III SA/Lu 420/21

III SA/Lu 420/21 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2021-11-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-07-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Jadwiga Pastusiak /sprawozdawca/
Jerzy Drwal
Robert Hałabis /przewodniczący/
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I GSK 338/22 - Wyrok NSA z 2023-02-22
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1842
art. 31zo ust. 1, ust. 1a, art. 31zp ust. 1 , art. 31zq ust. 1, ust. 2, ust. 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 10, art. 75 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 135, art. 145 § 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Hałabis, Sędziowie: Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 16 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi G. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...].
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] października 2020 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. (dalej jako "organ" lub "ZUS") utrzymał w mocy decyzję własną z [...] lipca 2020 r. nr [...] odmawiającą G. G. (dalej jako "skarżący") prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj 2020 roku.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym sprawy.
Wnioskiem z 13 maja 2020 r. G. G. zwrócił się do ZUS o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres marzec-maj 2020.
Decyzją z [...] lipca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj 2020 roku. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że skarżący nie dopełnił obowiązku wynikającego z art. 31zq pkt 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842, z późn. zm.), dalej jako "ustawa COVID-19" lub "ustawa", dotyczącego złożenia dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 roku.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, że dokumenty rozliczeniowe z maja 2020 roku zostały włożone do skrzynki przed budynkiem ZUS oraz, że zostały przesłane drogą elektroniczną.
Zaskarżoną decyzją z [...] października 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), dalej jako "k.p.a.", utrzymał w mocy własną decyzję z 27 lipca 2020 r. odmawiającą stronie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek należnych za maj 2020 r.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ podniósł, że zwolnienie z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych zgodnie z art. 47 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczy tylko osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą opłacających składki wyłącznie za siebie lub osoby współpracujące, które spełniły warunki określone w art. 47 ust. od 2a do 2g ustawy. Organ stwierdził, że skoro skarżący zatrudnia pracowników zobligowany jest co miesiąc przesyłać deklaracje rozliczeniowe w terminie do 15 następnego miesiąca zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 3 ustawy. Deklaracja rozliczeniowa za miesiąc maj 2020 r. powinna zatem wpłynąć do ZUS w terminie do 15 czerwca. Organ zwrócił uwagę, że okres ten został wydłużony ustawą o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych do 30 czerwca 2020 r. Skarżący nie wypełnił tego obowiązku, deklaracja za maj 2020 r. wpłynęła do ZUS 4 sierpnia 2020 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie G. G. nie zgodził się z treścią decyzji ZUS z [...] października 2020 r. Skarżący podniósł, że deklarację za maj 2020 roku próbował złożyć w połowie czerwca drogą elektroniczną za pośrednictwem platformy. W związku z tym, że nie powiodło się złożenie deklaracji drogą elektroniczną, skarżący wrzucił deklarację do skrzynki ustawionej przed wejściem do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z napisem "Skrzynka na dokumenty". Skarżący podkreślił, że nie otrzymał potwierdzenia złożenia deklaracji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest uzasadniona.
Przepisy art. 31zo ust. 1 oraz art. 31zo ust. 1a ustawy Covid-19 przewidują, że na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres – na zasadach określonych w tych przepisach.
Wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. (art. 31zp ust. 1 ustawy Covid-19).
Według art. 31zq ust. 1 ustawy Covid-19, za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 2 ustawy Covid-19).
Zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy Covid-19, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych informuje płatnika składek o zwolnieniu z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w ust. 2 (art. 31 zq ust. 5 ustawy). Natomiast odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek następuje w drodze decyzji (art. 31zq ust. 7 ustawy). Od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 31zq ust. 8 ustawy).
Przywołane przepisy wskazują, że pomoc w postaci zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek przyznawana jest na wniosek strony oraz, że warunkiem zwolnienia jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r.,
Przyczyną odmowy skarżącemu prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj 2020 roku był brak deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r., która powinna być przesłana do ZUS w terminie do 30 czerwca. Z ustaleń organu wynikało, że deklaracja rozliczeniowa za maj 2020 r. wpłynęła do ZUS 4 sierpnia 2020 r.
Natomiast skarżący twierdzi, że deklarację rozliczeniową za maj 2020 r. złożył do skrzynki ustawionej przed wejściem do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z napisem "Skrzynka na dokumenty" w połowie czerwca 2020 r.
Kluczowe dla oceny legalności zaskarżonej decyzji było zatem wyjaśnienie, czy deklaracja rozliczeniowa za maj 2020 roku została przez skarżącego rzeczywiście złożona. Jeżeli deklaracja rozliczeniowa za maj 2020 roku została faktycznie złożona przez skarżącego, to zostałby spełniony warunek zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o którym mowa w powołanym wyżej przepisie art. 31zq ust. 3 ustawy Covid-19.
Faktem powszechnie znanym jest, że z uwagi na epidemię Covid-19, przeorganizowana została praca w placówkach ZUS. Z komunikatu z 29 kwietnia 2020 r. umieszczonego na stronie internetowej ZUS wynika, że sprawy od 4 maja 2020 r. można było załatwiać w placówkach ZUS na salach obsługi klientów, przez elektroniczny portal Platformy Usług Elektronicznych ZUS (PUE ZUS) oraz za pośrednictwem "Skrzynek na dokumenty", do których można było składać samodzielnie dokumenty, wnioski i pisma. Skorzystanie z ostatniego sposobu składania dokumentów – "Skrzynka na dokumenty" w placówce ZUS, wiązało się jednak z brakiem możliwości uzyskania potwierdzenia złożenia dokumentów. Okoliczność ta jest bezsporna. Zatem w terminie, w którym strona (według jej twierdzeń była to połowa czerwca) miała wnieść stosowne deklaracje, nie istniała możliwość uzyskania potwierdzenia dokonania tej czynności na piśmie.
Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że brak możliwości udokumentowania złożenia dokumentów do skrzynki na dokumenty oznakowanej napisem "Skrzynka na dokumenty" nie przesądza a priori o zaistnieniu przesłanek odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek. W przedstawionym stanie faktycznym, strona została pozbawiona – z przyczyn leżących po stronie organu, możliwości uzyskania urzędowego potwierdzenia złożenia deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 roku. Zatem ta okoliczność mogła być wykazana w każdy dozwolony prawem sposób, nie wykluczając choćby przesłuchania świadków, w tym pracowników obsługujących skrzynkę na dokumenty z napisem "Skrzynka na dokumenty". Pomocne byłoby skorzystanie z systemu monitoringu, który z pewnością był zainstalowany na zewnątrz Zakładu. Stosownie bowiem do art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.
Organ nie podjął natomiast żadnych działań (ani z urzędu, ani na wniosek strony), mających na celu rzetelne wyjaśnienie, czy deklaracja rozliczeniowa została przez skarżącego złożona, czy też nie. W ocenie sądu, w sytuacji, gdy organ dopuścił możliwość składania podań za pośrednictwem skrzynki na dokumenty, zobowiązany był do przygotowania procedury obsługi pism wrzucanych do tej skrzynki. W aktach sprawy brak jest dokumentu zawierającego opis procedury składania dokumentów, kwarantanny i dalszego trybu postępowania, w szczególności odnotowywania daty wpływu danego pisma. Nie wiadomo nawet czy taki dokument został wytworzony, czy też sposób postępowania z pismami wrzucanymi do skrzynki przekazano pracownikom w formie ustnej.
Jeżeli organ uznał wyjaśnienia strony zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy za niewystarczające, to w myśl art. 10 w zw. z art. 75 § 1 k.p.a., powinien wezwać ją do złożenia dodatkowych dowodów, potwierdzających okoliczność złożenia deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 rok. Takiej możliwości organ skarżącemu nie zapewnił. W sytuacji, gdy przewidziane było kilka sposobów składania dokumentów, wniosków i pism, podmiot składający dokumenty miał prawo swobodnego wyboru sposobu ich złożenia, mógł więc skorzystać z możliwości wrzucenia deklaracji do specjalnej skrzynki wystawionej przez organ. Przerzucanie w tych okolicznościach odpowiedzialności za skuteczność złożenia takiego dokumentu na płatnika składek jest nieuzasadnione.
Stwierdzone naruszenie przepisów postępowania powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), dalej jako "p.p.s.a.". Z uwagi na to, że tymi samymi uchybieniami dotknięta jest także decyzja organu z 27 lipca 2020 r., sąd uchylił również i tę decyzję na podstawie art. 135 p.p.s.a., jest to bowiem konieczne dla końcowego załatwienia sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę organ dostosuje się do przedstawionych wskazań, przeprowadzi postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia istotnych okoliczności, dotyczących złożenia przez skarżącego deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 roku w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r., w szczególności przeprowadzi postępowanie dowodowe na okoliczność obsługi "Skrzynki na dokumenty" w czerwcu 2020 r. Organ rozpatrzy i oceni zebrany materiał dowodowy zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a następnie wyda stosowne rozstrzygnięcie.
Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł, jak w sentencji.
Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym. W świetle art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpoznawanej sprawie zachodziła wymieniona wyżej przesłanka. W piśmie z 21 lipca 2021 r. organ zgłosił wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, zaś skarżący nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.