III SA/Lu 429/23

III SA/Lu 429/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-01-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Agnieszka Kosowska /sprawozdawca/
Jerzy Drwal
Jerzy Marcinowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6330 Status  bezrobotnego
Hasła tematyczne
Bezrobocie
Sygn. powiązane
I OSK 1210/24 - Wyrok NSA z 2024-09-20
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 735
art. 33 ust. 3, ust. 4 pkt 4
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Asesor WSA Agnieszka Kosowska (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Arleta Bednarczyk-Chagowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi M. M. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych), w tym 89,76 zł (osiemdziesiąt dziewięć złotych i siedemdziesiąt sześć groszy) podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu.
Uzasadnienie
Sygn. III SA/Lu 429/23
UZASADNIENIE
Przedmiotem skargi P. S. (dalej jako "skarżący") jest decyzja Wojewody Lubelskiego z dnia [...] czerwca 2023 r. w sprawie utraty statusu osoby bezrobotnej.
Stan sprawy przedstawia się następująco.
Skarżący na podstawie decyzji Starosty Chełmskiego z dnia [...] kwietnia
2023 r. został uznany za osobę bezrobotną począwszy od dnia 18 kwietnia 2023 r.
z prawem do zasiłku dla bezrobotnych. Jednocześnie został on poinformowany
o kolejnym terminie wizyty w Powiatowym Urzędzie Pracy w Chełmie w dniu 16 maja 2023 r. Został również pouczony, że w przypadku nieobecności w tym dniu
i niepowiadomienia w okresie do 7 dni o uzasadnionej przyczynie niestawiennictwa zostanie pozbawiony statusu osoby bezrobotnej.
W wyznaczonym terminie skarżący nie stawił się na obowiązkowej wizycie
w urzędzie pracy i nie poinformował o przyczynie swojego nieobecności. W związku z tym decyzją Starosty Chełmskiego (dalej jako "organ I instancji") z dnia [...] maja 2023 r. pozbawiono go statusu osoby bezrobotnej z dniem 16 maja 2023 r. na okres 120 dni. Decyzji tej nadany został rygor natychmiastowej wykonalności.
Skarżący wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji podnosząc, że jego nieobecność wynikała z choroby. Wniósł o przywrócenie mu statusu osoby bezrobotnej. Do odwołania załączył zaświadczenie lekarskie wystawione w dniu 29 maja 2023 r., z którego wynikało, że był on niezdolny do pracy w dniach 16-17 maja 2023 r.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r. Wojewoda Lubelski utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu, organ II instancji przywołał treść art. 33 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 735, ze zm.), dalej jako "ustawa" i wyjaśnił, że pozbawia się statusu bezrobotnego osoby, która nie stawiła się w powiatowym urzędzie pracy
w wyznaczonym terminie i nie powiadomiła w okresie do 7 dni o uzasadnionej przyczynie tego niestawiennictwa. Podkreślono, że ustawa wymaga, aby wskazana przez bezrobotnego przyczyna niestawiennictwa była uzasadniona oraz, aby bezrobotny zawiadomił o niej powiatowy urząd pracy w okresie do 7 dni. Dopiero przy łącznym spełnieniu tych warunków, nie dochodzi do pozbawienia bezrobotnego posiadanego statusu. W przeciwnym wypadku osoba taka pozbawiana jest statusu bezrobotnego na okres od 120 do 270 dni, w zależności od liczby niestawiennictw.
Organ II instancji wskazał, że nieobecność w urzędzie pracy w dniu 16 maja 2023 r. skarżący uzasadnił chorobą, co potwierdza zaświadczenie lekarskie ZUS ZLA z dnia 29 maja 2023 r. Tym samym, niestawiennictwo w dniu wyznaczonej wizyty można uznać za uzasadnione. Jednak, w celu zachowania statusu bezrobotnego, niezbędne jest równoczesne dopełnienie drugiego warunku określonego przez art. 33 ust. 4 pkt 4 ustawy, tj. powiadomienia o uzasadnionej przyczynie tego niestawiennictwa w okresie do 7 dni, liczonych po dniu wyznaczonej wizyty. Strona, pomimo prawidłowego pouczenia o tym obowiązku, nie poinformowała o przyczynie swojej nieobecności. Powody nieobecności podała dopiero w odwołaniu wniesionym w dniu 30 maja 2023 r., po doręczeniu jej w dniu
29 maja 2023 r. zaskarżonej decyzji organu I instancji. W związku z tym, bez znaczenia dla kwestii zachowania statusu bezrobotnego jest okoliczność, że sama przyczyna niestawienia się w urzędzie została usprawiedliwiona, ponieważ art. 33 ust. 4 pkt 4 ustawy wymaga, aby bezrobotny dokonał powiadomienia powiatowego urzędu pracy o przyczynie niestawiennictwa w okresie do 7 dni od dnia wizyty, co
w niniejszej sprawie nie nastąpiło.
