III SA/LU 36/24

III SA/Lu 36/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-03-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Anna Strzelec /przewodniczący/
Ewa Ibrom /sprawozdawca/
Iwona Tchórzewska
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 622
art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 5 ust. 1, art. 13 ust. 1, ust. 3
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami  - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2201
art. 4 pkt 4
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Strzelec, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Tchórzewska, Protokolant Asystent sędziego Arleta Bednarczyk-Chagowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2024 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2023 r., nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej jako "organ odwoławczy" lub "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania W. M., utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej nr [...] z [...] października 2023 r. o nałożeniu na W. M. kary pieniężnej w wysokości 500,00 zł.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco:
W dniu 24 lipca 2023 r. na drodze krajowej nr 17 w Zamościu poddany został kontroli zespół pojazdów o numerze rejestracyjnym [...], kierowcą którego był W. M., legitymujący się prawem jazdy nr [...]/0620, wykonujący przejazd w ramach krajowego transportu drogowego na rzecz przedsiębiorcy W. M. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą [...]. Przebieg i wyniki kontroli utrwalono w protokole kontroli drogowej nr [...]
Kierujący pojazdem okazał do kontroli prawo jazdy, którego termin ważności uprawnień na kategorię C+E upłynął 7 lipca 2019 r., co ustalono po sprawdzeniu w systemie CEPIK. W związku z powyższym ustalono, że przedmiotowy transport wykonywany był z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym polegającym na wykonywaniu przewozu drogowego przez kierowcę nieposiadającego ważnych uprawnień wymaganych dla danego rodzaju pojazdu. Organ ustalił, że zarządzającym transportem w firmie [...] NIP [...] w dniu kontroli był W. M. (nr certyfikatu [...]).
Decyzją nr [...] z [...] października 2023 r. Naczelnik Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej (dalej jako "organ I instancji") nałożył na W. M. jako zarządzającego transportem karę pieniężną w wysokości 500 zł za dopuszczenie do wykonywania przewozu drogowego w dniu 24 lipca 2023 r. zespołem pojazdów nr rej. [...] przez kierowcę nieposiadającego ważnych uprawnień wymaganych dla danego rodzaju pojazdu.
W odwołaniu od tej decyzji W. M. (dalej jako "skarżący") wskazał, że na kierowcę, któremu zarzucono popełnienie wykroczenia, nie została nałożona żadna kara, w żadnym trybie. Nie można go zatem uznawać za winnego popełnionego wykroczenia. W ocenie skarżącego, skoro popełnienie wykroczenia nie zostało potwierdzone, nie można jeszcze ukarać zarządzającego transportem za to, że do tego wykroczenia dopuścił. Skarżący podniósł, że prawo jazdy jest dokumentem stwierdzającym posiadanie uprawnienia do kierowania. Dokument nie jest zatem uprawnieniem. Z prawa jazdy, które kierowca przedstawił do kontroli wynika, że kierowca w dniu kontroli posiadał ważne prawo jazdy kategorii B/C/BE/CE. Skarżący zarzucił, że podczas kontroli przedstawił aktualne na dzień 24 lipca 2023 r. orzeczenie lekarskie oraz psychologiczne o braku przeciwskazań do wykonywania zawodu kierowcy oraz aktualne zaświadczenie o ukończonym szkoleniu okresowym. Ponadto skarżący zarzucił, że organ nie ustalił, czy przejazd miał charakter prywatny, niezwiązany z prowadzoną działalnością gospodarczą, do którego zastosowanie miałyby przepisy ustawy o transporcie drogowym w zakresie przewozu na potrzeby własne.
Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy w pierwszej kolejności przytoczył obowiązujące przepisy krajowe i unijne dotyczące transportu drogowego oraz przepisy dotyczące kontroli ruchu drogowego i zasad korzystania przez funkcjonariuszy dokonujących kontroli z bazy CEPiK.
Organ odwoławczy odniósł się do zarzutów skarżącego dotyczących charakteru przejazdu. Wyjaśnił, że w trakcie kontroli kierujący pojazdem - W. M., okazał kontrolującym wypis nr 02 z zezwolenia nr [...] na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego, udzielonego na czas nieoznaczony dla [...], [...], [...] S. Ponadto w protokole kontroli drogowej z 24 lipca 2023 r. jako rodzaj transportu odnotowano krajowy transport drogowy rzeczy, czego kierujący nie kwestionował. Organ podkreślił, że protokół kontroli drogowej korzysta, jako dokument urzędowy, z domniemania wiarygodności zawartych w nim ustaleń.
Następnie organ omówił przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2023 r., poz. 622 z późn. zm.) dotyczące prawa jazdy. Organ powołał art. 6 ust. 1 pkt 8, który stanowi, że prawo jazdy stwierdza posiadanie uprawnienia do kierowania kategorii C: a) pojazdem samochodowym o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 t, z wyjątkiem autobusu, b) zespołem pojazdów złożonym z pojazdu, o którym mowa w lit. a, oraz z przyczepy lekkiej, c) pojazdami określonymi dla prawa jazdy kategorii AM oraz art. 6 ust. 1 pkt 12, który stanowi, że prawo jazdy stwierdza posiadanie uprawnienia do kierowania kategorii B+E, C+E lub D+E - pojazdem określonym odpowiednio w prawie jazdy kategorii B, C lub D, łącznie z przyczepą (przyczepami), przy czym w zakresie kategorii B+E dopuszczalna masa całkowita ciągniętej przyczepy nie może przekraczać 3,51.
Organ stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie kierowca prowadził samochód ciężarowy z przyczepą. Dopuszczalna masa całkowita samochodu i przyczepy wynosiła 43 700 kg. Uprawnienie do kierowania takim zespołem pojazdów przysługuje osobie posiadającej ważne prawo jazdy kategorii C+E. Okazane w toku kontroli prawo jazdy nie upoważniało do kierowania takim zespołem. Jak wynika z bazy CEPIK oraz okazanego blankietu prawa jazdy nr [...], ważność uprawnień na kategorię C+E upłynęła z dniem 7 lipca 2019 r.
Organ podkreślił, że zgodnie z art. 13 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami prawo jazdy kategorii C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D lub D+E wydaje się na okres 5 lat, nie dłużej jednak niż na okres wynikający z orzeczenia lekarskiego i orzeczenia psychologicznego, o których mowa w art. 11 ust. 1 pkt 2, z zastrzeżeniem art. 15. Zgodnie z art. 13 ust. 3 okres ważności prawa jazdy kategorii C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D oraz D+E jest przedłużany przez starostę po przedłożeniu: 1) orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem i orzeczenia psychologicznego o braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem wydanych na podstawie badań, o których mowa w art. 75 ust. 1 pkt 2 oraz art. 82 ust. 1 pkt 2, albo 2) orzeczenia stwierdzającego brak przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy i orzeczenia psychologicznego stwierdzającego brak przeciwwskazań psychologicznych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy, o których mowa w rozdziale 7a ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym.
Z okazanego w trakcie kontroli blankietu prawa jazdy nr [...] wynika, że ważność uprawnień na kategorie B+E, C i C+E upłynęła z dniem 7 lipca 2019 r., a ważność uprawnień na kategorię B została określona do 23 października 2030 r.
Następnie organ odwoławczy przytoczył przepisy rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami z dnia 24 lutego 2016 r. (Dz. U. z 2016 r., poz. 231), dotyczące wniosku o wydanie prawa jazdy i dokumentu prawa jazdy.
Organ podkreślił, że prawo jazdy jest dokumentem, który zaświadcza i potwierdza uprawnienie do kierowania pojazdami określonej kategorii. Uprawnienie do kierowania pojazdem jest natomiast prawem podmiotowym przyznanym konkretnej osobie upoważniającym do kierowania danego rodzaju pojazdem. Nadanie uprawnień następuje w formie decyzji administracyjnej. Wydanie dokumentu stanowi w stosunku do uprawnień czynność następczą.
Na blankiecie prawa jazdy ujawnieniu winny podlegać odrębnie - data ważności dokumentu prawa jazdy oraz data ważności samego uprawnienia do kierowania pojazdami.
Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami, dokumenty praw jazdy według nowego wzoru mają ściśle określony termin ważności, ale uprawnienia do kierowania pojazdami nie tracą przez to bezterminowego charakteru nabytego pod rządami poprzednich przepisów dotyczących nabywania uprawnień.
Zgodnie z § 10 ust. 3 pkt 10 rozporządzenia w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami data ważności uprawnienia to najwcześniejsza z dat określonych w orzeczeniu lekarskim i odpowiednio w orzeczeniu psychologicznym dla przeprowadzenia ponownych badań lekarskich lub psychologicznych w zakresie określonej kategorii prawa jazdy lub 15 lat od daty wydania prawa jazdy w przypadku prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B, B1, B+E i T, jeżeli dla określonej kategorii prawa jazdy w orzeczeniu lekarskim nie ustalono tej daty lub orzeczenie zostało wydane bez określenia terminu ważności, z zastrzeżeniem ust. 4 oraz art. 13 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy, przy czym w przypadku prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B1, B, B+E i T za datę stosowaną do określenia daty ważności tych uprawnień przyjmuje się jedną datę określoną w najpóźniej wydanym orzeczeniu lekarskim; stosuje się również w zakresie prawa jazdy kategorii (...), C1+E, C, C+E, D1, Dl+E, D i D+E, z zastrzeżeniem lit. b-d.
W związku z faktem, że w dniu kontroli skarżący kierował zestawem pojazdów, którego dopuszczalna masa całkowita wynosiła 43 700 kg, a ważność uprawnień na kategorią C+E upłynęła z dniem 7 lipca 2019 r., przewóz drogowy został zakwalifikowany jako wykonywany przez kierowcę nieposiadającego ważnych uprawnień wymaganych dla danego rodzaju pojazdu.
Organ wyjaśnił, że materialnoprawną podstawę decyzji stanowiły przepisy ustawy o transporcie drogowym, określające zasady odpowiedzialności za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego osób zarządzających transportem (art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. c u.t.d.). Stosownie do art. 2 pkt 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1071/2009 z dnia 21 października 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dotyczące warunków wykonywania zawodu przewoźnika drogowego i uchylającego dyrektywę Rady 96/26/WE (Dz. Urz. UE L 300 z dnia 14 listopada 2009 r., s. 51, z późn. zm.), zarządzający transportem oznacza osobę fizyczną zatrudnioną przez przedsiębiorcę lub, jeżeli przedsiębiorca jest osobą fizyczną, tę osobę fizyczną lub, w razie potrzeby, inną osobę fizyczną wyznaczoną przez tego przedsiębiorcę na podstawie umowy, zarządzającą w sposób rzeczywisty i ciągły operacjami transportowymi przedsiębiorcy.
Na podstawie art. 92a ust. 2 u.t.d. zarządzający transportem podlega karze pieniężnej w wysokości od 200 złotych do 2000 złotych za każde naruszenie. Stosownie do art. 92a ust. 8 u.t.d. wykaz naruszeń obowiązków lub warunków przewozu drogowego, o których mowa w ust. 2, wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia, a w przypadku niektórych naruszeń numer grupy naruszeń oraz wagę naruszeń wskazane w załączniku I do rozporządzenia Komisji (UE) 2016/403, określa załącznik nr 4 do ustawy.
Jak ustalił organ I instancji na podstawie informacji przekazanych przez Główny Inspektorat Transportu Drogowego Biuro ds. Transportu Międzynarodowego, skarżący jest osobą zarządzającą transportem w przedsiębiorstwie. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo nałożył karę za powstałe naruszenie na zarządzającego transportem, gdyż zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia 1071/2009 do obowiązków zarządzającego transportem należy zarządzanie operacjami transportowymi przedsiębiorstwa wykonywane w sposób rzeczywisty i ciągły. Powinien on zatem właściwie nadzorować i egzekwować przestrzeganie przepisów obowiązujących w transporcie drogowym przez pracowników tego przedsiębiorstwa. Kwestie dotyczące organizacji transportu, w tym także dbanie o aktualność dokumentów, w tym prawa jazdy, należą do obowiązków związanych z należytą organizacją pracy w przedsiębiorstwie. Ważność dokumentów nie jest tego rodzaju zdarzeniem, którego nie można było przewidzieć ustalając terminy i zasady realizacji przyjętych zadań. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że w okresie od 8 lipca 2019 r. (upływ terminu ważności uprawnień) do 24 lipca 2023 r. (dzień kontroli) skarżący, jako zarządzający transportem, nie podjął żadnych działań zmierzających do wymiany nieważnego prawa jazdy, mimo że wiedział o upływie ważności dokumentu legitymując się w trakcie kontroli ważnym orzeczeniem lekarskim oraz ważnym orzeczeniem psychologicznym. Dopiero kontrola i sankcja w postaci kary pieniężnej zmusiły skarżącego do wymiany dokumentu.
Naruszenie obowiązków w powyższym zakresie uprawniało do nałożenia na skarżącego jako na osobę zarządzającą transportem kary pieniężnej za naruszenie określone w Ip. 4.4 załącznika nr 4 do u.t.d.
Organ odwoławczy stwierdził, że brak podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie art. 92c ust. 1 u.t.d., zgodnie z którym nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli:
1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć, lub
2) za stwierdzone naruszenie na podmiot wykonujący przewozy została nałożona kara przez inny uprawniony organ, lub
3) od dnia ujawnienia naruszenia upłynął okres ponad 2 lat.
W myśl art. 92c ust. 1a przepisy ust. 1 stosuje się odpowiednio w sprawach o nałożenie kary pieniężnej wobec osób, o których mowa w art. 92a ust. 2 u.t.d.
Organ wyjaśnił, że z cytowanego wyżej przepisu wynika, że zwolnienie od odpowiedzialności za naruszenie prawa może mieć miejsce jeżeli strona nie miała wpływu na powstanie naruszenia lub nie mogła tego przewidzieć. Sytuacja taka ma miejsce, gdy naruszenie prawa jest wynikiem okoliczności całkowicie od niej niezależnych lub gdy wyłączną winą za powstanie naruszenia ponosi osoba trzecia. To na podmiocie odpowiedzialnym ciąży obowiązek wykazania, że nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć. Nie mieści się w nich brak nadzoru osoby odpowiedzialnej za transport w przedsiębiorstwie nad środkiem transportu i brak kontroli przebiegu czynności transportowych.
W ocenie organu odwoławczego w niniejszej sprawie nie występuje sytuacja opisana w art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. Sprawowanie funkcji zarządzającego transportem jest związane z odpowiedzialnością za naruszenia w transporcie drogowym. Do stwierdzonego w niniejszej sprawie naruszenia doszło w okolicznościach, które strona, jako osoba zarządzająca w sposób rzeczywisty i ciągły operacjami transportowymi w przedsiębiorstwie, powinna przewidzieć i nie dopuścić do jego zaistnienia. Jest bowiem profesjonalnym podmiotem, wyznaczonym do celu zapewnienia odpowiedniej jakości usług przewozowych oraz ich zgodności z przepisami, zarówno unijnymi jak i krajowymi z zakresu transportu drogowego. Powinnością osoby zarządzającej jest sprawowanie rzeczywistego, stałego nadzoru nad operacjami transportowymi przedsiębiorstwa, zapewniającego możliwość wykrycia pojawiających się nieprawidłowości, wyciągnięcia odpowiednich wniosków, a w konsekwencji podjęcie zaradczych działań, mających na celu minimalizację ewentualnych naruszeń przepisów transportu drogowego. Skarżący nie mógł się zatem uwolnić od odpowiedzialności za stwierdzone naruszenie, bowiem wynikający z obowiązujących przepisów wymóg posiadania aktualnych dokumentów jest możliwy do przewidzenia, a strona poprzez dołożenie należytej staranności przy organizacji przewozów towarów w ramach sprawowanego nadzoru mogła nie dopuścić do powstania naruszenia przepisów ustawy o transporcie drogowym.
W niniejszej sprawie nie znajduje również zastosowania art. 92c ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o transporcie drogowym, gdyż za stwierdzone naruszenie nie została nałożona na stronę kara przez inny uprawniony organ, a od dnia ujawnienia naruszenia nie upłynął okres dwóch lat.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie W. M. zarzucił naruszenie:
1) art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 42 i art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez nałożenie kary pieniężnej w związku z czynem, co do którego toczy się postępowanie przed sądem powszechnym i który zarówno w dniu wydania decyzji, jak i w dniu dzisiejszym nie został potwierdzony jako wykroczenie. Nałożenie przez organ kary wobec osoby podejrzanej o popełnienie wykroczenia, odbiera oskarżonemu prawo do sądu, oraz łamie art. 42 ust 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który pozwala traktować oskarżonego jako winnego dopiero po prawomocnym wyroku sądu;
2) art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wydanie decyzji na podstawie kwestionowanego przez stronę dokumentu, bez odniesienia się do zarzutów;
3) art. 9 i 11 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zbyt ogólne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji o nałożeniu kary pieniężnej, oraz nieudzielenie odpowiedzi na pytania skierowane przez stronę do organu II instancji.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że został wezwany jako obwiniony o czyn z art. 94 § 1 Kodeksu wykroczeń do stawiennictwa przed Sądem Rejonowym w Zamościu w dniu 15 stycznia 2024 r. (sygn. akt [...]). Wyłącznie zatem kompetencją sądu jest rozstrzygnięcie, czy skarżący dopuścił się zarzucanego mu czynu, za który nałożona mogłaby być kara.
Skarżący zarzucił również, że organ odwoławczy nie odniósł się do faktu, odmowy podpisania przez kierowcę protokołu kontroli, co zostało w protokole odnotowane i potwierdzone podpisami i pieczęciami dwóch funkcjonariuszy. W tej sytuacji przyjęcie przez organ jedynie na podstawie niepodpisanego przez kontrolowanego protokołu, że przejazd wykonywany przez skarżącego zespołem pojazdów należącym do skarżącego, bez ładunku, w bliskiej odległości od miejsca zamieszkania może naruszać słuszny interes strony, bowiem w przypadku gdyby ustalono, że przejazd ten nie był wykonywany w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, to do tego rodzaju przejazdu zastosowanie miałyby przepisy ustawy o transporcie drogowym w zakresie przewozu na potrzeby własne. Wykluczona byłaby więc odpowiedzialność zarządzającego transportem w przedsiębiorstwie.
Skarżący uważa ponadto, że organ nie wskazał, na jakiej podstawie informacje z systemu CEPiK miałyby mieć decydujące znaczenie o posiadanych przez kierowcę uprawnieniach.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu odnośnie do nałożenia kary pieniężnej w związku z czynem, co do którego toczy się postępowanie przed sądem powszechnym i który nie został dotychczas potwierdzony jako wykroczenie, organ odwoławczy wyjaśnił, że niniejsze postępowanie jest postępowaniem administracyjnym, w którym w wyniku stwierdzenia nieprawidłowości organ ma obowiązek nałożenia kary pieniężnej zgodnie z przepisami ustawy o transporcie drogowym. W postępowaniu administracyjnym organ nie orzeka ani o winie ani o przesłankach, jakimi kierował się naruszający przepisy ustawy o transporcie drogowym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego.
Przedmiotem skargi jest decyzja nakładająca na skarżącego – jako zarządzającego transportem – karę pieniężną podstawie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2022 r., poz. 2201 z późn. zm.), w skrócie "u.t.d.". Ustawa ta określa zasady podejmowania i wykonywania krajowego transportu drogowego, międzynarodowego transportu drogowego, niezarobkowego krajowego przewozu drogowego oraz niezarobkowego międzynarodowego przewozu drogowego.
Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawa określa również odpowiedzialność za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego: a) podmiotów wykonujących przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, b) kierowców, c) osób zarządzających transportem, d) innych osób wykonujących czynności związane z przewozem drogowym
Przepis art. 4 pkt 1 u.t.d. stanowi, że krajowy transport drogowy to podejmowanie i wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie przewozu osób lub rzeczy pojazdami samochodowymi zarejestrowanymi w kraju, za które uważa się również zespoły pojazdów składające się z pojazdu samochodowego i przyczepy lub naczepy, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przy czym jazda pojazdu, miejsce rozpoczęcia lub zakończenia podróży i przejazdu oraz droga znajdują się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Z prawidłowych ustaleń organów wynika, że w dniu kontroli skarżący wykonywał krajowy transport drogowy. W protokole kontroli jako rodzaj transportu wskazano krajowy transport drogowy rzeczy. W części protokołu zawierającej opis stanu faktycznego ustalono, że przejazd odbywał się w celu powrotu do siedziby firmy po dokonaniu rozładunku. Ponadto skarżący, który był kierującym pojazdem, okazał kontrolującym zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego. Wylegitymował się zatem dokumentem uprawniającym do wykonywania transportu drogowego. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 u.t.d., podjęcie i wykonywanie transportu drogowego, z zastrzeżeniem art. 5b ust. 1 i 2, wymaga uzyskania zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego, na zasadach określonych w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1071/2009 z dnia 21 października 2009 r. ustanawiającym wspólne zasady dotyczące warunków wykonywania zawodu przewoźnika drogowego i uchylającym dyrektywę Rady 96/26/WE. Należy również zauważyć, że zgodnie z art. 87 ust. 1 pkt 1 u.t.d., podczas wykonywania transportu drogowego kierowca pojazdu samochodowego jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli wypis z zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego.
Wprawdzie skarżący odmówił podpisania protokołu, jednak nie jest to okoliczność, która pozbawiałaby protokół wiarygodności i mocy urzędowej. Protokół kontroli jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (w skrócie: "k.p.a."), który stanowi, że dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Protokół kontroli drogowej korzysta, jako dokument urzędowy, z domniemania wiarygodności zawartych w nim ustaleń. Jak słusznie zauważa organ, protokół kontroli pojazdu, z uwagi na niemożność późniejszego czynienia ustaleń faktycznych, uznawany jest w orzecznictwie za dokument urzędowy mający szczególną moc dowodową. Jest najistotniejszym i bezpośrednim dowodem w sprawach o nałożenie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym, bowiem zawiera ustalenia organu dokonane bezpośrednio w trakcie czynności kontrolnych, w obecności podmiotu kontrolowanego. Podkreślenia wymaga, że kontrolowany podmiot może wnieść zastrzeżenia do protokołu, wskazując, z jakimi ustaleniami nie zgadza się lub jakie czynności kontrolne kwestionuje, może także odmówić podpisania protokołu.
Z akt sprawy wynika, że skarżący odmówił podpisania protokołu, ale nie wniósł do niego żadnych zastrzeżeń i nie podał przyczyn, dla których odmówił złożenia podpisu.
W toku postępowania skarżący zakwestionował jednak ustalenie co do charakteru przewozu.
Zarzuty skarżącego w tym zakresie są nieuzasadnione. Skarżący zarzuca, że organ nie wykluczył, że przejazd miał charakter prywatny, niezwiązany z prowadzoną działalnością gospodarczą. Należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 4 pkt 4 u.t.d., niezarobkowy przewóz drogowy (przewóz na potrzeby własne) to każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki: a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników, b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi, c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin, d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych.
Skarżący jest profesjonalnym przewoźnikiem, będącym jednocześnie zarządzającym transportem, powinny mu być zatem znane przepisy ustawy o transporcie drogowym oraz zasady wykonywania przewozów na potrzeby własne. Nie sposób przypuścić, że gdyby przejazd wykonywany był rzeczywiście na potrzeby własne, skarżący nie wskazałby tej okoliczności kontrolującym, zwłaszcza, że zna zasady odpowiedzialności zarządzającego transportem. Tymczasem skarżący okazał wypis z zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego, potwierdzając tym samym wykonywanie transportu drogowego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.
Skarżący nie wskazał jakichkolwiek dowodów, mogących podważyć ustalenia protokołu kontroli w zakresie charakteru przewozu, a w konsekwencji nie podważył także ustaleń organu, opartych na protokole kontroli.
Jest okolicznością niekwestionowaną, że zatrzymany do kontroli zespół pojazdów to samochód ciężarowy z przyczepą, którego dopuszczalna masa całkowita wynosiła 43 700 kg.
Prawidłowe jest zatem stwierdzenie organu, że uprawnienie do kierowania takim zespołem pojazdów przysługuje osobie posiadającej ważne prawo jazdy kategorii C+E. Okazane w toku kontroli prawo jazdy nie upoważniało do kierowania takim zespołem.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2023 r. poz. 622 z późn. zm.), dokumentem stwierdzającym posiadanie uprawnienia do kierowania motorowerem, pojazdem silnikowym lub zespołem pojazdów składającym się z pojazdu silnikowego i przyczepy lub naczepy jest wydane w kraju prawo jazdy.
W myśl art. 5 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami, prawo jazdy, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a, stwierdza posiadanie uprawnienia do kierowania odpowiednio motorowerem, pojazdem silnikowym lub zespołem pojazdów na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz w ruchu międzynarodowym na terytorium państw wskazanych w tym przepisie.
Przepis art. 6 ustawy o kierujących pojazdami określa z kolei kategorie prawa jazdy.
Skarżący okazał do kontroli prawo jazdy kategorii B, B+E, C i C+E, wydane 23 października 2015 r. Nie ulega wątpliwości, że do prowadzenia zespołu pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej wynoszącej 43 700 kg wymagana była kategoria C+E. Wynika to z przepisu art. 6 ust. 1 pkt 8 i 12 ustawy o kierujących pojazdami. Prawo jazdy skarżącego w zakresie wskazanych kategorii uprawniałoby zatem do prowadzenia kontrolowanego pojazdu, należy jednak zauważyć, że w dniu kontroli prawo jazdy skarżącego utraciło już ważność w zakresie wskazanej kategorii C+E, co wynika wprost z przedstawionego przez skarżącego dokumentu prawa jazdy nr [...] oraz wydruku z bazy CEPiK, pobranego przez kontrolujących w czasie kontroli.
Prawo jazdy skarżącego wydane zostało w 2015 r., zgodnie z wzorem określonym w rozporządzeniu Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 2 sierpnia 2012 r. w sprawie wzorów dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. z 2012 r. poz. 973 z późn. zm.), wydanym na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami. Z dniem 25 maja 2016 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 20 maja 2016 r. w sprawie wzorów dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. z 2016 r., poz. 702 z późn. zm.), które w § 3 ust. 1 stanowi, że dokumenty stwierdzające uprawnienia do kierowania pojazdami wydane przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, zgodnie z wzorami określonymi w przepisach dotychczasowych, zachowują ważność przez okres, na który zostały wydane.
Zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia z 2012 r., na pierwszej stronie prawa jazdy w pkt 4b wskazuje się datę ważności prawa jazdy, natomiast na drugiej stronie prawa jazdy w tabeli podzielonej na cztery kolumny wskazuje się: w poz. 9 – kategorie prawa jazdy, w poz. 10 – datę wydania uprawnienia określonej kategorii po raz pierwszy, w poz. 11 – datę ważności uprawnienia.
W poz. 4b prawa jazdy skarżącego okazanego w czasie kontroli wpisana została data 23 października 2030 r., w poz. 9 – kategoria CE, w poz. 10 – data 19 października 2004 r., a w poz. 11 – data 7 lipca 2019 r.
Nie budzi zatem wątpliwości, że okazane do kontroli prawo jazdy jako dokument stwierdzający uprawnienia do kierowania pojazdami ważne było do 23 października 2030 r., jednak ważność części uprawnień określona została krótszym terminem. Odnośnie do wymaganego w sprawie uprawnienia C+E jako data ważności wpisany został dzień 7 lipca 2019 r., co oznacza, że posiadane przez skarżącego prawo jazdy nie potwierdzało w dniu kontroli posiadania przez niego uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii C+E.
Dodać należy, że aktualność wpisów w dokumencie prawa jazdy skarżącego potwierdzona została w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierujących (CEPiK). Organ odwoławczy szczegółowo omówił przepisy regulujące podstawy prawne i zasady prowadzenia CEPiK. Centralnej Ewidencji Pojazdów dotyczą przepisy działu II ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1047 z późn. zm.) – art. 80a i nast., natomiast Centralna Ewidencja Kierowców uregulowana jest w dziale IV – art. 100a i nast. Z przepisów art. 80c pkt 10 i art. 100ah pkt 15 wynika, że dane zgromadzone w ewidencji udostępnia się organom Krajowej Administracji Skarbowej, o ile są one niezbędne do realizacji ich ustawowych zadań.
Zarzuty skarżącego co do podstaw prawnych posługiwania się danymi z CEPiK są więc całkowicie bezpodstawne.
Nie jest również zrozumiałe kwestionowanie przez skarżącego zasadności sprawdzania przez funkcjonariuszy w ewidencji kierowców posiadanych przez kierowcę uprawnień do kierowania pojazdami. Istotą ewidencji jest gromadzenie danych i ich aktualizacja. Jest to centralny system, pozwalający szybko i w sposób pewny potwierdzić ważność dokumentu prawa jazdy oraz ważność poszczególnych uprawnień. W sprawie o nałożenie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym, polegające na dopuszczeniu do wykonywania przewozu przez kierowcę nieposiadającego ważnego dokumentu potwierdzającego uprawnienia do prowadzenia określonego rodzaju pojazdu konieczne jest jednoznaczne ustalenie, czy i jakimi uprawnieniami legitymuje się kierowca w chwili kontroli.
W świetle dokonanych przez organ ustaleń faktycznych całkowicie bezpodstawny jest zarzut skarżącego, że w dacie kontroli posiadał ważne prawo jazdy kategorii C+E.
W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że odróżnić należy pojęcie "uprawnienia do kierowania pojazdem" od pojęcia "prawa jazdy", które to pojęcia nie są tożsame. W orzecznictwie podkreśla się, że utrata prawa jazdy z jakichkolwiek powodów, w tym również z powodu utraty jego ważności, nie jest tożsama z utratą uprawnień do kierowania pojazdami. Również nabyte bezterminowo pod rządem poprzednio obowiązujących przepisów uprawnienia do kierowania pojazdami nie tracą ważności (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 grudnia 2013 r., sygn. akt K 5/13, OTK-A 2013/9/137, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 21 marca 2017 r., sygn. akt II OSK 1686/15, z 17 marca 2022 r., sygn. akt II GSK 98/22, z 22 lutego 2024 r., sygn. akt II GSK 1360/23, z 11 stycznia 2024 r., sygn. akt II GSK 984/23).
Na blankiecie prawa jazdy ujawnieniu winny podlegać odrębnie data ważności dokumentu prawa jazdy oraz data ważności samego uprawnienia do kierowania pojazdami.
Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami, prawo jazdy kategorii:
1) AM, A1, A2, A, B1, B, B+E lub T wydaje się na okres 15 lat, z tym że:
a) okres ten może być krótszy, o ile wynika to z orzeczenia lekarskiego, o którym mowa w art. 11 ust. 1 pkt 2 lit. a, tj. orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem;
b) prawo jazdy kategorii B uzyskane po raz pierwszy wydaje się na okres, o którym mowa w art. 91 ust. 1, z zastrzeżeniem art. 92 ust. 1;
2) C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D lub D+E wydaje się na okres 5 lat, nie dłużej jednak niż na okres wynikający z orzeczenia lekarskiego i orzeczenia psychologicznego, o których mowa w art. 11 ust. 1 pkt 2, tj. orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem oraz orzeczenia psychologicznego o braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem.
Orzeczenie lekarskie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, w uzasadnionych przypadkach dotyczących stanu zdrowia, może być wydawane na okres krótszy niż 5 lat (ust. 2).
Zgodnie z art. 13 ust. 3 ustawy o kierujących pojazdami, okres ważności prawa jazdy kategorii C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D oraz D+E jest przedłużany przez starostę po przedłożeniu:
1) orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem i orzeczenia psychologicznego o braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem wydanych na podstawie badań, o których mowa w art. 75 ust. 1 pkt 2 oraz art. 82 ust. 1 pkt 2, albo
2) orzeczenia stwierdzającego brak przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy i orzeczenia psychologicznego stwierdzającego brak przeciwwskazań psychologicznych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy, o których mowa w rozdziale 7a ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym.
Szczegółowe unormowania dotyczące dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami oraz ich opis oraz szczegółowe warunki wydawania i zatrzymywania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami określa rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami z dnia 24 lutego 2016 r. (Dz. U. z 2016 r., poz. 231 z późn. zm.), wydane na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami. Rozporządzenie to oraz poprzednio obowiązujące rozporządzenie z dnia 31 lipca 2012 r. wyraźnie odróżniały datę ważności prawa jazdy, określoną jako najpóźniejsza z dat określonych w rubryce data ważności uprawnienia dla poszczególnych kategorii prawa jazdy od daty ważności uprawnienia, określoną jako najwcześniejsza z dat określonych w orzeczeniu lekarskim i odpowiednio w orzeczeniu psychologicznym dla przeprowadzenia ponownych badań lekarskich lub psychologicznych w zakresie określonej kategorii prawa jazdy lub 15 lat od daty wydania prawa jazdy w przypadku prawa jazdy kategorii AM, Al. A2. A. B. BI, B+E i T, jeżeli dla określonej kategorii prawa jazdy w orzeczeniu lekarskim nie ustalono tej daty lub orzeczenie zostało wydane bez określenia terminu ważności.
Błędne jest zatem stanowisko skarżącego, że o ważności uprawnień kategorii C+E decyduje data ważności prawa jazdy, które obejmuje kategorię uprawnień B, B+E, C i C+E, bez względu na daty ważności poszczególnych uprawnień. Z art. 13 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami wynika jednoznacznie, że prawo jazdy kategorii C+E wydaje się na okres 5 lat, nie dłużej jednak niż na okres wynikający z orzeczenia lekarskiego i orzeczenia psychologicznego.
Nie można także zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że do uznania ważności uprawnienia kategorii C+E w dacie kontroli wystarczające było okazanie kontrolującym ważnego orzeczenia lekarskiego i psychologicznego o braku przeciwwskazań do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy. Dokumentem potwierdzającym posiadanie określonych uprawnień do kierowania pojazdami jest bowiem dokument prawa jazdy, a nie orzeczenie lekarskie lub orzeczenie psychologiczne.
Ubocznie zauważyć należy, że przedłożone przez skarżącego orzeczenia wystawione zostały 12 lipca 2019 r., a więc kilka dni po utracie ważności uprawnień i mimo to skarżący nie podjął przez kolejne lata jakichkolwiek czynności, mających na celu przedłużenie uprawnień kategorii C+E i wymiany prawa jazdy. Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami, osoba posiadająca prawo jazdy jest obowiązana zawiadomić starostę o utracie tego dokumentu, jego zniszczeniu w stopniu powodującym nieczytelność, a także o zmianie stanu faktycznego wymagającego zmiany danych w nim zawartych, w terminie 30 dni od dnia zaistnienia tego zdarzenia. Zgodnie z ust. 2 pkt 2 art. 18, na wniosek osoby uprawnionej w przypadkach, o których mowa w ust. 1, starosta wydaje nowy dokument pod warunkiem zwrotu dokumentu wymagającego zmiany danych. Unormowanie to ma na celu zapewnienie aktualności danych objętych dokumentem prawa jazdy. Jak słusznie zwraca uwagę organ, dopiero kontrola przeprowadzona 24 lipca 2023 r. skłoniła skarżącego do uzyskania nowego dokumentu prawa jazdy. Okoliczność, że w nowym dokumencie prawa jazdy ważność uprawnień kategorii C+E określona została do dnia 12 lipca 2024 r. jest bez znaczenia w sprawie niniejszej, skoro w dacie kontroli skarżący tym dokumentem nie legitymował się. Nowy dokument prawa jazdy wydany został bowiem 28 lipca 2023 r., czyli kilka dni po kontroli.
Skarżący jest przewoźnikiem, prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego i zarządzającym transportem w rozumieniu art. 2 pkt 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1071/2009 z dnia 21 października 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dotyczące warunków wykonywania zawodu przewoźnika drogowego i uchylającego dyrektywę Rady 96/26/WE (Dz. Urz. UE L 300 z 14 listopada 2009 r., str. 51, z późn. zm.),
Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 5 rozporządzenia nr 1071/2009, zarządzający transportem oznacza osobę fizyczną zatrudnioną przez przedsiębiorcę lub, jeżeli przedsiębiorca jest osobą fizyczną, tę osobę fizyczną lub, w razie potrzeby, inną osobę fizyczną wyznaczoną przez tego przedsiębiorcę na podstawie umowy, zarządzającą w sposób rzeczywisty i ciągły operacjami transportowymi przedsiębiorcy Wyznaczenie zarządzającego transportem w przedsiębiorstwie transportu drogowego ma na celu zapewnienie odpowiedniej jakości usług przewozowych oraz ich zgodności z przepisami unijnymi i krajowymi z zakresu transportu drogowego.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 1071/2009, przedsiębiorca wykonujący zawód przewoźnika drogowego wyznacza przynajmniej jedną osobę fizyczną - zarządzającego transportem - która spełnia warunki przewidziane w art. 3 ust. 1 lit. b), tj. cieszy się dobrą reputacją i lit. d), tj. posiada wymagane kompetencje zawodowe i która:
a) w sposób rzeczywisty i ciągły zarządza operacjami transportowymi tego przedsiębiorstwa;
b) ma rzeczywisty związek z przedsiębiorstwem, polegający na przykład na tym, że jest jego pracownikiem, dyrektorem, właścicielem lub udziałowcem lub nim zarządza lub, jeżeli przedsiębiorca jest osobą fizyczną, jest tą właśnie osobą; oraz
c) posiada miejsce zamieszkania na terenie Wspólnoty.
Przedsiębiorca powiadamia właściwy organ o wyznaczeniu zarządzającego lub zarządzających transportem (art. 4 ust. 4).
Z przytoczonych przepisów wynika, że wyznaczenie zarządzającego lub zarządzających transportem i ujawnienie tej osoby lub osób organom wydającym zezwolenie i organom kontrolnym jest obowiązkowe.
Podkreślić należy, że funkcja zarządzającego transportem wiąże się z dużą odpowiedzialnością. Zgodnie bowiem z art. 92a ust. 2 u.t.d., zarządzający transportem ponosi odpowiedzialność za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego i podlega karze pieniężnej w wysokości od 200 złotych do 2000 złotych za każde naruszenie. Wykaz naruszeń określa załącznik nr 4 do ustawy (art. 92a ust. 8 u.t.d.).
W Lp. 4.4 załącznika nr 4 wskazane zostało naruszenie polegające na wykonywaniu przewozu drogowego przez kierowcę, który nie posiada ważnego prawa jazdy odpowiedniej kategorii wymaganego dla danego rodzaju pojazdu lub zespołu pojazdów. Kara za to naruszenie wynosi 500 zł.
Kara w wysokości 500 zł za wykonywanie przez skarżącego przewozu drogowego zespołem pojazdów, dla którego wymagana była kategoria prawa jazdy C+E nałożona została zatem prawidłowo. Skarżący, będący kierowcą nie posiadał bowiem w dacie kontroli ważnego prawa jazdy kategorii C+E. Za naruszenie to odpowiedzialność ponosi skarżący jako zarządzający transportem. Skarżący nie dopełnił bowiem obowiązków związanych z zarządzaniem operacjami transportowymi. Dopuścił do wykonywania przewozu drogowego bez ważnych uprawnień wymaganych dla danego rodzaju pojazdu.
Bezpodstawny jest zarzut skarżącego, że skoro nie został uznany za winnego w sprawie o wykroczenie, nie może podlegać karze za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Wyjaśnić należy, że postępowanie w sprawie niniejszej jest postępowaniem administracyjnym, które przewiduje odpowiedzialność za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Podstawą odpowiedzialności jest stwierdzenie obiektywnego faktu naruszenia przepisów ustawy, z którym to naruszeniem ustawa wiąże sankcję w postaci kary pieniężnej. Odpowiedzialność administracyjna nie jest odpowiedzialnością na zasadzie winy. Organ nie bada zawinienia podmiotu, który dopuścił się naruszenia i nie orzeka o winie. Toczące się przed Sądem Rejonowym w Zamościu postępowanie w sprawie o wykroczenie nie stało na przeszkodzie do wymierzenia skarżącemu jako zarządzającemu transportem kary administracyjnej. Wykroczenie popełnione przez kierowcę i naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym przez zarządzającego transportem to dwa różne czyny, podlegające różnym reżimom odpowiedzialności. Odpowiedzialność kierowcy za wykroczenie jest odpowiedzialnością na zasadzie winy, a zatem inne są przesłanki tej odpowiedzialności.
Sąd podziela stanowisko organu, że w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do wyłączenia odpowiedzialności skarżącego na podstawie art. 92c.
Zgodnie z ust. 1 powołanego przepisu, nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli:
1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć, lub
2) za stwierdzone naruszenie na podmiot wykonujący przewozy została nałożona kara przez inny uprawniony organ, lub
3) od dnia ujawnienia naruszenia upłynął okres ponad 2 lat.
Zgodnie z art. 92c ust. 1a, przepisy ust. 1 stosuje się odpowiednio w sprawach o nałożenie kary pieniężnej wobec osób, o których mowa w art. 92a ust. 2, a zatem w szczególności do zarządzającego transportem.
W orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 22 czerwca 2023 r., sygn. akt II GSK 203/20 oraz z 12 stycznia 2023 r., sygn. akt II GSK 696/22) wskazuje się, że uwolnienie się od odpowiedzialności za naruszenie warunków przewozu może mieć miejsce w sytuacjach nadzwyczajnych, niespodziewanych, wyjątkowych, których profesjonalny podmiot zarządzający transportem przy zachowaniu należytej staranności i przezorności, nie był w stanie racjonalnie przewidzieć, przy czym ową miarę staranności należy oceniać biorąc pod uwagę specyfikę działalności transportowej, wysokie wymagania stawiane w związku z prowadzeniem tej działalności, w szczególności wyznaczonemu zarządzającemu transportem. Dla zastosowania art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. konieczne jest więc łączne spełnienie dwóch przesłanek: brak wpływu przewoźnika na powstanie naruszenia oraz wystąpienie naruszenia wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć (por. wyrok NSA z 11 maja 2023 r., sygn. akt II GSK 364/20). Dodatkowo podkreślenia wymaga, że ciężar udowodnienia okoliczności egzoneracyjnych wymienionych w art. 92c u.t.d. spoczywa każdorazowo na podmiocie wykonującym przewóz drogowy, bowiem to on musi wykazać, że nie miał wpływu na powstałe naruszenia przepisów transportu drogowego, przy czym brak takiego wpływu musi istnieć realnie. Chcąc wykazać, że zarządzający transportem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, podmiot ten musi wskazać na konkretne okoliczności, które świadczyłyby o spełnieniu przesłanek z art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. i podać dowody na poparcie swoich twierdzeń.
W rozpoznawanej sprawie nie zostały przez stronę wykazane okoliczności, które w świetle powołanych przepisów wyłączałyby odpowiedzialność za stwierdzone naruszenie. Skarżący, jako osoba sprawująca stały nadzór nad operacjami transportowymi, powinien był i mógł dołożyć należytej staranności, aby nie doszło do naruszenia przepisów przez dopuszczenie do wykonywania przewozu przez kierowcę nieposiadającego ważnych uprawnień na prowadzenie zespołu pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej wynoszącej 43 700 kg. Słusznie zwraca uwagę organ, że skarżący już od daty upływu ważności uprawnień kategorii C+E, czyli od dnia 7 lipca 2019 r. wiedział, że prawo jazdy w zakresie uprawnień C+E straciło ważność. Nie wystąpiły zatem okoliczności, których skarżący nie mógł przewidzieć lub na które nie miał wpływu. Nie wystąpiły także okoliczności wskazane w art. 92c ust. 1 pkt 2 i 3 u.t.d.
Podsumowując stwierdzić należy, że organ przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami art. 6, art. 7, art. 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., ustalił wszystkie istotne okoliczności sprawy i prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego dotyczące naruszenia obowiązków wynikających z ustawy o transporcie drogowym. Zaskarżona decyzja została szczegółowo i wyczerpująco uzasadniona zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Nałożenie na skarżącego kary pieniężnej nie narusza także art. 42 i art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżącemu nie zostało odebrane prawo do sądu przez przeprowadzenie postępowania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie skarżący skorzystał z prawa do sądu, składając skargę na decyzję organu administracji publicznej. Zaskarżona decyzja nie przesądza o wyniku postępowania w sprawie o wykroczenie, toczącej się przed sądem powszechnym.
Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.).