III SA/Lu 493/24

III SA/Lu 493/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-11-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Agnieszka Kosowska
Anna Strzelec /przewodniczący sprawozdawca/
Robert Hałabis
Symbol z opisem
6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 33 § 1 i § 2, art. 199 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Strzelec (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Robert Hałabis Asesor WSA Agnieszka Kosowska po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R. M. na postanowienie L. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Wojewody L. z dnia 7 maja 2024 r. nr [...]; II. umarza postępowanie administracyjne; III. zasądza od L. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz R. M. kwotę [...]zł ([...] złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Sygn. III SA/Lu 493/24
UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 czerwca 2024 r. L. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, działając na podstawie porozumienia nr [...] z dnia 18 kwietnia 2024 r. w sprawie powierzenia prowadzenia spraw z zakresu egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym (Dz. U. WL z dnia 19 kwietnia 2024 r. poz. 2436), po rozpatrzeniu zażalenia R. M. (dalej: skarżąca, zobowiązana), utrzymał w mocy postanowienie Wojewody L. z dnia 7 maja 2024 r., w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i akt sprawy wynika, że ze względu na brak realizacji obowiązku poddania szczepieniom ochronnym małoletniego dziecka skarżącej K. M., Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. zwrócił się do Wojewody L. o przeprowadzenie egzekucji ww. obowiązków o charakterze niepieniężnym, w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] z dnia 15 września 2015 r.
Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2023 r. Wojewoda L. nałożył na skarżącą grzywnę w celu przymuszenia do wykonania obowiązku w wysokości [...] zł i wezwał skarżącą do uiszczenia nałożonej grzywny w terminie 30 dni od daty otrzymania przedmiotowego postanowienia oraz do wykonania obowiązku zaszczepienie dziecka. Wojewoda L. wskazał też, że z chwilą doręczenia tego postanowienia po stronie zobowiązanej powstał także obowiązek uiszczenia opłaty za wydanie tego postanowienia w wysokości [...] zł, którą to kwotę skarżąca uiściła w dniu 10 lutego 2023 r.
W związku z brakiem uiszczenia grzywny w celu przymuszenia Wojewoda L. wystawił w dniu 12 kwietnia 2023 r. tytuł wykonawczy nr [...], który został skierowany do egzekucji.
W dniu 2 czerwca 2023 r. do Wojewody L. wpłynął zarzut skarżącej reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika adw. A. T. z dnia 30 maja 2023 r. braku wymagalności obowiązku uiszczenia grzywny celu przymuszenia w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ww. tytułu wykonawczego nr [...]
Wojewoda L. postanowieniem z dnia 3 lipca 2023 r. przedmiotowy zarzut oddalił.
Pismem z dnia 13 lipca 2023 r. skarżąca wniosła zażalenie na postanowienie z dnia 3 lipca 2023 r.
Wojewoda L. postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2023 r. utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia 3 lipca 2023 r.
W dniu 5 marca 2024 r. na konto dochodów L. Urzędu Wojewódzkiego
w L. wpłynęła kwota [...]zł tytułem grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku szczepień ochronnych wyegzekwowana przez Urząd Skarbowy w B. w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym.
Skarżąca pismem z dnia 13 marca 2024 r., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, ponownie wniosła w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Wojewodę L. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 12 kwietnia 2023 r. nr [...] zarzut braku wymagalności obowiązku uiszczenia grzywny nałożonej postanowieniem z dnia 18 stycznia 2023 .r. ze względu na fakt, iż zobowiązana złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie otrzymanego postanowienia Ministra Zdrowia dotyczącego zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia.
Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2024 r. Wojewoda L. oddalił zgłoszony przez skarżącą zarzut braku wymagalności obowiązku uiszczenia grzywny nałożonej postanowieniem z dnia 18 stycznia 2023 r.
Pismem z dnia 15 kwietnia 2024 r. pełnomocnik skarżącej wniósł zażalenie na ww. postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela. W uzasadnieniu pełnomocnik podniósł, że egzekwowane należności dotyczą nieuiszczonej grzywny w celu przymuszenia do zaszczepienia małoletniego dziecka zobowiązanej oraz kosztów egzekucyjnych. Podniósł, że w toku postępowania egzekucyjnego przymuszającego do zaszczepienia dziecka zobowiązana złożyła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a także wniosła skargi do sądu administracyjnego i do dnia dzisiejszego nie ma ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie.
Wojewoda L. (dalej też jako Wojewoda, organ) uznał, że stanowisko wyrażone w piśmie z dnia 15 kwietnia 2024 r. stanowi nowy zarzut nierozstrzygnięty postanowieniem Wojewody z dnia 8 kwietnia 2024 r., stąd też podlega rozpoznaniu w odrębnym postanowieniu i postanowieniem z dnia 7 maja 2024 r. Wojewoda zarzut ten oddalił. Wojewoda wskazał, że na podstawie zgromadzonych akt sprawy organ ustalił, iż zobowiązana nie wnosiła zarzutów w postępowaniu dotyczącym poddania dziecka K. M. obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Skarżąca wniosła natomiast zażalenie na postanowienie Wojewody z dnia 16 czerwca 2023 r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, które w ocenie organu nie daje podstaw Wojewodzie do wstrzymania postępowania egzekucyjnego (zawieszenia) z uwagi na przepis art. 143 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), dalej: k.p.a. w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505, ze zm.), dalej: u.p.e.a.
Zobowiązana pismem z dnia 17 maja 2024 r. wniosła zażalenie na postanowienie Wojewody z dnia 7 maja 2024 r.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 czerwca 2024 r. L. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej jako organ odwoławczy, Wojewódzki Inspektor Sanitarny) utrzymał w mocy postanowienie Wojewody z dnia 7 maja 2024 r. oddalające zarzut skarżącej przedstawiony w piśmie z dnia 15 kwietnia 2024 r.
W pierwszej kolejności organ odwoławczy wyjaśnił, że w dniu 18 kwietnia 2024 pomiędzy Wojewodą L. a L. Państwowym Inspektorem Sanitarnym zostało zawarte porozumienie nr [...] w sprawie prowadzenia spraw z zakresu egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym, zgodnie z którym od dnia 1 czerwca 2024 r. czynności organu egzekucyjnego będą wykonywane przez L. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego.
Następnie Wojewódzki Inspektor Sanitarny przywołał treść art. 17 § 1a u.p.e.a. oraz art. 127 § 3, k.p.a. i wyjaśnił, że do zażaleń na postanowienia, o których mowa w art. 34 § 2 u.p.e.a., wydanych przez wierzycieli, dla których organem wyższego stopnia jest minister, stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a., z tym że termin do wniesienia zażalenia wynosi 7 dni od dnia doręczenia postanowienia.
Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest brak wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Organ odwoławczy ustalił, iż tytuł wykonawczy nr [...] z dnia 15 września 2015 r. dotyczący poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym został w dniu 18 lutego 2016 r. opatrzony przez organ egzekucyjny klauzulą o skierowaniu do egzekucji, a następnie doręczony zobowiązanej w dniu 23 lutego 2016 r. Skarżącej przysługiwało prawo wniesienia zarzutów w terminie 7 dni od dnia doręczenia tytułu wykonawczego, z czego skarżąca nie skorzystała. W związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym dotyczącym poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. udzielił w piśmie z dnia 22 listopada 2022 r., informacji Wojewodzie L., iż obowiązek szczepień ochronnych nie został wykonany. Zasadne było więc kontynuowanie postępowania egzekucyjnego. Czas na wykonanie szczepień wierzyciel wskazał na 14 miesięcy, z wyjątkiem szczepień przeciwko inwazyjnym zakażaniem Haemophilias influanzae typu b. W związku z tym Wojewoda L. postanowieniem z dnia 13 grudnia 2022 r., umorzył postanowienie w części dot. szczepień przeciwko inwazyjnym zakażeniom Haemophilius influanzae typu b. Postępowanie egzekucyjne dotyczące poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie zostało zawieszone, zatem nie ma podstaw prawnych do umorzenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego egzekwowania nałożonej na zobowiązaną grzywny w celu przymuszenia.
Tym samym zarzut braku wymagalności obowiązku z uwagi na złożenie zarzutów na postępowanie egzekucyjne przymuszające do zaszczepienia dziecka i nierozstrzygnięcie sprawy do dnia dzisiejszego nie zasługuje na uwzględnienie.
Dodatkowo organ odwoławczy zwrócił uwagę, że postanowienie nakładające na skarżącą grzywnę w celu przymuszenia podlega natychmiastowemu wykonaniu na podstawie art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 143 k.p.a.
Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika adw. A. T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 20 czerwca 2024 r., zarzucając naruszenie przepisów mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:
1. wyjście poza zakres zaskarżenia przez Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego i rozpoznanie postanowienia Powiatowego Inspektora Sanitarnego w zakresie zarzutu "niespełnienia tytułu wykonawczego", podczas gdy w przedmiotowym zakresie postanowienie wierzyciela nie było zaskarżone, a zatem stało się ono prawomocne;
2. naruszenie art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli, co zostało potwierdzone w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r.;
3. naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 3 Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek;
4. naruszenie art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżąca może zaszczepić dziecko w terminie przewidzianym w treści Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.,
5. naruszenie art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej,
6. naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.
Wobec tak postawionych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego, a także umorzenie postępowania egzekucyjnego, rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Ponadto skarżąca wniosła o zwrócenie się z "zapytaniem" do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją RP art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, ust. 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, 2, 3, oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji, w zakresie, w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców, w zakresie szczepień tak, jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób, u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie, w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy.
Ewentualnie skarżąca wniosła o zwrócenie się Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
Skarżąca wniosła o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, ewentualnie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.
W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła swoje stanowisko i argumentację wykazującą brak obowiązku szczepień u jej małoletniej córki, naruszenie zasady proporcjonalności i zasady zakazu ograniczania wolności i praw zagwarantowanych w Konstytucji RP. Skarżąca powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. w sprawie SK 81/19.
W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie i wyjaśnił, że ostateczne postanowienie wydane w przedmiocie zarzutów z dnia 13 marca 2024 r. zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie i sprawa nie została jeszcze rozstrzygniętą, oraz że co do zasady zarzuty skargi odnoszą się stricte do egzekucji obowiązku niepieniężnego w postaci poddania dziecka szczepieniom ochronnym, który to obowiązek nie jest przedmiotem niniejszego postępowania w sprawie grzywny w celu przymuszenia.
Postanowieniem z dnia 25 września 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił zawieszenia postępowania sądowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek absolutnie z innych przyczyn niż w niej wskazane.
Należy bowiem z całą stanowczością podkreślić, że kontroli sądu poddane jest postanowienie L. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, z dnia 20 czerwca 2024 r. utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody L. z dnia 7 maja 2024 r., oddalające, zgłoszony przez skarżącą w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 12 kwietnia 2023 r., nr [...], zarzut braku wymagalności obowiązku uiszczenia grzywny nałożonej postanowieniem Wojewody z dnia 18 stycznia 2023 r.
Natomiast cała argumentacja zawarta w skardze koncentruje się na zarzutach do postępowania egzekucyjnego obowiązku o charakterze niepieniężnym obejmującego obowiązek zaszczepienia małoletniej córki skarżącej.
Zgodnie jednak z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., które nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie.
Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, także niepodniesione w skardze, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków skargi, jednak w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Przechodząc zatem do oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia należy w pierwszej kolejności przypomnieć, że w ocenie Wojewody potrzebę zainicjowania postępowania w niniejszej sprawie stanowiło pismo pełnomocnika strony skarżącej z dnia 15 kwietnia 2024 r. nazwane przez pełnomocnika "Wniosek o ponowne rozpoznanie", a będącego w istocie zażaleniem na postanowienie Wojewody z dnia 8 kwietnia 2024 r.
Należy wyjaśnić też, że postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2024 r. Wojewoda oddalił zgłoszony przez skarżącą w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 12 kwietnia 2023 r., nr [...] w piśmie z dnia 13 marca 2024 r., zarzut braku wymagalności obowiązku uiszczenia grzywny nałożonej postanowieniem Wojewody z dnia 18 stycznia 2023 r. Postanowienie to, po rozpatrzeniu zażalenia skarżącej z dnia 15 kwietnia 2024 r., zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewody z dnia 8 maja 2024 r. Skarżąca złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na postanowienie Wojewody z dnia 8 maja 2024 r., a sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt III SA/Lu 415/24, co sądowi wiadomym jest z urzędu.
W piśmie z dnia 15 kwietnia 2024 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o ponowne rozparzenie zarzutów będących przedmiotem postanowienia Wojewody z dnia 8 kwietnia 2024 r. W uzasadnieniu wskazał zaś, że "Egzekwowane należności dotyczą nieuiszczonej grzywny w celu przymuszenia do zaszczepienia małoletniego dziecka zobowiązanej oraz kosztów egzekucyjnych. W toku postępowania egzekucyjnego przymuszającego do zaszczepienia dziecka zobowiązana złożyła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a także wniosła skargi do sądu administracyjnego. Do dnia dzisiejszego nie ma ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie".
Wojewoda uznał, że zobowiązana w piśmie tym dodatkowo podniosła zarzut braku wymagalności obowiązku uiszczenia grzywny ze względu na fakt, iż w toku postępowania egzekucyjnego przymuszającego do zaszczepienia dziecka złożyła zarzuty dotyczące prowadzenia postępowania egzekucyjnego, w sprawie których nie ma ostatecznego rozstrzygnięcia do dnia dzisiejszego. W ocenie Wojewody jest to nowy zarzut, który nie był objęty rozstrzygnięciem z dnia 8 kwietnia 2024 r., i który powinien podlegać rozparzeniu odrębnym postanowieniem.
Stanowisko Wojewody, w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, jest nieprawidłowe.
Zgodnie z art. 33 § 1 i § 2 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowią swoisty środek zaskarżenia przysługujący zobowiązanemu dla ochrony jego praw przed niezgodnym z prawem prowadzeniem wobec niego egzekucji.
Zgodnie z art. 33 § 4 u.p.e.a. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.
Postępowanie w sprawie zarzutów toczy się zatem w takim zakresie, jaki określony został ściśle przez zobowiązanego poprzez zgłoszenie konkretnych zarzutów. Tym samym wyłączne prawo zobowiązanego do wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przesądza nie tylko o tym, że wierzyciel rozpatrując zarzuty nie ma obowiązku z urzędu badać, czy w sprawie wystąpiły podstawy do sformułowania innych zarzutów niż zarzuty zgłoszone przez zobowiązanego, ale przede wszystkim o tym, że wierzyciel nie ma uprawnienia do kreowania w imieniu strony zgłoszonych przez nią żądań. Brak ku temu normatywnej podstawy (zob. też wyrok w sprawie sygn. akt III FSK 915/23, LEX nr 3750194)
Zarzuty to sformalizowany środek zaskarżenia także z tego powodu, że korzystanie z tego środka ochrony związane jest z inicjatywą zobowiązanego. Oznacza to, że to zobowiązany zgłaszając zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej wskazuje, jakie okoliczności są podstawą wnoszonych zarzutów, czy zarzuty dotyczą całości egzekucji czy tylko części, i przedstawia dowody uzasadniające zgłaszane zarzuty.
Z ciążącego na zobowiązanym w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym obowiązku jasnego i niebudzącego żadnych wątpliwości sprecyzowania zarzutu, wyprowadzić należy obowiązek rozpatrzenia zarzutu. Rozpatrzenie zarzutu odbywać się ma jednak wyłącznie w odniesieniu do złożonego przez zobowiązanego zarzutu (w zakresie złożonego zarzutu i w jego granicach), nie zaś jak co do zasady odbywa się to w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym, w granicach całej sprawy. Na związanie organu egzekucyjnego podstawą prawną zarzutów i ograniczony zakres kognicji w tej materii wskazuje się w orzecznictwie przyjmując, że jeżeli zobowiązany wskazał jednoznacznie podstawę prawną zarzutu w sprawie postępowania egzekucyjnego w terminie do jego złożenia, to nawet jeżeli organ zauważyłby, że uzasadnienie zarzutu odpowiada innemu przypadkowi, wskazanemu w art. 33 u.p.e.a., nie jest uprawniony do działania z urzędu i zbadania zarzutu pod kątem spełnienia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 33 tejże ustawy (zob. też wyrok w sprawie sygn. akt I OSK 1705/21, LEX nr 3356875 i powołane tam orzecznictwo).
Zwrócić również uwagę należy, że w przypadku gdy organ ma jakiekolwiek wątpliwości co do braku jednoznaczności i treści zarzutu oraz jego podstawy prawnej, obowiązkiem organu administracji jest dokładne ustalenie treści żądania strony, które wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania, z wykorzystaniem trybu przewidzianego art. 50 i art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.
