III SA/Lu 434/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w LublinieLublin2006-11-09
NSAAdministracyjneWysokawsa
samorząd terytorialnyuchwała rady powiatuwynagrodzenie rocznestarostarozstrzygnięcie nadzorczewojewodaTrybunał Konstytucyjnyskutki wyrokuprawo administracyjnesąd administracyjny

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę Zarządu Powiatu na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody, uznając, że uchwała Rady Powiatu przyznająca Starostce dodatkowe wynagrodzenie roczne za lata 2004-2005 była nieważna z powodu naruszenia prawa, mimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Sprawa dotyczyła skargi Zarządu Powiatu na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody, które stwierdziło nieważność uchwały Rady Powiatu przyznającej Staroście dodatkowe wynagrodzenie roczne za lata 2004 i 2005. Wojewoda uznał uchwałę za sprzeczną z prawem, powołując się na ustawę nowelizującą zasady przyznawania 'trzynastki', która została później uznana za niezgodną z Konstytucją. Sąd administracyjny oddalił skargę, przyjmując, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o skutkach ex nunc nie niweczy skutków prawnych przepisów obowiązujących przed jego ogłoszeniem, a zatem uchwała Rady Powiatu podjęta w okresie obowiązywania kwestionowanych przepisów była wadliwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpoznał skargę Zarządu Powiatu na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody, które stwierdziło nieważność uchwały Rady Powiatu w sprawie przyznania Staroście dodatkowego wynagrodzenia rocznego za lata 2004 i 2005. Organ nadzoru uznał uchwałę za sprzeczną z prawem, wskazując na ustawę z dnia 4 marca 2004 r. zmieniającą zasady przyznawania 'trzynastki', która pozbawiła niektórych pracowników samorządowych prawa do tego świadczenia. Rada Powiatu argumentowała, że uchwała została podjęta zgodnie z prawem obowiązującym w dacie jej podjęcia, a późniejszy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 lutego 2006 r. (sygn. akt K 1/05), uznający przepisy tej ustawy za niezgodne z Konstytucją, nie powinien działać wstecz. Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organu nadzoru. Kluczowym zagadnieniem była interpretacja skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Sąd przyjął, że stwierdzenie niezgodności przepisu z Konstytucją nie oznacza jego prawnego nieistnienia w okresie poprzedzającym datę wejścia w życie orzeczenia (ex nunc), chyba że Trybunał określił inaczej. W związku z tym, uchwała Rady Powiatu podjęta w okresie obowiązywania przepisów, które później zostały uznane za niekonstytucyjne, była wadliwa. Sąd podkreślił, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie powoduje automatycznego zwrotu niewypłaconego wynagrodzenia, a możliwość dochodzenia roszczeń z tego tytułu może nastąpić w trybach nadzwyczajnych, takich jak wznowienie postępowania, jeśli miało ono miejsce. W tej konkretnej sprawie, ponieważ uchwała została podjęta z naruszeniem prawa obowiązującego w dacie jej podjęcia, Wojewoda miał podstawę do stwierdzenia jej nieważności, a skarga Rady Powiatu podlegała oddaleniu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, uchwała taka jest nieważna, ponieważ została podjęta z naruszeniem prawa obowiązującego w dacie jej podjęcia, a wyrok Trybunału Konstytucyjnego o skutkach ex nunc nie niweczy skutków prawnych przepisów obowiązujących przed jego ogłoszeniem.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego eliminujący przepis z systemu prawa ma charakter derogacyjny (ex nunc), a nie stwierdza jego prawnego nieistnienia w okresie poprzedzającym datę wejścia w życie orzeczenia. Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją obowiązuje do daty wejścia skutków orzeczenia Trybunału w życie i stanowi podstawę orzekania. Uchwała Rady Powiatu podjęta w okresie obowiązywania uchylonej regulacji była wadliwa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (16)

Główne

u.s.p. art. 79 § 1 i 3

Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym

Organ nadzoru (Wojewoda) stwierdził nieważność uchwały Rady Powiatu na podstawie tego przepisu.

u.z.d.w.r. art. 4 § ust. 1 pkt 1 lit. b

Ustawa z dnia 4 marca 2004 r. o zmianie ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej oraz niektórych innych ustaw

Przepis, który pozbawiał prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego niektórych pracowników samorządowych, uznany za niezgodny z Konstytucją.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna oddalenia skargi przez WSA.

