III SA/Lu 498/25

III SA/Lu 498/25 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2026-01-08
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-09-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Agnieszka Kosowska
Anna Strzelec /przewodniczący sprawozdawca/
Iwona Tchórzewska
Symbol z opisem
6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne
Oświata
Inne
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Stwierdzono bezskuteczność czynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 146 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 737
art. 39 ust. 4 pkt 1, art. 127
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Strzelec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Kosowska Sędzia WSA Iwona Tchórzewska Protokolant Referent Aleksander Jabłoński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi E. G. na czynność Prezydenta Miasta Chełm z dnia 25 lipca 2025 r. nr [...] w przedmiocie zapewnienia bezpłatnego dowozu niepełnosprawnego dziecka z miejsca zamieszkania do placówki oświatowej I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; II.zasądza od Prezydenta Miasta Chełm na rzecz skarżącej E. G. kwotę 200 zł (dwieście złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Skarżąca E. G. w dniu 1 lipca 2025 r. złożyła do Prezydenta Miasta Chełm wniosek w sprawie zapewnienia jej niepełnosprawnemu synowi P. G. bezpłatnego dowozu do placówki oświatowej w okresie od 1 września 2025 r. do 26 czerwca 2026 r., do Specjalnego Ośrodka Szkolno- Wychowawczego w D.
Do wniosku dołączyła aktualne orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego z dnia [...] czerwca 2025 r. nr [...] wydane przez Zespół Wychowania i Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej nr 2 w Chełmie Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna Nr 2 w Chełmie oraz orzeczenie o niepełności z dnia [...] czerwca 2025 r.
Pismem z dnia [...] lipca 2025 r. Prezydent Miasta Chełm (dalej "Prezydent", "organ") poinformował skarżącą, iż wniosek nie może być pozytywnie rozpatrzony z uwagi na to, iż Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w D. nie jest placówką "najbliższą", w rozumieniu art. 39 ust. 4 pkt. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2024 r., poz. 737 ze zm.), dalej też jako "ustawa". Organ wskazał, że zgodnie z załączonym do wniosku orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego najkorzystniejszą formą kształcenia specjalnego dla dziecka będzie nauka w szkole specjalnej. Placówką spełniającą powyższe warunki jest Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w Chełmie przy ul. Trubakowskiej 59. Organ podkreślił, że placówka ta spełnia zarówno przesłankę odległości geograficznej od miejsca zamieszkania dziecka P. G. (jako najbliższa - znajduje się w odległości 3,5 km, a w przypadku Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w D. odległość wynosi 27,3 km), jak i warunek możliwości realizacji kształcenia specjalnego adekwatnie do potrzeb dziecka.
Skarżąca pismem z dnia [...] lipca 2025 r. wystąpiła do organu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca podkreśla, że w przypadku jej syna wybór innej placówki, niż ta najbliższa nie wynika z arbitralnej decyzji rodzica, lecz z realnej konieczności zapewnienia edukacji zgodnej z jego potrzebami, wynikającymi z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego oraz orzeczenia o niepełnosprawności. Podnosiła, że wskazana przez organ placówka znajdująca się w miejscu zamieszkania oferuje kształcenie w jednym zawodzie, a liczba uczniów znacząco utrudnia indywidualizację nauczania i właściwą opiekę. Z kolei wybrana przez skarżącą placówka, tj. Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w D. daje możliwość nauki w zawodzie stolarza, w ogrodnictwie, w mało licznych grupach edukacyjnych. Umożliwia terapię zajęciową, integrację społeczną i realne wsparcie rehabilitacyjne i pedagogiczne.
W piśmie z dnia [...] lipca 2025 r. organ podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Organ wyjaśnił, że na podstawie art. 39 ust. 4 pkt. 1 ustawy Prawo oświatowe obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia.
Przy ustalaniu placówki najbliższej bierze się natomiast pod uwagę najbliżej położoną placówkę, która jest w stanie zapewnić realizację wszystkich zaleceń zawartych w danym orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, a nie taką, która zapewni to w najlepszych warunkach. Organ wyjaśnił, że Dyrektor Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego przy Zespole Wychowania i Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej Nr 1 w Chełmie, przy ul. Trubakowskiej 59, potwierdziła w ramach rozpatrywania przedmiotowej sprawy, że wskazana placówka zapewni realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu z dnia [...] czerwca 2025 r. o potrzebie kształcenia specjalnego (pismo Dyrektora placówki z dnia [...] lipca 2025 r.).