Tymczasem w niniejszej sprawie, gdzie skarżąca była od samego jego początku reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, który, jak wskazano w części wstępnej uzasadnienia, dwukrotnie już składał zarzuty w tym postępowaniu egzekucyjnym, organ uznał, że w piśmie z dnia 15 kwietnia 2024 r. pełnomocnik skarżącej oprócz zażalenia złożył kolejny zarzut z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c. Taka ocena organu była zupełnie bezpodstawna. Z przedmiotowego pisma wynika, w ocenie sądu, jedynie tyle, na co zresztą wskakuje też jego tytuł, iż skarżąca wnioskuje o ponowne rozpatrzenie zarzutów będących przedmiotem postanowienia Wojewody z dnia 8 kwietnia 2024 r. z wnioskiem o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Owszem o charakterze pisma nie decyduje jego tytuł lecz treść, jednakże przytoczona wyżej w uzasadnianiu pisma argumentacja profesjonalnego pełnomocnika, iż w toku postępowania egzekucyjnego przymuszającego do zaszczepienia dziecka zobowiązana złożyła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a także wniosła skargi do sądu administracyjnego i brak ostatecznego rozstrzygnięcia w tym zakresie, nie oznaczała, że intencją strony było złożenie kolejnego zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Podnieść przy tym należy, że w uzasadnieniu pisma pełnomocnik odwołał się do wyroku w sprawie sygn. akt I OSK 845/16, do którego pełnomocnik skarżącej odwołał się również w poprzednich zarzutach z dnia 13 marca 2024 r. i 30 maja 2023 r., i wyroku TK z dnia 9 maja 2023 r., do którego też pełnomocnik odwołał się w zarzutach z dnia 30 maja 2023 r. Ponownie pokreślić należy, że w świetle treści art. 33 § 4 u.p.e.a. to obowiązkiem zobowiązanego jest precyzyjne określenie istoty i zakresu żądania oraz wskazanie dowodów uzasadniających to żądanie. Jak już wskazano zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Na związanie organu podstawą prawną zarzutów i jego ograniczony zakres kognicji w tej materii, jak wykazano, wskazuje jednolicie orzecznictwo sądowe.
Zatem wszczęcie postępowania w niniejszej sprawie było nieuzasadnione.
Stanowisko organu jest też błędne i z tego powodu, że "wykreowany" przez organ z pisma z dnia 15 kwietnia 2024 r. zarzut "braku wymagalności obowiązku w zawiązku z tym, że skarżąca złożyła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego przymuszającego do zaszczepienia dziecka, a także wniosła skargi do sądu administracyjnego i brak i do dnia dzisiejszego nie ma ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie" był już przedmiotem rozpoznawania przez wierzyciela postanowieniem z dnia 3 lipca 2023 r. utrzymanym w mocy postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2023 r.
Organ nie był zatem uprawniony do prowadzenia postępowania w tym samym przedmiocie.
Uszło też uwadze organu, że zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej jest wnoszony do wierzyciela za pośrednictwem organu egzekucyjnego (art. 33 § 1 u.p.e.a.). Jeżeli zarzut zostanie wniesiony bezpośrednio do wierzyciela, to wierzyciel powinien przekazać go organowi egzekucyjnemu w celu ustalenia przez organ egzekucyjny, czy zarzut został wniesiony w terminie wynikającym z art. 33 § 5.
Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych i stanowiskiem doktryny zobowiązany nie może po upływie terminu do wniesienia zarzutu uzupełniać zarzutu zgłoszonego w terminie, powołując nowe jego podstawy, gdyż zarzut w tym zakresie jest spóźniony i nie podlega rozpatrzeniu. Po upływie terminu na dokonanie tej czynności procesowej zobowiązany nie tylko nie może wnieść po raz pierwszy zarzutów, lecz także innych zarzutów niż wniesione w terminie. (zob. np. Przybysz Piotr Marek, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz LEX/el. 2023 - komentarz do art. 33)
Termin do wniesienia zarzutu jest terminem procesowym zawitym, którego uchybienie powoduje bezskuteczność czynności zobowiązanego.
Uznanie za dopuszczalne uzupełnienie wcześniej zgłoszonych zarzutów czy zmiany podstawy prawnej zarzutu w sprawie postępowania egzekucyjnego lub złożenie nowego zarzutu po terminie do jego złożenia nie tylko powodowałoby obejście przepisów dotyczących terminu na dokonanie czynności procesowej, ale także często przerzucałoby konieczność rozpoznawania tego zarzutu po raz pierwszy przez organ odwoławczy, z naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania.
Uchybienie terminu do wniesienia zarzutu, który był przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie, to kolejna okoliczność przemawiającą za wydaniem podjętych w sprawie rozstrzygnięć z naruszeniem prawa.
Nawet bowiem, gdyby przyjąć za organem, że pełnomocnik skarżącej składając zażalenie na postanowienie Wojewody z dnia 8 kwietnia 2024 r., w dniu 15 kwietnia 2024 r. (data nadania pisma z dnia 15 kwietnia w placówce pocztowej – koperta k. 59 akt adm.), złożył "nowy" zarzut (czego skład orzekający w sprawie, z przyczyn wyżej wskazanych nie podziela), to zarzut ten byłby zarzutem spóźnionym i nie mógł zostać rozpoznany merytorycznie.
Zgodnie bowiem z art. 33 § 5 u.p.e.a. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wnosi się nie później niż:
1) w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
2) do dnia wykonania w całości obowiązku o charakterze niepieniężnym lub zapłaty w całości należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
3) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości albo w części.
Jak ustalił natomiast sam Wojewoda, co wynika z postanowienia z dnia 7 maja 2024 r., w dniu 10 lutego 2023 r. skarżąca dokonała zapłaty [...] zł tytułem opłaty za ww. postanowienie, a w dniu 5 marca 2024 r. na konto dochodów L. Urzędu Wojewódzkiego w L. wpłynęła kwota [...]zł tytułem grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku szczepień ochronnych wyegzekwowana przez Urząd Skarbowy w B. w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Ustalenia organu w tym zakresie nie są kwestią sporną. Fakt całkowitego wyegzekwowania należności, na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 12 kwietnia 2023 r., nr [...] i zakończenia prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego wynika również z pisma organu egzekucyjnego – Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia 19 marca 2024 r. przekazującego wierzycielowi zarzuty z dnia 13 marca 2024 r. (k. [...] akt adm.).
Tym samym zarzuty mogły zostać zgłoszone, zgodnie z art 33 § 5 pkt 1 u.p.e.a. nie później niż w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych.
W tych okolicznościach nie może budzić wątpliwości, że uznany przez organ zarzut wniesiony w dniu 15 kwietnia 2024 r. był spóźniony.
Mając wszystko powyższe na względzie, w ocenie sądu, zarówno zaskarżone postanowienie, jak i postanowienie je poprzedzające zostały wydane z istotnym naruszeniem, wyżej wskazanych przepisów, co uzasadniało wyeliminowanie ich z obrotu prawnego. Wojewoda wszczynając postępowanie w sprawie, nie mając ku temu jak wykazano wyżej podstaw i orzekając merytorycznie naruszył w sposób istotny zarówno art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a., jak i art. 33 § 2 pkt 6 lit. c tej ustawy, a organ odwoławczy utrzymując przedmiotowe rozstrzygnięcie w mocy dodatkowo art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z.z art. 18 u.p.e.a.
Dlatego też działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 134 i art. 135 p.p.s.a. należało uchylić zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Wojewody z dnia 7 maja 2004 r. Brak podstaw do przeprowadzenia postepowania w niniejszej sprawie uzasadnia umorzenie postępowania administracyjnego, na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a., o czym orzeczono w pkt II wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono w pkt III wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.). Na zasądzone koszty składa się kwota [...]zł z tytułu wynagrodzenia adwokata, kwota [...]zł z tytułu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa i [...] zł z tytułu zwrotu wpisu od skargi.
Odnosząc się natomiast wniosku o zwrócenie się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego w zakresie wskazanym w skardze to Sąd stwierdził, że nie zachodzi bezpośredni związek pomiędzy odpowiedzią na wskazane przez stronę pytanie, a rozstrzygnięciem niniejszej sprawy. Sąd nie znalazł zatem podstaw do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego, czy też do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniami prawnymi o treści wskazanej w skardze.
Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Na podstawie tego przepisu, sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a.