III SA/Lu 375/23

III SA/Lu 375/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-10-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Agnieszka Kosowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6552
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 1582/24 - Wyrok NSA z 2025-03-12
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 187 poz 1929
§ 12 ust. 1 pkt 2, ust. 3 pkt 2, ust. 5 (aktualnie Dz.U.2024 poz. 455)
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na  zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Hałabis Sędziowie: Sędzia WSA Jerzy Drwal Asesor WSA Agnieszka Kosowska (sprawozdawca) Protokolant: Asystent sędziego Katarzyna Sugier po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2023 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 12 maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty i wstrzymania płatności na zalesianie gruntów rolnych oddala skargę.
Uzasadnienie
sygn. III SA/Lu 375/23
UZASADNIENIE
Przedmiotem skargi D. K. (dalej jako "skarżący" lub strona") jest decyzja Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako "organ II instancji") z dnia 12 maja 2023 r.
w przedmiocie płatności na zalesianie.
Stan sprawy przedstawia się następująco.
Wnioskiem z dnia 14 czerwca 2005 r. skarżący wystąpił o przyznanie mu płatności na zalesianie gruntów rolnych deklarując łączną powierzchnię 2,02 ha.
W toku postępowania przedłożył m.in. zaświadczenie Nadleśniczego Nadleśnictwa Lubartów z dnia 4 listopada 2005 r. potwierdzające wykonanie prac zalesieniowych na działce nr [...] w m. B. na powierzchni 2,02 ha.
Następnie decyzją z dnia 10 lutego 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako "organ I instancji") przyznał skarżącemu płatności z tytułu wsparcia na zalesianie płatne jednorazowo, premii pielęgnacyjnej płatnej corocznie przez okres 5 lat począwszy od dnia wykonania zalesiania oraz premii zalesieniowej płatnej corocznie przez okres 20 lat począwszy od dnia wykonania zalesiania. W pouczeniu do decyzji wskazano, że premia pielęgnacyjna oraz premia zalesieniowa, począwszy od drugiego roku realizacji planu zalesiania będzie wypłacana po uprzednim złożeniu wniosku
o wypłatę płatności na zalesianie gruntów rolnych. Przedmiotowa decyzja jest ostateczna.
W latach 2006, 2007 i 2008 skarżący składał wnioski o wypłatę płatności na zalesianie oświadczając, że kontynuuje program zalesiania gruntów rolnych na podstawie decyzji z dnia 10 lutego 2006 r.
W 2009 r. przeprowadzona została kontrola zalesionych gruntów, która wykazała, że zadeklarowana powierzchnia całkowita zalesienia jest mniejsza niż powierzchnia całkowita stwierdzana podczas kontroli (powierzchnia stwierdzona na gruncie – 2,33 ha).
W 2009, 2010 i 2011 r. skarżący również składał wnioski o wypłatę płatności na zalesianie oświadczając, że kontynuuje program zalesiania gruntów rolnych na podstawie decyzji z dnia 10 lutego 2006 r.
Dodatkowo dnia 19 października 2009 r. wydana została decyzja Starosty Lubartowskiego o zmianie gleboznawczej klasyfikacji gruntów na działce nr [...] na grunty leśne.
W 2010 r. skarżący poinformował organ I instancji o podtopieniu zalesionej działki nr [...] załączając jednocześnie oświadczenia dwóch osób, potwierdzające te okoliczności.
W 2011 r. skarżący ponownie poinformował o podtopieniu zalesionych gruntów. Złożył również formularz zgłoszenia uszkodzeń powstałych w wyniku ekstremalnych zjawisk naturalnych.
W kolejnych latach skarżący nadał składał wnioski o wypłatę pomocy na zalesianie (2012 – 2018) cały czas deklarując kontynuację programu zalesiania gruntów rolnych na podstawie decyzji z dnia 10 lutego 2006 r. na powierzchni
2,02 ha.
W 2018 r. skarżący poinformował organ I instancji, że wydzierżawił całą działkę nr [...] swojej córce na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W tym samym roku została również przeprowadzona kontrola na miejscu, która wykazała, że część powierzchni zalesionych gruntów zalana jest wodą. Inspektorzy terenowi stwierdzili jedynie 1,40 ha powierzchni zalesionej.
W związku z tym decyzją z dnia 10 października 2018 r. organ I instancji wstrzymał płatność na zalesianie. Skarżący złożył odwołanie od wskazanej decyzji. Jednak organ II instancji decyzją z dnia 27 stycznia 2021 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Jednocześnie w toku trwania postępowania w przedmiocie wstrzymania płatności skarżący złożył wniosek o wypłatę płatności na zalesianie gruntów rolnych na 2019 r. deklarując kontynuację programu zalesiania gruntów rolnych na podstawie decyzji z dnia 10 lutego 2006 r. jednak na powierzchni 1,40 ha. Natomiast we wniosku o wypłatę płatności na zalesianie na 2020 r. zadeklarował powierzchnię 1,55 ha.
Od decyzji organu II instancji z dnia 27 stycznia 2021 r. skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Wyrokiem z dnia 22 czerwca 2021 r. w sprawie III SA/Lu 139/21 Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji z dnia 10 października 2018 r.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji decyzją z dnia
8 listopada 2021 r. przyznał skarżącemu za rok 2018 premię zalesieniową przyjmując, że powierzchnia zalesienia wynosi 2,02 ha.
W tym też okresie (lipiec 2021 r.) skarżący poinformował organ I instancji
o kradzieży z jego uprawy leśnej kilkuset drzewek sosny i świerku. Następnie (początek września 2021 r.) przedłożył zawiadomienie Komendy Powiatowej Policji
w Lubartowie o niewniesieniu wniosku o ukaranie do Sądu. Ze złożonych dokumentów, dotyczących kradzieży sadzonek wynikało, że kradzież dotyczyła
150 szt. sadzonek i miała miejsce w okresie od stycznia 2021 do marca 2021 r.
Skarżący informował również o wystąpieniu intensywnych i ciągłych opadów deszczu, jakie występują w rejonie od drugiej połowy sierpnia 2021 r., co doprowadziło do podtopienia części uprawy leśnej zlokalizowanej na działce nr [...].
W dniu 14 lipca 2021 r. skarżący złożył w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Lubartowie wniosek o wypłatę płatności na zalesianie gruntów rolnych na rok 2021. W złożonym wniosku zadeklarował, że realizuje program "Zalesianie gruntów rolnych" na podstawie decyzji z dnia 10 lutego 2006 r. na powierzchni 1,40 ha. Do przedmiotowego wniosku dołączył oświadczenie, w którym wyjaśnił, że "zgłasza w chwili obecnej powierzchnię lasu 1,40 ha, jaką wymierzyło biuro Kontroli na Miejscu i jaką Pan Kierownik zaakceptował. Osobiście jestem innego zdania, ale muszę się do Pana Kierownika pomiaru dostosować, gdyż wyrok WSA w tej sprawie jest nieprawomocny".
W związku z tym Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Lubartowie zwrócił się do Kierownika Biura Kontroli na Miejscu Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR o przeprowadzenie kontroli w zakresie weryfikacji zalesienia na działce skarżącego.
W dniu 29 lipca 2021 r. upoważnieni inspektorzy terenowi podjęli próbę przeprowadzenia kontroli na miejscu. Z przedmiotowej kontroli został sporządzony protokół z czynności kontrolnych, z którego wynikało, że producent rolny uniemożliwił przeprowadzenie kontroli. Dodatkowo do raportu dołączono "Notatkę Służbową",
w której inspektorzy terenowi szczegółowo opisali przebieg przedmiotowej kontroli. Jednocześnie skarżący zgłosił Kierownikowi Biura Kontroli na Miejscu Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR braki i uchybienia w przedmiotowym protokole.
W odpowiedzi poinformowano go o bezzasadności zgłaszanych uwag. W związku
z tym skarżący wniósł o dokonanie wizji lokalnej na gruncie.
W toku sprawy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Lubartowie ponownie zwrócił się do Dyrektora L. Oddziału Regionalnego ARiMR
o przeprowadzenie kontroli na miejscu w ramach programu zalesiania gruntów rolnych. W dniu 26 listopada 2021 r. do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR
w Lubartowie wpłynął Protokół z czynności kontrolnych. Zgodnie z ustaleniami końcowymi inspektorzy terenowi stwierdzili, że producent rolny uniemożliwił przeprowadzenie kontroli. W uwagach do protokołu wskazano, że beneficjent został powiadomiony osobiście o kontroli w dniu 8 listopada 2021 r. Podczas powiadomienia pierwotna data kontroli ustalona na dzień 10 listopada 2021 r.
z uwagi na liczne telefony skarżącego oraz pisma wysyłane do Kierownictwa Biura Kontroli na Miejscu przyjęto termin kontroli zaproponowany przez beneficjenta - to jest 15 listopada 2021 r. o godz. 9.00. W wyznaczonym terminie nikt nie pojawił się pod działką. Zalesienie znajduje się na działce ogrodzonej dookoła siatką metalową, zakończoną drutem kolczastym. Brama zamknięta na kłódkę. Zawieszone tablice "teren prywatny wstęp wzbroniony".
W dniu 10 lutego 2022 r. do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR
w Lubartowie wpłynęło pismo Dyrektora Departamentu Baz Referencyjnych i Kontroli Terenowych Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w którym wskazano, że dokumenty zebrane w toku obsługi sprawy pozwalają na sformułowanie ustalenia o celowym działaniu zmierzającym do niedopuszczenia przez skarżącego do procesu kontroli na miejscu. Dwukrotnie, skutecznie uniemożliwił on przeprowadzenie kontroli poprzez brak możliwości wstępu na działkę inspektorom terenowym ARiMR.
Jednocześnie skarżący złożył kolejne pismo, w którym wnosił
o przeprowadzenie kontroli na działce nr [...]. Jednak organ I instancji odmówił uwzględnienia żądania. W odpowiedzi skarżący przedłożył kopię skierowania do poradni okulistycznej wystawionego w dniu 10 listopada 2021 r. oraz kopię skierowania do poradni urologicznej wystawionego również w dniu 10 listopada
2021 r. i wyjaśnił, że był chory i oczekiwał na przyjęcie do specjalistów, w związku
z tym nie mógł ani w dniu 10, ani w dniu 15 listopada 2021 r. uczestniczyć w żadnej kontroli na miejscu.
Decyzją z dnia 13 kwietnia 2022 r. organ I instancji odmówił skarżącemu wypłaty płatności z tytułu premii zalesieniowej za rok 2021, wstrzymał płatność na zalesienie przyznaną decyzją z dnia 10 lutego 2006 r. - w odniesieniu do gruntów
o powierzchni 0,71 ha oraz odmówił uznania działania siły wyższej.
W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącego organ II instancji decyzją z dnia 5 sierpnia 2022 r. uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Na decyzję organu II instancji skarżący wniósł sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, jednak wyrokiem z dnia
5 października 2022 r. Sąd sprzeciw oddalił.
Po przeprowadzeniu ponownego postępowania organ I instancji decyzją
z dnia 14 marca 2023 r. odmówił skarżącemu wypłaty płatności z tytułu premii zalesieniowej za rok 2021, wstrzymał płatność na zalesienie przyznaną decyzją
z dnia 10 lutego 2006 r. - w odniesieniu do gruntów o powierzchni 0,62 ha oraz odmówił uznania działania siły wyższej.
Skarżący wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji, jednak decyzją z dnia 12 maja 2023 r. organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków
i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich płatność na zalesianie jest udzielana producentowi rolnemu, który zobowiązał się do prowadzenia założonej uprawy leśnej przez okres 20 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie.
Organ II instancji podkreślił, że zgodnie z planem zalesienia skarżący podjął
w 2006 roku zobowiązanie do prowadzenia założonej uprawy leśnej przez okres
20 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie, na działce ewidencyjnej
nr [...] obręb B., gmina O. L. na powierzchni 2,02 ha. Natomiast z akt sprawy wynika, że w 2021 r. dwukrotnie tj. w dniu 29 lipca 2021 r. i w dniu
15 listopada 2021 r. skarżący uniemożliwił przeprowadzenie kontroli na miejscu. Organ II instancji uznał, że w przedmiotowej sprawie zachodzi sytuacja, że uprawnieni inspektorzy terenowi nie przeprowadzili czynności kontrolnych z przyczyn leżących po stronie beneficjenta, a tym samym, skarżący faktycznie utrudniał przeprowadzenie kontroli zalesienia, co uzasadniało odrzucenie wniosku o płatność.
Organ II instancji przywołując treść art. 68 rozporządzenia Komisji (WE)
nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenie Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rojnej (EFOGR) oraz treść art. 17 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) NR 2419/2001
z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 wyjaśnił, że jeżeli rolnik lub jego przedstawiciel uniemożliwi przeprowadzenie kontroli na miejscu, stosowny wniosek lub wnioski o pomoc są odrzucane. W związku z tym odmówiono skarżącemu wypłaty płatności z tytułu premii zalesieniowej za rok 2021, ze względu na uniemożliwienie przeprowadzenia kontroli na miejscu.
Organ II instancji wyjaśnił również, że zgodnie z art. 39 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. - o przypadkach siły wyższej zawiadamia się na piśmie właściwy organ, wraz z odpowiednimi dowodami zadowalającymi ten organ w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik jest
w stanie dokonać tej czynności. Skarżący wprawdzie zawiadomił Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Lubartowie o kradzieży części sadzonek przez nieznanych sprawców, ale dopiero w dniu 9 lipca 2021 r., a więc po upływie pięciu miesięcy od kradzieży, tym samym nie dochował terminu określonego w art. 39 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004.
Organ II instancji wskazał ponadto, że skarżący złożył informację dotyczącą podtopienia części uprawy leśnej w sierpniu 2021 r., jednak okoliczność ta pozostawała nieistotna, bowiem zgłoszona okoliczność nie stanowiła przyczyny zmniejszenia powierzchni istniejącego lasu do 1,40 ha, a tym samym nie stanowiła przyczyny nie spełnienia warunku kwalifikowalności powierzchni 0,62 ha.
W konsekwencji organ II instancji uznał, że odmowa uznania przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Lubartowie, zaistnienia siły wyższej nie ma wpływu na podjęte rozstrzygnięcie z wniosku o wypłatę z tytułu premii zalesieniowej na rok 2021.
Organ II instancji wskazał również, że z wypisu z rejestru gruntów z dnia
21 września 2021 r., dotyczącego działki nr [...] obręb B., gm. O. L.,
o powierzchni całkowitej 7,13 ha wynika, że powierzchnia lasu wynosi 1,31 ha (LsV). Pozostałe użytki na przedmiotowej działce oznaczono jako grunty pod stawami
i grunty pod rowami. Jednocześnie zwrócono uwagę, że Starosta Lubartowski poinformował, że w 2021 r. dla Gminy O. L. zakończono modernizację ewidencji gruntów i budynków. Jak wynika z analizy istniejących dokumentów,
w trakcie prac modernizacyjnych wykonawca dokonał zmian w zakresie powierzchni użytków i konturów na działce nr [...] położonej w B. .
Skarżący natomiast przedłożył uproszczony wypis z rejestru gruntów
z dnia 26 lipca 2022 r., dotyczący działki nr [...], z którego wynikało, że powierzchnia lasu wynosi 2,02 ha (LsV). Pozostałe użytki na przedmiotowej działce oznaczono jako grunty pod rowami i grunty zadrzewione i zakrzewione.
Organ II instancji wyjaśnił, że Kierownik Wydziału Geodezji, Kartografii, Katastru i Nieruchomości Starostwa Powiatowego w Lubartowie doprecyzował, że zmiana w ewidencji gruntów i budynków ujawniona w wypisie z dnia 21 września 2021 r. została dokonana bez przeprowadzenia postępowania w sprawie ustalenia gleboznawczej klasyfikacji na ww. działce. W związku z tym na podstawie operatu geodezyjnego, który został zaewidencjonowany w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym dnia 2 grudnia 2021 r. dokonano zmiany w bazie danych operatu ewidencji gruntów i taki stan widnieje do chwili obecnej.
W ocenie organu II instancji dane dotyczące powierzchni lasu na działce [...], ujawnione w wypisach z rejestru gruntów zarówno z dnia 21 września 2021 r. (powierzchnia Ls - 1,31 ha), jak i z dnia 26 lipca 2022 r, (powierzchnia Ls - 2,02 ha), nie mogą być podstawą do określenia istniejącej faktycznie powierzchni zalesienia na przedmiotowej działce. Bowiem istotna jest okoliczność deklaracji złożonej przez rolnika we wniosku o wypłatę płatności na zalesienie w 2021 roku, która dotyczy powierzchni 1,40 ha i jest zgodna z powierzchnią lasu, która została ustalona
w oparciu o system informacji geograficznej, o którym mowa w art. 70 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 z dnia
17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią
i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008.
Organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 29 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) NR 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013
w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014. 227.69
z dnia 2014.07.31 ze zm.), w stosownych przypadkach, kontrole administracyjne obejmują kontrole krzyżowe zgodności między działkami rolnymi zgłoszonymi
w pojedynczym wniosku lub wniosku o płatność, a informacjami zawartymi
w systemie identyfikacji działek rolnych w odniesieniu do działki referencyjnej zgodnie z art. 5 ust. 2 rozporządzenia delegowanego (UE) nr 640/2014, w celu sprawdzenia kwalifikowalności określonych obszarów do systemu płatności bezpośrednich lub środków rozwoju obszarów wiejskich.
W związku z tym zgodnie z deklaracją skarżącego i danymi pochodzącymi
z systemu informacji geograficznej, o którym mowa w art. 70 rozporządzenia (UE)
nr 1306/2013, powierzchnia lasu na działce [...], położonej w miejscowości B., gm. O. L. w 2021 rok wynosi 1,40 ha. Natomiast, jak wynika z dokumentacji zgromadzonej w sprawie, skarżacy podjął zobowiązanie do prowadzenia założonej uprawy leśnej na powierzchni 2,02 ha, przez okres 20 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie. Stwierdzenie w kolejnym roku uczestnictwa
w programie mniejszej powierzchni zalesienia, jest traktowane jako częściowa likwidacja uprawy przed upływem okresu trwania zobowiązania. Zgodnie natomiast
z § 13 ust. 5 i 6 rozporządzenia zalesieniowego przypadku, gdy uprawa leśna została częściowo zlikwidowana przed upływem 20 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie, płatność na zalesianie wypłacona w odniesieniu do gruntów, na których uprawa ta została zlikwidowana, podlega wstrzymaniu oraz zwrotowi
w pełnej wysokości za cały okres jej pobierania, chyba że na podstawie przepisów
o ochronie gruntów rolnych i leśnych właściwy organ, w formie decyzji, wyraził zgodę na przeznaczenie tych gruntów na cele nierolnicze albo nieleśne, przy czym wsparcie na zalesienie nie podlega wstrzymaniu oraz zwrotowi, jeżeli częściowa likwidacja uprawy leśnej nastąpiła po upływie 5 lat od dnia wydania decyzji w sprawie płatności na zalesianie. Wstrzymania, o którym mowa w ust. 3-5, dokonuje, w formie decyzji, kierownik biura powiatowego Agencji, do którego został złożony wniosek
o przyznanie płatności.
Organ II instancji wobec stwierdzenia likwidacji części uprawy leśnej na powierzchni 0,62 ha, wtrzymał płatność w odniesieniu do gruntów 0,62 ha. Powierzchnia objęta zobowiązaniem, na której należy kontynuować prowadzenie uprawy leśnej przez okres 20 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie wynosi zatem 1,40 ha.
W uzasadnieniu organ II instancji odniósł się również szeroko do pism, wniosków i zastrzeżeń skarżącego do prowadzonej sprawy.
Skarżący kwestionując decyzję organu II instancji złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wnosząc o umorzenie postępowania, wypłatę zatrzymanych płatności, dokonanie oględzin spornej uprawy w obecności melioranta i dendrologa, wezwanie na przesłuchanie Kierownika Biura Kontroli na Miejscu w Lublinie, Dyrektora LOR, zażądanie przesłania prowadzonego przez Biuro Kontroli Wewnętrznej postępowania wyjaśniającego, wezwanie na świadków wszystkie wymienione osoby w trybie doraźnym, a także
o przeprowadzenie rozprawy.
W uzasadnieniu podkreślił, że nie zgadza się ze stanowiskiem organów
I i II instancji. Kwestionuje poczynione ustalenia jako błędne, nieodzwierciedlające rzeczywistości. Zaprzecza likwidacji lasu na powierzchni 0,62 ha, a jedynie może przyznać co najwyżej, że las na powierzchni ok 0,10 ha uległ wyginięciu, ale nie na skutek likwidacji tylko na skutek podtapiania gruntów leśnych. Dalej wyjaśnił, że nigdy jego celem nie była likwidacja lasu. Wskazał, że wspólnie z rodziną dbał
o posadzone sadzonki, jednak na skutek podniesienia się lustra wody dochodziło do podtopień. W jego ocenie niniejsza sprawa oraz prowadzone kontrole wynikają
z faktu, że w poprzedniej sprawie wygrał przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie.
Skarżący wyjaśnił, że protokół kontroli może stanowić dowód w sprawie, o ile nie został "sfałszowany". Natomiast w tej sprawie przebieg kontroli wyglądał inaczej niż opisują to kontrolerzy.
Zwrócił również uwagę na niespójność rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 14 marca 2006 roku.
Z pierwszego rozporządzenia wynika, że beneficjent zobowiązał się do pielęgnacji założonej uprawy leśnej przez okres 5 lat od dnia wykonania zalesienia. Natomiast
w drugim rozporządzeniu dodaje się punkt 3 w brzmieniu "zobowiązał się do prowadzenia uprawy leśnej, o której mowa w punkcie 2 lit. b przez okres 20 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesienie".
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.
Już po zamknięciu rozprawy skarżący złożył szereg pism z wnioskami dowodowymi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga jest niezasadna.
Na wstępie należy podkreślić, że podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo
o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), zgodnie
z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone
w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."). Do zakresu kognicji sądów administracyjnych należą sprawy określone w art. 3 § 2 - § 3 oraz art. 4 p.p.s.a.
Sądy administracyjne nie prowadzą postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikują legalność wydanych przez organy administracji aktów. Przeprowadzenie dowodu uzupełniającego i to jedynie z dokumentu, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. jest możliwe, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (zob. postanowienie NSA z dnia 26 września 2023 r., sygn. III FZ 409/23, opubl. CBOSA). W związku z tym wnioski skarżącego
o przeprowadzenie oględzin spornej nieruchomości czy też dopuszczenie dowodu
z zeznań świadków nie mogły zostać uwzględnione z racji braku w tym zakresie podstawy prawnej.
Należy w pierwszej kolejności wyjaśnić, że problematykę wspierania rozwoju wsi w Unii Europejskiej regulowało m.in. Rozporządzenie Rady (WE) Nr 1257/1999
z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich
z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające
i uchylające niektóre rozporządzenia (Dz.U.UE.L.1999.160.80 z dnia 1999.06.26). Określało ono katalog działań, wskazując ponadto ogólne zasady wdrażania tych działań oraz ogólne zasady administracyjne i finansowe, wśród których najistotniejszą kwestią i jednocześnie obowiązkiem państw członkowskich było przygotowanie i przedstawienie Komisji Europejskiej planów rozwoju obszarów wiejskich. Na podstawie Traktatu Akcesyjnego strona polska dokonała wyboru działań, które będą realizowane w ramach działań Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW).
Wskazane Rozporządzenie Rady (WE) Nr 1257/1999 przewidywało m.in., że zalesienie użytków rolnych jest szczególnie istotne z punktu widzenia użytkowania gleby i środowiska, a także jako wkład do rosnących dostaw niektórych produktów leśnych. W tym celu Rozporządzenie uregulowało zasady wsparcia na zalesianie użytków rolnych.
Zgodnie bowiem z art. 31 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1257/1999 udziela się wsparcia na zalesianie użytków rolnych, pod warunkiem że takie zalesienie będzie dostosowane do lokalnych warunków, w tym także środowiskowych. Wsparcie takie, oprócz kosztów założenia, może obejmować roczną dopłatę do hektara zalesionej ziemi dla pokrycia kosztów utrzymania, przez okres do pięciu lat oraz roczną dopłatę do hektara w celu pokrycia utraty dochodu wynikającego z zalesienia, przez okres maksymalnie do 20 lat dla rolników lub ich zrzeszeń, którzy uprawiali tę ziemię przed jej zalesieniem lub dla każdej innej osoby prawa prywatnego.
Na gruncie przepisów krajowych zadania i właściwości jednostek organizacyjnych, odpowiedzialnych za wdrożenie działań Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) reguluje ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz.U. z 2023 r., poz. 922, dalej jako "ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich").
Zgodnie z art. 1 wskazanej ustawy - wspieranie rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji
i Gwarancji Rolnej, dotyczy m.in. zalesiania gruntów rolnych.
Na podstawie delegacji zawartej w art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich – Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia
11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 2019 r., poz. 655 ze zm., dalej jako "rozporządzenie w sprawie zalesiania").
W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że zarówno w dniu złożenia wniosku
o przyznanie płatności na zalesianie (14 czerwca 2005 r.) jak i w dniu wydania pierwotnej decyzji o przyznaniu płatności za zalesianie (10 lutego 2006 r.) § 3 wskazanego rozporządzenia przewidywał, że płatność na zalesianie jest udzielana producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną albo spółdzielnią produkcji rolnej, który spełnia łącznie następujące warunki:
1) został wpisany do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;
2) zobowiązał się do:
a) zalesienia działek rolnych, na których do dnia złożenia wniosku
o przyznanie płatności była prowadzona działalność rolnicza,
b) pielęgnacji założonej uprawy leśnej, przez okres 5 lat od dnia wykonania zalesienia
- zgodnie z planem zalesienia, w rozumieniu przepisów o lasach (ust. 1).
Płatność na zalesianie jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych, w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności:
1) użytkowanych jako grunty orne, trwałe użytki zielone albo sady, które zostały przeznaczone do zalesienia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego;
2) stanowiących własność tego producenta rolnego;
3) o powierzchni co najmniej 0,3 ha i szerokości nie mniejszej niż 20 m (ust. 2).
W istocie rację ma skarżący, że w chwili złożenia przez niego wniosku, jak również w dacie wydania pierwotnej decyzji - § 3 rozporządzenia w sprawie zalesiania nie zawierał jeszcze wymogu określonego w ust. 1 pkt 3, przewidującego warunek zobowiązania się, przez producenta rolnego, do prowadzenia założonej uprawy leśnej, o której mowa w pkt 2 lit. b, przez okres 20 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie. Warunek ten został bowiem dodany, w sposób wyraźny, na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 marca 2006 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 2006 r., Nr 60, poz. 424) z dniem 26 kwietnia 2006 r.
Jednak nie oznacza to, że skarżący nie zobowiązał się do prowadzenia założonej uprawy leśnej przez okres 20 lat. Należy bowiem wskazać, że
z pozostałych postanowień (obowiązujących w tym okresie) wynika bezspornie, że płatność na zalesianie obejmującą m.in. premię zalesieniową - stanowiącą zryczałtowaną płatność za utracone dochody z tytułu przeznaczenia gruntów rolnych na grunty leśne, w przeliczeniu na hektar zalesionych gruntów, wypłaca się corocznie przez okres 20 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia (§ 4 ust. 1 pkt 3). Jednocześnie w § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia przewidziano, że płatność na zalesianie podlega wstrzymaniu oraz zwrotowi na zasadach i w trybie określonych
w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w przypadku zlikwidowania uprawy leśnej przed upływem 20 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie, chyba że wojewoda wydał decyzję zmieniającą przeznaczenie gruntu zgodnie z przepisami o ochronie gruntów rolnych i leśnych.
Okres 20 letni wynika także, jak zostało to wskazane wyżej z rozporządzenia Rady (WE) Nr 1257/1999.
W związku z tym należy stwierdzić, że od początku producent rolny podejmując się zalesienia gruntów rolnych zobowiązany był do utrzymania uprawy leśnej przez okres 20 lat. Tym samym argumentacja skarżącego zmierzająca do podważenia obowiązku realizacji podjętego zobowiązania w okresie 20 lat jest chybiona.
Istota sporu w sprawie sprowadza się w zasadzie do dwóch kwestii. Po pierwsze, czy skarżący uniemożliwił przeprowadzenie kontroli, co doprowadziło do odmowy wypłaty płatności z tytułu premii zalesieniowej za 2021 r. oraz czy zasadne było wstrzymanie płatności zalesieniowej w części obejmującej grunty o powierzchni 0,62 ha.
Podjęcie zobowiązania polegającego na zalesieniu gruntów rolnych polega
z jednaj strony na uprawnieniu producenta rolnego do korzystania z pomocy finansowej obejmującej jednorazową, zryczałtowaną płatność za poniesione koszty zalesienia i ewentualnego ogrodzenia uprawy leśnej, zryczałtowaną płatność za poniesione koszty prac pielęgnacyjnych zalesionych gruntów, wypłacaną corocznie przez okres 5 lat oraz stanowiącą zryczałtowaną płatność za utracone dochody
z tytułu przeznaczenia gruntów rolnych na grunty leśne wypłacaną corocznie przez okres 20 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia.
Z drugiej strony producent rolny decydując się na zalesienie gruntów rolnych podlega pewnym ograniczeniom, które musi respektować. Nie ma on nieograniczonej możliwości wprowadzania zmian czy likwidacji upraw leśnych w okresie 20 lat.
Pomoc finansowa wypłacana jako płatność na zalesianie jest swoistym odszkodowaniem (wynagrodzeniem) za brak możliwości swobodnego podejmowania decyzji co do własnej nieruchomości i czerpania z niej przychodów. Innymi słowy –
w ramach swoistego kontraktu producenta rolnego z instytucjami państwa – producent rolny zaciągają na siebie określone obowiązki, których musi przestrzegać w całym okresie pod rygorem utraty finansowania i konieczności zwrotu już uzyskanej pomocy.
Dnia 29 kwietnia 2004 r. wydane zostało Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 817/2004 ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenie Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz.U.UE.L.2004.153.30).
W akcie tym przewidziano, m.in. że wstępne wnioski o udział w systemie i kolejne wnioski o płatności są sprawdzane w sposób zapewniający rzeczywistą weryfikację
i zgodność z warunkami przyznawania pomocy. Natomiast kontrole przeprowadzane są poprzez kontrole administracyjne i kontrole na miejscu (art. 67).
Kontrole administracyjne są wyczerpujące i obejmują kontrole przekrojowe, tam gdzie stosowne, między innymi z danymi pochodzącymi ze zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli. Odnoszą się do powierzchni i zwierząt gospodarskich objętych danym środkiem wsparcia w celu uniknięcia wszelkich nieuzasadnionych płatności pomocy finansowej. Kontrolowana jest również zgodność ze zobowiązaniami długoterminowymi (art. 68).
Natomiast kontrole na miejscu dokonywane są zgodnie z tytułem III rozporządzenia (WE) nr 2419/2001 (art. 69).
Zgodnie natomiast z art. 15 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001
z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz.U.UE.L.2001.327.11 z dnia 2001.12.12) - kontrole administracyjne oraz kontrole na miejscu są przeprowadzane w sposób zapewniający skuteczną weryfikację zgodności z warunkami, zgodnie z którymi przyznawana jest pomoc. Art. 17 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 przewiduje natomiast, że kontrola na miejscu jest niezapowiedziana. Jednakże pod warunkiem że cel kontroli nie jest zagrożony dopuszcza się wcześniejsze powiadomienie ograniczone do absolutnie niezbędnego minimum. Powiadomienie takie, poza odpowiednio uzasadnionymi przypadkami, nie przekracza 48 godzin. Tam gdzie jest to uzasadnione, kontrola na miejscu, przewidziana w niniejszym rozporządzeniu, jak również wszelkie inne kontrole przewidziane w regułach wspólnotowych, przeprowadzane są w tym samym czasie. Jeżeli rolnik lub jego przedstawiciel uniemożliwi przeprowadzenie kontroli na miejscu, stosowny wniosek lub wnioski o pomoc są odrzucane.
W przedmiotowej sprawie organy uznały, że skarżący uniemożliwił przeprowadzenie kontroli na miejscu. Bowiem w dniu 29 lipca 2021 r. upoważnieni inspektorzy terenowi podjęli próbę przeprowadzenia kontroli na miejscu.
Z przedmiotowej kontroli został sporządzony protokół z czynności kontrolnych,
z którego wynikało, że skarżący uniemożliwił przeprowadzenie kontroli. Jednocześnie próba przeprowadzenia ponownie kontroli także okazała się niemożliwa. Bowiem skarżący telefonicznie został poinformowany, że kontrola odbędzie się 10 listopada 2021 r. Jednak na wyraźną prośbę skarżącego termin kontroli został ustalony na dzień 15 listopada 2021 r. W dniu kontroli okazało się jednak, że skarżącego nie ma na terenie działki. Natomiast zalesienie znajduje się na działce ogrodzonej dookoła siatką metalową, zakończoną drutem kolczastym, a brama wjazdowa zamknięta była na kłódkę oraz zawieszono tablice "teren prywatny wstęp wzbroniony".
W ocenie skarżącego natomiast podczas pierwszej próby kontroli w lipcu
2021 r. nie uniemożliwiał on kontrolerom wejścia na działkę, natomiast podczas drugiego terminu kontroli jego nieobecność wynikała z problemów zdrowotnych.
Kluczową więc kwestią – zdaniem Sądu jest odpowiedź na pytanie czym
w istocie jest "uniemożliwienie przeprowadzenia kontroli na miejscu".
Określenie "uniemożliwia przeprowadzenia kontroli na miejscu" było przedmiotem rozważań Trybunału Sprawiedliwości w wyroku z 16 czerwca 2011 r.
w sprawie C-536/09 (opubl.: ZOTSiS 2011/6B/I-5367-5388).
Wprawdzie wyrok ten zapadł na tle wykładni art. 23 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003
i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej
w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 – to jednak treść art. 23 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 i treść art. 17 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 jest analogiczna.
Trybunał Sprawiedliwości w szczególności zwrócił uwagę, że wyrażenie "uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu" należy uznać za stanowiące autonomiczne pojęcie prawa Unii, którego znaczenie i zakres powinny być identyczne we wszystkich państwach członkowskich. W związku z tym przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst oraz cele regulacji, której część on stanowi.
W konsekwencji Trybunał uznał, że pojęcie "uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu", podlega jednolitej wykładni w ten sposób, że obok zachowań umyślnych obejmuje ono każde działanie lub zaniechanie działania wynikające
z niedbalstwa rolnika lub jego przedstawiciela, które w konsekwencji uniemożliwiło przeprowadzenie pełnej kontroli na miejscu, jeżeli ten rolnik lub jego przedstawiciel nie przyjął wszelkich środków, których można racjonalnie oczekiwać z jego strony dla zapewnienia przeprowadzenia w pełni tej kontroli.
Trybunał zwrócił również uwagę, że prowadzenie kontroli ma zapewnić skuteczne monitorowanie stosowania się do warunków dotyczących programów pomocowych oraz skuteczną ochronę interesów finansowych Unii poprzez przyjęcie odpowiednich środków do zwalczania nieprawidłowości oraz oszustw finansowych. Wynika z tego, że kontrole są niezbędne dla osiągnięcia celów zamierzonych
w rozporządzeniu i że w konsekwencji fakt tworzenia przeszkód dla ich przeprowadzenia może w tej perspektywie prowadzić wyłącznie do poważnych konsekwencji prawnych, takich jak odrzucenie wniosków o przyznanie pomocy, których kontrola dotyczy. O ile ze względu na wspomniane cele zwalczania nieprawidłowości oraz oszustw finansowych te poważne konsekwencje prawne są uzasadnione, jeżeli rolnik przyjmuje świadome zachowanie mające na celu uniknięcie kontroli na miejscu, nie może być tak samo, w sytuacji gdy rolnik przyjął wszelkie środki, których można racjonalnie oczekiwać z jego strony dla zapewnienia przeprowadzenia pełnej kontroli.
Trybunał Sprawiedliwości przykładowo także wskazał, jakie działania rolnika nie mogą być poczytywane jako uniemożliwianie kontroli, w szczególności podanie odpowiedniej jednostce płatniczej numeru telefonu, pod którym jest dostępny. Takie zachowanie wskazuje, że rolnik działał w dobrej wierze z całą starannością przezornego rolnika, i że jakiekolwiek zachowanie mające znamiona oszustwa jest wykluczone.
Kontynuacją dotychczasowego stanowiska Trybunału Sprawiedliwości jest również wyrok z dnia 24 maja 2012 r. w sprawie C-188/11 (ECLI:EU:C:2012:312).
W niniejszej sprawie – jak wynika z akt administracyjnych – w protokole
z czynności kontrolnych z dnia 29 lipca 2021 r. zapisano, że producent rolny uniemożliwił przeprowadzenie kontroli. Jednocześnie z notatki służbowej dołączonej do protokołu wynika, że skarżący został poproszony o otworzenie bramy
i wpuszczenie na teren działki kontrolerów. Jednak w odpowiedzi poinformował, że nie posiada kluczy do kłódki znajdującej się na bramie oświadczając jednocześnie
że działka została wydzierżawiona. Przedłożył kontrolerom pismo z dnia 29 lipca
2021 r., w którym D. B. – jego córka – poinformowała skarżącego, aby "nie naruszać zakazu wejścia na teren przedmiotowej działki pod rygorem bezprawności wejścia". Następnie skarżący zdjął jedno skrzydło bramy z zawiasów informując inspektorów że był do tego "zmuszony w akcie desperacji".
W swojej korespondencji z organem I instancji skarżący odnosząc się do sytuacji, jaka zaistniała w dniu kontroli oraz do treści przedmiotowego protokołu podkreślał, że nie uniemożliwiał kontrolerom wejścia na teren, w tym celu zdemontował bramę, a także wskazywał na wadliwość protokołu, np. brak jego podpisu czy brak podpisu drugiego inspektora.
W toku sprawy przeprowadzona została również próba dokonania kolejnej kontroli. Jednak, jak wynika, z akt sprawy również i tym razem nie udało się wykonać pomiarów na działce skarżącego. W wyznaczonym bowiem terminie skarżący nie pojawił się na miejscu, pomimo że został o tym wcześniej poinformowany.
W ocenie Sądu zachowanie skarżącego należy uznać za uniemożliwienie przeprowadzenia kontroli. Przede wszystkim skarżący już w dniu pierwszej kontroli
w lipcu 2021 r. nie posiadał kluczy do bramy wjazdowej, pomimo że o terminie kontroli był wcześniej poinformowany. Oznaczało to, że nie będzie możliwe wejście na teren ogrodzony i zamknięty na kłódkę. Po drugie był również przygotowany na ewentualną próbę wejścia kontrolerów na teren ogrodzony. Posiadał bowiem przy sobie pismo swojej córki z dnia 29 lipca 2021 r. – a więc z dnia kontroli, z którego wynikało, że sprzeciwia się ona wejściu na działkę i wskazuje, że nieruchomość jest elektronicznie zabezpieczona, a demontaż urządzeń pociągnie za sobą koszty rzędu 6.000 zł.
Zdaniem Sądu okoliczności te wskazują, że skarżący celowo podjął działania mające na celu utrudnienie kontroli na miejscu. Co zaskakujące w dniu kontroli dysponował pismem swojej córki z tego samego dnia wyraźnie wskazującym, że nie wyraża ona zgody na wejście na terem ogrodzonej nieruchomości. Jednocześnie wcześniej skarżący nie informował o problemach z wejście na teren nieruchomości. Co więcej dopiero w sierpniu 2021 r., a więc już po dacie kontroli przedłożył wezwanie jakie skierował do córki, a dotyczące wydania mu kluczy do bramy. Także dopiero we wrześniu 2021 r. przedłożył umowę dzierżawy zawartą pomiędzy nim
a jego córką. Skarżący nie wykazał przy tym, aby podjął jakiekolwiek kroki prawne zmierzające do umożliwienia mu wejścia na teren działki, w sytuacji gdy w tym samym czasie prowadził z organami obszerną korespondencję kwestionującą zasadność kontroli, jej przebieg, składając wnioski dowodowe czy domagając się przesłuchania kontrolerów.
W ocenie Sądu z akt sprawy wyłania się obraz skarżącego, który nie współpracuje aktywnie z organami w zakresie przeprowadzenia kontroli zalesienia, ale za to, swoje zachowanie próbuje usprawiedliwić konfliktem ze swoją córką. Jednak dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, czyli ustalenia czy skarżący uniemożliwił kontrolerom przeprowadzenie kontroli na miejscu znaczenie ma to, że beneficjent korzystający ze środków publicznych zobowiązany jest do podjęcia wszelkich możliwych i adekwatnych działań, które zagwarantują pełną i skuteczną kontrolę. W ocenie Sądu twierdzenia skarżącego, że nie posiada on kluczy do bramy wjazdowej czy też córka zabrania mu wejścia na teren zalesiony – w świetle braku jakichkolwiek realnych działań w celu zapewnienia sobie dostępu do nieruchomości – wskazuje, że skarżący nie podjął minimalnego wysiłku, aby umożliwić przeprowadzenie kontroli.
Należy zauważyć, że producent rolny zobowiązany jest do podjęcia takich działań, które zagwarantują możliwość przeprowadzenia kontroli na miejscu,
a których można oczekiwać od racjonalnie postępującego beneficjenta pomocy publicznej. Innymi słowy producent rolny powinien tak zaplanować swój czas oraz środki, aby możliwe było skuteczne i dokładne przeprowadzenie kontroli. Wszelkie próby uniknięcia kontroli, uzasadniane okolicznościami leżącymi po stronie innych osób, w szczególności członków rodziny, nie zwalniają beneficjent od odpowiedzialności za uniemożliwienie przeprowadzenia kontroli na miejscu.
Jednocześnie w toku sprawy ponownie podjęto próbę przeprowadzenia kontroli na miejscu. Jak wynika bowiem z protokołu kontroli z dnia 15 listopada
2021 r., pomimo, że poinformowano skarżącego o terminie wyznaczonym początkowo na dzień 10 listopada 2021 r., a następnie zmienionym na dzień
15 listopada 2021 r. na prośbę skarżącego, to jednak w dniu kontroli skarżący nie pojawił się na miejscu. Nie było możliwe przeprowadzenie kontroli z uwagi na ogrodzenie oraz zamkniętą na kłódkę bramę.
Natomiast dopiero w dniu 1 marca 2023 r., a więc po ponad roku od wyznaczonego terminu kontroli, skarżący złożył pismo z kopią skierowań do poradni urologicznej i okulistycznej wystawionych w dniu 10 listopada 2021 r., twierdząc, że nie mógł w związku z tym uczestniczyć w dniu 15 listopada 2021 r. w kontroli.
Jednak znów należy podkreślić, że skarżący nie podjął żadnych działań, które umożliwiłyby kontrolę, w szczególności powołując się na swój stan zdrowia zaniechał np. udzielenia innej osobie stosownego pełnomocnictwa.
Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że płatności za zalesianie, których źródłem finansowania są środki unijne podlegają kontroli w zakresie ich wydatkowania, m.in. czy ich wypłata realizuje cele nakreślone przez prawodawcę
w regulacjach unijnych i krajowych. Beneficjenci zostali zatem zobowiązani do spełnienia warunków dotyczących tych płatności, w tym umożliwienia przeprowadzenia kontroli realizacji zaciągniętych zobowiązań w miejscu prowadzonej działalności leśnej. Podmiot, który ubiega się o przyznanie płatności nie może zatem dokonywać czynności uniemożliwiających przeprowadzenie skutecznej kontroli przez upoważnione osoby.
Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie zasadnie organ II instancji uznał, że skarżący uniemożliwił przeprowadzenie kontroli na miejscu i w konsekwencji prawidłowo zastosowano przepisy normujące odmowę wypłaty premii zalesieniowej za 2021 r.
Kolejną kwestią sporną, jest zagadnienie czy słusznie organy wstrzymały skarżącemu płatność na zalesienie w odniesieniu do gruntów o powierzchni 0,62 ha.
Zgodnie z § 13 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia w sprawie zalesiania płatność na zalesianie podlega wstrzymaniu oraz zwrotowi w pełnej wysokości za cały okres jej pobierania, w przypadku zlikwidowania uprawy leśnej przed upływem 20 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie, chyba że na podstawie przepisów
o ochronie gruntów rolnych i leśnych właściwy organ, w formie decyzji, wyraził zgodę na przeznaczenie tych gruntów na cele nierolnicze albo nieleśne, przy czym wsparcie na zalesienie nie podlega wstrzymaniu oraz zwrotowi, jeżeli likwidacja uprawy leśnej nastąpiła po upływie 5 lat od dnia wydania decyzji w sprawie płatności na zalesianie.
W przypadku gdy uprawa leśna została częściowo zlikwidowana przed upływem 20 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie, płatność na zalesianie wypłacona w odniesieniu do gruntów, na których uprawa ta została zlikwidowana, podlega wstrzymaniu oraz zwrotowi w pełnej wysokości za cały okres jej pobierania, chyba że na podstawie przepisów o ochronie gruntów rolnych
i leśnych właściwy organ, w formie decyzji, wyraził zgodę na przeznaczenie tych gruntów na cele nierolnicze albo nieleśne, przy czym wsparcie na zalesienie nie podlega wstrzymaniu oraz zwrotowi, jeżeli częściowa likwidacja uprawy leśnej nastąpiła po upływie 5 lat od dnia wydania decyzji w sprawie płatności na zalesianie (§ 13 ust. 5). Płatność na zalesianie nie podlega zwrotowi, jeżeli wystąpiły wyjątkowe okoliczności, o których mowa w art. 39 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE)
nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r.
Należy zgodzić się z organem II instancji, że w przedmiotowej sprawie istotna jest okoliczność deklaracji złożonej przez skarżącego we wniosku o wypłatę płatności na zalesienie w 2021 r., która dotyczy powierzchni jedynie 1,40 ha i jest – jak uznał organ - zgodna z powierzchnią lasu, która została ustalona w oparciu o system informacji geograficznej, o którym mowa w art. 70 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013.
Taką właśnie powierzchnię skarżący sam wskazał we wniosku na zalesienie
w 2021 r., ale także już w poprzednich latach (2019 i 2020) deklarował zalesienie na mniejszej powierzchni, niż w 2006 r. czyli w momencie podjęcia zobowiązania.
Przy czym należy zauważyć, że dokonanie pomiarów na gruncie nie doszło do skutku wobec uniemożliwienia przez skarżącego przeprowadzenia dwukrotnie kontroli. W związku z tym, skoro skarżący sam zadeklarował mniejszą powierzchnię zalesienia we wniosku i jednocześnie uniemożliwił dokonanie pomiarów w terenie, to organy miały prawo uznać, także w oparciu o własne bazy danych (System informacji geograficznej - GIS), że skarżący dokonał częściowej likwidacji uprawy leśnej.
W orzecznictwie przyjmuje się, że wykładnia § 13 ust. 5 rozporządzenia
w sprawie zalesiania - stanowiąca podstawę wydania decyzji o wstrzymaniu płatności, to jest wykładnia pojęcia likwidacji (czy częściowej likwidacji) uprawy leśnej musi być dokonywana z uwzględnieniem celu wsparcia. Musi być interpretowana jako trwała likwidacja uprawy leśnej, to jest faktyczne zaprzestanie dokonywania na określonym gruncie uprawy leśnej, zabiegów mających na celu utrzymywanie zalesienia (zob. wyrok NSA z 24 stycznia 2019 r., sygn. I GSK 3044/18).
W ocenie Sądu dla prawidłowej wykładni tego pojęcia nie ma znaczenia przyczyna, która doprowadziła do zaprzestania zabiegów pielęgnacyjnych czy odtwarzania sadzonek uszkodzonych lub obumarłych. Chodzi tu o stwierdzony stan faktyczny, który jednoznacznie wskazuje, że beneficjent pomocy zaniechał podejmowania działań mających na celu utrzymanie drzewostanu. Likwidacja uprawy leśnej może bowiem polegać zarówno na aktywnym usunięciu części drzew (działanie producenta rolnego), jak i na zaniechaniu polegającym na pozostawieniu części upraw bez odpowiedniej pielęgnacji skutkujące obumarciem drzewostanu.
Z akt sprawy wynika, że uprawa leśna została założona przy zbiorniku wodnym. Dodatkowo w trakcie trwania zobowiązania część zalesionego terenu ulegała podtopieniu, gdyż stanowi teren podmokły z podniesionym poziomem wód. Skarżący informował również o kradzieży części sadzonek drzew iglastych.
Wszystkie te okoliczności oceniane we wzajemnym powiązaniu, a także fakt, że skarżący sam zadeklarował powierzchnię lasu objętą zobowiązaniem w 2021 r.
o wielkości 1,40 ha oraz uniemożliwił dokonania rzeczywistych pomiarów w terenie świadczy zdaniem Sądu, że wnioski organów o likwidacji części uprawy leśnej znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym.
Niejako potwierdzeniem powyższego jest także złożony podczas rozprawy przez pełnomocnika organu II instancji wydruk mapy przedstawiającej działkę nr [...] z wymierzoną powierzchnią zalesienia obejmującą powierzchnię 1,4229 ha.
Jeżeli więc skarżący twierdzi, że nie zlikwidował części zalesienia to niezrozumiałe jest jego postępowanie polegające najpierw na zadeklarowaniu mniejszej niż w ubiegłych latach powierzchni uprawy, a następnie uniemożliwienie dokonania kontroli ma miejscu i przeprowadzenia dokładnych pomiarów
i jednocześnie potwierdzenie, że uprawa leśna w rzeczywistości obejmuje powierzchnię 2,02 ha.
Mając na uwadze powyższe zasadnie organy uznały, że w takim przypadku płatność na zalesianie wypłacona w odniesieniu do gruntów, na których uprawa została zlikwidowana, podlega wstrzymaniu oraz zwrotowi w pełnej wysokości za cały okres jej pobierania. W związku ze stwierdzeniem likwidacji części uprawy leśnej na działce [...], na powierzchni 0,62 ha (2,02 ha – 1,40 ha = 0,62 ha), płatność
w odniesieniu do tej powierzchni została wstrzymana.
Jednocześnie zaakceptować należy ocenę prawną organów, że ani okoliczność kradzieży sadzonek drzew, ani fakt wystąpienia intensywnych opadów atmosferycznych w 2021 r. nie miały znaczenia dla zmniejszenia powierzchni lasu. Bowiem to sam skarżący we wniosku o wypłatę płatności na zalesianie podał powierzchnię 1,40 ha jako powierzchnię, na której kontynuowane jest podjęte zobowiązanie.
Podsumowując, w ocenie Sądu organy prawidłowo – zgodnie z zasadami postępowania dowodowego – ustaliły stan faktyczny w sprawie na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, który w istocie w większości pochodził od samego skarżącego. Mając na uwadze powyższe oraz w związku z tym, że Sąd nie dostrzegł naruszenia przepisów postępowania skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.