Organ wskazał ponadto, że skarżąca nie wykazała, iż wskazana przez organ placówka nie zrealizuje zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego.
W piśmie z dnia [...] sierpnia 2025 r. skarżąca odniosła się do stanowiska organu zawartego w piśmie z dnia [...] lipca 2025 r.
W piśmie tym skarżąca wskazała, że istotny dla sprawy jest fakt, iż decyzją z dnia [...] lipca 2025 r. nr [...] Starosta Chełmski skierował jej syna do Szkoły Specjalnej Przysposabiającej do Pracy w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w D., począwszy od 1 września 2025 r., której kserokopie dołączyła do składanego pisma.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2025 r. organ podtrzymał swoje stanowisko w sprawie ponownie podnosząc, że wskazana przez organ placówka spełnia wszystkie wymogi wskazane w orzeczeniu. W ocenie organu Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w Chełmie dysponuje odpowiednim zapleczem do prowadzenia praktycznej nauki zawodu w ramach Szkoły Specjalnej Przysposabiającej do Pracy, a także wykwalifikowaną kadrą pedagogiczną posiadającą doświadczenie oraz wypracowane metody pracy z dziećmi niepełnosprawnymi.
E. G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na czynność Prezydenta Miasta Chełm wyrażoną w piśmie z dnia [...] lipca 2025 r., odmawiającą zapewnienia bezpłatnego transportu niepełnosprawnego dziecka skarżącej do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w D.. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej czynności naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego, tj.
a) art. 39 ust. 4 pkt. 2 ustawy Prawo oświatowe w zw. z art. 39 ust. 1 ustawy poprzez błędną wykładnię "bliskości" i niezapewnienie bezpłatnego dowozu dziecka niepełnosprawnego do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w D. na rok szkolny 2025/2026, z uwagi na to, iż są inne, bliższe placówki dla syna, w sytuacji gdy obowiązkiem gminy jest zapewnienie dzieciom i młodzieży, o których mowa wart. 36 ust. 17 ustawy, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, a zapewnienie bezpłatnego transportu nie jest uzależnione od odległości ośrodka do miejsca zamieszkania niepełnosprawnego dziecka, a wybór ośrodka nie stanowi uprawnienia gminy;
b) art. 70 ust. 1, 3 i 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez naruszenie prawa do nauki i prawa rodziców do wyboru szkoły, poprzez narzucenie skarżącej Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Chełmie jako placówki dla jej syna, w sytuacji, gdy podejmowane decyzji w imieniu ucznia w wykonaniu konstytucyjnie gwarantowanego prawa do nauki i wyboru szkoły należy do rodziców, a nie do gminy;
II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
a) art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r., poz. 1691, dalej "k.p.a."), poprzez brak dokładnego i rzetelnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, w szczególności nie podjęcie czynności mających na celu porównanie możliwości dziecka w korzystaniu z dostępu do nauki w obu placówkach, brak wnikliwego, roztropnego i delikatnego, a przede wszystkim z wykorzystaniem wiedzy fachowej uwzględnienia potrzeb dziecka niepełnosprawnego do kształcenia specjalnego.
W oparciu o tak przedstawione zarzuty skarżąca wniosła o uznanie zaskarżonej czynności za bezskuteczną i zwrot kosztów postępowania.
W uzasadnieniu zarzutów skarżąca ponownie zwróciła uwagę na decyzję Starosty Chełmskiego z dnia [...] lipca 2025 r. o skierowaniu syna skarżącej do Szkoły Specjalnej Przysposabiającej do Pracy w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w D. i podkreślała, że w sytuacji jej syna nie ma znaczenia, iż są inne, bliższe placówki, bowiem odległość nie odgrywa roli. Podnosiła, że Ośrodek w D. jest dostosowany, w szczególności do wieku, indywidualnych zdolności i potrzeb rozwojowych jej syna związanych z jego niepełnosprawnością, a także do rodzaju jego niepełnosprawności oraz wynikających z niej ograniczeń. Placówka oferuje kształcenie w zawodzie stolarza, które to pasjonuje syna. W D. odbywają się również warsztaty artystyczne.
Skarżąca akcentował, że w przypadku jej syna zostały spełnione przesłanki dotyczące niepełnosprawności i wymogu skorzystania z placówki specjalistycznej, o której mowa w art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy. Przepis art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe, nie formułuje natomiast warunku, aby bezpłatny transport dotyczył wyłącznie najbliższego ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, w przeciwieństwie do obowiązku określonego w art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Dodatkowo organ wyjaśnił, że Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w Chełmie posiada wieloletnią tradycję i doświadczenie w pracy z dziećmi o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Kadra pedagogiczna ośrodka to nauczyciele z odpowiednimi kwalifikacjami i wieloletnim doświadczeniem. Wszyscy nauczyciele posiadają pełne kwalifikacje z zakresu oligofrenopedagogiki i dodatkowe kwalifikacje do pracy z dziećmi ze spektrum autyzmu. Ponadto w zespole pracują specjaliści z zakresu logopedii, rehabilitacji i integracji sensorycznej, trenerzy TUS oraz specjaliści z Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej nr 1 do spraw autyzmu.
Organ wyjaśnił, że Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy im. Marii Grzegorzewskiej wraz Poradnią Psychologiczno-Pedagogiczną nr 1 tworzą Zespół Wychowania i Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej nr 1 w Chełmie.
W skład SOSW wchodzą Przedszkole Specjalne nr 18, Szkoła Podstawowa Specjalna nr 12, Szkoła Specjalna Przysposabiająca do Pracy, Specjalna Szkoła Branżowa I stopnia nr 6 oraz Internat. Szkoła posiada m.in. sale dydaktyczne, sale komputerowe, salę gimnastyczną, bibliotekę z centrum multimedialnym, wyposażoną pracownię gastronomiczną pełniącą funkcję ośrodka egzaminacyjnego dla uczniów szkoły branżowej I stopnia oraz dwie świetlice, w tym jedną przeznaczoną dla dzieci z autyzmem. Większość pomieszczeń wyposażona jest w sprzęt multimedialny (tablice interaktywne, monitory).
Szkoła prowadzi nowoczesną i skuteczną działalność specjalistyczną w zakresie edukacji, wychowania, i pracownię ogrodniczą dla uczniów szkoły nowocześnie opieki oraz rewalidacji dziecka z niepełnosprawnością intelektualną. Obok zajęć edukacyjnych w ośrodku prowadzone są również zajęcia specjalistyczne: logopedyczne, rehabilitacja, gimnastyka korekcyjna, integracja sensoryczna, Biofeedback, Tomatis. Ośrodek posiada bogato wyposażone sale rehabilitacyjne.
Uczniowie objęci są pełną opieką pedagoga, psychologa i pielęgniarki szkolnej. Dążąc do pełnego i harmonijnego rozwoju dzieci i młodzieży niepełnosprawnej intelektualnie w Specjalnym Ośrodku Szkolno- Wychowawczym istnieje bogata oferta zajęć specjalistycznych i pozalekcyjnych, Organ opisał również szeroko zakres działania wchodzącej w skład ośrodka Specjalnej Szkoły Przysposabiającej do Pracy oraz Branżowej Szkoły I Stopnia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie z kilku przyczyn.
Na wstępie jednak wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024r., poz. 935 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.
Stosownie do art. 146 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4-4b, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą, opinię, o której mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, lub odmowę wydania tych opinii, opinię w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinię zabezpieczającą w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowę wydania opinii zabezpieczającej w sprawie opodatkowania wyrównawczego albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. W sprawach skarg na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, sąd może w wyroku uznać uprawnienie lub obowiązek wynikające z przepisów prawa.
Odmowa zapewnienia uczniom z niepełnosprawnością dojazdu do placówki oświatowej jest czynnością z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a zatem jest ona zaskarżalna do sądu administracyjnego.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej czynności stanowił przepis art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe, w myśl którego obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia.
Zgodnie zaś z art. 127 Prawa oświatowego kształceniem specjalnym obejmuje się dzieci i młodzież niepełnosprawne, niedostosowane społecznie i zagrożone niedostosowaniem społecznym, wymagające stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy. Kształcenie to może być prowadzone w formie nauki odpowiednio w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych, przedszkolach, oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych i szkołach lub oddziałach integracyjnych, przedszkolach i szkołach lub oddziałach specjalnych, innych formach wychowania przedszkolnego i ośrodkach, o których mowa w art. 2 pkt 7 (ust. 1). Uczniowi objętemu kształceniem specjalnym dostosowuje się odpowiednio program wychowania przedszkolnego i program nauczania do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia. Dostosowanie następuje na podstawie opracowanego dla ucznia indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego uwzględniającego zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, o którym mowa w ust. 10 (ust. 3). W zależności od rodzaju niepełnosprawności, w tym stopnia niepełnosprawności intelektualnej, dzieciom i młodzieży, o których mowa w ust. 1, organizuje się kształcenie i wychowanie, które stosownie do potrzeb umożliwia naukę w dostępnym dla nich zakresie, usprawnianie zaburzonych funkcji, rewalidację i resocjalizację oraz zapewnia specjalistyczną pomoc i opiekę (ust. 4). Starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, na wniosek rodziców, zapewnia mu odpowiednią formę kształcenia, uwzględniając rodzaj niepełnosprawności, z zastrzeżeniem ust. 14 (ust. 13). Jeżeli orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego zaleca kształcenie dziecka odpowiednio w przedszkolu specjalnym albo w przedszkolu lub szkole podstawowej, ogólnodostępnych lub integracyjnych, odpowiednią formę kształcenia, na wniosek rodziców, zapewnia jednostka samorządu terytorialnego właściwa ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, do której zadań własnych należy prowadzenie przedszkoli lub szkół (ust. 14). Jeżeli powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka nie prowadzi szkoły specjalnej lub ośrodka, o którym mowa w art. 2 pkt 7, odpowiednich ze względu na rodzaj niepełnosprawności, starosta tego powiatu kieruje dziecko do najbliższego powiatu prowadzącego taką szkołę lub ośrodek, który dysponuje wolnymi miejscami. Starosta najbliższego powiatu prowadzącego taką szkołę lub ośrodek, który dysponuje wolnymi miejscami, nie może odmówić przyjęcia dziecka do szkoły lub ośrodka (ust. 15).
W świetle ukształtowanej już wykładni użytego w art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe pojęcia "najbliższa szkoła", na "bliskość" w tym rozumieniu składa się zarówno element położenia geograficznego (odległość szkoły od miejsca zamieszkania), jak też element dysponowania przez daną placówkę oświatową warunkami umożliwiającymi kształcenie dzieci z konkretnym rodzajem niepełnosprawności. Przy tym ów drugi element winien być oceniany indywidualnie, w odniesieniu do treści orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, którego zaleceń, o charakterze quasi-opinii biegłych, nie może modyfikować organ reprezentujący gminę. Warunkiem skuteczności odmowy zapewnienia bezpłatnego transportu niepełnosprawnemu uczniowi jest zatem nie tylko wskazanie przez gminę szkoły (ośrodka) innej niż wnioskowana przez rodziców, ale także wykazanie, że ta właśnie szkoła (ośrodek) jest "najbliższa" we wskazanym wyżej rozumieniu, albowiem niepełnosprawni uczniowie, do których odnosi się przepis art. 39 ust. 4 pkt 1 Prawa oświatowego, różnią się rodzajem posiadanej niepełnosprawności, a także jej zakresem. Tak więc wykładni sformułowania "najbliższa szkoła" należy dokonywać dla każdego indywidualnego przypadku (por. wyroki w sprawach o sygn. akt: III SA/Lu 459/22, II SA/Bd 1201/20, czy IV SA/Po 648/20 i powołane tam orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA).
W sytuacji więc, w której organ twierdzi, że realizacja zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, zostanie zapewniona przez inną, niż wskazaną przez rodzica placówkę, która jest położona bliżej miejsca zamieszkania dziecka, to powinien również wykazać, że ta najbliższa geograficznie placówka może zapewnić dziecku odpowiednie metody pracy i nauki, dostosowane do stopnia jego niepełnosprawności, dokonując w tym zakresie indywidualnej oceny w świetle w szczególności orzeczenia o niepełnosprawności i orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego dziecka (por. wyroki w sprawach sygn. akt: I OSK 1961/14, II SA/Ke 623/21, III SA/Gl 908/21 - CBOSA).
Zatem po otrzymaniu wniosku o zapewnienie niepełnosprawnemu uczniowi bezpłatnego transportu i opieki z miejsca zamieszkania do danej placówki organ przy zastosowaniu podstawy normatywnej z art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy, powinien podjąć działania w celu zgromadzenia dokumentów niezbędnych do dokonania oceny wniosku i ewentualnego wykazania, że wbrew treści wniosku, to najbliższa geograficznie placówka może zapewnić dziecku odpowiednie metody pracy i nauki, dostosowane do stopnia jego niepełnosprawności. Wyniki tych działań powinny znajdować odzwierciedlenie w aktach sprawy.
Czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. nie stanowi decyzji administracyjnej, a więc nie znajduje do niej zastosowania art. 107 § 3 k.p.a. określający obligatoryjne elementy uzasadnienia decyzji. Jednakże mając na względzie obowiązek wykazania przez organ okoliczności przemawiających za nieuwzględnieniem wniosku, z treści pisma obejmującego czynność, w powiązaniu z zebranymi przez organ dokumentami znajdującymi się w aktach, powinny tego rodzaju okoliczności wynikać. Działania organu oraz uzasadnienie czynności powinny wskazywać na dokonanie omówionej wyżej indywidualnej oceny.
Tymczasem czynność zaskarżona w niniejszej sprawie nie odpowiada powyższym wymogom.
W informacji uzyskanej od Dyrektora Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego przy Zespole Wychowania i Pomocy Psychologiczno- Pedagogicznej Nr 1 w Chełmie, jedynie ogólnikowo wskazano, że po zapoznaniu się z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego z dnia [...] czerwca 2025 r., SOSW przy Zespole Wychowania i Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej Nr 1 w Chełmie jest w stanie zapewnić realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu.
Jest to jedyny dokument, na podstawie którego organ dokonał oceny możliwości terapeutyczno-wychowawczych ww. ośrodka w kontekście orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Brak jest jakiejkolwiek analizy, czy enumeratywnie wymienione w tym orzeczeniu zalecenia dotyczące procesu edukacji i terapii dziecka, w tym choćby w ramach prowadzenia zajęć specjalistycznych będą realizowane we wskazanej placówce. Ogólnikowo do powyższego odniósł się Dyrektor pytanej placówki, a to pobieżne stanowisko przyjął rozstrzygający organ, bez jakiejkolwiek analizy rzeczywistych możliwości tej placówki w kontekście konkretnych, oznaczonych w orzeczeniu potrzeb dziecka skarżącej. Z żadnego dokumentu znajdującego się w aktach sprawy nie wynika, że wskazana przez organ placówka jest w stanie temu konkretnemu uczniowi, o konkretnych potrzebach i indywidualnych schorzeniach zapewnić wskazaną, wyszczególnioną w orzeczeniu edukację i opiekę.
Z informacji uzyskanej od Dyrektora Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego przy Zespole Wychowania i Pomocy Psychologiczno- Pedagogicznej Nr 1 w Chełmie nie wynika, aby była w stanie zrealizować konkretne, wyszczególnione potrzeby syna skarżącej, w tym np. wykorzystanie jego zainteresowań, wykorzystanie pomocy i środków dydaktycznych angażujących jak największą liczbę zmysłów, wzbudzających ciekawość poznawczą ucznia, umożliwienie mu korzystanie z różnych pomocy dydaktycznych, wspieranie treści przekazywanych ustanie obrazem, filmem, fotografią, nagraniami, słuchowiskami, okazami przyrodniczymi, czy przy wykorzystaniu komputera z odpowiednim oprogramowaniem, tablicy multimedialnej. Przekazana skarżącej informacja o odmowie zorganizowania transportu ucznia nie wskazuje na żadne konkretne dane ani dokumenty, pozwalające uznać, że wszystkie indywidualne potrzebny jej syna mogą być realizowane w tej placówce.
To organ ma obowiązek wykazania okoliczności przemawiających za nieuwzględnieniem wniosku i nie sposób zgodzić się z zarzutem organu względem skarżącej, że to skarżąca nie wykazała, iż Specjalny Ośrodek Szkolno–Wychowawczy przy Zespole Wychowania i Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej Nr 1 w Chełmie nie zrealizuje zaleceń zawartych w orzeczeniu z dnia [...] czerwca 2025 r.
Podejmując zaskarżoną czynność na podstawie art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe organ uchybił powyżej wskazanym zasadom i nie wykazał z odniesieniem się do analizowanego konkretnego przypadku, że wskazana przez niego placówka jest ośrodkiem "najbliższym" w rozumieniu omawianego przepisu.
Dopiero w odpowiedzi na skargę organ obszernie uzasadnił stanowisko wyrażone w zaskarżonej czynności, odnosząc się do możliwości edukacyjno- terapeutycznych Specjalnego Ośrodka Szkolno–Wychowawczego przy Zespole Wychowania i Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej Nr 1 w Chełmie i posiadanego przez ośrodek sprzętu. Odpowiedź na skargę nie może jednak zastąpić czynności organu.
Jest to pierwsza przyczyna uzasadniająca uwzględnienie skargi.
Jak wskazano wyżej to do organu należy rzeczowe ustalenie, na podstawie materiału dowodowego, która placówka szkolna będzie właściwa dla zapewnienia opieki stosownej do stopnia i rodzaju niepełnosprawności konkretnego dziecka. Ocena potrzeb i możliwości każdego dziecka niepełnosprawnego powinna być dokonywana, jak też już akcentowano, w sposób szczególnie wnikliwy, z wykorzystaniem wiedzy fachowej. W szczególności organ powinien poddać wnikliwej analizie orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, w którym opisano m.in. rodzaj niepełnosprawności, a także zalecenia dotyczące dalszego sposobu postępowania z dzieckiem (w tym także dotyczące dalszego kształcenia) wraz z uzasadnieniem i ocenić, który przepis prawa materialnego w zakresie obowiązku zapewnienia przez gminę dowodu niepełnosprawnego dziecka do szkoły powinien znaleźć w danym konkretnym przypadku zastosowanie.
Takiej pełnej oceny w rozpoznawanej sprawie zabrakło.
W ocenie sądu za w pełni trafne uznać należy zarzuty skargi, iż organ bezpodstawnie nie rozważył zastosowania w sprawie art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowego, który to przepis, zdaniem składu orzekającego, znajdzie w okolicznościach niniejszej sprawy zastosowanie, a z którego, jak słusznie zauważa skarżąca nie wynika przesłanka "bliskości".
W rozpoznawanej sprawie niesporne jest, że małoletni P. G. (ur. [...] lutego 2010 r.) posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Chełmie z [...] czerwca 2025 r. o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych od 18 grudnia 2014 r. (symbol przyczyny niepełnosprawności 12-C 06-E) oraz orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego z dnia [...] czerwca 2025 r. w związku ze stwierdzoną niepełnosprawnością sprzężoną (niepełnosprawność intelektualna w stopniu lekkim z autyzmem).
Zgodnie zaś z treścią art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe, obowiązkiem gminy jest:
2) zapewnienie dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 36 ust. 17, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą:
a) 24. rok życia - w przypadku uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna,
b) 25. rok życia - w przypadku uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych.
Małoletni P. G. spełnia zatem przesłanki z art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe.
Nie budzi wątpliwości, że już z samego porównania treści przepisów pkt 1 i pkt 2 ust. 4 art. 39 ustawy, wynika, że w odróżnieniu od pkt 1 regulującego obowiązek gminy zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej placówki, w ust. 2 określono obowiązek bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, bez desygnatu dotyczącego jego "bliskości". W ocenie sądu rozróżnienie to uzasadnia zasadnicza odmienność adresatów, których dotyczą te normy prawne i rodzaj oraz charakter niepełnosprawności i związanych z tym trudności danej rodziny we właściwym zapewnieniu niepełnosprawnemu uczniowi realnej możliwości realizacji prawa do nauki i koniecznej rewalidacji.
Sąd w pełni podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wyrażone w wyroku z dnia 14 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 1201/20 (zaakceptowane przez Naczelny Sąd Administracyjny – wyrok w sprawie sygn. akt III OSK 7333/21), że po pierwsze celem art. 39 ust. 4 ustawy Prawo oświatowe jest pomoc rodzinom wychowującym uczniów niepełnosprawnych w wieku do 21 roku życia oraz wychowującym młodzież i dzieci niepełnosprawne w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi - nawet do 25 roku życia - i ułatwienie realizacji przez takie osoby obowiązku nauki, który zwłaszcza w przypadku osób dotkniętych niepełnosprawnościami kwalifikowanymi jest znacznie trudniejszy, wymaga zdecydowanie większych różnorodnych działań i środków i trwa dłużej niż w przypadku osób dotkniętych lżejszą niepełnosprawnością.
I po drugie, że za prawidłowe, w świetle treści uchwały Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2011 r., sygn. akt III CZP 133/10 (do której też odwołała się skarżąca), podjętej na tle nieobowiązującego już art. 17 ust. 3a pkt 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, aczkolwiek zbliżonego treścią do analizowanego art. 39 ust. 4 pkt 2, uznać należy stanowisko, iż zapewnienie przez gminę uczniowi upośledzonemu intelektualnie w stopniu głębokim, a także takiemu, którego upośledzenie sprzężone jest z innymi niepełnosprawnościami, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka umożliwiającego wypełnienie obowiązku szkolnego i obowiązku nauki, nie musi dotyczyć ośrodka położonego najbliżej.
Zatem postawiony w skardze zarzut niezastosowania w sprawie normy z art. 39 ust. 4 pkt 2 uznać należy za trafny, co stanowi kolejną i istotniejszą od pierwszej, podstawę wzruszenia podjętej przez organ czynności. Z akt sprawy i stanowiska organu wyrażonego w zaskarżonej czynności nie wynika też, dlaczego ten przepis nie mógł mieć w sprawie zastosowania, a zastosowanie mógł znaleźć jedynie pkt 1 ust. 4 art. 39 ustawy.
Po trzecie z kolei podnieść należy, że podejmując zaskarżoną czynność w dniu [...] lipca 2025 r. organ nie odniósł się w ogóle do znajdującej się w aktach sprawy decyzji Starosty C. z dnia [...] lipca 2025 r. o skierowaniu syna skarżącej, na podstawie art. 127 ust. 1 i 13 ustawy Prawo oświatowe do Szkoły Specjalnej Przysposabiającej do Pracy w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w D., począwszy od 1 września 2025 r.
Także w odpowiedzi na skargę organ do tej okoliczności się nie odnosi, pomimo, że jak argumentowała skarżąca, to Prezydent Miasta Chełm pismem z dnia [...] lipca 2025 r. wniósł do Starosty C. o skierowanie syna skarżącej do wskazywanej przez nią placówki, przesyłając wniosek skarżącej jako załącznik do pisma. Skarżąca dołączyła do skargi skan przedmiotowego pisma, z którego wynika, że podstawą działania organu była regulacja art. 127 ust. 1 i 15 ustawy Prawo oświatowe.
W decyzji Starosty C. wprost skazano, że "Jak wynika z orzeczenia (...) z dnia [...] czerwca 2025 r. o potrzebie kształcenia specjalnego wydanego przez Zespół Wychowania i Pomocy Psychologicznej nr 2 w Chełmie Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną Nr 2 w Chełmie u chłopca zdiagnozowano niepełnosprawność sprzężoną, tj. niepełnoprawność intelektualną w stopniu lekkim z autyzmem, co kwalifikuje do kształcenia w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w D.".
Pominięcie przez organ milczeniem treść decyzji Starosty C. skutkuje stwierdzeniem, że organ nie dokonał starannej analizy wszystkich istotnych okoliczności sprawy.
W tym stanie faktycznym i prawnym zachodziły podstawy do stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonej czynności, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Rozpatrując sprawę ponownie organ podejmie działania pozwalające na realną ocenę wniosku skarżącej, z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych syna skarżącej.
Organ będzie mieć przy tym na uwadze okoliczności wynikające z orzeczenia z dnia [...] czerwca 2025 r. o potrzebie kształcenia specjalnego P. G., treść decyzji Starosty C. z dnia [...] lipca 2025 r. oraz regulację art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe. Jak sam bowiem trafnie zauważa organ, prawo rodziców do wyboru placówki edukacyjnej określone w art. 70 ust. 3 Konstytucji RP, nie może być odczytywane bez uwzględnienia innych regulacji prawnych, w tym określonych w ustawie Prawo oświatowe.
Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych przepisów sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.
Orzeczenie o kosztach postępowania (punkt II sentencji wyroku), na które składa się uiszczony wpis od skargi uzasadniają przepisy art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.