmakologicznie, co wiąże się ze znacznym obciążeniem finansowym. J. L. w obecnym stanie zdrowia jest trwale niezdolny do pracy. Po uiszczeniu bieżących opłaty oraz wykupieniu leków pozostaje skarżącym niewielka ilość środków do życia. Wystarcza ich jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb do codziennej egzystencji. W kwestii wymiany pokrycia dachowego na budynku gospodarczym skarżący zauważyli, że zgodnie krajowymi przepisani oraz regulacjami europejskimi, właściciel budynku ma obowiązek likwidacji eternitowego pokrycia dachu. Ponadto jego konstrukcja była w bardzo złym stanie technicznym, co groziło zawaleniem i godziło w bezpieczeństwo skarżących i ich małoletnich wnuków. Poza tym organ nie wziął pod uwagę, że postępowanie rozgraniczeniowe zainicjonowane przez M. Z. nie zostało przeprowadzone, gdyż Sąd Rejonowy w J. L. postanowieniem z dnia 21 stycznia 2021 r. sygn. akt [...] [...] odrzucił wniosek o rozgraniczenie. Skarżący twierdzili, że w tej sytuacji nie powinni więc ponosić kosztów związanych z rozgraniczeniem.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Kolegium z dnia 20 czerwca 2023 r. o odmowie umorzenia zaległości i odsetek z tytułu kosztów postępowania rozgraniczeniowego.
Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 267 k.p.a., zgodnie z którym w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Zwolnienie od opłat skarbowych następuje z zachowaniem przepisów o tych opłatach.
Powyższy przepis oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że postanowienie w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek wymienionych w art. 267 k.p.a., może, ale nie musi umorzyć wymagalnej należności. Postanowienie o zwolnieniu strony od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania administracyjnego podejmowane jest w ramach uznania administracyjnego. Uznaniowy charakter rozstrzygnięcia sprawia, że dokonywana przez sąd administracyjny kontrola tego aktu jest znacznie ograniczona. Sprowadza się ona zasadniczo do badania, czy wydanie postanowienia zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia, bądź nieistnienia ustawowych przesłanek rozstrzygnięcia uznaniowego oraz czy podjęte na ich podstawie postanowienie nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, to jest, czy nie nosi cech dowolności.
Działając w oparciu o uznanie administracyjne, organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych oraz do podjęcia czynności celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Ponadto swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych. Ponadto, mając do wyboru różne możliwe sposoby rozstrzygnięcia sprawy, organ powinien wybrać rozwiązanie zgodne ze słusznym interesem strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes publiczny.
Rozstrzygnięcie dokonane przez organ w ramach uznania administracyjnego może być zaakceptowane jako zgodne z prawem jedynie wówczas, gdy będzie się opierało na w pełni wyjaśnionych okolicznościach faktycznych sprawy oraz gdy będzie zgodne z nakazem należytego wyważenia interesu publicznego i indywidualnego w konkretnie rozpatrywanym przypadku. Organ jest w tym przypadku wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko i wyłącznie interes indywidualny. Zasada obowiązku ponoszenia przez strony (właścicieli nieruchomości) kosztów postępowania rozgraniczeniowego nakazują traktowanie instytucji umorzenia należności jako wyjątkowej, zastrzeżonej dla naprawdę trudnych i wyjątkowych przypadków życiowych.
Ubiegając się o zwolnienie od ponoszenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego strona powinna zatem przestawić pełne informacje o swoim stanie majątkowym i sytuacji finansowej i życiowej oraz tak je udokumentować, aby wykazać niewątpliwą niemożność ich poniesienia. W przypadku rozstrzygnięć opartych na uznaniu administracyjnym obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są znacznie szersze niż przy ograniczeniach ustawowych. Obowiązkiem organu jest poszukiwanie dowodów i żądanie od strony wyjaśnień i dokumentów, jeżeli mogą one mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Z drugiej jednak strony, obowiązek zebrania i rozpatrzenia przez organ całego materiału dowodowego jest o tyle ograniczony, że w głównej mierze to wnioskujący jest w posiadaniu informacji i dokumentów, które mogą przemawiać za spełnieniem przesłanek wskazanych w art. 267 k.p.a. Występując o przedmiotową ulgę strona ma zatem obowiązek przestawienia swojej sytuacji majątkowej i życiowej i wskazania okoliczności przemawiających za przyznaniem jej zwolnienia oraz przedstawienia na te okoliczności stosownych dowodów. Ciężar udowodnienia przez wnioskodawcę okoliczności w tym zakresie spoczywa na wnioskodawcy, bowiem to strona jest dysponentem tych informacji. Złożenie wniosku o ulgę w formie zwolnienia z ponoszenia kosztów postępowania administracyjnego zawsze oznacza zatem konieczność przedstawienia przez stronę swojej sytuacji życiowej i majątkowej w sposób pełny, pozwalający na jednoznaczne ustalenie, czy ma możliwość poniesienia tych kosztów, czy nie.
Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy wyjaśnić w pierwszej kolejności, że kwestia prawidłowości postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego dnia 23 października 2020 r. w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego (w kwocie [...]zł obejmującej wynagrodzenie geodety - [...] zł oraz koszty doręczenia stronom pism - [...] zł) i zasadności obciążenia skarżących kosztami w wysokości [...] zł została przesądzona prawomocnym wyrokiem WSA w Lublinie z dnia 25 marca 2021 r. sygn. III SA/Lu 1276/20 oddalającym skargę J. L. i J. L.. Powyższe oznacza, że bezpodstawny jest wniosek, że strona - z powodów wskazanych w skardze - nie powinna ponosić kosztów związanych z przeprowadzonym rozgraniczeniem.
Nie jest sporne w sprawie, że organ wezwał skarżących do uregulowania tejże należności powiększonej o odsetki. Z treści pisma skarżącego J. L. z dnia 21 stycznia 2022 r. wynikało, że wezwanie organu z dnia 18 stycznia 2022 r. do zapłaty dotyczyło kwoty [...]zł.
Skontrolowane rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia należności nie narusza przepisów prawa, w tym art. 267 k.p.a.
Chybionym w szczególności okazał się zarzut, że organ dokonał błędnych ustaleń faktycznych, poprzez uznanie, że skarżący nie wykazali w sposób wiarygodny niemożności poniesienia kosztów postępowania rozgraniczeniowego. W rozpoznawanej sprawie, zgromadzona przez organ dokumentacja, w tym dowody przedłożone przez skarżących, nie pozwalają na przyjęcie, że skarżący nie mają możliwości poniesienia kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Odnosząc się do ustalonej wysokości dochodów, skarżący oświadczyli, że utrzymują się wyłącznie z emerytur, podczas gdy słusznie organ zauważył, iż skarżący posiadają jeszcze gospodarstwo rolne. W tym kontekście skarżący stwierdzili, że wszelkie dochody uzyskane z plantacji malin i aronii przeznaczają na środki ochrony roślin. Trafnie jednak wskazał organ, że skarżący nie przedstawili zestawienia uzyskiwanych z tego tytułu dochodów w stosunku do wydatków na uprawę tych plantacji. Poza tym w ogóle nie ustosunkowali się do dochodu z prowadzonej uprawy pszenicy na obszarze 0,66 ha. Innymi słowy nie przedstawili swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Skarżący przedstawili wyłącznie dowody odnoszące się do ponoszonych wydatków na leczenie i utrzymanie gospodarstwa (ubezpieczenie sprzętu, zakup paliwa, zakup nawozów itp.). Z dołączonych dowodów opłat za wywóz odpadów oraz ze złożonej deklaracji wynika, że na nieruchomości skarżących zamieszkuje 6 osób i uiszczana opłata za odbiór odpadów dotyczy takiej właśnie ilości osób. Nadto, jak ustalił organ, dokonano zgłoszenia przyłączenia do sieci elektrycznej mikroinstalacji, które świadczy o zamontowaniu przez syna wnioskodawców instalacji fotowoltaicznej na budynku. Nie przedłożono jednak żadnego dowodu na rozdzielenie opłat za media na oba prowadzone odrębnie gospodarstwa domowe. zasadności ustalonych kosztów postępowania rozgraniczeniowego, Organ uwzględnił także okoliczność, że w wyniku wypadku P. L. utrzymuje się z renty w wysokości [...] zł miesięcznie a jego żona jest zatrudniona i otrzymuję wynagrodzenie w wysokości minimalnego wynagrodzenia oraz pobierają świadczenie 500+ na dzieci. Jak zaznaczyli skarżący, płacąc za wszystkich opłatę za odpady - w ten sposób chcą odciążyć syna z ponoszonych kosztów. Wymaga jednak podkreślenia, że nie można przyjmować, iż prywatne zobowiązania finansowe powinny mieć pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Opłaty i koszty administracyjne należy traktować jak wydatki bieżące w budżecie domowym na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Przepis art. 267 k.p.a. nie odnosi przesłanki niemożności poniesienia kosztów postępowania do jakiegokolwiek oznaczonego zakresu, w szczególności nie wprowadza kryterium uszczerbku utrzymania koniecznego dla strony postępowania i jej rodziny bądź zbytniej uciążliwości poniesienia kosztów, jak czynią to inne regulacje procesowe. Brzmienie art. 267 k.p.a. wskazuje, że ustawodawca ogranicza możliwość udzielenia wnioskowanej ulgi do przypadków wyjątkowych, sytuacji nadzwyczajnych, które mogłyby przesądzić o zastosowaniu ww. ulgi. Do sytuacji takich można zaliczyć np. znaczne obniżenie zdolności płatniczych dłużnika, spowodowanych zdarzeniem losowym tj. powódź, pożar lub inne zdarzenia uznane za wyjątkowe (wyrok WSA w Rzeszowie z 8 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 1049/22 oraz powołane w nim orzecznictwo).
W ocenie Sądu, skarżący nie wykazali, aby w ich przypadku do tego rodzaju sytuacji nadzwyczajnych doszło. Niewątpliwie, na sytuację materialną skarżących istotny wpływ miały poczynione w międzyczasie inwestycje, które należy ocenić, podzielając stanowisko skarżących, jako inwestycje konieczne, a wręcz pożądane (tak w przypadku wymiany eternitowego poszycia dachowego). Jak trafnie zauważył organ, o ciążącym na nich obowiązku uiszczenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego strona wiedziała już w 2020 r. Zwolnienie właściciela nieruchomości, z obowiązku poniesienia tych kosztów oznacza ich poniesienie przez podatników, a to nakłada na stronę obowiązek wykazania w sposób nie budzący wątpliwości, że nie może ich ponieść, a na organ obowiązek ustalenia w sposób wyczerpujący stanu faktycznego w tym zakresie i jego wnikliwej oceny, zgodnie z regułami określonymi w k.p.a. Nie wystarczy więc uprawdopodobnienie tych okoliczności, ale konieczne jest ich udowodnienie.
Reasumując, organ w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny. Wydane rozstrzygnięcie nie narusza granic uznania administracyjnego. Organy obu instancji podjęły wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy oraz w sposób wyczerpujący zgromadziły, a następnie rozpatrzyły materiał dowodowy niezbędny do poczynienia ustaleń faktycznych i wydania rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnie z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Organy prawidłowo oceniły zebrany materiał dowodowy, zaś ocena ta znalazła wyraz w uzasadnieniu postanowień obu instancji. Organy zapewniły skarżącym możliwość czynnego udziału w sprawie oraz odniosły się do podnoszonych przez nich argumentów. Jednocześnie skarżący nie przedstawili żadnych dowodów podważających ustalenia organów. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przez organy zasady pogłębiania zaufania wyrażonej w art. 8 k.p.a.
Sąd nie dopatrzył się również naruszenia innych przepisów postępowania, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym miejscu natomiast wskazać należy, że skarżący mają możliwość ubiegania się o rozłożenie na raty przypadających na nich kosztów postępowania rozgraniczeniowego.
Mając powyższe na uwadze skargę, jako niezasadną, należało oddalić, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. W myśl tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Stosowny wniosek został złożony przez organ w odpowiedzi na skargę, zaś skarżący nie wnosili o przeprowadzenie rozprawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI