III SA/Lu 370/24

III SA/Lu 370/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-02-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-06-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Ewa Ibrom /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 200
Rozporządzenie Ministra Rozwoju z dnia 29 stycznia 2016 r. w sprawie warunków obniżania wartości korekt finansowych oraz wydatków  poniesionych nieprawidłowo związanych z udzielaniem zamówień
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 1270
art. 184, art. 207 ust. 1
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U.UE.L 2014 nr 187 poz 1 art. 3 ust. 3 zał. I
Rozporządzenie Komisji (UE) NR 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w  zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 320 art. 2 pkt 36, art. 143 ust. 2
Rozporządzenie  Parlamentu Europejskiego i Rady NR 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące  Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego  na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące  Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu  Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Asesor WSA Agnieszka Kosowska, Protokolant Starszy asystent sędziego Małgorzata Olejowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w . na decyzję Zarządu Województwa Lubelskiego z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu środków europejskich stanowiących dofinansowanie udzielone na realizację projektu oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 26 marca 2024 r., nr [...] Zarząd Województwa Lubelskiego – Instytucja Zarządzająca Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Lubelskiego na lata 2014-2020 (dalej jako "instytucja zarządzająca", "organ" lub w skrócie "IZ RPO"), działając na podstawie art. 60 pkt 6, art. 67 ust. 1 oraz art. 207 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 i ust. 9 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1270 z późn. zm.) oraz art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (Dz. U. z 2020 r., poz. 818 z późn. zm.), utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Lubelskiej Agencji Wspierania Przedsiębiorczości (dalej jako "LAWP" lub "organ I instancji") z 13 czerwca 2022 r., nr [...], zobowiązującą I. A. Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Warszawie (dalej jako "skarżąca", "spółka" lub "beneficjent") do zwrotu kwoty 1 147 580,00 zł wraz odsetkami naliczonymi jak dla zaległości podatkowych, liczonymi: od kwoty 819 700,00 zł począwszy od dnia 8 marca 2017 r. do dnia zapłaty, od kwoty 327 880,00 zł począwszy od dnia 13 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
I. A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością na podstawie umowy o dofinansowanie nr [...] z 28 października 2016 r. (dalej jako "umowa o dofinansowanie") realizowała projekt pod nazwą "Moduł do wykonywania światłowodowych siatek Bragga na specjalnych i mikrostrukturalnych włóknach dwójłomnych drogą do rozwoju badawczego firmy I. A. Sp. z o.o.". Umowa została zawarta w ramach Działania 1.3: "Infrastruktura badawczo-rozwojowa w przedsiębiorstwach" Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014-2020, w ramach konkursu nr [...]
Celem projektu miało być stworzenie laboratorium badawczego umożliwiającego świadczenie następujących usług: naświetlanie siatek Bragga na światłowodach tradycyjnych i specjalnych (m.in. dwójłomnych, mikrostrukturalnych, wielordzeniowych, o różnych poziomach domieszek i innych). We wniosku o dofinansowanie skarżąca spółka podała, że całkowita wartość projektu wynosić będzie 2 880 660,00 zł, z czego 2 342 000,00 zł stanowić miały wydatki kwalifikowalne. Łączna kwota dofinansowania miała wynosić 1 639 400,00 zł.
W trakcie oceny projektu, w dniu 18 sierpnia 2016 r. strona została wezwana do wyjaśnień dotyczących treści wniosku o dofinansowanie w zakresie spełniania kryterium wyboru projektu pn. "Racjonalność, efektywność, zasadność i zgodność z celami Działania ponoszonych wydatków". Miała w szczególności wykazać, na jakiej podstawie oszacowano koszt planowanego do zakupu modułu, a także wskazać jego parametry techniczne. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca złożyła wyjaśnienia i uzupełniła wniosek o dofinansowanie. Skarżąca oświadczyła, że wartość modułu została oszacowana w oparciu o "sporządzone przez wnioskodawcę zestawienie zakresu rzeczowego (zakres modułu i jego skład) oraz w oparciu o analizę rynku i podmiotów mogących zaoferować sprzedaż gotowego modułu". Oświadczyła również, że w sprzedaży gotowe moduły mogły posiadać: C. Sp. z o. o., L. Sp. z o.o., T. Sp. z o.o., F. Sp. z o.o., M. S. S.A. oraz [...] T.. Strona wskazała, że planowana do zakupu aparatura wytworzona będzie na indywidualne zamówienie strony.
W dniu 5 października 2016 r., przed zawarciem umowy o dofinansowanie, skarżąca przedłożyła oświadczenie o statusie małego-średniego przedsiębiorcy (MŚP) wskazujące, że jest ona małym przedsiębiorcą i pozostaje w stosunku powiązania z następującymi podmiotami: I. Sp. z o.o., I. P. Sp. z o.o., [...] A. Sp. z o.o., I. S. Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o., P. C. F. i Ś.. Wszystkie powiązane ze sobą podmioty należały do K. F. i Ś. (do którego należały również: P. I., M. S. S.A., F. Sp. z o.o., C. Sp. z o.o.).
W dniu 28 października 2016 r. skarżąca zawarła z LAWP umowę o dofinansowanie projektu. Z postanowień umowy wynikało, że wydatek mógł zostać uznany za kwalifikowalny, jeśli spełniał m.in. następujące warunki: został poniesiony zgodnie z postanowieniami umowy o dofinasowanie; został dokonany w sposób przejrzysty, racjonalny i efektywny, z zachowaniem zasad uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów. Według § 12 umowy o dofinansowanie, obowiązkiem strony było ponoszenie wydatków w sposób celowy i oszczędny oraz przy zachowaniu zasady przejrzystości polegającej na zagwarantowaniu wszystkim potencjalnym oferentom odpowiedniego poziomu upublicznienia informacji. W § 12 ust. 3 umowy o dofinansowanie postanowiono, że strona zobowiązana była ponosić wydatki przy zachowaniu zasad uczciwej konkurencji, co powinno przejawiać się w szczególności przez: a) ustanowienie niedyskryminacyjnego opisu przedmiotu zamówienia, b) ustanowienie i ujawnienie wobec potencjalnych oferentów procedur wyboru najkorzystniejszej oferty oraz stosowanie ustanowionych procedur w ten sam sposób wobec wszystkich oferentów, c) ustanowienie terminów na złożenie ofert, umożliwiających wnikliwe zapoznanie się przez potencjalnych oferentów z treścią ogłoszenia oraz przygotowanie oferty.
Strona zobowiązana była ponosić wydatki w sposób zapewniający uniknięcie konfliktu interesów, który zgodnie z umową – istniałby wówczas, gdy bezstronne i obiektywne rozstrzygnięcie procedury wyboru najkorzystniejszej oferty jest zagrożone m.in. z uwagi interes gospodarczy lub jakiekolwiek inne interesy wspólne z oferentem (§ 12 ust. 5 umowy). W celu uniknięcia konfliktu interesów, podmiotom powiązanym kapitałowo lub osobowo ze stroną, nie mogły być udzielane zamówienia (§ 12 ust. 6 umowy).
W dniu 23 grudnia 2016 r. na stronach portalu Baza Konkurencyjności skarżąca zamieściła ogłoszenie nr [...] dotyczące zamówienia na dostawę i uruchomienie modułu do wykonywania światłowodowych siatek Bragga na specjalnych i mikrostrukturalnych włóknach dwójłomnych. Termin składania ofert został wyznaczony na dzień 5 stycznia 2017 r.
W odpowiedzi na zapytanie ofertowe wpłynęła tylko jedna oferta, złożona przez L. Sp. z o.o. z ceną 2 342 000,00 zł netto (2 880 660,00 zł brutto), identyczną z wartością projektu określoną w umowie o dofinansowanie i odpowiadającą kwocie wydatków kwalifikowalnych, a kwota brutto odpowiadała całkowitej wartości projektu. Cena oferty L. Sp. z o.o. była równa z ceną wcześniejszej oferty cenowej C. Sp. z o.o. z dnia 8 lutego 2016 r. (złożonej na etapie oceny wniosku o dofinansowanie).
Następnie w dniu 16 stycznia 2017 r. skarżąca dokonała wyboru oferty L. Sp. z o.o. i zawarła umowę na wykonanie dostawy modułu. Ustalono, że moduł zostanie dostarczony stronie w terminie do 31 maja 2017 r. Moduł miał spełniać wymagania określone w zapytaniu ofertowym, które stanowiło załącznik do umowy. W części dotyczącej gwarancji umowa powielała warunki określone w zapytaniu ofertowym co do terminów realizacji napraw gwarancyjnych. Okres gwarancji wynosić miał 60 miesięcy licząc od podpisania protokołu odbioru końcowego. W umowie wskazano także numer telefonu serwisowego, który miał być dostępny przez całą dobę.
Wniosek skarżącej o płatność za okres od 1 stycznia 2017 r. do 26 stycznia 2017 r. został zweryfikowany pozytywnie i w dniu 8 marca 2017 r. LAWP wypłaciła dofinansowanie w kwocie 819 700,00 zł. Do wniosku skarżąca dołączyła protokół z postępowania, umowę z 16 stycznia 2017 r. z L. Sp. z o.o. wraz z zapytaniem ofertowym stanowiącym załącznik do umowy oraz fakturę pro forma nr [...] wystawioną przez L. Sp. z o.o. w dniu 10 lutego 2017 r. – na kwotę 1 171 000,00 zł netto.
Kolejnym wnioskiem skarżąca wniosła o płatność za okres od 1 stycznia 2017 r. do 7 kwietnia 2017 r. Przedmiotowym wnioskiem skarżąca dokonała rozliczenia zaliczki wypłaconej w dniu 8 marca 2017 r. Do wniosku dołączyła m.in. faktury VAT dotyczące poniesionych wydatków wraz z dowodami ich opłacenia. Wszystkie faktury VAT zostały wystawione przez L. Sp. z o.o. Wniosek o płatność został zweryfikowany pozytywnie wobec czego LAWP uznała zaliczkę za rozliczoną.
W dniu 5 maja 2017 r. beneficjent złożył kolejny wniosek o płatność, wnosząc o wypłatę zaliczki w kwocie [...]zł. Do wniosku dołączono fakturę pro forma nr [...] wystawioną przez L. Sp. z o.o. w dniu 2 maja 2017 r., na łączną kwotę 1 717 000,00 zł. LAWP zweryfikowała wniosek pozytywnie i zatwierdziła do wypłaty kwotę 327 880,00 zł. Przelew środków został wykonany w dniu 13 czerwca 2017 r.
W dniu 5 lipca 2017 r. w miejscu realizacji projektu została przeprowadzona kontrola, która obejmowała sprawdzenie: czy wydatki w ramach realizacji projektu zostały poniesione zgodnie z umową o dofinansowanie; b) czy zakres rzeczowy projektu wynikający z dotychczas przedłożonej dokumentacji został faktycznie wykonany i odebrany przez beneficjenta, należne wynagrodzenie zapłacone wykonawcy, a zakupione urządzenia znajdują sią w miejscu realizacji projektu wskazanym w dokumentacji aplikacyjnej; c) czy procedura wyboru najkorzystniejszej oferty została przeprowadzona w sposób prawidłowy.
W trakcie kontroli skarżąca przedłożyła LAWP nośnik danych w postaci płyty CD zawierający szereg dokumentów związanych z realizacją projektu. Nowym dokumentem nieznanym wcześniej LAWP był aneks z 9 maja 2017 r. do umowy zawartej z L. Sp. z o.o. Na jego podstawie termin dostawy modułu został wydłużony do 16 września 2017 r. W preambule aneksu strony stwierdziły, że wskazany w umowie sześciomiesięczny termin dostawy modułu będzie rozpoczynał bieg od "rzeczywistego rozpoczęcia realizacji projektu". Jako rozpoczęcie realizacji umowy strony wskazały dzień 16 marca 2017 r.
W dniu 13 lipca 2017 r., niezależnie od poprowadzonej kontroli, skarżąca złożyła do organu wniosek o płatność za okres od 6 maja 2017 r. do 13 lipca 2017 r., w którym wystąpiła o wypłatę dofinansowania w kwocie 1820,00 zł. Skarżąca wyjaśniła, że otrzymała od dostawcy fakturę VAT na kwotę wyższą niż kwota wypłaconej zaliczki. Z tych względów wniosek o płatność rozliczający zaliczkę był jednocześnie wnioskiem o wypłatę dofinansowania. W przedmiotowym wniosku o płatność skarżąca powoływała się na fakturę VAT nr [...] z 11 lipca 2017 r., na kwotę 471 000,00 zł netto. Na wyżej wymienioną fakturę VAT przypadało (w razie zatwierdzenia wniosku o płatność) 329 700,00 zł dofinansowania. Biorąc pod uwagę kwotę wypłaconej zaliczki w dniu 13 czerwca 2017 r. (327 880,00 zł), refundacją wydatków mogła zostać objęta kwota 1820,00 zł wskazana we wniosku o dofinansowanie.
W dniu 10 października 2017 r. skarżąca złożyła końcowy wniosek o płatność obejmujący okres od 14 lipca 2017 r. do 30 września 2017 r., w którym wystąpiła o wypłatę dofinansowania w kwocie 490 000,00 zł (w formie refundacji wydatków).
W dniu 21 lutego 2018 r. w ramach czynności kontrolnych zostały przeprowadzone oględziny modułu w celu wykonania ekspertyzy.
W dniu 3 kwietnia 2018 r. ekspert A. T. sporządził ekspertyzę dotyczącą następujących zagadnień: a) czy z okazanej podczas kontroli projektu dokumentacji, wizji lokalnej przeprowadzonej w trakcie kontroli oraz dokumentów znajdujących się w posiadaniu Lubelskiej Agencji Wspierania Przedsiębiorczości w Lublinie dotyczącej elementów modułu możliwe jest utworzenie urządzenia odpowiadającego specyfikacji przedstawionej we wniosku o dofinansowanie; b) czy cena zakupu poszczególnych elementów modułu wynosząca łącznie 2 342 000,00 zł netto odpowiadała wartości rynkowej w dniu zakupu oraz czy wartość całkowita urządzenia zawarta w ofercie wykonawcy może odpowiadać wartości rynkowej tego typu urządzenia.
W dniu 18 kwietnia 2018 r. LAWP sporządziła informację pokontrolną, w której stwierdzono nieprawidłowość polegającą na niezgodności parametrów dostarczonego analizatora widma z wymaganiami zapytania ofertowego w części dotyczącej zakresu pomiarowego 350-1750 nm i rozdzielczości 0,05 nm= 50 pm. Wskazano, że przedmiot zamówienia określono z użyciem jednego kodu CPV-42000000-6 "maszyny przemysłowe", co uznano za niewystarczające w sytuacji, gdy w skład modułu wchodzą inne urządzenia posiadające odrębne kody CPV. Informacja wskazywała także na różnice między zafakturowaną ilością oprogramowania w trzech Podzespołach (Podzespół D - zautomatyzowany układ akwizycji i analizy widmowej z układem sterowania, Podzespół E, Stanowisko obliczeniowe - zestaw sterowania pomiarami), a ilością dostarczonych programów (dwa, z czego pierwszy dotyczył sterowania laserem firmy G. , a drugi sterowania układem naświetlania oraz akwizycji danych pomiarowych firmy L. Sp. z o.o.). Jako nieprawidłowość potraktowano również brak potwierdzenia w dokumentach faktu przeszkolenia pracowników z obsługi modułu. LAWP zobowiązała skarżącą do przedłożenia dokumentu wystawionego przez sprzedawcę, który wskazywałby na wysokość kosztów ubocznych dotyczących serwisu gwarancyjnego (co wynikało z potraktowania kosztów serwisu jako wydatków niekwalifikowalnych). W informacji pokontrolnej wskazano również, że na dokumentach związanych z realizacją projektu (w tym na umowie z L. Sp. z o.o.) nie umieszczono wymaganych logotypów RPO. Strona nie okazała również dokumentów zamówień, które miały stanowić podstawę dokonywania dostaw poszczególnych elementów modułu. Zwrócono uwagę na różnicę między wyceną modułu dokonaną przez eksperta, a kwotą wynikającą z faktur.
W dniu 4 czerwca 2018 r. LAWP sporządziła ostateczną informację pokontrolną, w której podtrzymała ustalenia zawartej w pierwszej informacji pokontrolnej dotyczące niespełniania przez analizator widma optycznego wymagań zapytania ofertowego, wartości dostarczonego oprogramowania oraz wyceny całego modułu. W informacji wyraźnie stwierdzono, że wszystkie dostarczone elementy (z wyjątkiem oprogramowania sterującego układem) są handlowo dostępnymi urządzeniami, nie wymagającymi żadnych modyfikacji w celu uruchomienia. Możliwym zatem jest stwierdzenie, że dostawca nie był kreatorem wartości dodanej modułu, a jedynie typowym integratorem i pośrednikiem. W zakresie kodu CPV LAWP uznała, że użycie jednego kodu określa przedmiot zamówienia w sposób niewystarczający, jednakże przyjęto wyjaśnienia strony. Zważywszy na wymienione powyżej ustalenia przyjęto, iż projekt jest realizowany nieprawidłowo
Skarżąca odniosła się do ustaleń zawartych w ostatecznej informacji pokontrolnej (podtrzymała swoje wcześniejsze stanowisko i zakwestionowała ustalenia dotyczące wystąpienia nieprawidłowości w projekcie).
W dniu 21 grudnia 2018 r. LAWP złożyła oświadczenie o rozwiązaniu umowy o dofinansowanie. Podstawę rozwiązania umowy stanowiły nieprawidłowości opisane w ostatecznej informacji pokontrolnej, w tym w szczególności ustalenia dotyczące analizatora widma, który zgodnie z ustaleniami eksperta nie spełniał wymagań zapytania ofertowego. Jako podstawę rozwiązania umowy wskazano również fakt zawyżenia wartości modułu w stosunku do jego realnej wartości. LAWP stwierdziła, że w postępowaniu mającym na celu wybór dostawcy modułu doszło do zapewnienia przewagi konkurencyjnej L. Sp. z o.o., co stanowiło naruszenie zasady konkurencyjności. Wśród okoliczności mających świadczyć o takim naruszeniu LAWP wskazała m.in.: a) wyznaczenie zbyt krótkiego terminu na składanie ofert (13 dni obejmujących 8 dni roboczych); b) fakt, że cena oferty L. Sp. z o.o. była identyczna z wartością modułu wskazaną we wniosku o dofinansowanie, a sama oferta została złożona po upływie 6 dni roboczych od publikacji ogłoszenia.
LAWP zwróciła uwagę, że podobne nieprawidłowości wystąpiły także w trakcie realizacji projektów, których beneficjentami były podmioty powiązane ze skarżącą, tj. I. Sp. z o.o., [...] A. Sp. z o.o., I. P. Sp. z o.o., I. S. Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o. oraz P. C. F. i Ś.. Mając na uwadze powyższe okoliczności LAWP wezwała skarżącą do zwrotu dofinansowania w kwocie 1 147 580,00 zł, w terminie 14 dni od daty otrzymania wezwania.
Zakreślony stronie termin zwrotu środków upłynął bezskutecznie, wobec czego pismem z 24 maja 2019 r. strona została poinformowana o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie zwrotu dofinansowania.
Postanowieniem z 28 czerwca 2019 r. organ I instancji dopuścił dowód z zeznań świadków P. M., K. P., T. N., T. T.. Postanowieniem z 17 grudnia 2019 r. LAWP dopuścił również dowód z zeznań A. T..
Postanowieniem z 6 maja 2022 r. organ I instancji uzupełnił akta postępowania administracyjnego o szczegółowo wymienione dokumenty, w tym m.in. zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa z 27 sierpnia 2018 r., złożone przez LAWP do Prokuratury Okręgowej w Lublinie, dowody zgromadzone w postępowaniu karnym (protokoły przesłuchania świadków, postanowienie o wszczęciu śledztwa, faktury VAT dotyczące nabycia przez L. Sp. z o.o. urządzeń stanowiących elementy modułu i dostarczone stronie w ramach realizacji projektu, faktury wystawione przez podmioty grupy I. oraz C. Sp. z o.o. na rzecz L. Sp. z o.o. w 2017 r., protokół przeszukania, protokoły z oględzin, protokół zatrzymania rzeczy oraz spis i opis rzeczy, tj. urządzeń tworzących moduł, opinię biegłego M. D. sporządzoną w trakcie postępowania, dokumentację zdjęciową modułu sporządzoną w trakcie oględzin – płyta, postanowienie o przedstawieniu zarzutów T. S. i T. N.).
Decyzją z 13 czerwca 2022 r. organ I instancji określił kwotę środków przypadających do zwrotu na kwotę 1 147 580,00 zł wraz z odsetkami naliczonymi jak dla zaległości podatkowych, liczonymi:
- od kwoty 819 700,00 zł począwszy od dnia 8 marca 2017 r. do dnia zapłaty;
- od kwoty 327 880,00 zł począwszy od dnia 13 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty oraz zobowiązał stronę do zwrotu dofinansowania w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji ostatecznej.
I. A. wniosła odwołanie od powyżej decyzji.
Decyzją z 26 marca 2024 r. Zarząd Województwa Lubelskiego utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał na wstępie, że prowadzone postępowanie ma na celu zweryfikowanie istnienia podstaw do zwrotu dofinansowania wypłaconego skarżącej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego na podstawie umowy o dofinansowanie z 28 października 2016 r. "Moduł do wykonywania światłowodowych siatek Bragga na specjalnych i mikrostrukturalnych włóknach dwójłomnych drogą do rozwoju badawczego firmy I. A. Sp. z o. o.".
Organ II instancji stwierdził, że sporny jest ustalony przez LAWP stan faktyczny w sprawie, w zakresie w jakim dokonano oceny rzetelności i prawidłowości prowadzenia przez skarżącą projektu i naruszenia przez stronę procedur.
Odnosząc się do zarzutu odwołania, że organ I instancji nie zlecił biegłemu wykonania jakiejkolwiek pracy na module, a biegli M. D. i A. T. oceniali sprzęt ograniczając się do oględzin zewnętrznych, instytucja zarządzająca stwierdziła, że organ I instancji trafnie ustalił, że moduł będący przedmiotem projektu stanowi w przeważającej części zbiór samodzielnych urządzeń, których specyfikację podają ich producenci. Wszystkie elementy (z wyjątkiem oprogramowania sterującego układem) były handlowo dostępnymi urządzeniami. W tym stanie rzeczy nie było konieczne badanie granicznych parametrów urządzenia, skoro są one określone przez ich wytwórców. Ustalenie tych parametrów sprowadzało się do analizy opisów urządzeń sporządzonych przez ich wytwórców.
Organ odwoławczy uznał za bezpodstawny wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii w "pełni niezależnego" biegłego z dziedziny fotoniki. Organ wyjaśnił, że w aktach sprawy znajduje się opinia biegłego dr inż. M. D. sporządzona w postępowaniu karnym. Biegły w części dotyczącej projektu skarżącej dokonał ustaleń zbliżonych do ustaleń poczynionych przez A. T.. Dostarczono standardowe wersje urządzeń oferowanych przez ich producentów oraz dystrybutorów z ewentualną możliwością wyboru typu/wersji lub dodania dodatkowego wyposażenia. Jedynym elementem, który mógł zostać stworzony, bądź zmodyfikowany lub dostosowany przez L. jest oprogramowanie do sterowania stolikami. Biegły potwierdził także rozbieżności parametrów w przypadku Podzespołu D (Układ pomiarowy do monitorowania parametrów FBG w trakcie naświetlania i charakteryzacji wykonanych FBG) w przypadku analizatora widma ANDO AG6317E (element: zautomatyzowany układ akwizycji i analizy widmowej z układem sterowania), stwierdzone przez eksperta LAWP.
Organ II instancji podniósł, że strona ubiegając się o dofinansowanie i realizując projekt bezspornie nie posiadała statusu podmiotu samodzielnego, lecz była powiązana w rozumieniu art. 3 ust. 3 Załącznika I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r., uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (dalej: rozporządzenie 651/2014) z szeregiem innych podmiotów gospodarczych. Do tej grupy już na etapie ubiegania się o udzielenie dofinansowania strona zaliczyła: I. Sp. z o.o., I. P. Sp. z o.o. [...] A. Sp. z o.o., I. S. Sp. z o.o. oraz P. C. F. i Ś..
Wyżej wymienione podmioty łączyły w szczególności osoby:
1) T. N. - prezesa zarządu oraz większościowego wspólnika spółki I. , która to spółka jest wspólnikiem posiadającym całość udziałów skarżącej, jak również spółek [...] A., I. P., oraz I. S., aktualnie T. N. jest również prezesem zarządu skarżącej;
2) M. M. - byłego prezesa zarządu skarżącej, który równolegle był zatrudniony w I. oraz w P. C. F. i Ś., jak również wchodził w skład Rady Fundacji P. C. F. i Ś.;
3) T. T. - prezesa zarządu I. P. w okresie ubiegania się o dofinansowanie projektu i jego realizacji, członka Rady Fundacji P. C. F. i Ś., kierującego działem rozwoju biznesu dla grupy I.;
4) P. S. - byłego prezesa zarządu skarżącej, a w latach 2013-2016 zatrudnionego w I., C. oraz P. C. F. i Ś.;
5) K. P. - większościowego wspólnika oraz prezesa zarządu spółki C., należącej wspólnie ze skarżącą oraz wszystkimi podmiotami powiązanymi do K. F. i Ś. oraz obsługującej proces realizacji projektu beneficjenta oraz pozostałych podmiotów z grupy I. , jak również współpracującej równolegle z wybranym przez skarżącą wykonawcą (L. Sp. z o.o.), w stosunku do którego w roku 2017 (do sierpnia 2017 r.) spółka C. wystawiła faktury o łącznej wartości 143 090,85 zł netto, z tytułu usług określanych jako "przygotowanie rozliczenia końcowego". Dodatkowo K. P. pełniła również funkcję prezesa zarządu P. C. F. i Ś..
Organ II instancji ustalił, że w ogłoszonym przez LAWP w roku 2015 konkursie nr [...] skarżąca oraz wszystkie wyżej wymienione podmioty z nią powiązane złożyły łącznie 7 projektów o łącznej wartości 24 560 148,00 zł i łącznej wartości wnioskowanego dofinansowania wynoszącej 13 977 320,00 zł. W odniesieniu do tych projektów zostały zawarte umowy o dofinansowanie i wypłacone zostało dofinansowanie. Oprócz tego strona oraz podmioty z nią powiązane w ramach RPO WL ubiegały się o dofinansowanie wielu innych projektów, w ramach innych konkursów realizowanych przez LAWP. Ścisłe relacje osobiste i gospodarcze wyżej wymienionej grupy powiązanych przedsiębiorstw, w skład której wchodziła skarżąca, obejmowały również L., która następnie została wyłoniona jako wykonawca w 6 z 7 projektów złożonych przez członków grupy. Organ zauważył, że L. została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym w dniu 12 kwietnia 2016 r., a pomysłodawcami i inicjatorami powstania L. Sp. z o.o. był T. N. oraz K. P.. Nazwę L. Sp. z o.o. wymyśliła K. P. oraz W. W., który negocjował wysokość swojego wynagrodzenia jako prezesa zarządu z T. N., z którym uzgadniał rzeczywisty przedmiot działalności tej spółki (zakup i dostawa sprzętu na rzecz spółek T. N., tj. na rzecz skarżącej i wyżej wymienionych podmiotów z nią powiązanych). W. W., pomimo że nominalnie był prezesem zarządu spółki, nie podejmował decyzji zarządczych w spółce, które były podejmowane przez T. N. i K. P..
Według organu, zbieżność kwot oferty L. z wartościami zawartymi we wniosku o dofinansowanie złożonym przez skarżącą nie ograniczała się przy tym do etapu ubiegania się o zamówienie. Z faktur wystawianych przez L. wynika, że również cząstkowe wyceny poszczególnych pozycji w fakturach były zasadniczo identyczne ze szczegółowymi wartościami poszczególnych pozycji wskazywanymi w przedłożonej przez stronę na etapie oceny projektu wyceny dokonanej przez spółkę C.. W 2016 r. spółka L. wypracowała przychód netto ze sprzedaży towarów i materiałów w wysokości 477 053,50 zł netto i zysk w kwocie 14 292,23 zł. Natomiast w roku następnym, w którym zaczęła uzyskiwać i realizować zamówienia w ramach projektów realizowanych przez stronę i podmioty z nią powiązane, spółka ta osiągnęła przychód na poziomie 20 324 641,16 zł i zysk w kwocie 584 395,00 zł. L. została w roku 2017 "zwrotnie" obciążona przez C., I. oraz P. C. F. i Ś. fakturami "zwrotnymi" w kwocie 12 936 970,55 zł netto, co stanowiło 63,6% przychodów spółki w 2017 r. Jednocześnie obrót z L. stanowił w 2017 r. aż 97,4% przychodów P. C. F. i Ś. (podmiotu powiązanego ze skarżącą).
Z powyższych ustaleń wynika zatem, że spółka L. nie była podmiotem samodzielnym, lecz podmiotem, który został utworzony na potrzeby obsługi przedsiębiorstw skarżącej oraz podmiotów z nią powiązanych, zarządzanych przez T. N., i w praktyce pełniła taką właśnie rolę. Spółka L. nie formułowała samodzielnie ofert, nie dokonywała ani wyboru zakupowanych urządzeń, ani nie wykonywała ich montaż, ani też nie świadczyła jakichkolwiek usług serwisowych.
Organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca i podmioty z nią powiązane, w ramach udzielanych zamówień, dążyły do tego, by zamówienia w ramach projektów wybranych w konkursie nr [...] uzyskała właśnie spółka L., poprzez wyznaczenie nieproporcjonalnie krótkiego terminu na składanie ofert, wadliwy opis przedmiotu zamówienia, jak również poprzez zawarcie w zapytaniu ofertowym szeregu warunków mających na celu wyłącznie zniechęcenie do złożenia ofert potencjalnych innych oferentów. Efektem takich zabiegów strony był rezultat przez nią oczekiwany – w postępowaniu została złożona wyłącznie jedna oferta pochodząca od L..
Według organu, w świetle reguł logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego zbieżność przedstawionych okoliczności nie może być dziełem przypadku, dlatego muszą być one kwalifikowane jako wyraz uzgodnionej strategii skarżącej oraz pozostałych powiązanych z nią beneficjentów konkursu nr [...], mającej na celu udzielenie zamówień w projektach uprzednio uzgodnionym podmiotom (L. Sp. z o.o. oraz M. S. S.A.). Skarżąca przeprowadziła zatem w istocie pozorne postępowanie o udzielenie zamówienia, które obliczone było nie na rzeczywiste pozyskanie z rynku konkurencyjnych ofert od wykonawców zainteresowanych wykonaniem zamówienia, ale na "wybór" oraz zawarcie umowy z konkretnym preferowanym przez stronę wykonawcą (L. ). Uprzywilejowanie przez stronę tej spółki nie ograniczało się przy tym do odpowiednio "zniechęcającego" sformułowania wymagań zapytania ofertowego, ale obejmowało również etap składania ofert a następnie realizacji zamówienia.
Instytucja zarządzająca za trafny uznała wywód LAWP, że z uwagi na treść zakazu zawartego w § 12 ust. 5 umowy o dofinansowanie, L. powinna zostać wykluczona z postępowania o udzielenie zamówienia i wybór oferty pochodzącej od tego podmiotu. Zawarcie z tym podmiotem umowy w ramach procedur realizacji projektu było niedopuszczalne. Podmiot ten był podmiotem osobowo-kapitałowo powiązanym z zamawiającym, a zatem obiektywnie nie spełniał warunku, o którym mowa w treści zapytania ofertowego. Skarżąca udzieliła L. szeregu preferencji, nieprzewidzianych w zapytaniu ofertowym, bezpodstawnie wydłużając termin wykonania zamówienia oraz wyrażając zgodę na dokonanie na rzecz wykonawcy płatności częściowych. Gdyby efektem projektu miało być w rzeczywistości osobne urządzenie, wyprodukowane na zlecenie strony, jego odbiór potwierdzający zgodność z wymaganiami zapytania ofertowego mógłby nastąpić dopiero po dostarczeniu wszystkich jego komponentów oraz wykonaniu przez wykonawcę urządzenia końcowego. Na takim założeniu oparto warunki zapytania ofertowego "uzewnętrznione" potencjalnym wykonawcom, które jakichkolwiek płatności częściowych ani częściowych odbiorów w ogóle nie przewidywały. Po wyborze wykonawcy powiązanego, sposób odbioru i płatności zostały całkowicie zmodyfikowane, poprzez wprowadzenie częściowych odbiorów i płatności dotyczących poszczególnych urządzeń, których konfiguracja i montaż były prowadzone przez pracowników należących do pomiotów I..
Organ odwoławczy stwierdził, że wdrożenie mechanizmu częściowych płatności na rzecz L. było mechanizmem niezbędnym do sukcesywnego transferowania uzyskiwanej przez L. "nadwyżki" na rzecz P. C. F. i Ś. oraz spółki I.. Płatności częściowe na rzecz L. (i powiązane z nimi cykliczne wypłaty dofinansowania na rzecz strony), umożliwiały L. dokonywanie następnie cyklicznych płatności na rzecz wyżej wymienionych podmiotów powiązanych ze skarżącą, co organ I instancji trafnie określił jako synchronizację przez podmioty grupy I. procesu wystawiania wniosków o płatność (identyczne proporcje wnioskowanych płatności – 50%, a następnie 20% wartości przyznanego dofinansowania przypadającego na dany projekt) oraz otrzymywania płatności z tytułu dofinansowania, z terminami wystawiania faktur w odniesieniu do L. przez podmioty powiązane ze stroną. Preferencyjne traktowanie przez skarżącą wykonawcy przejawiało się również w przyjęciu od tego wykonawcy jednego z dostarczonych urządzeń, które nie spełniało wymagań zapytania ofertowego. Niezgodności z wymaganiami zapytania ofertowego biegły ujął w swojej opinii, wskazując, że :
1) większość zakupionych w ramach projektu podzespołów/układów mogła zostać zakupiona jako nowa lub przygotowana na zamówienie (...) Wyjątkiem od powyższego jest: analizator spektrum ANDO AQ6315E ze względu na wycofanie tego modelu z produkcji roku 2006. Nie jest zatem możliwy zakup tego urządzenia jako nowego;
2) nie ma podstaw, by sądzić, że większość zakupionych podzespołów/układów została w jakikolwiek sposób zmodyfikowana – są to standardowe wersje urządzeń oferowanych przez ich producentów oraz dystrybutorów, z ewentualną możliwością wyboru typu/wersji lub dodania dodatkowego wyposażenia bezpośrednio przez producenta;
3) tylko jeden z podzespołów/układów mógł zostać specjalnie zaprojektowany i wykonany na zamówienie beneficjentów – również przez jego producenta. Jest to komora ciśnieniowa z układem redukcji ciśnienia oraz układem grzejnym. Do wytworzenia lub modyfikacji przedmiotowego elementu niezbędne jest profesjonalne zaplecze technologiczne, do których L., jako firma zajmująca się głównie logistyką, z całą pewnością nie należy;
4) jedynym elementem, który mógł zostać stworzony bądź zmodyfikowany i dostosowany do potrzeb beneficjentów przez firmę dostarczającą L. może być oprogramowanie do sterowania stolikami;
5) w odniesieniu do elementu modułu opisanego przez organ l instancji jako element Podzespołu D, tj. analizator widma optycznego ANDO AQ6317E, biegły potwierdził brak spełnienia parametru dotyczącego zakresu pomiarowego, który powinien wynosić 400-2000 nm, zaś wynosił 350-1750 nm oraz brak spełnienia parametru dotyczącego rozdzielczości, który wynosił 50 pm, a w zapytaniu ofertowym wymagano 1 pm.
Według organu, pomiędzy obiema opiniami w sprawie nie ma istotnych różnic w zakresie dotyczącym identyfikacji urządzeń. Organ odwoławczy stwierdził, że żaden z zewnętrznych wykonawców, niedziałających w porozumieniu ze skarżącą, nie mógłby racjonalnie zakładać, że beneficjent dokonując odbioru przedmiotu zamówienia uzna urządzenie o zaniżonych parametrach za spełniające wymagania postawione w zapytaniu ofertowym. Ograniczenie to nie dotyczyło jednakże podmiotu działającego w porozumieniu ze skarżącą i podmiotami z nią powiązanymi (L. ), któremu to podmiotowi urządzenia do zakupu wskazywali bezpośrednio pracownicy podmiotów grupy I. i który w rzeczywistości nie ponosił jakiegokolwiek ryzyka uznania dostarczonych urządzeń za niezgodne z zapytaniem ofertowym.
Preferencyjne traktowanie wykonawcy przez stronę przejawiało się również na etapie odbioru urządzenia. Skarżąca w zapytaniu ofertowym zastrzegła konieczność przeprowadzenia prezentacji funkcjonalności podzespołów modułu, a odpowiedzialnym za wykonanie testów była spółka L.. Do przeprowadzenia wymaganych testów urządzeń nie doszło. L. nie dysponowała personelem posiadającym kwalifikacje konieczne do przeprowadzenia przedmiotowych testów, protokół odbioru końcowego nie zawiera odpowiednich zapisów, a dokument mający potwierdzać wykonanie wymienionych w nim siatek Bragga, nie został podpisany ani nie ma o nim wzmianki w protokole odbioru.
Za prawidłowe instytucja zarządzająca uznała ustalenia organu I instancji dotyczące kwalifikacji działań skarżącej, towarzyszących procesowi składania wniosku oraz jego uzupełniania. Organ odwoławczy stwierdził, że sam sposób prezentowania przedmiotów projektów we wnioskach o dofinansowane oraz udzielania odpowiedzi na pytania LAWP dotyczące uszczegółowienia ich przedmiotów i wyceny, był procesem koordynowanym i uzgadnianym przez stronę i pozostałych powiązanych z nią wnioskodawców w konkursie nr RPLU.01.03.00.-IP.01.06-001/15.
Wyceny poszczególnych modułów oraz zapewnienia o konieczności ich wybudowania na indywidualne zamówienie były składane przez stronę oraz podmioty z nią powiązane na przełomie sierpnia i września 2016 r.; w dacie składania tych wycen i oświadczeń istniał już podmiot (L. Sp. z o.o. – wpisana do rejestru w dniu 16 kwietnia 2016 r.), którego powołanie było realizacją uzgodnionej przez powiązanych wnioskodawców strategii utworzenia "własnego", kontrolowanego przez siebie przyszłego dostawcy urządzeń; w odstępie kilku miesięcy (w styczniu 2017 r.), L. złożyła stronie i innym podmiotom powiązanym łącznie 6 ofert, których kwoty (brutto i netto) były identyczne, jak wartości zawarte w ofertach przedkładanych na etapie oceny projektów. Rzeczywista rola L. ograniczała się wyłącznie do pełnienia roli pośrednika w zakupie urządzeń, a firma ta ani nie dokonywała ich wyboru, ani też ich konfiguracji i montażu u skarżącej oraz pozostałych powiązanych z nią beneficjentów; nie opracowywała również dokumentacji towarzyszącej procesowi składania ofert oraz przekazania "modułu". Tym zajmowali się samodzielnie pracownicy grupy I., zaś L. była z tego tytułu obciążana przez podmioty powiązane ze stroną wielomilionowymi kosztami. W rzeczywistości sposób realizacji projektu skarżącej i podmiotów z nią powiązanych wyglądał w ten sposób, że L. wyłącznie pośredniczyła w zakupie urządzeń, zaś cały proces "koncepcyjny" dotyczący modułów (ich skład, dokumentacja oraz montaż) dokonywał się wewnątrz grupy powiązanych beneficjentów konkursu nr RPLU.01.03.00.-IP.01.06-001/15.
Zwrócono też uwagę, że faktury dokumentujące ceny, za jakie wykonawca (L. ) nabył szereg urządzeń, które potem zbył stronie i porównanie tych cen z cenami sprzedaży, nie pozostawiają wątpliwości, że wartość szeregu urządzeń została wielokrotnie przeszacowana oraz ich wartość "wyceniona" na etapie aplikowania, odzwierciedlona następnie przez L. w ofercie i fakturach, jest istotnie zawyżona względem ich rzeczywistej wartości rynkowej. Różnice w cenach zakupu przez L. oraz ich późniejszej sprzedaży na rzecz beneficjenta różnią się o kilka rzędów wielkości. Skarżąca natomiast zupełnie pomija zarówno to, że wycena sporządzona przez eksperta A. T. ustala wartości korespondujące z wartościami wynikającymi z faktur zakupu wykonawcy (L. ), które niejednokrotnie są od nich wyższe, a zatem są w istocie korzystne dla beneficjenta, jak i to, że adekwatność sposobu wyceny zastosowanego przez A. T. została potwierdzona w opinii biegłego M. D.. Jednocześnie w ocenie organu odwoławczego, organ I instancji analizując poprawność wyceny modułu słusznie zwrócił uwagę, że rzeczywistymi elementami kosztotwórczymi nie mogły być ani koszty know-how oraz ich montażu lub szkoleń (gdyż ze strony L. jakiegokolwiek transferu know-how na rzecz strony nie było, jak również wykonawca nie wykonywał jakiegokolwiek montażu ani usług szkoleniowych na rzecz strony), ani też koszty gwarancji (wykonawca nie posiadał kadry ani zaplecza zdolnego do świadczenia usług gwarancyjnych w zakresie objętym zapytaniem ofertowym i w rzeczywistości takiej gwarancji nie świadczył, ani świadczyć nie zamierzał).
Instytucja zarządzająca podzieliła zastrzeżenia organu I instancji dotyczące wyceny dokonanej przez spółkę C., rzekomo w dniu 8 lutego 2016 r. Organ odwoławczy stwierdził, że o nierzetelności przedmiotowego dokumentu świadczą zarówno zeznania osoby go wystawiającej, jak i konfrontacja tego dokumentu z pozostałymi dokumentami zgromadzonymi w sprawie. Wycena spółki C. została przedłożona organowi I instancji w trakcie procesu oceny projektu, w dniu 8 września 2016 r., w celu wykazania, że wycena projektu dokonana we wniosku o dofinansowanie jest prawidłowa. Oferta nie zawiera w swojej treści jakiejkolwiek adnotacji o dacie jej odebrania przez adresata. Brak zatem jakiegokolwiek materialnego dowodu, w jakiej dacie przedmiotowy dokument został dostarczony adresatowi; wyłącznie z jego treści zaś wynika, że został on sporządzony w dniu 8 lutego 2016 r. Wystawcą oferty była K. P., której zeznania w toku postępowania administracyjnego nie pozostawiły wątpliwości, ze wycena projektu została sporządzona przez spółkę C. już w toku oceny projektu skarżącej i miała na celu obronę wartości przyjętej przez beneficjenta we wniosku o dofinansowanie. Z tych przyczyn organ II instancji uznał omawiany dokument za nierzetelny.
Organ odwoławczy podniósł, że na całokształt okoliczności sprawy dotyczących rzetelności i wyceny składają się również okoliczności dotyczące analogicznych wycen dokonywanych przez podmioty powiązane ze stroną, wybrane do dofinansowania w konkursie nr RPLU.01.03.00.-IP.01.06-001/15.
W konsekwencji, w ocenie organu odwoławczego, analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pozwalała ustalić, w jakim celu zostało dokonane zawyżenie wartości i w jaki sposób zostało ono zdyskontowane przez grupę przedsiębiorstw powiązanych, w skład której wchodziła skarżąca. Wnioskowana wartość dofinansowania jest każdorazowo pochodną wartości całkowitych wydatków kwalifikowalnych projektu, mierzoną procentem wyznaczającym tzw. "intensywność pomocy" (§ 5 umowy o dofinansowanie, gdzie w przypadku strony było to 70%). Aby zatem zagwarantować sobie wysoką kwotę możliwego do uzyskania dofinansowania, strona już na etapie aplikowania dążyła do odpowiednio wysokiego oznaczenia całkowitej wartości projektu i kwoty jego wydatków kwalifikowalnych. W typowym przypadku beneficjent rzetelnie realizujący projekt, kierujący się racjonalnym rachunkiem ekonomicznym, dąży do tego, aby rzeczywiste wydatki kwalifikowalne projektu były na możliwie najniższym poziomie. W jego bezpośrednim interesie majątkowym leży, aby objęte projektem roboty, dostawy lub usługi pozyskać z rynku po możliwie najbardziej konkurencyjnej cenie. Wówczas beneficjent angażuje w realizację projektu własne środki w odpowiednio niższym zakresie. Beneficjent ma obowiązek samodzielnie sfinansować różnicę pomiędzy całkowitą kwotą wydatków kwalifikowalnych a otrzymanym dofinansowaniem (w stanie faktycznym sprawy to 30% tych wydatków) oraz pokryć wszystkie wydatki niekwalifikowalne w projekcie, stanowiące różnicę pomiędzy całkowitą wartością projektu a kwotą wydatków kwalifikowalnych (§ 4 umowy o dofinansowanie). Założenie o racjonalności gospodarczej i rynkowej adekwatności ponoszonych w projekcie wydatków upada w przypadku, gdy wedle zamiaru beneficjenta zamówienia w ramach projektu mają zostać powierzone z góry ustalonemu wykonawcy, po znacząco zawyżonych cenach, zaś wypracowana "nadwyżka" ma zostać zaabsorbowana bądź przez samego beneficjenta, bądź przez podmioty pozostające z nim w ścisłych relacjach gospodarczych lub osobowych. Wówczas beneficjent będzie dążył do celu przeciwnego, a więc do tego, aby zakontraktować infrastrukturę projektu po cenach jak najwyższych, najlepiej równych kwotom założonym w budżecie projektu i tylko wówczas będzie mógł – przynajmniej od strony formalnej – wystąpić o wypłatę całości przyznanego mu dofinansowania.
Instytucja zarządzająca wskazała, że oferty L. były ofertami identycznymi z kwotami przewidzianymi w budżecie projektu skarżącej (oraz pozostałych powiązanych z nią podmiotów), co pozwalało tym podmiotom, od strony formalnej, wystąpić o wypłatę całości dofinansowania przewidzianego w umowie o dofinansowanie. W rzeczywistości spółka L., działając pod kierownictwem tej grupy podmiotów, ponosiła kilkukrotnie niższe koszty nabycia infrastruktury projektu (znacznie niższe nie tylko od całkowitej wartości projektu, ale także od kwoty przyznanego stronie dofinansowania). Tym sposobem L. osiągała liczone w milionach złotych nadwyżki, wynikające z różnic pomiędzy kosztami zakupu a kwotami płaconymi przez stronę i podmioty z nią powiązane i finansowanymi w ramach projektów. Następnie nadwyżki te były "wewnętrznie" dystrybuowane pomiędzy podmiotami powiązanymi ze stroną. I., P. C. F. i Ś. oraz C. wystawiły w 2017 r. w stosunku do spółki L. faktury na kwotę wynoszącą niemal 13 milionów złotych netto, zaś przedmiotem usług, jak wynika z treści tych faktur, było opracowywanie dokumentacji technicznej modułów oraz prowadzenie procedur ich uruchomienia oraz prowadzenie szkoleń w zakresie montażu, uruchomienia i utrzymania modułów, wycenianie na kwoty (w odniesieniu do pojedynczych faktur) sięgające setek tysięcy złotych. W efekcie zysk L. za rok 2017 został zredukowany do kwoty wynoszącej 584 395 zł, zaś P. C. F. i Ś. osiągnęło z tytułu "współpracy" z L. przychód na poziomie 10 611 042,72 zł, co stanowiło 97,4% całego przychodu tego podmiotu w 2017 roku.
Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 2 pkt 36 rozporządzenia 1303/2013, "nieprawidłowością" jest każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem. W nawiązaniu do poglądów prezentowanych w judykaturze, organ wskazał, że dla ustalenia, że dane naruszenie prawa stanowi nieprawidłowość, nie jest konieczne przesądzenie, że w jego następstwie szkoda zaistniała, ani tym bardziej ustalenie jej wysokości. Wystarczające jest natomiast, aby dane działanie lub zaniechanie beneficjenta prowadziło do możliwości powstania szkody, a faktyczne wystąpienie uszczerbku finansowego dla budżetu UE nie jest przesłanką konieczną dla zakwalifikowania danego zachowania jako nieprawidłowości. Do przesłanek nieprawidłowości nie należy też wina beneficjenta czy też jego zła wiara, gdyż przestanki te mają charakter wyłącznie obiektywny (oderwane od winy beneficjenta) oraz oparte są na konstrukcji szkody potencjalnej. Ujęcie przesłanek nieprawidłowości stanowi wyraz zasady, że Unia Europejska dąży do finansowania przedsięwzięć zrealizowanych w pełnej zgodności z prawem.
Organ stwierdził, że szczególną postacią nieprawidłowości, popełnianą z winy umyślnej, jest tzw. "nadużycie finansowe" (art. 72 lit. h oraz art. 125 ust. 4 lit. c rozporządzenia 1303/2013). Konwencja z dnia 26 lipca 1995 r. o ochronie interesów finansowych Wspólnot Europejskich, ratyfikowana przez Rzeczpospolitą Polską, w art. 1 ust. 1 określa pojęcie nadużycia finansowego naruszającego interesy finansowe Wspólnot Europejskich. Rażącym naruszeniem umowy o dofinansowanie, zgodnie z jej § 18, są w szczególności działania nakierowane na obejście ustanowionych zasad kwalifikowania wydatków lub tworzenie sztucznych warunków w celu wykazania wobec LAWP, że dany wydatek spełnia warunki kwalifikowalności. W razie stwierdzenia, że beneficjent dopuścił się nieprawidłowości, obowiązkiem właściwej instytucji jest w każdym przypadku obciążenie beneficjenta korektą finansową, polegającą na wycofaniu całości lub części dofinansowania. Zgodnie z art. 143 ust. 2 rozporządzenia 1303/2013, państwa członkowskie dokonują korekt finansowych wymaganych w związku z pojedynczymi lub systemowymi nieprawidłowościami stwierdzonymi w operacjach lub programach operacyjnych. W krajowym porządku prawnym instrumentem prawnym służącym do odzyskiwania kwot objętych korektami finansowymi jest decyzja administracyjna, o której mowa w art. 207 ust. 1 ustawy o finansach publicznych.
Umowa o dofinansowanie wymagała, aby wydatki w projekcie ponoszone były z zachowaniem określonych procedur. Umowa obligowała stronę do przedstawiania LAWP wiarygodnych informacji, niezbędnych do prowadzenia ustaleń, czy zostały spełnione warunki do przyznania pomocy wynikające z umowy o dofinansowanie oraz przepisów prawa. Powyższe oznacza, że dążenie do zrealizowania celu projektu musi odbywać się w ściśle sformalizowanym trybie. Z judykatury wynika zaś, że celem przepisów o zamówieniach publicznych harmonizowanych na poziomie prawa unijnego (oraz zasad udzielania zamówień ustanowionych w umowie o dofinansowanie) jest z jednej strony dążenie do otrzymania przez zamawiającego oferty najkorzystniejszej ekonomicznie, a z drugiej, dążenie do zapewnienia transparentnego transferu na rynek środków publicznych, w szczególności z poszanowaniem zasady przejrzystości, konkurencyjności oraz równego traktowania wykonawców. W celu urzeczywistnienia tych zasad, w umowie o dofinansowanie przewidziano bezwzględny zakaz udzielania jakichkolwiek zamówień w projekcie na rzecz podmiotów powiązanych osobowo lub kapitałowo ze stroną. Organ odwoławczy podkreślił, że umowa o dofinansowanie bezwzględnie zakazywała stronie udzielania jakichkolwiek zamówień na rzecz podmiotu powiązanego osobowo lub kapitałowo. Ubiegając się o dofinansowanie w ramach konkursu nr RPLU.01.03.00-IP.01-06-001/15 skarżąca działała nie jako podmiot samodzielny, lecz w grupie podmiotów powiązanych, w rozumieniu art. 3 ust. 3 Załącznika I do rozporządzenia 651/2014. Do tej grupy już na etapie ubiegania się o udzielenie dofinansowania strona zaliczyła: I. S. Sp. z o.o., I. P. Sp. z o.o. [...] A. Sp. z o.o., I. Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o. oraz P. C. F. i Ś..
Instytucja zarządzająca podzieliła ustalenia LAWP, że w grupie podmiotów będących łącznie ze skarżącą beneficjentami konkursu RPLU.01.03.00-IP.01-06-001/15, powiązanych ze skarżącą, wiodącą rolę sprawowała spółka I., której właścicielem oraz prezesem zarządu był T. N.. Za prawidłowe organ odwoławczy uznał również ustalenia wskazujące, że L. była poddana dominującemu wpływowi spółki I., a zatem nie była podmiotem samodzielnym, lecz podmiotem powiązanym z I.. Organ II instancji stwierdził, że związki te przejawiają się zarówno w okolicznościach utworzenia L., jak i w sprawowaniu nad tym podmiotem w toku jego bieżącego funkcjonowania ścisłej kontroli przez T. N., prezesa I. Sp. z o.o. W ramach uzgodnień poczynionych przez grupę powiązanych beneficjentów konkursu nr RPLU.01.03.00-IP.01-06-001/15, w skład której wchodziła skarżąca, spółka L. uzyskała jedyne zamówienia w sześciu z siedmiu projektów objętych umowami o dofinansowanie (w tym w projekcie skarżącej). Jednocześnie, w ramach uzgodnionego przez grupę podmiotów powiązanych podziału ról, L. była równolegle obciążana przez C. (podmiot zajmujący się obsługą projektu), P. C. F. i Ś. oraz I. wielomilionowymi fakturami "zwrotnymi" z tytułu wykonania projektów modułów, ich uruchomienia oraz usług szkoleniowych. Wbrew treści oferty złożonej skarżącej i wbrew treści zawartej ze skarżącą umowy, spółka L. nie dokonywała ani opracowania dokumentacji, ani też doboru urządzeń wchodzących w skład zamówionego przez stronę modułu ani wreszcie nie wykonywała ich montażu oraz nie świadczyła usług gwarancyjnych przewidzianych w tej umowie. Tym zajmowali się samodzielnie pracownicy grupy powiązanych beneficjentów konkursu nr RPLU.01.03.00-1P.01-06-001/15.
Mając powyższe na względzie organ odwoławczy stwierdził nieprawidłowość polegającą na udzieleniu zamówienia na rzecz podmiotu powiązanego osobowo i kapitałowo ze skarżącą w rozumieniu § 12 ust. 5 i 6 umowy o dofinansowanie i to w tak ścisły sposób, że spółka L. wyczerpuje przesłanki uznania jej za podmiot powiązany w rozumieniu art. 3 ust. 3 lit. c Załącznika I do rozporządzenia 651/2014 z grupą przedsiębiorstw powiązanych będących beneficjentami konkursu nr RPLU.01.03.00-IP.01-06-001/15, do której to grupy należała też skarżąca. Nieprawidłowość ta wyczerpuje przy tym przesłanki zakwalifikowania jej jako nadużycie finansowe, w rozumieniu art. 1 ust. 1 lit. a Konwencji, gdyż miała charakter umyślny, stanowiąc dodatkowo element uzgodnionego przez skarżącą i powiązanych z nią beneficjentów konkursu sposobu postępowania.
Za osobną nieprawidłowość organ uznał nieprawidłowości związane z procesem wyboru wykonawcy. Niezależnie od faktu, że spółka L. była podmiotem powiązanym ze skarżącą, w toku postępowania uzyskała od skarżącej szereg preferencji, w celu zmaksymalizowania szans tego wykonawcy na uzyskanie zamówienia. Preferencje te polegały na ustaleniu nieracjonalnie krótkiego terminu składania ofert, w którym skarżąca oczekiwała od potencjalnego wykonawcy nie tylko doboru urządzeń mających stanowić moduł, ale także sporządzenia jego projektu i złożenia go razem z ofertą w połączeniu z niejednoznacznym opisem przedmiotu zamówienia, zniechęcającymi warunkami realizacji zamówienia, w szczególności dotyczącymi gwarancji jakości oraz miejsca realizacji dostawy. Taki sposób sformułowania zapytania ofertowego naruszał § 12 ust. 3 umowy o dofinansowanie. Kolejne preferencje na rzecz wymienionego wykonawcy dotyczyły etapu realizacji zawartej z nim umowy i polegały na nieuprawnionej, dokonanej wbrew § 15 lit. i umowy o dofinansowanie, zmianie pierwotnych warunków realizacji zamówienia, poprzez dopuszczenie płatności częściowych, wydłużenie terminu wykonania zamówienia, odbiór modułu bez wykonania testów akceptacyjnych oraz przyjęcie infrastruktury projektu, która częściowo nie spełniała wymagań postawionych przez skarżącą w zapytaniu ofertowym.
Instytucja zarządzająca zgodziła się z organem I instancji, że zamieszczenie ogłoszenia o zamówieniu w Bazie Konkurencyjności miało w istocie na celu stworzenie zewnętrznego pozoru przeprowadzenia procedury konkurencyjnej w celu wyboru wykonawcy. W rzeczywistości wybór wykonawcy został przez stronę dokonany jeszcze przed zamieszczeniem zapytania ofertowego, zaś jego kształt miał w praktyce uniemożliwić innym wykonawcom złożenie ofert. Charakter podporządkowania L. i zakres jej rzeczywistego udziału w realizacji zamówienia udzielonego przez stronę oraz pozostałych powiązanych z nią beneficjentów konkursu, polegający wyłącznie na pośrednictwie w zakupie urządzeń, z jednoczesnym pozostawieniem grupie powiązanych beneficjentów czynności w postaci doboru urządzeń tworzących moduł, sporządzania dokumentacji dotyczącej modułu oraz dokonania montażu zakupionych urządzeń i kwestii szkoleń, prowadzi do wniosku, że "wydelegowanie" L. do udziału w postępowaniach, jako podmiotu rzekomo niepowiązanego, miało na celu ukrycie rzeczywistego udziału podmiotów powiązanych ze stroną objętych jej oświadczeniem z 5 października 2016 r. Strona musiała zdawać sobie z tego sprawę, że powierzenie P. C. F. i Ś., czy też I., usług w postaci opracowania dokumentacji modułu, czy też jego montażu, było wprost zabronione przez umowę o dofinansowanie (§ 12 ust. 5 i 6 umowy). Skarżąca angażując spółkę L. do realizacji zamówienia zmierzała do obejścia zakazu udzielania zamówień na rzecz podmiotów powiązanych osobowo i kapitałowo, co oznacza tworzenie przez nią "sztucznych warunków" w celu uzyskania dofinansowania, w sposób sprzeczny z celami prawa wspólnotowego, a zatem w celu obejścia reguł kwalifikowania wydatków określonych w umowie o dofinansowanie.
Zachowanie strony polegające na złożeniu niezgodnych z prawdą oświadczeń dotyczących charakteru projektu oraz jego wartości na etapie ubiegania się o dofinansowanie, ma charakter "tworzenia sztucznych warunków" w celu uzyskania dofinansowania. Było ono ukierunkowane na "sztuczne" (zawyżone) ustalenie wartości projektu na poziomie znacznie wyższym, niż uzasadniała to rzeczywista rynkowa wartość infrastruktury projektu, a pośrednio na umożliwienie stronie, po zawarciu umowy o dofinansowanie, uzyskania wyższego dofinansowania, niż potrzebne do sfinansowania takiego projektu.
Wystąpienie powyższych nieprawidłowości nakładało na organ I instancji obowiązek obciążenia strony korektą finansową polegającą na wycofaniu całości lub części dofinansowania pochodzącego z budżetu UE. Organ I instancji uznał, że w stanie faktycznym sprawy korekta musi polegać na wycofaniu całości przyznanego stronie dofinansowania, bez możliwości jakiegokolwiek miarkowania jej wysokości.
Organ odwoławczy rozważając wagę i charakter popełnionych przez stronę nieprawidłowości wskazał, że obejmują one zarówno proces ubiegania się o dofinansowanie, jak i proces realizacji projektu. Strona konsekwentnie, w ramach strategii realizowanej zgodnie z pozostałymi powiązanymi z nią beneficjentami konkursu nr RPLU.01.03.00-IP.01-06-001/15, podjęła skoordynowane działania zmierzające najpierw do zawyżenia wartości projektu, a następnie do udzielenia jedynego zamówienia na rzecz podmiotu powiązanego osobowo i kapitałowo ze stroną, zaś ostatecznie do zdyskontowania wygospodarowanej "nadwyżki" przez tę grupę powiązanych beneficjentów. Narzędziem do realizacji tego ostatniego etapu był transfer nadwyżek wygospodarowanych przez L. z powrotem do grupy powiązanych beneficjentów, zaś narzędziem tego transferu były wielomilionowe faktury wystawiane na rzecz L. przez P. C. F. i Ś. oraz I.. Organ II instancji podkreślił, że były to nieprawidłowości o najpoważniejszym możliwym charakterze i wadze, charakteryzujące się dodatkowo przesłanką umyślności, co nadaje im charakter nadużyć finansowych. Zatem waga i charakter popełnionych przez skarżącą nieprawidłowości, jak również ich liczba, kategorycznie sprzeciwiają się jakiemukolwiek obniżaniu wartości korekty finansowej. W takich okolicznościach ewidentną stratą poniesioną przez budżet UE (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego) jest dofinansowanie wypłacone na poczet sfinansowania zamówienia udzielonego przez stronę, w kwocie 1 147 580,00 zł, które ostatecznie okazało się zaprzeczeniem zasady przejrzystości, konkurencyjności oraz równego traktowania wykonawców.
Organ odwoławczy podkreślił, że w okolicznościach sprawy o jakimkolwiek miarkowaniu wysokości korekty nie może być mowy, tym bardziej wówczas, gdy popełnione nieprawidłowości swoim zakresem obejmują nie tylko fakt udzielenia zamówienia podmiotowi powiązanemu, ale dodatkowo dotyczą również etapu ubiegania się o dofinansowanie, formułowania zapytania ofertowego oraz etapu realizacji tego zamówienia, a dodatkowo stanowią wyraz uzgodnionej przez skarżącą i innych powiązanych z nią beneficjentów konkursu skoordynowanej strategii działania. Organ odwoławczy doszedł do wniosku, że nagromadzenie uchybień dotyczących postępowania o udzielenie zamówienia oraz realizacji zamówienia implikuje wniosek, że przeprowadzone przez stronę postępowanie zmierzające do wyboru wykonawcy miało w swych założeniach celowe stworzenie jedynie zewnętrznego pozoru postępowania konkurencyjnego, a zachowanie tego pozoru przez stronę było konieczne z uwagi na wymagania wynikające z umowy o dofinansowanie, wynikające w szczególności z postanowień § 12 ust. 1-3 oraz § 14 ust. 1 i 2 umowy o dofinansowanie.
W podsumowaniu organ odwoławczy stwierdził, że w stanie faktycznym sprawy brak jest podstaw do jakiegokolwiek obniżenia wysokości korekty finansowej i wobec tego argumentacja skarżącej w przedmiotowym zakresie kwalifikuje się jako oczywiście bezzasadna.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie I. A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością zaskarżyła w całości decyzję Zarządu Województwa Lubelskiego.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego:
1) art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm.) dalej jako "k.p.a.", polegające na zaaprobowaniu wydania przez organ I instancji decyzji przed otrzymaniem przez organ końcowego stanowiska skarżącej co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, a w konsekwencji zaaprobowaniu przez organ I instancji niezapewnienia skarżącej czynnego udziału w postępowaniu, jak również niezapewnienie jej możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów;
2) art. 81 k.p.a., polegające na:
- zaaprobowaniu wydania przez organ I Instancji decyzji przed otrzymaniem przez organ końcowego stanowiska skarżącej co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań;
- zaaprobowaniu wydania przez organ I Instancji decyzji w sytuacji, gdy organ uzupełnił akta przedmiotowego postępowania dokumentami z postępowania karnego, nie wydając jednocześnie postanowienia dotyczącego przeprowadzenia dowodu z wyżej wymienionych dokumentów, a w konsekwencji zaaprobowanie wydania decyzji w oparciu o dokumenty, które nie zostały prawidłowo wprowadzone do materiału dowodowego sprawy, jak również zaaprobowanie sytuacji, że skarżąca nie miała wiedzy, że wyżej wymienione dokumenty są uznawane przez organ I instancji jako dowód w sprawie i dopiero z decyzji dowiedziała się, że organ przeprowadził dowody z materiałów (w szczególności z protokołów przesłuchania świadków w postępowaniu karnym) i na ich podstawie poczynił istotne ustalenia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji skarżąca nie mogła wypowiedzieć się co do całości zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie przed wydaniem przez organ I instancji decyzji, co w konsekwencji spowodowało błędne uznanie przez organy za udowodnione okoliczności faktycznych, opisanych w uzasadnieniu decyzji, w sytuacji gdy skarżąca nie miała realnie zapewnionej możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów;
3) art. 77 § 2 k.p.a., poprzez zaaprobowanie braku wydania przez organ I instancji postanowienia dotyczącego przeprowadzenia dowodu z dokumentów zgromadzonych w postępowaniu karnym, a w konsekwencji wydanie decyzji w oparciu o dokumenty, które nie zostały prawidłowo wprowadzone do materiału dowodowego sprawy;
4) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., polegające na niepodjęciu przez organ odwoławczy (i zarazem aprobatę dla takiego niepodjęcia przez organ I instancji) z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz brak zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w szczególności:
- brak przeprowadzenia dowodu z opinii wykwalifikowanego biegłego z zakresu fotoniki, który dokonałby weryfikacji prawidłowości działania modułu "w naturze",
- brak przesłuchania przez organ świadków, którzy złożyli zeznania w postępowaniu karnym, brak przesłuchania przedstawicieli lub osób sporządzających oferty z ramienia P. I. sp. z o.o. i O. sp.o.o.,
- brak przesłuchania świadka K. P. na okoliczności związane z treścią i sporządzeniem oferty C. z 8 lutego 2016 r.,
- brak przesłuchania przedstawicieli dostawcy modułu, tj. L.,
- brak przesłuchania T. S. pełniącego funkcję prezesa zarządu skarżącej w okresie realizacji projektu;
5) art. 78 § 1 w związku z art. 75 § 1 w związku z art. 84 § 1 k.p.a. poprzez:
- brak przeprowadzenia dowodu z opinii bezstronnego biegłego posiadającego wiadomości specjalne w dziedzinie fotoniki, pomimo złożonych przez skarżącą w tym przedmiocie wniosków dowodowych i pomimo tego, że przedmiotem dowodu były okoliczności mające istotne znaczenie dla sprawy;
- oparcie ustaleń w znacznej mierze na treści opinii eksperta A. T., który nie został ustanowiony jako biegły, ponieważ dowód z jego opinii organy traktowały formalnie jako dowód z zeznań świadka, choć w istocie treść opinii tego eksperta została faktycznie przyjęta tak, jak gdyby była to opinia biegłego, w sytuacji, gdy A. T. nie posiadał wiadomości specjalnych w dziedzinie fotoniki, przez co nie mógł być ani ustanowiony biegłym, ani dostarczyć wiadomości specjalnych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a nawet gdyby wiadomości takie posiadał, nie mógłby zostać ustanowiony biegłym, a to wobec wykonywania przez niego czynności w toku postępowania kontrolnego na zlecenie organu I instancji, co oznacza zarazem, że doszło do rażącego naruszenia bądź obejścia art. 78 § 1 w związku z art. 75 § 1 w związku z art. 84 § 1 k.p.a., poprzez skorzystanie tak jak z opinii biegłego z opinii eksperta zatrudnionego przez organ postępowania we wcześniejszym postępowaniu i tym samym niemającego przymiotu bezstronności i niezależności,
6) art. 8 § 1 k.p.a., poprzez zaaprobowanie prowadzenia przez organ I instancji postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, przejawiający się we wskazywaniu przez LAWP w decyzji szeregu informacji nieprawdziwych i niedotyczących skarżącej, a dotyczących podmiotów trzecich niebędących stroną ani uczestnikami niniejszego postępowania administracyjnego;
7) art. 80 k.p.a. poprzez:
- wyciągnięcie z treści zeznań złożonych w postępowaniu karnym przez świadków: W. W., M. K., I. N., A. P., J. Z., B. K. - G., P. K., A. M., D. B., D. K., M. K., M. Ł., A. G. i R. B. wniosków z nich niewynikających i dokonanie na ich podstawie ustaleń dotyczących skarżącej, podczas gdy zeznania tych świadków są bardzo ogólne i w przeważającej mierze nie odnoszą się ani do skarżącej ani do zarządu skarżącej, ani też do projektu realizowanego przez skarżącą,
- uznanie zeznań świadków: K. P. i T. T., T. N. i P. M., złożonych w postępowaniu administracyjnym przed LAWP za niewiarygodne, podczas gdy były one spójne, logiczne i opierały się na wiedzy świadków, a nie tak, jak bezpodstawnie sugeruje organ, na domysłach czy odczuciach tych świadków,
- uznanie za niewiarygodne ofert przedstawionych przez O. sp.o.o. oraz P. I. sp. z o.o.,
- uznanie za wiarygodną opinię eksperta A. T., podczas gdy skarżąca wielokrotnie wskazywała na nieprawidłowości odnoszące się zarówno co do treści opinii eksperta, jak i co do samej osoby powołanego eksperta i jego bezstronności, a przede wszystkim kwalifikacji,
- uznanie za niewiarygodną ofertę C. sp. z o.o. z 8 lutego 2016 r.,
- zinterpretowanie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na niekorzyść skarżącej, co stanowiło oczywiste naruszenie kodeksowej zasady pierwszeństwa słusznego interesu strony, a w rezultacie doprowadziło do wydania decyzji zwrotowej,
- przyjęcie przez organ, jakoby okoliczności sprawy zostały udowodnione, poprzez uznanie za wiarygodny materiału dowodowego, który nie odnosi się ani do skarżącej ani do zarządu skarżącej, ani też do projektu realizowanego przez skarżącą,
- uznanie, że skarżąca przekazywała LAWP nieprawdziwe i nieścisłe informacje, oraz sfabrykowane dokumenty, mające służyć wykazaniu wartości modułu, którą to wartość skarżąca świadomie zawyżyła, podczas gdy niniejsze ustalenie nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym dotyczącym skarżącej,
- uznanie, że materiał dowodowy w sprawie pozwalał na przyjęcie, że działanie skarżącej, począwszy od etapu składania wniosku o dofinansowanie, było umyślne i nakierowane na wprowadzenie LAWP w błąd co do rodzaju kupowanych urządzeń oraz ich wartości, podczas gdy powyższe ustalenie nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym dotyczącym skarżącej,
- uznanie, że materiał dowodowy w sprawie pozwalał na przyjęcie, że pracownicy podmiotów grupy I. realizowali większość czynności w ramach zamówienia udzielonemu nominalnemu dostawcy, tj. spółce L., podczas gdy powyższe ustalenie nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym dotyczącym skarżącej,
- uznanie, że przeprowadzone przez skarżącą postępowanie w celu wyłonienia dostawcy modułu nie spełniało wymagań określonych w umowie, podczas gdy postępowanie zostało przeprowadzone w sposób zgodny z umową, z zachowaniem wskazanych w niej terminów, warunki udziału w postępowaniu zostały ukształtowane w sposób niedyskryminacyjny i nie naruszający zasady konkurencyjności, a ponadto sam LAWP na etapie przekazywania skarżącej zaliczek w projekcie i weryfikacji przeprowadzonego postępowania, nie zakwestionował wydatku na moduł, co było jednoznaczne z tym, że LAWP uznał, że nastąpił on zgodnie z procedurami;
8) art. 81a § 1 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie i nałożenie na skarżącą obowiązku zwrotu środków stanowiących dofinansowanie udzielone na realizację projektu, w sytuacji gdy pozostawały w tym zakresie niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy, które zgodnie z kodeksową zasadą powinny zostać rozstrzygnięte na korzyść skarżącej;
9) art. 11 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie skarżącej zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy, w tym w szczególności brak wyjaśnienia dlaczego wydano decyzję bez dokonania faktycznej weryfikacji, czy będący przedmiotem dostawy moduł spełnia wymogi techniczne i funkcjonalności stawiane mu w zapytaniu ofertowym, zwłaszcza że kwestia ta była wielokrotnie podnoszona przez skarżącą (i była kluczowa z perspektywy LAWP na etapie sporządzania protokołów pokontrolnych), która wskazywała, że w żadnym momencie ani LAWP, ani powołany przez LAWP ekspert nie dokonali weryfikacji rzeczywistych parametrów technicznych modułu, poprzestając jedynie na weryfikacji dokumentacji producentów poszczególnych elementów użytych do budowy modułu;
10) art. 107 § 3 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie, w konsekwencji czego uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest bardzo zdawkowe, jeśli chodzi o wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, co uniemożliwia skarżącej właściwe zapoznanie się z motywami działania organu odwoławczego, zrozumienie tych motywów, a w rezultacie ustosunkowanie się do nich w rzeczowy i wyczerpujący sposób,.
11) art. 184 w związku z art. 207 ust. 1 pkt 1 – 2 u.f.p., poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że przyznane środki wydatkowane na realizację projektu powinny podlegać zwrotowi, pomimo że nie zostały spełnione przesłanki do takowego uznania oraz wydatki na realizację projektu zostały poczynione zgodnie z procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu, zgodnie z jego przeznaczeniem oraz przy braku naruszenia procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p.;
12) art. 207 ust. 1 pkt 1 – 2 u.f.p. w związku z art. 2 pkt 14 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 w związku z § 4 Rozporządzenia Ministra Rozwoju z dnia 29 stycznia 2016 r. w sprawie warunków obniżania wartości korekt finansowych oraz wydatków poniesionych nieprawidłowo związanych z udzielaniem zamówień (Dz. U. z 2016 r., poz. 200 z późn. zm.), poprzez ich niezastosowanie, konsekwencją czego było to, że organ nie dokonał oceny możliwości i prawidłowego zastosowania korekty finansowej, w przypadku gdy możliwe jest precyzyjne wskazanie kwoty wydatków skarżącej poniesionych według organu nieprawidłowo (chociażby na podstawie opinii eksperta A. T., którą to, niezależnie od podnoszonego w tym miejscu zarzutu, skarżąca kwestionuje), a zatem ewentualna wartość korekty finansowej powinna być równa wartości przewyższającej wydatki skarżącej stwierdzone przez organ jako rzeczywiście i prawidłowo poniesione w projekcie;
13) art. 2 pkt 36 i art. 143 rozporządzenia 1303/2013, poprzez przyjęcie, że skarżąca przy ubieganiu się o dofinansowanie realizacji projektu dopuściła się nieprawidłowości w rozumieniu powołanego przepisu, uzasadniającego zastosowanie i obciążenie skarżącej korektą finansową przewidzianą w art. 143 tego rozporządzenia, czego skutkiem ma być orzeczenie zwrotu dofinansowania na podstawie art. 207 ust. 1 u.f.p., pomimo braku podstaw do przyjęcia nieprawidłowości w tym względzie;
14) art. 1 ust. 1 lit. a Konwencji o ochronie interesów finansowych Wspólnot Europejskich z dnia 26 lipca 1995 r., poprzez przyjęcie, że jakoby skarżąca wykorzystała lub przedstawiła fałszywe, nieścisłe lub niekompletne oświadczenia lub dokumenty, które mają na celu sprzeniewierzenie lub bezprawne zatrzymanie środków z budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich lub budżetów zarządzanych przez Wspólnoty Europejskie lub w ich imieniu, pomimo braku podstaw do takiego ustalenia;
15) art. 3 ust. 3 Załącznika I do rozporządzenia Komisji (UE) Nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu, poprzez przyjęcie, że skarżąca i L. były podmiotami powiązanymi, choć nie ziściła się którakolwiek z przesłanek powiązania wskazana w tymże przepisie;
16) § 4 rozporządzenia Ministra Rozwoju z dnia 29 stycznia 2016 r. w sprawie warunków obniżania wartości korekt finansowych oraz wydatków poniesionych nieprawidłowo związanych z udzielaniem zamówień, poprzez brak ograniczenia korekty finansowej do wysokości kwoty wydatków poniesionych nieprawidłowo;
17) § 10 rozporządzenia Ministra Rozwoju z dnia 29 stycznia 2016 r. w sprawie warunków obniżania wartości korekt finansowych oraz wydatków poniesionych nieprawidłowo związanych z udzielaniem zamówień, poprzez niezastosowanie obniżenia wartości korekty finansowej pomimo braku stwierdzenia nieprawidłowości w prawomocnie zakończonym postępowaniu sądowym lub zakończonym decyzją ostateczną w postępowaniu administracyjnym.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Zaskarżoną decyzją organ zobowiązał skarżącą do zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich w łącznej kwocie 1 147 580,00 zł z odsetkami.
Jest poza sporem, że skarżąca realizowała projekt pod nazwą "Moduł do wykonywania światłowodowych siatek Bragga na specjalnych i mikrostrukturalnych włóknach dwójłomnych drogą do rozwoju badawczego firmy I. A. Sp. z o.o." na podstawie umowy z 28 października 2016 r. nr [...]
Istota sporu sprowadza się do oceny, czy skarżąca naruszyła postanowienia umowy o dofinansowanie i czy były to naruszenia uzasadniające rozwiązanie z nią umowy o dofinansowanie, a w konsekwencji, czy zaistniała podstawa do zwrotu całości środków przekazanych jej na realizację projektu – jako wykorzystanych z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 ust. 1 ustawy o finansach publicznych.
Wyjaśnienia na wstępie wymaga, że podstawy prawne realizacji programów operacyjnych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego wynikają zarówno z przepisów prawa Unii Europejskiej, jak i prawa krajowego państw członkowskich. Ogólne zasady dotyczące funduszy strukturalnych zostały określone w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 ustanawiającym wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającym przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającym rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz. Urz. UE Seria L z 20 grudnia 2013 r., Nr 347, str. 320 z późn. zm.), dalej jako "rozporządzenie 1303/2013".
Zgodnie z art. 143 ust. 1 rozporządzenia 1303/2013, odpowiedzialność za badanie nieprawidłowości, dokonywanie wymaganych korekt finansowych oraz odzyskiwanie kwot spoczywa w pierwszej kolejności na państwach członkowskich. W przypadku nieprawidłowości systemowej państwo członkowskie rozszerza zakres swego dochodzenia w celu objęcia nim wszystkich operacji, których nieprawidłowości te mogą dotyczyć.
Państwa członkowskie dokonują korekt finansowych wymaganych w związku z pojedynczymi lub systemowymi nieprawidłowościami stwierdzonymi w operacjach lub programach operacyjnych. Korekty finansowe polegają na anulowaniu całości lub części wkładu publicznego w ramach operacji lub programu operacyjnego. Państwa członkowskie biorą pod uwagę charakter i wagę nieprawidłowości oraz straty finansowe poniesione przez fundusze polityki spójności lub EFMR i stosują proporcjonalną korektę. Korekty finansowe są odnotowywane w zestawieniu wydatków za rok obrachunkowy, w którym podjęto decyzję o anulowaniu (art. 143 ust. 2 rozporządzenia 1303/2013).
Użyte w powołanym wyżej przepisie pojęcie nieprawidłowości zostało natomiast zdefiniowane w art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013 i oznacza każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem.
W konsekwencji wykrycie naruszenia czy to prawa unijnego, czy też prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego i uznanie go za nieprawidłowość w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia 1303/2013, rodzi obowiązek odzyskania przez państwo członkowskie kwot wydatkowanych nieprawidłowo.
Skarżąca spółka realizowała projekt w latach 2016 – 2018. W krajowym porządku prawnym aktem, który określał zasady realizacji programów w tym okresie jest ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014 – 2020 (Dz. U. z 2020 r. poz. 818 z późn. zm.), dalej jako "ustawa wdrożeniowa". Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy wdrożeniowej, instytucją zarządzającą w przypadku regionalnego programu operacyjnego jest zarząd województwa. Zgodnie z art. 9 ust. 2 pkt 9 lit. a ustawy wdrożeniowej, do zadań instytucji zarządzającej należy odzyskiwanie kwot podlegających zwrotowi, w szczególności kwot związanych z nałożeniem korekt finansowych, na zasadach określonych w ustawie o finansach publicznych albo w umowie o dofinansowanie projektu, albo w decyzji o dofinansowaniu projektu, w tym wydawanie decyzji o zwrocie środków przeznaczonych na realizację programów, projektów lub zadań oraz decyzji o zapłacie odsetek, o których mowa w przepisach o finansach publicznych.
Przepis 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1530 z późn. zm.), dalej jako "u.f.p." lub "ustawa o finansach publicznych", stanowi, że środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy, jeżeli są: 1) wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem; 2) wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184; 3) pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości. W myśl art. 184 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu.
Zgodnie z art. 207 ust. 8 u.f.p., w przypadku stwierdzenia okoliczności, o których mowa w ust. 1, instytucja określona odpowiednio w ust. 9, 11 i 11a lub instytucja, która podpisała z beneficjentem umowę o dofinansowanie, wzywa do zwrotu środków (pkt 1) lub do wyrażenia zgody na pomniejszenie kolejnych płatności (pkt 2), w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Po bezskutecznym upływie terminu, o którym mowa w ust. 8, organ pełniący funkcję instytucji zarządzającej wydaje decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki (ust. 9).
Naruszenie procedur, o których mowa w wyżej wymienionym przepisie należy rozumieć szeroko, jako naruszenie zarówno przepisów prawa powszechnie obowiązującego oraz obowiązujących bezpośrednio przepisów prawa Unii Europejskiej (w tym rozporządzenia 1303/2013), jak i postanowień regulaminu konkursu, postanowień umowy o dofinansowanie i wytycznych będących dokumentami regulującymi procedury wydatkowania środków europejskich. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że procedurami, w rozumieniu przepisu art. 184 ustawy o finansach publicznych są w szczególności prawa i obowiązki stron wynikające z umowy o dofinansowanie.
Interpretacja pojęcia "inne procedury obowiązujące przy wykorzystaniu środków" musi uwzględniać zarówno potoczne rozumienie wyrazu "procedura", jak i sposób uregulowania w prawie krajowym wdrażania programów operacyjnych. Terminem "procedura" określa się zazwyczaj normowany przepisami lub zwyczajami sposób prowadzenia lub załatwienia określonej sprawy. Wobec tego "inne procedury obowiązujące przy wykorzystaniu środków", o których mowa w art. 184 u.f.p., oznaczać będą także reguły postępowania obowiązujące przy wykorzystywaniu środków pomocowych. Zaznaczyć przy tym należy, że w prawie krajowym systemy realizacji programów operacyjnych krajowych i regionalnych tworzone są przede wszystkim aktami nie mającymi waloru przepisów prawa powszechnie obowiązującego. Projekty są realizowane przez beneficjentów na podstawie umowy o dofinansowanie, która stanowi podstawowe źródło uprawnień i obowiązków jej stron, w tym beneficjenta dofinansowania. Wzór umowy o dofinansowanie jest elementem systemu realizacji programu operacyjnego, a zarazem częścią dokumentacji konkursowej. Potencjalny beneficjent ma tym samym możliwość zapoznania się z warunkami umowy, w tym z zasadami obowiązującymi przy wykorzystaniu dofinansowania i swobodnego podjęcia decyzji o nawiązaniu stosunku prawnego na zasadach określonych w umowie. Umowa o dofinansowanie zgodnie z przyjętym przez właściwą instytucję wzorem, reguluje natomiast również procedurę realizacji projektu. Procedura ta mieści się w pojęciu określonym w art. 184 u.f.p., gdyż nadanie mu innego znaczenia prowadziłoby do sytuacji, w której odzyskiwanie kwot dofinansowania na podstawie art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. byłoby wyłączone w przypadku naruszenia procedury realizacji projektu, w tym braku jego zrealizowania zgodnie z warunkami umowy. Taka zaś sytuacja byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami udzielenia dofinansowania ze środków publicznych.
Oceniając konieczność zwrotu środków należy przede wszystkim zbadać, czy doszło do naruszenia procedur w powyższym rozumieniu oraz jakie były skutki tego naruszenia (zgodnie z wymogiem art. 143 ust. 1 rozporządzenia nr 1303/2013), aby ustalić, że mamy do czynienia z nieprawidłowością, o jakiej mowa w art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013, powodującą konieczność zwrotu środków. Podkreślić przy tym należy, że szkodą w interesach finansowych UE jest także finansowanie z funduszy unijnych nieuzasadnionego wydatku. Przepis art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013 za nieprawidłowość uznaje jakiekolwiek naruszenia prawa wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego. Nie uzależnia zatem uznania konkretnego naruszenia prawa za nieprawidłowość od rodzaju naruszonego przepisu lub przepisów, wagi naruszenia, liczby naruszonych przepisów, ani też charakteru działania podmiotu, które spowodowało naruszenie przepisów. Wystarczy wykazanie, że określone naruszenie prawa mogłoby spowodować szkodę. Przepis ten ma na celu zapobieżenie nieprawidłowemu wydatkowaniu środków finansowych przeznaczonych na projekty finansowane z funduszy unijnych. Dlatego obejmuje także szkodę potencjalną (vide wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 489/16, z 28 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 1820/19, z 16 stycznia 2020 r., sygn. akt I GSK 1607/18 oraz wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w: Białymstoku z 9 września 2020 r., sygn. akt I SA/Bk 117/20 i Szczecinie z 5 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 436/20 i powołane tam orzecznictwo).
W ocenie sądu instytucja zarządzająca prawidłowo ustaliła, że w sprawie doszło do naruszenia procedur, o których mowa w art. 184 w związku z art. 207 ust. 1 pkt 2 ustawy o finansach publicznych i wystąpienia nieprawidłowości w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013, co w konsekwencji uzasadniało żądanie od skarżącej zwrotu środków w wysokości określonej w zaskarżonej decyzji.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w dniu 30 listopada 2015 r. Lubelska Agencja Wspierania Przedsiębiorczości ogłosiła konkurs nr RPLU.01.03.00-IP.01.06-001/15 na dofinansowanie projektów w ramach Osi Priorytetowej 1: Badania i innowacje, Działania: 1.3: Infrastruktura badawczo-rozwojowa w przedsiębiorstwach, Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014 – 2020.
Skarżąca I. A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w dniu 18 lutego 2016 r. złożyła wniosek o dofinansowanie projektu pod nazwą "Moduł do wykonywania światłowodowych siatek Bragga na specjalnych i mikrostrukturalnych włóknach dwójłomnych drogą do rozwoju badawczego firmy I. A. Sp. z o.o.". Celem projektu miało być stworzenie laboratorium badawczego umożliwiającego świadczenie następujących usług: naświetlanie siatek Bragga na światłowodach tradycyjnych i specjalnych (m.in. dwójłomnych, mikrostrukturalnych, wielordzeniowych, o różnych poziomach domieszek i innych). Jak wskazała spółka we wniosku, opracowywanie komponentów światłowodowych przy wykorzystaniu zakupu modułu daje firmie możliwość świadczenia unikalnych usług, łączących nowoczesne technologie, skierowanych do jednostek badawczych i firm telekomunikacyjnych. Wnioskodawca dodał, że dostrzegając lukę podażową na wyżej wymienione usługi, podjął zamierzenie inwestycyjne objęte niniejszym wnioskiem. Ponadto podkreślił, że analizował rozwiązania konkurencyjne występujące na rynku międzynarodowym i stwierdził, że podobne rozwiązania na rynku międzynarodowym nie występują.
Spółka w ramach projektu zaplanowała realizację tylko jednego zadania polegającego na zakupie modułu do wykonywania światłowodowych siatek Bragga na specjalnych i mikrostrukturalnych włóknach dwójłomnych (k. 54v. akt adm., tom I).
We wniosku o dofinansowanie strona podała, że całkowita wartość projektu wynosić będzie 2 880 660,00 zł, z czego 2 342 000,00 zł stanowić miały wydatki kwalifikowalne. Łączna wysokość dofinansowania wynosić miała 1 639 400,00 zł. W dniu 5 października 2016 r. spółka przedłożyła oświadczenie o statusie małego-średniego przedsiębiorcy (MŚP) wskazujące, że spółka jest małym przedsiębiorcą i pozostaje w stosunku powiazania z innymi podmiotami: I. Sp. z o.o., I. P. Sp. z o.o., [...] A. Sp. z o.o., I. S. Sp. z o.o., P. C. F. i Ś., [...] Sp. z o.o. (k. 2073v akt adm., t. IV).
W dniu 28 października 2016 r. (k. 158 akt adm., t. I) LAWP zawarła ze stroną umowę o dofinansowanie projektu nr [...] Według postanowień umowy, wydatek mógł zostać uznany za kwalifikowalny, jeśli spełniał m.in. następujące warunki (§ 11 umowy): został faktycznie poniesiony w okresie wskazanym w umowie; został dokonany w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami prawa unijnego oraz prawa krajowego; został dokonany w sposób przejrzysty, racjonalny i efektywny, z zachowaniem zasad uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów. Według § 12 ust. 1 umowy, obowiązkiem strony było ponoszenie wydatków w sposób celowy i oszczędny z uwzględnieniem zasad określonych w art. 44 ust. 3 pkt 1 ustawy o finansach publicznych oraz przy zachowaniu zasady przejrzystości, polegającej na zagwarantowaniu wszystkim potencjalnym oferentom odpowiedniego poziomu upublicznienia informacji (§ 12 ust. 1 – 2 umowy).
Przewidziano również (§ 12 ust. 3 umowy), że skarżąca zobowiązana była wydatkować środki finansowe przy zachowaniu zasad uczciwej konkurencji, co powinno przejawiać się w szczególności przez: a) ustanowienie niedyskryminacyjnego opisu przedmiotu zamówienia; b) ustanowienie i ujawnienie wobec potencjalnych oferentów procedur wyboru najkorzystniejszej oferty oraz stosowanie ustanowionych procedur w ten sam sposób wobec wszystkich oferentów; c) ustanowienie terminów na złożenie ofert, umożliwiających wnikliwe zapoznanie się przez potencjalnych oferentów z treścią ogłoszenia oraz przygotowanie oferty. Strona zobowiązana była ponosić wydatki w sposób zapewniający uniknięcie konfliktu interesów. Taki konflikt występuje, gdy bezstronne i obiektywne rozstrzygnięcie procedury wyboru najkorzystniejszej oferty jest zagrożone przykładowo z uwagi interes gospodarczy lub jakiekolwiek inne interesy wspólne z oferentem (§ 12 ust. 5 umowy). Podmiotom powiązanym kapitałowo lub osobowo skarżąca nie mogła udzielić zamówienia, co wynikało wprost z § 12 ust. 6 umowy.
W odpowiedzi na ogłoszenie skarżącej z dnia 23 grudnia 2016 r., opublikowane w portalu Baza Konkurencyjności (k. 1434 i k. 1438 akt adm., t. III), dotyczące zamówienia na dostawę i uruchomienie modułu do wykonywania światłowodowych siatek Bragga na specjalnych i mikrostrukturalnych włóknach dwójłomnych i zapytanie ofertowe wskazujące na termin składania ofert, wyznaczony na dzień 5 stycznia 2016 r. – ofertę złożyła jedynie spółka L.. Z tym wykonawcą w dniu 16 stycznia 2017 r. (k. 216 akt adm., t. I) skarżąca podpisała umowę w przedmiocie dostarczenia (za wynagrodzeniem w kwocie 2 342 000,00 zł netto) działającego modułu opisanego we wniosku o dofinansowanie. W umowie przewidziano m.in., że dostawa podzespołów modułu oraz wypłata wynagrodzenia będzie odbywać się etapami (§ 1 ust. 6 oraz § 3 ust. 2 umowy), z okresem gwarancji modułu wynoszącym 60 miesięcy, licząc od podpisania protokołu końcowego przekazania (§ 1 ust. 10 umowy). Wybrany wykonawca zobowiązał się zapewnić nieodpłatny serwis. Czas reakcji serwisowej określono na 24 godziny, licząc od dnia zgłoszenia awarii lub usterki. Awaria lub usterka powinna być usunięta w czasie 72 godzin od chwili jej stwierdzenia. W przypadku niemożności wykonania naprawy wykonawca zobowiązany był dostarczyć zamawiającemu sprawną część i usunąć awarię.
Skarżąca uznała, że wykonawca spełniał wymagania realizacji zamówienia dotyczące: wykonania montażu całego modułu i jego uruchomienia "we wskazanym przez zamawiającego miejscu na terenie Polski", przeprowadzenia szkoleń z obsługi podzespołów w wymiarze 40 godzin, zapewnienia pomocy technicznej w postaci całodobowej linii serwisowej w języku polskim przez cały okres gwarancji, świadczenia serwisu z dojazdem do zamawiającego poniżej 24 godzin od zgłoszenia, dostarczenia i montażu sprzętu zastępczego o takich samych lub lepszych parametrach w czasie poniżej 72 godzin licząc od zgłoszenia awarii, udzielenia gwarancji na okres minimum 60 miesięcy, dostarczenia wraz z ofertą projektu modułu oraz poszczególnych podzespołów, przeprowadzenia prezentacji funkcjonalności podzespołów modułu zgodnie ze szczegółowymi wymaganiami przedstawionymi w zapytaniu ofertowym sekcja, dostarczenia całości informacji, jakie są niezbędne do korzystania z modułu, wraz z jej szczegółowym opisem oraz wszelkimi danymi niezbędnymi do jej wykorzystywania.
Wypłata dofinansowania i sposób rozliczeń przebiegał następująco: w dniu 26 stycznia 2017 r. strona złożyła do LAWP wniosek o płatność zaliczkową za okres od 1 stycznia 2027 r. do 26 stycznia 2017 r. We wniosku tym skarżąca wystąpiła o wypłatę zaliczki w kwocie 819 700,00 zł (k. 192 akt adm.). W części sprawozdawczej strona poinformowała, że w dniu 16 stycznia 2017 r. zawarła umowę z dostawcą modułu opisanego we wniosku o dofinansowanie. Po zweryfikowaniu wniosku o płatność LAWP w dniu 8 marca 2017 r. wypłaciła skarżącej część dofinansowania w kwocie 819 700,00 zł (k. 225 – 226 akt adm., t. I). W dniu 7 kwietnia 2017 r. strona złożyła kolejny wniosek o płatność za okres od 1 stycznia 2017 r. do 7 kwietnia 2017 r., w którym dokonywała rozliczenia wcześniej wypłaconej zaliczki (k. 231 akt adm., t. I). Do wniosku dołączyła faktury VAT wystawione przez L. Sp. z o.o. Po przeprowadzonej weryfikacji wniosek o płatność został zatwierdzony przez LAWP. W dniu 5 maja 2017 r. spółka złożyła kolejny wniosek o płatność zaliczkową, wnosząc o wypłatę zaliczki w kwocie 327 880,00 zł (k. 286 akt adm., t. I). Do wniosku strona dołączyła fakturę pro forma nr [...] (k. 288 akt adm., t. I) wystawioną przez spółkę L. w dniu 2 maja 2017 r. na łączną wartość 1 171 000,00 zł netto. LAWP zweryfikowała wniosek pozytywnie i zatwierdziła do wypłaty kwotę 327 880,00 zł (k. 289 akt adm., t. I). Przelew środków został wykonany w dniu 13 czerwca 2017 r. (k. 339 akt adm., t. I). W dniu 13 lipca 2017 r. strona złożyła do LAWP wniosek o płatność za okres od 6 maja 2017 r. do 13 lipca 2017 r, w którym rozliczyła zaliczkę wypłaconą w dniu 13 czerwca 2017 r. oraz wystąpiła o wypłatę dofinansowania (w formie refundacji wydatków) w kwocie 1 820,00 zł). We wniosku skarżąca wymieniła fakturę VAT wystawioną przez L. Sp. z o.o. nr [...] z dnia 11 lipca 2017 r. (k. 313v akt adm., t. I) na kwotę 329 700,00 zł. Pismem z 3 lipca 2017 r. (k. 290 akt adm., t. I) LAWP poinformowała skarżącą o kontroli, która zostanie przeprowadzona 5 lipca 2027 r. w miejscu realizacji projektu. W związku z kontrolą, weryfikacja wniosku o kolejną płatność została wstrzymana. W piśmie z 22 września 2017 r. skarżącą zawiadomiono o zamiarze przeprowadzenia kolejnej kontroli – w dniu 27 września 2017 r. w miejscu realizacji projektu (k. 354 akt adm., t. I) w zakresie wykonania oględzin środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych w ramach realizacji projektu. W dniu 10 października 2017 r. skarżąca złożyła do LAWP końcowy wniosek o płatność za okres od 14 lipca do 30 września 2017 r. wnosząc o wypłatę dofinansowania (w formie refundacji wydatków) w kwocie 490 000,00 zł (k. 334 akt adm., t. I). Do wniosku dołączono fakturę VAT z dnia 14 września 2017 r. nr [...] W dniu 16 lutego 2018 r. LAWP wyznaczyła termin kontroli w miejscu realizacji projektu, która miała obejmować wykonanie oględzin środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych w ramach realizacji projektu (k. 361 akt adm., t. I).
W dniach 5 lipca 2017 r., 27 września 2017 r., 21 lutego 2018 r. odbyła się kontrola. W ramach czynności kontrolnych powołano ekspertów zewnętrznych –najpierw K. P. (od umowy z tym ekspertem LAWP odstąpił w związku z niewykonaniem ekspertyzy w umówionym terminie, k. 358 akt adm., t. I), a następnie A. T.. Wyniki tej kontroli oraz dalszych czynności wyjaśniających podjętych przez LAWP wskazywały na wystąpienie istotnych nieprawidłowości uzasadniających rozwiązanie z beneficjentem umowy o dofinansowanie projektu w trybie natychmiastowym oraz stanowiących podstawę do żądania zwrotu wypłaconego dofinansowania. Stanowisko to zostało ostatecznie zaakceptowane w zaskarżonej przez skarżącą decyzji Zarządu Województwa Lubelskiego.
W ocenie sądu, zaskarżona decyzja nie narusza żadnych przepisów prawa, ani powołanych w skardze reguł proceduralnych, ani też wskazanych w zarzutach skargi przepisów prawa materialnego. Przede wszystkim zaskarżona decyzja zawiera bardzo skrupulatne i szczegółowe uzasadnienie, obszernie przedstawiony prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy, który wynika z przeprowadzonych dowodów i ma w nich pełne odzwierciedlenie, wobec prawidłowo dokonanej przez Zarząd Województwa Lubelskiego pełnej i kompleksowej oceny dowodów, której nie sposób zarzucić dowolności.
Odnosząc się do zarzutów skargi należy stwierdzić, że wbrew stanowisku skarżącej, prawidłowe wprowadzenie do materiału dowodowego tej sprawy dokumentów i materiałów (w tym w szczególności dowodów zgromadzonych w postępowaniu karnym), objętych postanowieniem Dyrektora LAWP z 6 maja 2022 r. (k. 2296 akt adm., t. IV) o uzupełnieniu akt postępowania administracyjnego, nie wymagało wydania formalnego postanowienia w przedmiocie dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z wymienionych w postanowieniu dokumentów i materiałów wraz ze wskazaniem oznaczenia faktów podlegających stwierdzeniu (tez dowodowych) oraz środków dowodowych dotyczących każdej z tez dowodowych. Postępowanie dowodowe w świetle przepisów k.p.a. jest wprawdzie sformalizowane, jednakże nie w takim stopniu, jak podnosiła to skarżąca. Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 lutego 2022 r. (sygn. akt II OSK 531/19) wyjaśnił, że dopuszczenie jako dowodu wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego, a nie jest sprzeczne z prawem oznacza, że mogą to być m.in. dokumenty, zeznania świadków, oględziny czy też opinie biegłych, a więc także dowody wytworzone poza prowadzonym danym postępowaniem administracyjnym. Dopuszczenie jako dowodu wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego, a nie jest sprzeczne z prawem, umożliwia bowiem realizację zasady prawdy obiektywnej. Na otwarty katalog dowodów w postępowaniu administracyjnym zwrócono też uwagę w wyroku NSA z 8 lipca 2021 r. (sygn. akt II GSK 1336/18), w którym stwierdzono również, że nie ma obowiązku przeprowadzenia określonego rodzaju dowodu.
Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że materiały zgromadzone przez LAWP w toku wcześniej prowadzonego innego postępowania wyjaśniającego mogły być procesowo wykorzystane w postępowaniu administracyjnym dotyczącym nałożenia korekty finansowej. Rolą organu było wykorzystanie wszelkich dostępnych środków dowodowych, co jednak w realiach rozpoznawanej sprawy nie mogło prowadzić do wniosku, że decyzje wydano w oparciu o niepełny materiał dowodowy, gdy organy nie przeprowadziły niezbędnych czynności w prowadzonym postępowaniu, w tym jakoby doszło do naruszającego prawo braku przesłuchania osób z ramienia dostawcy modułu, tj. L. Sp. z o.o. Otóż, obowiązkiem LAWP, jak i Zarządu Województwa Lubelskiego, było sięgnięcie do dodatkowych dowodów pozyskanych w równolegle prowadzonym postępowaniu karnym, które wiąże się ze sprawą udzielonego skarżącej dofinansowania będącego przedmiotem niniejszej sprawy. Takie uzupełnienie dowodów (głównie osobowych) nie rodzi po stronie organu prowadzącego postępowanie do powtarzania przesłuchania w postępowaniu administracyjnym świadków, których przesłuchano w postępowaniu karnym. Stanowisko skarżącej w omawianym zakresie należy potraktować przede wszystkim jako przejaw polemiki prowadzonej z organami, przy braku rzeczowych argumentów przemawiających za tym, z jakich względów uwzględnienie w niniejszej sprawie dowodów zebranych w innym postępowaniu (karnym), miałoby stanowić naruszenie reguł procedury administracyjnej w zakresie postępowania dowodowego, a jednocześnie miałoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Bezpodstawny jest zarzut, że skarżąca nie miała możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, w szczególności z dowodami zgromadzonymi w postępowaniu karnym, które zostały włączone przez LAWP do akt sprawy postanowieniem z 6 maja 2022 r., doręczonym skarżącej 12 maja 2022 r. Jak wynika z akt sprawy pełnomocnik skarżącej zapoznał się z aktami sprawy dwukrotnie: 3 czerwca 2022 r. i 6 czerwca 2022 r.
Podkreślenie wymaga, że organy administracji publicznej obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). W rozpoznawanej sprawie organy uczyniły zadość temu obowiązkowi, co znalazło odzwierciedlenie w szczegółowym i wnikliwym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji, gdzie należycie omówiono i przeanalizowano zgromadzone dowody.
Prawidłowo organ stwierdził, że skarżąca nie posiadała statusu podmiotu samodzielnego, lecz była powiązana z innymi podmiotami, w rozumieniu art. 3 ust. 3 Załącznika I do Rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz. UE L z 2014 r. nr 187, str. 1). Zgodnie z art. 1 Załącznika I, za przedsiębiorstwo uważa się podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez względu na jego formę prawną. Zalicza się tu w szczególności osoby prowadzące działalność na własny rachunek oraz firmy rodzinne zajmujące się rzemiosłem lub inną działalnością, a także spółki lub stowarzyszenia prowadzące regularną działalność gospodarczą. Stosownie do art. 3 ust. 1 załącznika, przedsiębiorstwo samodzielne oznacza każde przedsiębiorstwo, które nie jest zakwalifikowane jako przedsiębiorstwo partnerskie w rozumieniu ust. 2, ani jako przedsiębiorstwo powiązane w rozumieniu ust. 3. Natomiast z treści art. 3 ust. 3 Załącznika I do omawianego rozporządzenia wynika, że przedsiębiorstwa powiązane to przedsiębiorstwa, które pozostają w jednym z poniższych związków:
a) przedsiębiorstwo ma większość praw głosu w innym przedsiębiorstwie w roli udziałowca/akcjonariusza lub członka;
b) przedsiębiorstwo ma prawo wyznaczyć lub odwołać większość członków organu administracyjnego, zarządzającego lub nadzorczego innego przedsiębiorstwa;
c) przedsiębiorstwo ma prawo wywierać dominujący wpływ na inne przedsiębiorstwo na podstawie umowy zawartej z tym przedsiębiorstwem lub postanowień w jego statucie lub umowie spółki;
d) przedsiębiorstwo będące udziałowcem/akcjonariuszem lub członkiem innego przedsiębiorstwa kontroluje samodzielnie, na mocy umowy z innymi udziałowcami/akcjonariuszami lub członkami tego przedsiębiorstwa, większość praw głosu udziałowców/akcjonariuszy lub członków w tym przedsiębiorstwie.
Zakłada się, że wpływ dominujący nie istnieje, jeżeli inwestorzy wymienieni w ust. 2 akapit drugi nie angażują się bezpośrednio lub pośrednio w zarządzanie danym przedsiębiorstwem, bez uszczerbku dla ich praw jako udziałowców/ akcjonariuszy.
Przedsiębiorstwa, które pozostają w jednym ze związków opisanych w akapicie pierwszym za pośrednictwem co najmniej jednego przedsiębiorstwa, lub jednego z inwestorów, o których mowa w ust. 2, również uznaje się za powiązane.
Przedsiębiorstwa pozostające w jednym z takich związków za pośrednictwem osoby fizycznej lub grupy osób fizycznych działających wspólnie również uznaje się za przedsiębiorstwa powiązane, jeżeli prowadzą one swoją działalność lub część działalności na tym samym rynku właściwym lub rynkach pokrewnych.
Za "rynek pokrewny" uważa się rynek dla danego produktu lub usługi znajdujący się bezpośrednio na wyższym lub niższym szczeblu rynku w stosunku do rynku właściwego.
Według art. 3 ust. 5 Załącznika I do rozporządzenia nr 651/2014, przedsiębiorstwa mogą złożyć oświadczenie o swoim statusie prawnym przedsiębiorstwa samodzielnego, przedsiębiorstwa partnerskiego lub przedsiębiorstwa powiązanego, załączając dane dotyczące pułapów określonych w art. 2. Oświadczenie można złożyć nawet wtedy, gdy kapitał jest rozdrobniony w stopniu uniemożliwiającym określenie właściciela, w którym to przypadku przedsiębiorstwo w dobrej wierze oświadcza, że w sposób prawnie uzasadniony może przyjąć, iż 25% lub więcej jego kapitału nie jest w posiadaniu innego przedsiębiorstwa ani we wspólnym posiadaniu większej liczby powiązanych przedsiębiorstw. Oświadczenia takie nie wykluczają kontroli i postępowań wyjaśniających przewidzianych w przepisach krajowych lub unijnych.
Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz krajowych sądów administracyjnych, mając na uwadze relacje powiązań i istotę udzielenia pomocy, podmioty funkcjonujące w ramach grupy formalnie odrębnych jednostek gospodarczych, w których wstępują stosowne korelacje, czy to na tle osobowym, logistycznym, transportowym, wspólnych klientów, czy pokrewnego rynku, należy traktować jako jedną całość (por. wyrok TSUE z 27 lutego 2014 r. w sprawie C-110/13 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt I GSK 772/20).
Powyższe oznacza, że prawidłowe jest stanowisko organu, że przepis art. 3 ust. 3 Załącznika I do rozporządzenia nr 651/2014 nie wymaga, aby porozumienie zawarte pomiędzy przedsiębiorstwami pozwalające taki wpływ wywierać, zostało w jakikolwiek sposób sformalizowane. Porozumienie takie z istoty rzeczy ma odformalizowany charakter, przejawiający się w poszczególnych postaciach oddziaływań jednego przedsiębiorstwa na drugie, że przedsiębiorstwa poddane dominującemu wpływowi i taki wpływ wywierające na potrzeby realizacji projektów finansowanych w oparciu o przepisy o pomocy publicznej nie mogą być uznawane jako odrębne przedsiębiorstwa, lecz powinny być traktowane jako jeden organizm gospodarczy.
Z akt sprawy wynika bezspornie, że już na etapie udzielenia dofinansowania skarżąca podała, że jest przedsiębiorstwem powiązanym z: I. Sp. z o.o., I. P. Sp. z o.o., [...] A. Sp. z o.o., I. S. Sp. z o.o, [...] Sp. z o.o. oraz P. C. F. i Ś.. Ponadto w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, w grupie podmiotów będących łącznie ze skarżącą beneficjentami konkursu nr RPLU.01.03.00-IP.01-06-001/15, powiązanych ze skarżącą, wiodącą rolę sprawowała spółka I., której właścicielem (większościowym wspólnikiem) oraz prezesem zarządu był T. N.. Spółka I. była jednocześnie wspólnikiem skarżącej posiadającym całość udziałów. T. N. jest prezesem zarządu skarżącej I. A. od 7 sierpnia 2019 r. (KRS – k. 1814v akt adm., t. III) i jest jednocześnie jedynym członkiem zarządu spółki I., uprawnionym do jednoosobowej reprezentacji tej spółki (KRS k. 1825 akt adm., t. III). Natomiast po stronie L. Sp. z o.o. jedynym członkiem zarządu samodzielnie uprawnionym do składania w imieniu przedsiębiorstwa oświadczeń woli był W. W. (KRS 1855v akt adm., t. III). Spółka L. była zaś ewidentnie poddana dominującemu wpływowi I. Sp. z o.o., której prezesem był T. N., dlatego nie była podmiotem samodzielnym, lecz podmiotem powiązanym z I. Sp. z o.o. Związki te przejawiły się zarówno w okolicznościach utworzenia L., jak i w sprawowaniu nad tym podmiotem w toku jego bieżącego funkcjonowania ścisłej kontroli przez T. N. – prezesa zarządu spółki I.. W ramach uzgodnień poczynionych przez grupę powiązanych beneficjentów konkursu, w skład której wchodziła skarżąca, L. Sp. z o. o. uzyskała na wyłączność zamówienia w sześciu z siedmiu projektów objętych umowami o dofinansowanie (w tym także w projekcie skarżącej). W ramach uzgodnionego przez grupę podmiotów powiązanych podziału ról, L. była obciążana przez P. C. F. i Ś. oraz spółkę I. – wielomilionowymi fakturami "zwrotnymi" z tytułu wykonania projektów modułów, ich uruchomienia oraz usług szkoleniowych. Wbrew treści oferty złożonej skarżącej i wbrew treści zawartej ze skarżącą umowy (jak również wbrew treści ofert i umów zawartych z pozostałymi beneficjentami powiązanymi ze stroną), L. nie dokonywała ani opracowania dokumentacji, ani doboru urządzeń wchodzących w skład zamówionego przez skarżącą modułu, ani też nie wykonywała ich montażu oraz nie świadczyła usług gwarancyjnych przewidzianych w zawartej umowie. Tym zajmowali się samodzielnie pracownicy grupy powiązanych beneficjentów konkursu nr RPLU.01.03.00-IP.01-06-001/15.
W okolicznościach tej sprawy ostatecznie nie sposób nie dostrzec, że zgodnie z treścią zapytania ofertowego sformułowanego przez samą skarżącą, wykonawca powiązany ze skarżącą osobowo i kapitałowo podlegać powinien wykluczeniu z postępowania o udzielenie zamówienia. Pomimo tego, że sama skarżąca już w ofercie ustanowiła wskazane kryterium wykluczenia, to jednak w ogóle nie zastosowała go do powiązanego wykonawcy. W konsekwencji nie jest wadliwy wniosek organu, że stało się tak w sposób celowy i zamierzony.
Instytucja zarządzająca prawidłowo powyższe działanie skarżącej zakwalifikowała jako ujawnioną nieprawidłowość w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/13. Stwierdzona nieprawidłowość polega na udzieleniu zamówienia w projekcie na rzecz podmiotu powiązanego osobowo i kapitałowo ze skarżącą w rozumieniu § 12 ust. 5 i 6 umowy o dofinansowanie, do tego w tak wyraźny i silny sposób, że również spółka L. wyczerpuje przesłanki uznania jej za podmiot powiązany w rozumieniu art. 3 ust. 3 lit. c Załącznika I do rozporządzenia 651/2014 – z grupą przedsiębiorstw wykazanych już jako powiązane, będących beneficjentami konkursu RPLU.01.03.00-IP.01-06-001/15, do której to grupy należała też skarżąca. Jednocześnie nieprawidłowość powyższa stanowi nadużycie finansowe, w rozumieniu art. 1 ust. 1 lit. a Konwencji o ochronie interesów finansowych Wspólnot Europejskich sporządzonej w dniu 26 lipca 1995 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 208, poz. 1603), gdyż miała charakter umyślny i stanowiła uzgodniony przez skarżącą i powiązanych z nią beneficjentów konkursu sposób postępowania.
Trzeba podkreślić, że skarżąca przed złożeniem wniosku o dofinansowanie złożyła wobec LAWP całkowicie niezgodne z prawdą oświadczenia, że moduł zostanie zbudowany specjalnie na jej zlecenie (podczas gdy w rzeczywistości składał się on z urządzeń w znacznej większości produkowanych seryjnie) oraz nieprawdziwe informacje dotyczące sposobu ustalenia wartości projektu. Działanie skarżącej powielane przez wszystkie powiązane z nią podmioty, składające wnioski w ramach konkursu, trafnie organy zakwalifikowały ostatecznie jako nieprawidłowość w postaci nadużycia finansowego, o którym mowa w art. 1 ust. 1 lit. a Konwencji.
Należało w konsekwencji zgodzić się ze stanowiskiem organu, że spółka L. była podmiotem poddanym dominującemu wpływowi I. Sp. z o.o., która to spółka była udziałowcem skarżącej, posiadającym 100 % udziałów. Skarżąca zleciła spółce L. jako wykonawcy dostawę modułu. Prawidłowo stwierdził organ, że L. Sp. z o.o. nie była podmiotem działającym samodzielnie na rynku, ale przedsiębiorstwem powiązanym z I. Sp. z o.o., a samo powołanie do życia L. Sp. z o.o. wynikało z przyjętej przez spółki powiązane strategii, na co wskazuje materiał dowodowy sprawy, w tym przede wszystkim operacje i wyniki finansowe tej spółki w okresie jej działalności. Słusznie podkreśla organ, że pomysłodawcami utworzenia spółki L. jako dostawcy urządzeń objętych projektami byli T. N. i K. P..
W tym stanie rzeczy całkowicie niezasadny okazał się zarzut naruszenia przez organ art. 3 ust. 3 Załącznika I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 oraz zarzut wadliwej interpretacji postanowień umowy o dofinansowanie, w części odnoszącej się do definicji pojęcia "powiązania". Podobnie należy ocenić zarzut o stosowaniu przez organ "zbiorowej" odpowiedzialności skarżącej, w sytuacji, kiedy z akt sprawy wynikało, po pierwsze, że to sama strona wskazała już na etapie wstępnym, że jest powiązana z: I. Sp. z o.o., I. P. Sp. z o.o., [...] A. Sp. z o.o., I. S. Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o. oraz P. C. F. i Ś.. Wszystkie powiązane ze sobą podmioty należały do K. F. i Ś., po drugie zaś, że w konkursie ogłoszonym przez LAWP w 2015 r. strona oraz podmioty powiązane złożyły 7 projektów, po trzecie, że L. Sp. z o.o. złożyła oferty w 6 z 7 postępowań, po czwarte, że wartość oferty brutto L. Sp. z o.o. zawsze była identyczna z całkowitą wartością projektów wskazanych we wniosku o dofinansowanie, i po piąte, że L. Sp. z o.o. została w 2017 r. obciążona fakturami przez spółke I. oraz P. C. F. i Ś., po szóste, że w K. F. i Ś. razem z P. C. F. i Ś. współpracują m.in: I. Sp. z o.o., I. P. Sp. z o.o. [...] A. Sp. z o.o., I. S. Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o. oraz P. C. F..
Nieskuteczny okazał się również zarzut, że z naruszeniem art. 80 k.p.a. i ustanowioną tym przepisem zasadę swobodnej oceny dowodów, uznano za wiarygodne zeznania świadków: W. W., M. K., I. N., A. P., J. Z., B. K.-G., P. K., A. M., D. B., D. K., M. K., M. Ł., A. G. i R. B..
Ustalenie organu, że skarżąca udzieliła zamówienia podmiotowi powiązanemu z nią kapitałowo lub osobowo (czego wprost zakazywał § 12 ust. 5 i 6 umowy o dofinansowanie), a następnie zakupiła moduł od wykonawcy osobiście i kapitałowo powiązanego z zamawiającym, zostało dokonane nie tylko na podstawie wyjaśnień wskazanych wyżej świadków. W tej materii organ poddał analizie cały zebrany w sprawie materiał dowodowy (w tym dokumentację finansową – księgową w postaci faktur) i rozpatrzył wszystkie dowody w ich wzajemnym powiązaniu. Organ z prawidłowym przytoczeniem danych finansowych (wynikających z rachunku zysków i strat), należycie i logicznie wyjaśnił mechanizm transferu środków finansowych pomiędzy podmiotami powiązanymi. Taki transfer byłby niemożliwy bez udowodnionych relacji – o charakterze powiązań – między przedsiębiorstwami wystawiającymi względem siebie faktury, w nieprzypadkowej wysokości. Na ich podstawie dokonywano płatności. Powtarzanie szczegółowych wywodów organu w tym zakresie byłoby czynnością zupełnie zbędną, w sytuacji, kiedy sąd wywody te całkowicie podziela.
Zawyżenie wartości spornego modułu potwierdza jednoznacznie opinia A. T. z 3 kwietnia 2018 r. (k. 394 akt adm., t. I). Ekspert zakwestionował wartość rynkową przedmiotu zamówienia. Z opinii wynika, że ekspert dokonał oceny rynkowej poszczególnych modułów w oparciu o formularz ofertowy przekazany, wizję lokalną z 21 lutego 2018 r., dodatkowe dokumenty przekazane w siedzibie beneficjenta w dniu 21 lutego 2018 r., dodatkowe dokumenty przekazane 1 marca 2018 r. oraz dane cenowe pozyskane na rynku. Ekspert ustalił, że wartość rynkowa netto zakupu przedmiotowego modułu wynosi około 799 000,00 zł i jest znacząco niższa niż przedstawiona w ofercie 2 342 000,00 zł netto. Ekspert stwierdził, że całość oferty dostarczonej została przez jednego dostawcę i wszystkie dostarczone elementy (z wyjątkiem oprogramowania sterującego układem) są handlowo dostępnymi urządzeniami nie wymagającymi żadnych modyfikacji w celu uruchomienia. Jak stwierdził ekspert, "dostawca nie był kreatorem wartości dodanej modułu, a jedynie typowym integratorem i pośrednikiem".
Sporządzona w postępowaniu karnym przez biegłego dr inż. M. D. opinia z 27 września 2019 r., sygn. akt PO III [...] (k. 2244 akt adm., t. IV), w części dotyczącej projektu skarżącej, zawierała ustalenia podobne i zbliżone do zastrzeżeń eksperta A. T.. Biegły wskazał m.in. że większość podzespołów/układów nie została w jakikolwiek sposób zmodyfikowana. Dostarczono standardowe wersje urządzeń oferowanych przez ich producentów oraz dystrybutorów z ewentualną możliwością wyboru typu/wersji lub dodania dodatkowego wyposażenia przez producenta. Jedyne elementy, które mogły zostać stworzone lub dostosowane przez L. Sp. z o.o. to oprogramowanie do sterowania stolikami. Biegły potwierdził także, że w przypadku części urządzeń parametry podawane przez producentów nie są zgodne z wymaganiami zapytania ofertowego. Biegły wyliczył, że wartość rynkowa zakupionych w ramach projektu podzespołów/układów wynosi 1 012 340,00 zł. Uznał, że wartość wynikająca z dostarczonych faktur – 2 342 000,00 zł odbiega od wartości rynkowej (k. 2228 akt adm., t. IV).
Nieuzasadniony jest zarzut naruszenia przepisów postępowania – art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie przesłuchania przedstawiciela dostawcy modułu (L. Sp. z o.o.). Z akt sprawy wynika, że organ dysponował materiałem dowodowym w postaci protokołów z przesłuchania W. W. (byłego wspólnika większościowego i byłego prezesa zarządu spółki L. – k. 1181 akt adm., t. III) oraz innych osób będących pracownikami L. Sp. z o.o. (M. K., I. N., A. P.). Dowody te przeprowadzono w postępowaniu karnym i zaliczono je do dowodów w postępowaniu administracyjnym (omówionym wyżej postanowieniem LAWP z 6 maja 2022 r. o uzupełnieniu akt postępowania). Ponowne przesłuchiwanie przedstawicieli L. Sp. z o.o. tylko po to, aby stronie umożliwić zadawanie pytań, czego nie mogła uczynić w postępowaniu karnym, prowadziłoby do niczym nieuzasadnionego przedłużenia postępowania administracyjnego. Osoby przesłuchane w toku postępowania karnego zeznawały w istocie na tożsame okoliczności, na które byłyby przesłuchane w toku postępowania administracyjnego. Postępowanie karne toczyło się na skutek zawiadomienia LAWP oraz dotyczyło m.in. projektu realizowanego przez skarżącą. Natomiast fakt, że skarżąca nie zadawała w postępowaniu karnym pytań świadkom, nie uzasadnia ich bezpośredniego przesłuchania w toku postepowania administracyjnego. Zasadnicze znaczenie ma nie sposób przesłuchania świadków, ale informacyjna treść ich zeznań, w połączeniu z innymi zgromadzonymi w sprawie dowodami. Nie można tym samym zakładać, że osoby wskazane przez skarżącą złożyłyby w toku postępowania administracyjnego odmienne zeznania niż w postępowaniu karnym. Nie było także podstaw do przesłuchania w charakterze świadków osób sporządzających oferty złożone przez P. I. Sp. z o.o. oraz O., które to podmioty nie składały oferty w sprawie niniejszej. Jak już wyżej wskazano, w aktach administracyjnych znajdują się złożone w postępowaniu karnym zeznania M. K. – pracownika L. Sp. z o.o. obsługującego proces zakupów sprzętu dla podmiotów z grupy I. i W. W. – prezesa jednoosobowego zarządu L. Sp. z o.o.
Odnosząc się zaś do zarzutu braku przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony należy wyjaśnić, że T. N., który jest stroną toczącego się równolegle postępowania karnego (w charakterze podejrzanego), ma dostęp do akt postępowania karnego i zgromadzonych materiałów. W związku z tym strona mogła z własnej inicjatywy przedkładać materiały z postępowania karnego, które w jej ocenie mogłyby przyczynić się doi wyjaśnienia tej sprawy.
Za nietrafne uznać należało również twierdzenia skarżącej, że dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy konieczne było przeprowadzenie osobnego dowodu z opinii biegłego z zakresu fotoniki. Otóż wystarczające dla rozstrzygnięcia tej sprawy były ustalenia zawarte w ekspertyzie A. T. oraz w opinii biegłego sporządzonej w toku postępowania karnego przez biegłego M. D., w zestawieniu z pozostałym zgromadzonym materiałem dowodowym. W tych okolicznościach przeprowadzenie dowodu z opinii "wykwalifikowanego" biegłego, czyli nieznanego obowiązującemu prawu, w celu zbadania modułu i dokonania jego wyceny byłoby niczym nieuzasadnione, a w szczególności w świetle reguł określonych przepisami k.p.a.
W sprawie niniejszej jasno ustalona została rzeczywista wartość urządzeń składających się na moduł, nabyty w ramach projektu, ponieważ w materiale dowodowym znajdują się faktury zakupowe poszczególnych urządzeń, zabezpieczone w toku postępowania karnego w spółce L.. W porównaniu z wartościami ujętymi w fakturach wystawionych następnie przez L. Sp. z o.o. na rzecz skarżącej, wynikają istotnie znaczne i niemożliwe do pominięcia przeszacowania wartości tych urządzeń, sięgające w odniesieniu do niektórych urządzeń wartości liczonych w tysiącach procent. Ponadto proces przygotowania dokumentacji modułów podmiotów z grupy I. (w tym skarżącej) oraz ich konfigurowania i uruchamiania nie był wykonywany przez L. Sp. z o.o., gdyż rola tego podmiotu w rzeczywistości ograniczyła się jedynie do zakupu urządzeń, a następnie ich odsprzedaży skarżącej po zawyżonej cenie. Czynności polegające na przygotowaniu dokumentacji modułu, doboru urządzeń oraz uruchamiania samego modułu był wykonywany przez podmioty powiązane ze stroną (C. F. i Ś. oraz I. Sp. z o.o.), o czym świadczą nie tylko zeznania świadków złożone w postępowaniu karnym, ale również, a raczej przede wszystkim, dowody z dokumentów, to jest z faktur wystawianych przez C. F. i Ś. oraz I. Sp. z o.o. na rzecz L. Sp. z o.o. na kwoty wynoszące łącznie kilkanaście milionów złotych, obejmujące m.in. wykonanie dokumentacji modułów oraz ich uruchomienie. W realiach niniejszej sprawy nie były wymagane jakiekolwiek wiadomości specjalne do porównania wysokości kwot zawartych w fakturach zakupowych firmy L. z kwotami za tożsame urządzenia w danym czasie, zawartymi w fakturach wystawionych przez L. Sp. z o.o. To porównanie obrazuje rażące zawyżenie cen. Wykonawca wybrany przez stronę (L. Sp. z o.o.), na co wskazują dowody, ani nie opracowywał dokumentacji modułu, ani nie dokonywał doboru urządzeń składających się na moduł, ani też modułu nie uruchamiał. Ponadto L. Sp. z o.o. nie świadczyła na rzecz skarżącej jakichkolwiek świadczeń gwarancyjnych na warunkach przewidzianych w zapytaniu ofertowym, ponieważ nie miała do tego własnej linii serwisowej, kadry, ani zaplecza logistycznego. Rzeczywista wartość świadczenia wykonawcy sprowadzała się wyłącznie do przeniesienia własności na skarżącą gotowych, uprzednio zakupionych urządzeń. Materialnym dowodem tej okoliczności jest fakt, że strona dokonywała na rzecz L. Sp. z o.o. płatności częściowych wraz z dostarczaniem poszczególnych urządzeń. Wartość ta została ustalona w szczególności w oparciu o rzeczywistą wartość, po jakiej L. nabył te urządzenia, sprzedając je później skarżącej za cenę około czterokrotnie wyższą niż kwota nabycia.
Nie można było też przyjąć, że w ramach modułu występowało "unikalne know-how", które miało wpływ na jego wycenę. Treść zapytania ofertowego, ani treść oferty wykonawcy, ani wystawionych przez wykonawcę faktur nie zawiera wskazania, że przedmiotem świadczenia wykonawcy jest transfer know-how albo jakichkolwiek praw własności intelektualnej. Natomiast w § 1 ust. 1 umowy na dostawę modułu wskazano, że przedmiotem umowy jest m.in.: "przekazanie Zamawiającemu na zasadzie wyłączności praw do wszelkich danych technicznych i informacji niezbędnych do jego prawidłowej eksploatacji" (k. 216 akt adm., t. I). Dalsze postanowienia umowy ani aneksu do niej, nie precyzują tego postanowienia (jakie konkretnie prawa i na jakich zasadach podlegają przeniesieniu). Argumenty skarżącej, jakoby to właśnie ten element stanowił rzekomą "wartość dodaną" modułu, uzasadniającą jego czterokrotnie wyższą wycenę przez wykonawcę – uznać należało w tych okolicznościach za gołosłowne. Zauważyć należy, że umowa na dostawę modułu nie zawiera żadnych postanowień dotyczących zabezpieczenia tajemnicy przedsiębiorstwa, co jest standardowym postępowaniem w przypadku transferu informacji poufnych, o istotnym znaczeniu gospodarczym.
Podnieść w tym miejscu należy, że zasadą jest, że wnioski dowodowe strony i żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić wtedy, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy (art. 78 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§ 1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy (art. 78 § 2 k.p.a.). W orzecznictwie podkreśla się, że uprawnienie strony do zgłoszenia żądania przeprowadzenia dowodu podlega ograniczeniom i organ powinien każdorazowo rozważyć żądanie przeprowadzenia dowodu z uwagi na celowość i konieczność zapewnienia szybkości postępowania, zwłaszcza, gdy nie ma dostatecznych argumentów przemawiających za zakwestionowaniem dotychczasowych ustaleń, że uwzględnienie żądania strony zależy od tego, czy wnioskowany dowód może przyczynić się do dokładniejszego wyjaśnienia sprawy, a nie powoduje wyłącznie przedłużenia postępowania (vide wyrok WSA w Warszawie z 9 grudnia 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 2210/22).
Odnosząc się do obszernego uzasadnienia skargi zauważyć należy, że złożone przez skarżącą 5 października 2016 r. oświadczenia o statusie MŚP stanowi, że ubiegając się o dofinansowanie i realizując projekt strona nie posiadała statusu podmiotu samodzielnego, lecz była powiązana w rozumieniu art. 3 ust. 3 Załącznika I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu, z szeregiem innych podmiotów gospodarczych. Do tej grupy już na etapie ubiegania się o udzielenie dofinansowania strona sama zaliczyła innych beneficjentów konkursu nr RPLU.01.03.OO-IP.OI-06-OO1/15, to jest: I. Sp. z o.o., I. S. Sp. z o.o., I. P. Sp. z o.o., [...] A. Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o. oraz P. C. F. i Ś.. Spółki te łączyła osoba T. N., pełniącego w nich rolę wiodącą jako większościowy udziałowiec I. Sp. z o.o. oraz K. P.. Z kolei I. posiadał całość udziałów w skarżącej spółce. Z porównania oferty L. Sp. z o.o. z treścią wniosku o dofinansowanie złożonego przez stronę skarżącą wynika, że oferta L. Sp. z o.o. złożona skarżącej w ramach projektu była w wartościach brutto i netto identyczna z wartościami założonymi przez skarżącą w budżecie projektu. LAWP informując o wyborze projektów do dofinansowania, informuje wyłącznie o tytule projektu, nazwie wnioskodawcy wybranego do dofinansowania, o całkowitej wartości projektu, kwocie dofinansowania i liczbie uzyskanych punktów. Nie jest publikowana informacja o szczegółowym zakresie przedmiotowym projektu, jego szczegółowym budżecie, intensywności wsparcia, liczbie zamówień planowanych w projekcie, czy też całkowitej wartości wydatków kwalifikowalnych w projekcie. Ponadto zbieżność kwot oferty spółki L. z wartościami zawartymi we wniosku o dofinansowanie złożonym przez skarżącą nie ograniczała się do etapu ubiegania się o zamówienie. Z faktur wystawianych przez L. Sp. o.o. również cząstkowe wyceny poszczególnych pozycji w fakturach były zasadniczo identyczne ze szczegółowymi wartościami poszczególnych pozycji wskazywanymi w przedłożonej przez stronę na etapie oceny projektu wyceny dokonanej przez C. Sp. z o.o.
Podsumowując, z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że: skarżąca złożyła wniosek o dofinansowanie w dniu 18 lutego 2016 r. Spółka L. została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym w dniu 12 kwietnia 2016 r., z minimalnym dopuszczonym prawem kapitałem zakładowym wynoszącym 5000 zł – gdzie wspólnikiem spółki oraz prezesem jej zarządu został W. W.. Z treści zapytań ofertowych zawartych w aktach sprawy wynika, że skarżąca i powiązani z nią beneficjenci konkursu nr RPLU.01.03.00-IP.01-06-001/15 ogłosili postępowania w zakresie wyboru wykonawców w okresie świąteczno-noworocznym przełomu lat 2016-2017 r., wyznaczając wykonawcom niezwykle krótki czas na składanie ofert, wymagając jednocześnie złożenia wraz z ofertą projektu modułu, który skarżąca określiła jako innowacyjny, skomplikowany i wysoce zaawansowany technicznie. Termin na złożenie ofert przypadał w dniach od 23 grudnia 2016 r. (piątek) do 5 stycznia 2017 r. i obejmował 8 dni roboczych, przypadających między okresami świątecznymi. Skarżąca i podmioty z nią powiązane w treści zapytań ofertowych zawarły szereg warunków utrudniających złożenie ofert, o charakterze zniechęcającym dla potencjalnych wykonawców: nie wskazały bowiem precyzyjnie miejsca dostawy (teren Polski), wymagały udzielenia wieloletniej gwarancji o niezwykle restrykcyjnych warunkach realizacji oraz wymagały złożenia wraz z ofertą projektu modułu.
Z dokumentacji postępowań o udzielenie zamówienia zgromadzonej w aktach administracyjnych wynika, że we wszystkich postępowaniach, o których mowa powyżej, złożono wyłącznie po jednej ofercie. W sześciu przypadkach (na siedem) była to oferta pochodząca od L. Sp. z o.o., która w każdym przypadku została wybrana. Każda oferta pochodząca od spółki L. była identyczna z kwotami wskazanymi w budżetach wszystkich projektów złożonych przez powiązanych ze stroną beneficjentów konkursu nr RPLU.01.03.00-IP.01-06-001/15.
Z dokumentów finansowych ujętych w aktach sprawy wynika, że w 2016 r. spółka L. wypracowała przychód netto ze sprzedaży towarów i materiałów w wysokości 477 053,50 zł netto i wypracowała zysk w kwocie 14 292,23 zł. Natomiast w następnym roku, w którym zaczęła uzyskiwać i realizować zamówienia w ramach projektów realizowanych przez skarżącą i pozostałe podmioty powiązane, spółka ta osiągnęła przychód wynoszący 20 324.641,16 zł i zysk w kwocie 584 395,00 zł, co oznacza, że przychody wykonawcy wzrosły ponad 40-krotnie. Przeszło 70% wskazanej kwoty przypadało wyłącznie na zamówienia uzyskane od strony i podmiotów z nią powiązanych, udzielane w projektach wybranych w konkursie nr RPLU.01.03.00.-IP.01.06-001/15.
Z treści zapytania ofertowego i umowy, zawartej z wykonawcą umowy oraz dokumentacji dotyczącej parametrów dostarczonego sprzętu wynika, że w toku realizacji zamówienia na rzecz strony, spółka L. uzyskała od strony szereg preferencji, nieprzewidzianych w warunkach zapytania ofertowego, a mianowicie bezpodstawnie wydłużono temu wykonawcy termin wykonania zamówienia oraz wyrażono zgodę na dokonywanie na jego rzecz płatności częściowych, wraz z dostarczaniem poszczególnych urządzeń nieprzewidzianych w warunkach zapytania ofertowego. Ponadto część urządzeń dostarczonych przez spółkę L. nie spełniała niektórych parametrów wymaganych w treści zapytania ofertowego, co wynika wprost z ekspertyzy A. T. i informacji pokontrolnej.
Z faktur dokumentujących koszt nabycia przez wykonawcę urządzeń sprzedanych następnie skarżącej spółce wynika, że łączny koszt zakupu urządzeń dostarczonych skarżącej przez L. Sp. z o.o. był kilkukrotnie niższy, niż ceny, za które te urządzenia zostały następnie sprzedane stronie, przy czym w odniesieniu do niektórych urządzeń różnice cen są liczone w tysiącach procent.
Z treści faktur wynika, że L. Sp. z o.o. została w 2017 r. "zwrotnie" obciążona przez C. Sp. z o.o., I. Sp. z o.o. oraz P. C. F. i Ś. fakturami zwrotnymi w kwocie 12 936 970,55 zł netto, co stanowiło 63,6% przychodów L. Sp. z o.o. w tym roku. Przedmiotem faktur wystawianych przez te podmioty było w szczególności opracowywanie dokumentacji modułów oraz ich uruchamianie. Jednocześnie obrót ze spółką L. stanowił w tym roku aż 97,4% przychodów P. C. F. i Ś. – podmiotu powiązanego ze stroną.
Wreszcie, z treści komunikacji e-mailowej, stanowiącej załącznik do protokołu przesłuchania W. W. wynika, że przed opublikowaniem ogłoszenia o zamówieniu w dniu 23 grudnia 2016 r. przez skarżącą, miały miejsce osobiste kontakty K. P., T. T., T. N. i W. W., dotyczące projektów realizowanych przez skarżącą i podmioty z nią powiązane. Z korespondencji w formie e-mail z dnia 25 października 2016 r. wynika, że K. P. zapraszała na spotkania wykonawcę oraz T. N. – Prezesa I..
Jest poza sporem, że skarżąca jako beneficjentka dofinansowania, zobowiązana była ponosić wydatki w sposób zapewniający uniknięcie konfliktu interesów. Bezstronne i obiektywne rozstrzygnięcie procedury wyboru najkorzystniejszej oferty zostało jednak zagrożone, ponieważ doszło do sfinansowania wydatków w sytuacji, kiedy udzielono wcześniej zamówienia L. Sp. z o.o., podmiotowi powiązanemu (w rozumieniu art. 3 ust. 3 Załącznika I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 oraz § 12 ust. 7 umowy o dofinansowanie). Według § 12 ust. 6 umowy, w celu uniknięcia konfliktu interesów, podmiotom powiązanym kapitałowo lub osobowo ze stroną, nie mogły być udzielane zamówienia. Prawidłowo zatem stwierdził organ, iż był to bezwzględny zakaz udzielania przez stronę jakichkolwiek zamówień na rzecz podmiotu powiązanego osobowo lub kapitałowo. Z powyższych rozważań wynika zaś, że L. Sp. z o.o. nie była podmiotem samodzielnym i została stworzona na potrzeby obsługi skarżącej spółki oraz innych podmiotów powiązanych, co podniósł organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, argumentując zasadnie, że jakikolwiek "zewnętrzny" wykonawca, nie działający w porozumieniu ze stroną, nie byłby w stanie w terminie 8 dni roboczych sporządzić projektu modułu, dokonać jego wyceny, oraz sporządzić i złożyć stronie ofertę, mając dodatkowo na względzie bardzo rygorystyczne wymagania podane w zamówieniu. Stąd wniosek organu, że skarżąca przeprowadziła pozorne postępowanie o udzielenie zamówienia, które nie zmierzało w istocie do pozyskania z rynku konkurencyjnych ofert, zasługiwał na akceptację, podobnie zresztą jak i wyrażona ocena o wystąpieniu w sprawie nie tylko nieprawidłowości w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/13, ale również o stworzeniu sztucznych warunków do uzyskania pomocy, a to pozwalało nawet na ocenę o nadużyciu finansowym, o którym mowa w art. 1 ust. 1 lit. a Konwencji o ochronie interesów finansowych Wspólnot, który stanowi, ze nadużycia finansowe naruszające interesy finansowe Wspólnot Europejskich polegają na:
a) w odniesieniu do wydatków, jakimkolwiek umyślnym działaniu lub zaniechaniu dotyczącym:
- wykorzystania lub przedstawienia fałszywych, nieścisłych lub niekompletnych oświadczeń lub dokumentów, które ma na celu sprzeniewierzenie lub bezprawne zatrzymanie środków z budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich lub budżetów zarządzanych przez, Wspólnoty Europejskie lub w ich imieniu,
- nieujawnienia informacji z naruszeniem szczególnego obowiązku, w tym samym celu,
- niewłaściwego wykorzystania takich środków do celów innych niż te, na które zostały pierwotnie przyznane.
Umyślny charakter działania lub zaniechania, określonego w ustępie 1 i 3 może zostać wywnioskowany na podstawie obiektywnych, faktycznych okoliczności (art. 1 ust. 4 Konwencji).
Podzielić należy ocenę organu, że działanie skarżącej wyrządziło szkodę w budżecie UE, gdyż ubiegała się ona o dofinansowanie projektu, które otrzymała, jednakże na pokrycie wydatku niekwalifikowalnego w świetle reguł konkursowych oraz umowy o dofinansowanie. Według postanowień umowy, wydatek mógł zostać uznany za kwalifikowalny, gdyby został faktycznie poniesiony w okresie wskazanym w umowie, został dokonany w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami prawa unijnego oraz prawa krajowego oraz został dokonany w sposób przejrzysty, racjonalny i efektywny, z zachowaniem zasad uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów. Warunki te nie zostały spełnione, a w konsekwencji zachodziły uzasadnione postawy do orzeczenia przez właściwe organy obowiązku zwrotu przez beneficjenta dofinansowania całości środków pomocowych.
Zgodnie z art. 207 ust. 1 pkt 2 ustawy o finansach publicznych, w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki, oraz sposób zwrotu środków.
Prawidłowe jest stanowisko organu, że brak było jakichkolwiek podstaw do obniżenia nałożonej na skarżąca korekty finansowej. Jak słusznie zauważa organ, udzielenie zamówienia podmiotowi powiązanemu stanowi bardzo poważne naruszenie, zobowiązujące organ do nałożenia korekty w wysokości 100 %, zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia Ministra Rozwoju z dnia 29 stycznia 2016 r. w sprawie warunków obniżania wartości korekt finansowych oraz wydatków poniesionych nieprawidłowo związanych z udzielaniem zamówień (Dz. U. z 2021 r. poz. 2179), w brzmieniu obowiązującym w czasie realizacji projektu. Popełnione nieprawidłowości swoim zakresem obejmują nie tylko fakt udzielenia zamówienia podmiotowi powiązanemu, ale dodatkowo dotyczą etapu ubiegania sią o dofinansowanie, formułowania zapytania ofertowego oraz etapu realizacji tego zamówienia, a dodatkowo stanowią wyraz uzgodnionej przez stronę i innych powiązanych z nią beneficjentów konkursu RPLU.01.03.00-IP.01-06-001/15 skoordynowanej strategii działania. Podzielić także należy stanowisko organu, że nagromadzenie uchybień dotyczących postępowania o udzielenie zamówienia oraz realizacji zamówienia implikuje wniosek, iż przeprowadzone przez stronę postępowanie zmierzające do "wyboru" wykonawcy miało w swych założeniach celowe stworzenie jedynie zewnętrznego pozoru postępowania konkurencyjnego.
W ocenie sądu nie doszło w toku postępowania do naruszenia przepisów postępowania. Organ podjął wszelkie czynności, mające na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Materiał dowodowy został zgromadzony prawidłowo i był zupełny dla podjęcia rozstrzygnięcia, a stan faktyczny, jak i prawny nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Organ bardzo szczegółowo i wnikliwie przeanalizował zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i dokonał jego prawidłowej oceny, zgodnej z art. 80 k.p.a. Zaskarżona decyzja zawiera wszystkie wymagane elementy i odnosi się do wszystkich dowodów. Organ wskazał fakty, które uznał za udowodnione, dowody na których się oparł oraz prawidłowe podstawy wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.
W świetle dokonanych przez organ ustaleń zaskarżona decyzja nakładająca na skarżącą obowiązek zwrotu środków wykorzystanych z naruszeniem omówionych wyżej procedur jest prawidłowa. Zarzuty skarżącej są nieuzasadnione i nie dają podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Jak trafnie podkreślił organ w odpowiedzi na skargę, strona, wraz z grupą powiązanych beneficjentów Konkursu nr RPLU.01.03.00-IP.01-06-001/15, opracowały i wdrożyły wewnętrznie koordynowaną strategię, której efektem miało być udzielenie zamówień na rzecz z góry wyłonionego "zaprzyjaźnionego" podmiotu (L. Sp. z o.o.), nabycie infrastruktury projektu po rażąco zawyżonych cenach, a następnie "odprowadzenie" nadwyżki przez L. Sp. z o.o. z powrotem na rzecz grupy podmiotów powiązanych (poprzez zwrotne obciążenie spółki L. wielomilionowymi fakturami przez I. Sp. z o.o. oraz C. F. i Ś.).
Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.).