Organ II instancji wskazał również, że pojęcie "powiadomienia" użyte w art. 33 ust. 4 pkt 4 ustawy nie oznacza, że bezrobotny obowiązany jest osobiście stawić się w urzędzie pracy w okresie do 7 dni, aby usprawiedliwić swoje niestawiennictwo
z dnia wizyty. W różnych okolicznościach życiowych osobiste stawienie się w tym terminie może być utrudnione, czy niekiedy wręcz niemożliwe. Dlatego też forma "powiadomienia" może być dowolnie wybrana przez bezrobotnego i może nastąpić zarówno poprzez osobiste zgłoszenie się do urzędu, jak również za pośrednictwem poczty, telefonicznie, elektronicznie lub przez osoby trzecie, np. innych domowników. Istotne jest jednak, aby do tego powiadomienia dochodziło zawsze w okresie do
7 dni, licząc od dnia wyznaczonej wizyty.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący wyjaśnił, że od 16 maja 2023 r. był chory przez okres około dwóch tygodni. Podał, że kontakt telefoniczny był niemożliwy, ponieważ pani asystent nie odbierała jego telefonów. Wskazał, że został wprowadzony w błąd, iż przy odwołaniu musi mieć zwolnienie na dzień wizyty, tj. 16 maja 2023 r. i takie przedstawił, choć mógł wziąć zwolnienie na dwa tygodnie. W jego ocenie zasiłek i ubezpieczenie stracił nie ze swojej winy, tylko z powodu niekompetencji pani asystent. Choroba naprawdę nie pozwoliła mu stawić się w urzędzie pracy i uważa, że nie powinien zostać ukarany odebraniem zasiłku i świadczeń.
Wniósł o pozytywne rozpatrzenie jego skargi, wyjaśniając, że świadczenia, które zostały mu odebrane są niezbędne dla dalszego funkcjonowania.
Do skargi dołączył zaświadczenie lekarskie z dnia 11 lipca 2023 r. wystawione przez tego samego lekarza. Z treści zaświadczenia wynikało, że skarżący jest niezdolny do pracy od 16 maja 2023 r.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje.
Skarga jest niezasadna.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy
o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Zgodnie z art. 33 ust. 3 zd. 1 ustawy bezrobotny ma obowiązek zgłaszania się do właściwego powiatowego urzędu pracy w wyznaczonym przez urząd terminie w celu przyjęcia propozycji odpowiedniej pracy lub innej formy pomocy proponowanej przez urząd lub w innym celu wynikającym z ustawy i określonym przez urząd pracy, w tym potwierdzenia gotowości do podjęcia pracy.
Stosownie natomiast do treści art. 33 ust. 4 pkt 4 ustawy Starosta,
z zastrzeżeniem art. 75 ust. 3, pozbawia statusu bezrobotnego bezrobotnego, który nie stawił się w powiatowym urzędzie pracy w wyznaczonym terminie i nie powiadomił w okresie do 7 dni o uzasadnionej przyczynie tego niestawiennictwa; pozbawienie statusu bezrobotnego następuje od dnia niestawienia się w powiatowym urzędzie pracy odpowiednio na okres wskazany w pkt 3, w zależności od liczby niestawiennictw.
Powołany przepis jednoznacznie określa ciążące na bezrobotnym obowiązki
i odnosi je między innymi do powiadomienia w określonym terminie o uzasadnionej przyczynie niestawiennictwa w urzędzie pracy. Podkreślić należy, że samo pozostawanie bez pracy nie oznacza jeszcze, że osoba taka korzysta ze statusu bezrobotnego, bowiem konieczna jeszcze jest jej zdolność i gotowość do podjęcia zatrudnienia. Bezrobotny zainteresowany uzyskaniem pracy musi więc stawiając się w powiatowym urzędzie pracy, co jest jego obowiązkiem, wykazać swą dyspozycyjność, by organ zatrudnienia mógł ocenić jego gotowość i zdolność do podjęcia pracy (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 13 grudnia 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 715/18, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 7 listopada 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 702/22).
Wskazać także należy, że przepis art. 33 ust. 4 pkt 3 ustawy nakazuje organowi pozbawienie danej osoby statusu bezrobotnego na wskazany okres, który zależy tylko i wyłącznie od ilości nieuzasadnionych niestawiennictw w powiatowym urzędzie pracy i żadne inne okoliczności mające miejsce pomiędzy kolejnymi rejestracjami nie mają znaczenia i nie powodują zatarcia poprzednich okresów pozbawienia statusu bezrobotnego (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego
z 8 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2416/20).
Z powołanych przepisów wynika, że przesłankami do wydania decyzji
w przedmiocie pozbawia osoby statusu bezrobotnego są niestawiennictwo
w wyznaczonym terminie oraz niepowiadomienie w okresie do 7 dni o uzasadnionej przyczynie niestawiennictwa. Uwolnienie się od sankcji określonej w art. 33 ust. 4 pkt 4 ustawy uzależnione jest zatem od udzielenia organowi wyjaśnień w wiążącym bezrobotnego terminie. Termin ten zakreśla okres, po upływie którego jest on pozbawiany statusu bezrobotnego. Bezrobotny, który nie stawił się w wyznaczonym terminie jest obowiązany, aby w 7 siedmiu dni powiadomił organ, w każdy dostępny sposób, o przyczynie naruszenia ciążącego na nim obowiązku. Regulacja art. 33 ust. 4 pkt 4 ustawy jest precyzyjna i nie powoduje wątpliwości interpretacyjnych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2803/20).
Jak wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyroki z dnia 5 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 245/07 oraz z dnia 10 października 2014 r., sygn. akt I OSK 1023/13, a także z dnia 30 października 2020 sygn. I OSK 1139/20) termin podania uzasadnionej przyczyny nieobecności, z samej istoty powiązania go z dniem obowiązkowego stawiennictwa w organie administracji wymaga, by był liczony od dnia tej nieobecności. Jakkolwiek dopuszczalne jest, aby wyjątkowo, w określonych sytuacjach bieg terminu rozpoczynał się od dnia ustania obiektywnej przeszkody uniemożliwiającej danej osobie dokonanie takiego powiadomienia, to jednocześnie muszą zaistnieć okoliczności nadzwyczajne i na tyle wyjątkowe, aby można było uznać, że bezrobotny nie miał żadnych obiektywnych możliwości powiadomienia organu o usprawiedliwionej przyczynie niestawiennictwa w urzędzie pracy. Faktycznie, możliwości powiadomienia urzędu o niemożności pojawienia się w ustalonym terminie, są szerokie.
Wojewoda Lubelski w uzasadnieniu decyzji powołuje się na utrwalony
w orzecznictwie pogląd co do tego, że ustawa nie wskazuje określonej formy, w jakiej dojść może do poinformowania o nieobecności. Skoro ustawodawca nie wskazał sposobu, w jaki to ma nastąpić, przyjąć należy, że bezrobotny ma w tym zakresie pełną dowolność, może to zrobić osobiście, pisemnie, elektronicznie, telefonicznie,
a także za pośrednictwem innych osób. Dlatego wyłącznie wyjątkowe sytuacje mogą wskazywać na zaistnienie - obiektywnej - przeszkody uniemożliwiającej dokonanie takiego powiadomienia. Odstępstwo od uznania, że termin o którym mowa w art. 33 ust. 4 pkt 4 ustawy nie jest terminem liczonym od daty, w której bezrobotny miał stawić się w urzędzie musi być usprawiedliwione szczególnymi okolicznościami, które pozwolą stwierdzić, że nie było możliwe obiektywnie poinformowanie
o przyczynie niestawiennictwa "w okresie do 7 dni". Bezrobotny, co do zasady, musi bowiem pozostawać w gotowości do podjęcia zatrudnienia i jedynie nieprzewidziane sytuacje mogą zwolnić go z sankcji utraty statusu osoby bezrobotnej w przypadku niestawiennictwa w urzędzie pracy w wyznaczonym terminie.
Należy przy tym zauważyć, że skarżący został pouczony o przysługujących prawach oraz obowiązkach nałożonych na bezrobotnego, w tym m.in. o obowiązku zgłaszania się w wyznaczonych przez urząd pracy terminach, o obowiązku powiadomienia urzędu w terminie 7 dni o uzasadnionej przyczynie niestawiennictwa oraz o skutkach niedopełnienia tych obowiązków. Potwierdza to jego własnoręczny podpis złożony w dniu 18 kwietnia 2023 r. na "Karcie rejestracji ubezpieczonego" oraz na "Oświadczeniu", z których wynika, że został pouczony o obowiązku stawiennictwa na wyznaczone wizyty i powiadomienia w terminie 7 dni
o uzasadnionej przyczynie tego niestawiennictwa, pod rygorem utraty statusu osoby bezrobotnej (k. 3-11 akt administracyjnych). Nie ulega zatem wątpliwości, że skarżący był świadomy ciążących na nim obowiązków oraz konsekwencji wynikających z ich niewypełnienia.
Wojewoda Lubelski przyjmuje, że choroba może być usprawiedliwioną przyczyną nieobecności bezrobotnego na spotkaniu z pracownikami urzędu pracy. Natomiast podstawa pozbawienia skarżącego statusu osoby bezrobotnej wynikała
z zaniechania poinformowania urzędu pracy o nieobecności. Pomimo więc wykazania, że w dniu 16 maja 2023 r. skarżący był niezdolny do pracy,
a w konsekwencji nie mógł w tym dniu pojawić się w urzędzie, to już brak powiadomienia o swojej nieobecności oraz jej przyczynach, w ustawowym terminie, spowodował skutek w postaci pozbawienia statusu osoby bezrobotnej.
Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego wprowadzenia go w błąd przez pracownika urzędu pracy, należy zauważyć, że z akt sprawy w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że skarżący był dwukrotnie informowany o swoich obowiązkach, w tym w szczególności i obowiązku poinformowania urzędu pracy
– w ściśle wyznaczonym terminie – o uzasadnionej przyczynie swojej nieobecności na wizycie. W ocenie Sądu, podnoszona argumentacja zmierza w istocie do przerzucenia odpowiedzialności za własne zaniechania na pracownika Powiatowego Urzędu Pracy w Chełmie. Dodatkowo można jedynie zwrócić uwagę, że skarżący nie po raz pierwszy uzyskał status osoby bezrobotnej. W okresie od 2 września 2022 r. do 1 marca 2023 r. również posiadał status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku. W związku z tym powinien mieć świadomość skutków zaniechania obowiązków nakładanych na osoby bezrobotne.
W ocenie Sądu, analiza akt i wydanych w tym postępowaniu administracyjnym decyzji nie wskazuje, aby w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, czy też przepisów postępowania administracyjnego, które uzasadniałyby ich uchylenie. W szczególności w sprawie nie doszło do naruszenia zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), zasady prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Podjęte w sprawie rozstrzygnięcie organ należycie uzasadnił - stosownie do wymogów określonych
w art. 107 § 3 k.p.a.
W zawiązku z powyższym – zdaniem Sądu – skargę jako niezasadną należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a."
W rozpoznawanej sprawie skarżący reprezentowany był przez pełnomocnika
z urzędu, dlatego Sąd miał obowiązek orzec o wynagrodzeniu pełnomocnika.
Zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielanej przez adwokata ustanowionego z urzędu, reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2023 r., poz. 2631), dalej jako "rozporządzenie
z 2016 r.
Z regulacji § 2 rozporządzenia z 2016 r. wynika, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz niezbędne i udokumentowane wydatki adwokata ustanowionego z urzędu. Zgodnie z treścią § 4 ust. 1 rozporządzenia
z 2016 r. opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Nadto opłatę podwyższa się
o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług
(§ 4 ust. 3 rozporządzenia).
Zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia z 2016 r. opłaty
w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w innej sprawie, to jest takiej, w której przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna, albo adwokat nie sporządził skargi i nie brał udziału w rozprawie
w sprawie skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego, wynoszą
240 zł. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie nie jest ani należność pieniężna, ani decyzja lub postanowienie Urzędu Patentowego, stąd opłata wynagrodzenia adwokata świadczącego pomoc prawną z urzędu w postępowaniu sądowoadministracyjnym w pierwszej instancji wynosi – stosownie do § 21 ust. 1 pkt 1) lit. c) ww. rozporządzenia – 240 zł.
W ocenie Sądu, istotną dla rozpoznania wniosku pełnomocnika jest okoliczność, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt SK 53/22, opublikowanym w dniu 4 maja 2023 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 842) stwierdził, że § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia
3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu
(Dz. U. z 2019 r. poz. 68, ze zm.) w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej, niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265, ze zm.), wydanym na podstawie
art. 225 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie
i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Skutkiem wyroku jest utrata mocy obowiązującej normy poddanej kontroli Trybunału Konstytucyjnego (§ 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu
(Dz. U. z 2023 r. poz. 2437), dalej jako "rozporządzeniem MS z 2016 r."
i zastosowanie przy zasądzaniu kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu stawek minimalnych określonych w § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935), dalej jako "rozporządzeniem MS z 2015 r."
Należy również mieć na uwadze, że w wyroku z dnia 22 maja 2007 r., sygn. akt SK 36/06 (OTK ZU 50/6/A/2007) Trybunał Konstytucyjny wskazał, że stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi bowiem do obalenia domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt
I FSK 36/13 i z dnia 2 czerwca 2015 r., sygn. akt I OSK 2388/13).
Powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2023 r. chociaż obalił wyłącznie domniemanie konstytucyjności normy w określonej części
i derogował w części § 4 ust. 1 rozporządzenia MS z 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, to jednak spowodował nowy sposób interpretowania jego treści. Niewątpliwie dotyczy to również wykładni § 4 ust. 1 rozporządzenia
z 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, który jest w swej treści tożsamy z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r.
w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu.
Posłużenie się zatem powyższymi zasadami interpretacyjnymi przy wykładni
§ 4 ust. 1 rozporządzenia z 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu jest niezbędne po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2023 r., gdyż bez umotywowanych racji nie należy nadawać różnych znaczeń tożsamym sformułowaniom w dwóch aktach prawnych.
Także w wyroku z dnia 23 kwietnia 2020 r. sygn. akt SK 66/19 oraz z dnia
20 grudnia 2022 r. sygn. akt SK 78/21, Trybunał Konstytucyjny zakwestionował nieuzasadnione różnicowanie stawek i mechanizmów wynagradzania dla adwokatów ustanowionych z urzędu względem adwokatów ustanowionych z wyboru. Przyjął wówczas, że uprawnienie adwokata do wynagrodzenia za świadczoną pomoc prawną jest podlegającym ochronie, konstytucyjnym prawem majątkowym oraz stwierdził, że adwokaci niezależnie od tego, czy udzielają pomocy prawnej z urzędu czy z wyboru, stanowią grupę podmiotów podobnych. Analogiczne rozwiązanie Trybunał Konstytucyjny przyjął w odniesieniu do radców prawnych w powołanym na wstępie wyroku o sygn. akt SK 53/22.
W związku z powyższym, w ocenie Sądu, w ramach wykładni prokonstytucyjnej należy pominąć regulację rozporządzenia z 2016 r. (do którego odsyła ustawa) tylko w tej części, która odnosi się do ustalenia stawek wynagrodzenia adwokata za świadczoną pomoc prawną z urzędu i zastąpić te stawki – stosownie do wartości przedmiotu zaskarżenia oraz rodzaju postępowania – stawkami wynagrodzenia (opłat), jakie prawodawca przewidział za takiego samego rodzaju prace (pomoc prawną) świadczone przez adwokata ustanowionego
z wyboru.
Zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji – w innej sprawie – 480 zł.
Sąd przyznał pełnomocnikowi z urzędu zwrot kosztów w wysokości 480 zł
z wliczonym w tę kwotę podatkiem VAT. W ocenie Sądu brak jest podstaw do podwyższenia tej kwoty o podatek od towarów i usług, gdyż w takich okolicznościach pełnomocnicy z urzędu znaleźliby się w znacznie korzystniejszej sytuacji. Przecież, gdy sąd zwraca stronie poniesione koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru według stawek wynikających z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia
22 października 2015 r., to zwraca je w stawce, która nie jest powiększana o podatek VAT, a który to podatek strona zapłaciła w ramach wynagrodzenia pełnomocnika za usługę prawną. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt SK 53/22 powinien stanowić podstawę do równoważenia szans i niwelowania różnic w zawodach prawniczych, a nie do tworzenia kolejnych barier. Dlatego należało przyjąć, że w sytuacji zastosowania wspomnianego wyroku TK, § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, nie znajduje zastosowania (zob. postanowienie NSA z dnia 20 października 2023 r. w sprawie I GZ 307/23).