Pomocnicze

u.s.p. art. 12 § pkt 2

Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym

Podstawa prawna uchwały Rady Powiatu przyznającej wynagrodzenie.

u.p.s. art. 4 § pkt 1

Ustawa z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych

Podstawa prawna uchwały Rady Powiatu przyznającej wynagrodzenie.

u.d.w.r. art. 1 § ust. 1 i 2 pkt. 3

Ustawa z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej

Przepis dotyczący prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego, którego zakwestionowanie przez organ nadzoru było przedmiotem sporu.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Przywołana w kontekście wyroku TK K 1/05.

Konstytucja RP art. 32

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Przywołana w kontekście wyroku TK K 1/05.

Konstytucja RP art. 190

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Regulacja dotycząca skutków orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego.

Konstytucja RP art. 77 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do wynagrodzenia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej.

k.c. art. 417 § 1 § 1

Kodeks cywilny

Naprawienie szkody wyrządzonej przez wydanie aktu normatywnego niezgodnego z Konstytucją.

k.p.a. art. 145

Kodeks postępowania administracyjnego

Instytucja wznowienia postępowania jako potencjalne remedium na skutki stosowania wadliwego przepisu.

u.o.TK art. 31 § ust. 3

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym

Poprzednio obowiązująca ustawa, dotycząca stwierdzenia nieważności decyzji.

u.o.TK art. 3

Ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym

Obowiązek wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym.

u.o.TK art. 31 § ust. 3

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym

Przepis dotyczący stwierdzania nieważności decyzji.

Dz.U. 1991 nr 109 poz 470 art. 31 § ust. 3

Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 października 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym.

Przywołane w kontekście poprzedniej ustawy o TK.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego o skutkach ex nunc nie niweczy skutków prawnych przepisów obowiązujących przed jego ogłoszeniem. Uchwała Rady Powiatu podjęta w okresie obowiązywania przepisów, które następnie zostały uznane za niekonstytucyjne, jest wadliwa. Organy stosujące prawo nie mogą odmówić stosowania przepisu ustawowego przed jego uchyleniem przez Trybunał Konstytucyjny.

Odrzucone argumenty

Uchwała Rady Powiatu była ważna, ponieważ została podjęta zgodnie z prawem obowiązującym w dacie jej podjęcia, a wyrok Trybunału Konstytucyjnego powinien działać wstecz (ex tunc). Trybunał Konstytucyjny nie był uprawniony do orzekania o skutkach swojego wyroku, a zastrzeżenia w uzasadnieniu należy traktować jako niewiążącą opinię. Wojewoda nie wskazał konkretnego przepisu prawa, który narusza uchwała Rady Powiatu.

Godne uwagi sformułowania

Stwierdzenie niezgodności przepisu ustawy z Konstytucją nie oznacza uznania tegoż przepisu za niebyły w okresie poprzedzającym. Orzeczenie Trybunału eliminujące dany przepis ma ze swej natury charakter derogacyjny, uchyla go, a nie stwierdza jego prawne nieistnienie. Nie wydaje się, aby jakiekolwiek organy – w tym sądy – mogły odmówić stosowania powszechnie obowiązującego przepisu rangi ustawowej, w oparciu o sprzeczność tego przepisu z hierarchicznie wyższą normą konstytucyjną.

Skład orzekający

Marek Zalewski

przewodniczący sprawozdawca

Małgorzata Fita

członek

Maria Wieczorek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja skutków wyroków Trybunału Konstytucyjnego (ex nunc vs ex tunc) w kontekście prawa administracyjnego i samorządowego, a także zasady stosowania prawa przez organy administracji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z wynagrodzeniami rocznymi i wyrokiem TK K 1/05, ale ogólne zasady interpretacji skutków orzeczeń TK mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii interpretacji skutków wyroków Trybunału Konstytucyjnego i ich wpływu na prawo obowiązujące w przeszłości, co ma znaczenie dla wielu postępowań administracyjnych i sądowych.

Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego kasuje przeszłość? Sąd administracyjny wyjaśnia skutki 'ex nunc'.

Sektor

administracyjne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Lu 434/06 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2006-11-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2006-10-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Małgorzata Fita
Marek Zalewski /przewodniczący sprawozdawca/
Maria Wieczorek
Symbol z opisem
6269 Inne o symbolu podstawowym 626
6411 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące gminy; skargi organów gminy na czynności nadzorcze
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Sygn. powiązane
II OSK 167/07 - Wyrok NSA z 2007-05-15
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1991 nr 109 poz 470
art. 31 ust. 3
Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 października 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski (sprawozdawca), Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita, Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Stażysta Marzena Gawron, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 9 listopada 2006r. sprawy ze skargi Zarządu Powiatu na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności uchwały Rady Powiatu w sprawie dodatkowego wynagrodzenia rocznego Starosty oddala skargę.
Uzasadnienie
Rozstrzygnięciem nadzorczym z dnia [...] nr [...], wydanym na podstawie art. 79 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1592, ze zm.), Wojewoda stwierdził nieważność uchwały Rady Powiatu Nr [...] z dnia [...] w sprawie dodatkowego wynagrodzenia rocznego Starosty – E. Ł.
W uzasadnieniu organ wskazał, że przedmiotowa uchwała podjęta została z istotnym naruszeniem prawa. Rada Powiatu działając na podstawie art. 12 pkt 2 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym oraz art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1593, ze zm.) przyznała dodatkowe wynagrodzenie roczne dla Starosty za 2004 r. w wysokości 50% dodatkowego wynagrodzenia rocznego oraz za 2005 r. w wysokości 100% dodatkowego wynagrodzenia rocznego.
Ustawa z dnia 4 marca 2004 r. o zmianie ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 116, poz. 1202) pozbawiła prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego niektórych pracowników samorządowych, m.in. wójtów, burmistrzów, prezydentów.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 lutego 2006 r. sygn. akt K 1/05 (Dz. U. Nr 34, poz. 243) orzekł, że przepisy wymienione w pkt 1 i 2 sentencji wyroku są niezgodne z art. 2 w związku z art. 32 Konstytucji RP. Konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest utrata mocy obowiązującej przepisów pozbawiających dodatkowego wynagrodzenia rocznego niektórych pracowników samorządowych z dniem ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw, tj. z dniem 1 marca 2006 r.
W uzasadnieniu Trybunał stwierdził, iż podstawowym skutkiem wyroku jest wyeliminowanie z obrotu prawnego wskazanych przepisów. Oznacza to, iż pracownicy, których pozbawiono prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego dla pracowników jednostek sfery budżetowej odzyskują to prawo, po ogłoszeniu wyroku w odpowiednim dzienniku urzędowym, na zasadach ogólnych, obowiązujących przed nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 4 marca 2004 r. o zmianie ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej oraz niektórych innych ustaw.
Trybunał Konstytucyjny stwierdza ponadto, iż eliminacja z obrotu prawnego niekonstytucyjnych przepisów nie powoduje jednak konieczności zwrotu (wraz z odsetkami) części niewypłaconego dodatkowego wynagrodzenia rocznego za rok 2004 i całości dodatkowego wynagrodzenia rocznego za rok 2005 w stosunku do niektórych pracowników samorządowych. Wyrok Trybunału wywiera skutki na przyszłość, nie ma mocy wstecznej, a zatem nie odnosi się do kwestii obowiązywania przepisów od dnia ich wejścia w życie do dnia ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw.
Na rozstrzygnięcie nadzorcze Rada złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w której wnosi o jej uchylenie i zarzuca naruszenie przepisów prawa materialnego a w szczególności:
a) przepisu art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym, polegające na niewskazaniu przez organ nadzoru przepisu bądź przepisów prawa, które narusza unieważniona uchwała,
b) przepisu art. 1 ust. 1 i 2 pkt. 3 ustawy z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej, polegające na bezpodstawnym zakwestionowaniu przez organ nadzoru wynikającego z cytowanego przepisu prawa Starosty do nagrody rocznej za lata 2004 i 2005,
c) przepisu art. 12 pkt 2 ustawy o samorządzie powiatowym, polegające na uznaniu przez organ nadzoru za nieważną uchwały Rady Powiatu podjętej na podstawie przepisów prawa obowiązujących w dniu podejmowania uchwały.
Skarżąca wyjaśnia, że Wojewoda podejmując rozstrzygnięcie nadzorcze zobowiązany był zgodnie z treścią przepisu art. 79 ust. 1 ustawy o samorządzie powiatowym wskazać przepis prawa bądź przepisy prawa stojące w sprzeczności z uchwałą Nr [...] Rady Powiatu. Wojewoda nie uczynił tego w wydanym rozstrzygnięciu nadzorczym, gdyż nie mógł wskazać takich przepisów. Uchwała Rady Powiatu podejmowana była w dniu [...] 2006 r. W chwili tej nie obowiązywał przepis art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy z dnia 4 marca 2004 r. o zmianie ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej oraz niektórych innych ustaw. Nie działał więc przepis ograniczający prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego pracowników sfery budżetowej, gdyż został wyeliminowany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Podejmując uchwałę Rada Powiatu działała zgodnie z obowiązującym prawem. Prawo to stanowiły przepisy art. 12 pkt 2 ustawy o samorządzie powiatowym i art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej.
Skarżąca podnosi, że Trybunał nie był uprawniony do orzekania o skutkach swojego wyroku, a zawarte w jego uzasadnieniu zastrzeżenie zabraniające wypłaty wstecz należy traktować wyłącznie jako niewiążącą opinię.
Skarżąca uzasadnia, że w wyroku z dnia 21 lutego 2006 r. sygn. akt K1/05. Trybunał orzekł, że art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 4 marca 2004 r. o zmianie ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym ... jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 32 Konstytucji. Na tym zamyka się sentencja wyroku, a więc Trybunał nie określił skutków czasowych wyroku.
Skarżący powołuje się na zasadę, iż tam gdzie Trybunał Konstytucyjny nie określił skutków czasowych orzeczenia, zakwestionowany akt prawny, czy przepis nie obowiązuje od chwili jego uchwalenia, o ile w tym czasie obowiązywała Konstytucja z 1997 r. Na poparcie stanowiska przytacza uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2003 r. III CZP 45/03, gdzie Sąd wykazuje istnienie linii orzeczniczej uznającej sięganie skutków orzeczenia w przeszłość (ex tunc).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Spór sprowadza się do uznania, czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 lutego 2006 r. sygn. akt K 1/05 odnosi się również do stanu faktycznego sprzed jego ogłoszenia, a więc, czy pracownicy samorządowi, których pozbawiono prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego dla pracowników jednostek sfery budżetowej odzyskują to prawo dopiero po ogłoszeniu wyroku w odpowiednim dzienniku urzędowym, jak to uznaje Organ nadzoru, czy też mogą uzyskać zaległe wynagrodzenie tak, jakby przepisy te w danym okresie nie istniały, czego wyrazem jest uchwała Rady Powiatu.
Relacja utraty mocy obowiązującej przez przepis do zaprzestania jego stosowania jest kwestią wysoce sporną w doktrynie przedmiotu. Regulacja zawarta w art. 190 Konstytucji stanowi bowiem nie do końca jasny kompromis pomiędzy koniecznością bezwzględnego eliminowania prawa sprzecznego z podstawowym porządkiem Rzeczypospolitej Polskiej, a obawą przed nieprzewidywalnymi skutkami uznania, że niektóre, nieraz od lat funkcjonujące rozwiązania prawne, w ogóle nie istniały, a co za tym idzie – np. wszelkie rozstrzygnięcia na nich oparte zostały wydane bez podstawy prawnej (albo z rażącym naruszeniem prawa), są więc nieważne. Nazbyt zwięzła i krytykowana niejednokrotnie regulacja zawarta w art. 190 Konstytucji stwarza więc problemy interpretacyjne. Poglądy doktryny nie są zgodne, a można wśród nich dostrzec znaczący nurt przypisujący orzeczeniom Trybunału działanie wyłącznie prospektywne (ex nunc) albo dopuszczający działanie wsteczne jako wyjątek od zasady, np. wobec uczestników postępowania, w którym przedstawiono pytanie prawne lub dla stron procesu zakończonego prawomocnym wyrokiem. Istnieją również poglądy, iż przepis taki nigdy nie mógł być podstawą orzekania w jakiejkolwiek sprawie.
Przyjęte rozwiązanie nie jest wolne od wad logicznych, wydaje się być jednak wyrazem pragmatyzmu ustawodawcy konstytucyjnego, który pozwolił, aby Trybunał Konstytucyjny każdorazowo oceniał skutki swego rozstrzygnięcia i określał moment jego oddziaływania.
Sąd stanął na stanowisku, że stwierdzenie niezgodności przepisu ustawy z Konstytucją nie oznacza uznania tegoż przepisu za niebyły w okresie poprzedzającym.
Konstytucja wyposaża Trybunał dodatkowo w możliwość określenia terminu utraty mocy obowiązującej, niezależnej od daty publikacji wyroku. Uzasadnieniem wprowadzenia takiej konstrukcji nie jest jednak szczególny, np. mniej rażący "charakter" wady, lecz szczególna sytuacja powstała w wyniku uznania przepisu za sprzeczny z Konstytucją. Ustawodawca założył zatem, że o ile zachodzi taka potrzeba, przepisy niezgodne z Konstytucją mimo wszystko muszą być stosowane dalej (np. dla zapobiegnięcia niewypłacalności Państwa Polskiego, obronności czy bezpieczeństwa powszechnego), do czasu podjęcia środków zaradczych, w tym przygotowania innej regulacji.
Takie rozwiązanie nie byłoby możliwe, gdyby stwierdzenie niezgodności przepisu wywoływać miało automatycznie skutek ex tunc, bowiem Trybunał nie mógłby narzucić stosowania przepisu od początku nieistniejącego, może tylko odroczyć jego derogację.
Przyjąć zatem należy, że orzeczenie Trybunału eliminujące dany przepis ma ze swej natury charakter derogacyjny, uchyla go, a nie stwierdza jego prawne nieistnienie.
Innymi słowy – stwierdzenie przez Trybunał niezgodności badanego przepisu z Konstytucją oznacza jego usunięcie z systemu prawa z datą publikacji wyroku Trybunału lub inną określoną przez Trybunał datą, ale nie oznacza, że przepis ten przed derogacją nie istniał lub nie wywoływał skutków prawnych.
Skoro jednak skutki prawne mogą być dla konkretnego adresata wadliwego przepisu niekorzystne i krzywdzące, Konstytucja przewiduje w art. 77 ust. 1, iż każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej.
Rozwinięciem tego prawa na gruncie ustawy jest znowelizowana treść art. 417 1 § 1 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym - jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie aktu normatywnego, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu niezgodności tego aktu z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą.
Innym remedium na złe skutki stosowania wadliwego przepisu w sprawie indywidualnej poprzez wydanie prawomocnego orzeczenia sądowego, ostatecznej decyzji administracyjnej lub rozstrzygnięcia w innych sprawach, jest instytucja wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania (art. 190 ust. 4 Konstytucji). Wydaje się, że gdyby uznać, że niezgodny z konstytucją przepis nigdy nie obowiązywał, a wiec również w dacie orzekania na jego podstawie, ustawodawca założyłby raczej nieważność takiego orzeczenia jako wydanego bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, a w konsekwencji narzuciłby np. procedurę stwierdzenia nieważności decyzji – jak to było na gruncie art. 31 ust. 3 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 1991 r. Nr 109, poz. 470 ze zm.).
Podobnie stwierdza Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 kwietnia 2002 r. sygn. akt III RN 4/01, OSNP 2003/2/25, - "akt normatywny traci moc obowiązującą jedynie na przyszłość, a więc (a contrario) jego moc obowiązująca rozciąga się na stany faktyczne powstałe przed ogłoszeniem orzeczenia trybunalskiego".
Trudno jednak podzielić pogląd wyrażony w dalszej części uzasadnienia tego wyroku, iż "z uwagi na zawarte w tym orzeczeniu autorytatywne (wiążące) stwierdzenie, że akt ten pozostaje w sprzeczności z aktem prawnym wyższego rzędu, nie powinien on być przez sądy stosowany do określonego stanu faktycznego".
Założenie, że akt prawa powszechnie obowiązuje, ale nie może być stosowany, jest niezrozumiałe. Ponadto – w tej sytuacji łatwo sobie wyobrazić, że również w razie odroczenia terminu utraty mocy obowiązującej danego przepisu, podmioty stosujące prawo odmawiałyby stosowania tego przepisu, co oznaczałoby fikcję tegoż odroczenia. Nie może być wreszcie tak, że stosowanie prawa zgodnie z obowiązującym prawem i poszanowaniem tego odroczenia miałoby skutkować stwierdzeniem nieważności orzeczenia po wejściu w życie odroczonych skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jako wydanego bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.
Z tego względu uznać należy, że przepis uznany za niezgodny z Konstytucją obowiązuje do daty wejścia skutków orzeczenia Trybunału w życie, i jako część systemu prawa, jest podstawą orzekania. Po jego wyeliminowaniu – ze skutkiem ex nunc – indywidualne sprawy gdzie rozstrzygnięcia zostały oparte na wadliwym przepisie, podlegają na wniosek zainteresowanych kontroli np. w trybie wznowienia postępowania (art. 145 a kodeksu postępowania administracyjnego), przy czym niezgodność przepisu z Konstytucją nie może być podstawą automatycznego uchylenia czy zmiany tegoż orzeczenia. Orzekając ponownie należy wziąć pod uwagę wiele okoliczności, a w pierwszej kolejności ustalić, jakie przepisy prawa mają zastosowanie – czy np. z chwili wszczęcia postępowania, czy z daty orzekania, bowiem w tym drugim, częstszym przypadku, problem stanie się bezprzedmiotowy, organ zaś rozstrzygnie sprawę na nowo już po wyeliminowaniu wadliwego przepisu.
Jak wskazuje M. Jaśkowska (zob. np. M. Jaśkowska, A. Wróbel – Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005 r., s. 891 - 892) - w odniesieniu do przepisów prawa materialnego przy wznowieniu postępowania, zasadą jest powrót sprawy do odpowiedniego stadium postępowania zwykłego. Organ stosuje więc te przepisy prawa materialnego, które obowiązują w chwili orzekania. Odstępstwo od tej zasady dotyczy wyłącznie skutków deklaratoryjnych, a więc następujących z mocy prawa, ex tunc.
Jeżeli zaś po wznowieniu postępowania dana kwestia dalej podlegałaby ocenie na gruncie wadliwego przepisu, rolą ustawodawcy jest stworzenie odpowiedniej regulacji mającej zapobiec naruszeniu interesów podmiotów dotkniętych stwierdzoną wadliwością. Tworzenie prawa i korygowanie jego błędów nie należy do organów stosujących prawo.
Powyższa konstrukcja powoduje, że można skorygować nieakceptowane skutki stosowania wadliwego prawa, bez konieczności jakiegoś automatycznego wymazywania jego skutków.
Pozostaje jeszcze do rozważenia istotna dla sprawy kwestia stosowania indywidualnej obstrukcji organów w stosowaniu prawa niezgodnego z Konstytucją.
Nie wydaje się, aby jakiekolwiek organy – w tym sądy – mogły odmówić stosowania powszechnie obowiązującego przepisu rangi ustawowej, w oparciu o sprzeczność tego przepisu z hierarchicznie wyższą normą konstytucyjną (inaczej M. Jaśkowska – op. cit. s. 868). Organy te związane są Konstytucją i ustawą (np. art. 7 i 178 Konstytucji) i nie mogą odmówić ich stosowania. Jeżeli zaś dokonywana wykładnia przepisów prawa prowadzi je do wniosku o rzeczywistej sprzeczności między tymi normami, oraz niemożności jednoczesnego przestrzegania wszystkich wiążących je norm, ich zadaniem jest wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie sprawy (sąd – na podstawie art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym, Dz. U. nr 102 poz. 643 ze zm.). Skoro zaś Trybunał orzeknie w danej kwestii, organy stosujące prawo zobowiązane są do podporządkowania się, co oznacza, że nie mogą w indywidualnej sprawie dokonać innej oceny. Rozumieć to należy w ten sposób, że będąc związane ustawą, nie mogą odmówić stosowania przepisu rangi ustawowej, dopóki w wyniku orzeczenia Trybunału nie straci on mocy obowiązującej. Trudno sobie wyobrazić, aby np. sąd, który zwrócił się do Trybunału z wnioskiem o zbadanie zgodności danego przepisu z Konstytucją, po uzyskaniu werdyktu iż niezgodność ta nie zachodzi, mimo to odmówił jego zastosowania w indywidualnej sprawie, powołując się na swoją, odmienną ocenę niezgodności przepisu z Konstytucją. Tego rodzaju samowoli w stosowaniu prawa zapobiega mechanizm polegający na wyłącznej kompetencji Trybunału w tym zakresie, oraz powszechnej mocy obowiązującej jego orzeczeń. Podobnie wskazuje Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 czerwca 2004 r. sygn. III CK 536/02, LEX nr 172784, stwierdzając, że sąd nie może odmówić zastosowania obowiązującego przepisu ustawy, uznając go za niezgodny z Konstytucją. Jeżeli sąd ma przekonanie co do niezgodności przepisu ustawy z Konstytucją lub ma wątpliwości w tym względzie, to - na podstawie art. 193 Konstytucji i art. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym - ma obowiązek zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego z odpowiednim pytaniem prawnym. Dopiero stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności przepisu ustawy z Konstytucją otwiera możliwość niezastosowania przez sąd tego przepisu.
Podsumowując cały ten wywód – w ocenie Sądu orzeczenie Trybunału nie skutkuje automatycznie wyeliminowaniem danego przepisu z systemu prawa w okresie poprzedzającym datę wejścia życie orzeczenia, w przeciwnym razie przewidziane w Konstytucji odroczenie skutku orzeczenia pozbawione byłoby sensu, oznaczałoby bowiem wyłącznie rodzaj odroczenia ogłoszenia, że dany przepis nie mógł być nigdy stosowany. Jeżeli zaś przepis rangi ustawowej stanowi część systemu prawa, organy stosujące prawo nie mogą odmówić jego stosowania, nawet w razie podejrzenia niezgodności z Konstytucją, do czasu uchylenia przepisu przez Trybunał Konstytucyjny (lub ustawodawcę).
Konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 1/05 z dnia 21 lutego 2006 r. jest utrata mocy obowiązującej wskazanych przepisów z dniem ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw, a więc z dniem 1 marca 2006 r.
Do tego czasu obowiązywała uchylona regulacja pozbawiająca m. in. starostów dodatkowego wynagrodzenia rocznego, a zatem podjęcie przedmiotowej uchwały o wynagrodzeniu w tym okresie (lata 2004 – 2005) narusza art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy z dnia 4 marca 2004 r. o zmianie ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej oraz niektórych innych ustaw.
Wskazać należy, że Trybunał przewidział takie właśnie konsekwencje swego orzeczenia. Jak wynika z uzasadnienia wyroku – eliminacja z obrotu prawnego niekonstytucyjnych przepisów nie powoduje konieczności zwrotu (wraz z odsetkami) części niewypłaconego dodatkowego wynagrodzenia rocznego za rok 2004 i całości dodatkowego wynagrodzenia rocznego za rok 2005 w stosunku do niektórych (wymienionych w kwestionowanych przepisach) pracowników samorządowych, z następujących przyczyn:
Orzeczenia Trybunału rodzą - co do zasady - skutki na przyszłość, mają więc znaczenie dla stanów prawnych powstałych w momencie ogłoszenia wyroku, albo w terminie ustalonym przez Trybunał. Orzeczenia w sprawach indywidualnych mimo ich wydania na podstawie obowiązujących przepisów prawa, których niezgodność z Konstytucją stwierdził później Trybunał, podlegać mogą weryfikacji w szczególnych trybach postępowania. Nie dotyczy to jednak sytuacji, gdy takich indywidualnych rozstrzygnięć (decyzji, orzeczeń) nie było, bo prawa (obowiązki) powstawały z mocy konkretnej ustawy.
Uchylenie nie jest jednoznaczne z likwidacją skutków prawnych, które w okresie swego obowiązywania wywołał uchylony przepis, a także nie powoduje, że przepis ten nie będzie nadal stosowany na mocy norm międzyczasowych. Uchylenie nie jest więc całkowitym wyeliminowaniem określonego przepisu z porządku prawnego, ale z reguły tworzy szczególną sytuację współistnienia "nowej" regulacji z poprzednio obowiązującą (sygn. K. 4/99).
Prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego powstaje ex lege. Co do zasady można zatem przyjąć, że podmioty określone w ustawie nabywają prawo do "trzynastki" na mocy ustawy (po spełnieniu określonych przesłanek), a nie na podstawie decyzji administracyjnej czy w wyniku rozstrzygnięcia wydanego w postępowaniu sądowym. Niekonstytucyjność wskazanej przez Trybunał regulacji nie będzie zatem oznaczała możliwości zastosowania art. 190 ust. 4 Konstytucji (wznowienia postępowania). Nie będzie zatem możliwości skorzystania z instytucji wznowienia postępowania, którego nie było.
Tym samym Sąd stwierdza tożsamość swojej oceny sprawy z oceną wyrażoną przez Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wskazanego wyroku.
Skoro zatem uchwała Rady Powiatu Nr [...] z dnia [...] w sprawie dodatkowego wynagrodzenia rocznego Starosty – E. Ł. podjęta została z istotnym naruszeniem prawa, Wojewoda miał podstawę do stwierdzenia nieważności uchwały zaskarżonym rozstrzygnięciem nadzorczym.
Podsumowując - Sąd nie dostrzegł naruszenia prawa dającego podstawę do uchylenia aktu nadzoru wydanego w ramach badanego postępowania, a zatem w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze. zm.) skarga została oddalona.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI