III SA/Lu 337/25

III SA/Lu 337/25 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-09-30
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-06-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Agnieszka Kosowska
Iwona Tchórzewska
Jerzy Drwal /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6194 Funkcjonariusze Służby Więziennej
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Umorzenie postępowania
Skarżony organ
Dyrektor Zakładu Karnego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 105 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca) Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kosowska Sędzia WSA Iwona Tchórzewska Protokolant Starszy asystent sędziego Dorota Winiarczyk-Ożóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2025 r. sprawy ze skargi Ł. K. na decyzję personalną Dyrektora Zakładu Karnego z dnia [...] maja 2025 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
III SA/Lu 337/25
UZASADNIENIE
Ł. K. (dalej także "skarżący") zakwestionował decyzję personalną nr [...] Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w L. z dnia [...] 2025 r. utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w Z. z dnia [...] 2025 r. w sprawie umorzenia postępowania administracyjnego.
Stan tej sprawy przedstawiał się następująco.
Skarżący pełnił służbę w Zakładzie Karnym w Z..
W dniu 10 stycznia 2025 r. Skarżący złożył do Dyrektora Zakładu Karnego w Z. raport o zwolnienie ze służby, uzasadniając go przyczynami osobistymi. W raporcie jako datę zwolnienia Skarżący wskazał dzień złożenia raportu tj. 10 stycznia 2025 r. Pismem z dnia 22 lutego 2025 r. Skarżący został zawiadomiony o wszczęciu postępowania w tym przedmiocie oraz o przysługujących mu w postępowaniu uprawnieniach. Kolejnym pismem z dnia 28 marca 2025 r. poinformowano Skarżącego o zakończeniu postępowania w tej sprawie oraz możliwości zapoznania się z aktami sprawy, jak również o planowanym terminie zwolnienia tj. 10.04.2025 r.
Zdaniem organu, zwolnienie we wskazanym terminie nie było możliwe z uwagi na konieczność dalszego procedowana postępowania dyscyplinarnego. W chwili określania terminu zwolnienia ze służby prowadzone było przeciwko Skarżącemu postępowanie dyscyplinarne. Zwolnienie funkcjonariusza w tych okolicznościach pozwalałoby na uniknięcie ewentualnej odpowiedzialności dyscyplinarnej, a to miałoby niekorzystny wpływ na morale pozostałych funkcjonariuszy, jak również wpływałoby negatywnie na wizerunek Służby Więziennej i jej społeczny odbiór, przyczyniając się do obniżenia zaufania obywateli do tej formacji. Funkcjonariusz może wskazać termin zwolnienia, jednak w sytuacji gdy wymagają tego potrzeby służby przełożony zwalnia go w innym terminie, z zastrzeżeniem, że termin ten nie może być dłuższy niż 3 miesiące od złożenia pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby. Nieuwzględnienie wskazanego przez Skarżącego terminu zwolnienia z uwagi na potrzeby służby znajduje podstawę w treści art. 96 ust. 3 b ustawy Służbie Więziennej, który wyłącza stosowanie ust. 3 a. Przepisy nie dają obowiązku stosowania, ani pierwszeństwa, dla postępowania prowadzonego na podstawie art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy Służbie Więziennej w sytuacji gdy istnieją podstawy do zwolnienia w innym trybie przewidzianym ustawą.
Organ zauważył, że postępowanie dyscyplinarne względem Skarżącego toczyło się od dnia 8 października 2024 r. (wszczęto je postanowieniem nr [...] Dyrektora Zakładu Karnego w Z. i zakończyło się orzeczeniem nr [...] Dyrektora Zakładu Karnego w Z. wymierzającym karę wydalenia ze służby). Orzeczeniem nr [...] Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w L. z dnia 8 kwietnia 2025 r. utrzymano w mocy orzeczenie wymierzającą karę dyscyplinarną. W wyniku wykonania kary wydalenia ze służby rozkazem personalnym z dnia 9 kwietnia 2025 r. stwierdzono wygaśnięcie stosunku służbowego Skarżącego z dniem 8 kwietnia 2025 r. Zgodnie z art. 257 i 258 ustawy o Służbie Więziennej orzeczenie stało się prawomocne z chwilą wydania orzeczenia przez organ odwoławczy, a przełożony, po uprawomocnieniu się orzeczenia, niezwłocznie wykonał orzeczoną karę. W myśl art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Więziennej, funkcjonariusza zwalnia się ze służby w przypadkach pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby. Złożenie wniosku na tej podstawie nie obliguje organu do zwolnienia w tym trybie. Ocena wniosku należy do organu. Skarżący z dniem 10 stycznia 2025 r. nie przestał podlegać orzecznictwu.
Organ dalej przyjął, że ustawowe odesłanie do przepisów k.p.a. powoduje, że zastosowanie ma również at. 105 k.p.a. który stanowi, że organ w przypadku gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Powyższe oznacza, że umorzenie postępowania o zwolnienie ze służby na podstawie zgłoszenia funkcjonariusza (w oparciu o art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Więziennej) jest w pełni uzasadnione w sytuacji, kiedy wygasł już stosunek służbowy Skarżącego.
W skardze do WSA w L. Skarżący zarzucił naruszenie art. 218 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej w związku z art. 105 § 1 k.p.a. w związku z naruszeniem art. 96 ust. 3a i 3b ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej poprzez niesłuszne utrzymanie w mocy decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w Z. z dnia 10 kwietnia 2025r., znak. [...] w sprawie umorzenia w całości postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia ze służby w Służbie Więziennej.
Skarżący stwierdził, że z powodu pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby, Dyrektor Zakładu Karnego w Z. powinien stwierdzić zwolnienie ze służby w Służbie Więziennej z dniem 10 stycznia 2025r., a więc na długo przed wydaniem orzeczenia dyscyplinarnego nr [...] z dnia 22 stycznia 2025r. oraz orzeczenia nr [...] z dnia z dnia 8 kwietnia 2025r.
Skarżący wniósł:
- o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w L. z dnia [...] 2025r. oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w Z. z dnia [...] 2025r. znak. [...] w sprawie umorzenia w całości postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia ze służby:
- o przeprowadzenie rozprawy;
- o przeprowadzenie na zasadzie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej "p.p.s.a."), dowodu uzupełniającego z dokumentów w postaci decyzji personalnej z dnia 9 października 2024r., znak. [...] Dyrektora Zakładu Karnego w Z., decyzji personalnej z dnia 3 stycznia 2025r. znak. [...] Dyrektora Zakładu Karnego w Z. oraz zwolnień i zaświadczeń lekarskich - dla ustalenia ich treści i wykazania, że z dniem 10 stycznia 2025r. Skarżący przestał podlegać orzecznictwu dyscyplinarnemu wobec pisemnego wystąpienia ze służby i wskazania daty 10 stycznia 2025r. jako terminu zwolnienia.
W uzasadnieniu skargi Skarżący podkreślił, że zgodnie z art. 96 ust 3a i 3b ustawy funkcjonariusz w pisemnym zgłoszeniu wystąpienia ze służby może wskazać termin zwolnienia. Jeżeli ze względu na potrzeby służby zwolnienie funkcjonariusza w terminie, wskazanym przez funkcjonariusza nie jest możliwe, przełożony zwalnia go w terminie określonym w ust. 3 (w terminie do 3 miesięcy od dnia złożenia pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby), chyba że funkcjonariusz wycofa pisemne zgłoszenie wystąpienia ze służby. Skarżący argumentował, że nie zaistniały żadne potrzeby służby, które powodowałby, że jego zwolnienie ze służby nie mogło nastąpić z dniem 10 stycznia 2025r. Skarżący podniósł, że decyzją personalną z dnia 9 października 2024r., znak. [...] Dyrektor Zakładu Karnego w Z. zawiesił go w czynnościach służbowych na okres do dnia 9 stycznia 2025r. a następnie decyzją personalną z dnia 3 stycznia 2025r. przedłużył mu okres zawieszenia w czynnościach służbowych od dnia 10 stycznia 2025r. do czasu zakończenia postępowania dyscyplinarnego i postępowania karnego w sprawie o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego.
Organ wniósł o oddalenie skargi.
Sąd zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja personalna nie narusza przepisów prawa. Została ona wydana na podstawie art. 96 ust. 1 pkt 2 i art. 218 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej oraz art. 105 § 1 k.p.a. Zgodnie z art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Więziennej, funkcjonariusza zwalnia się ze służby w przypadku pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby. Stosownie do art. 96 ust. 3 ww. ustawy funkcjonariusza zwalnia się ze służby w terminie do 3 miesięcy od dnia złożenia przez niego pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby. Wskazany przepis, co do zasady, przewiduje wydanie decyzji w przedmiocie zwolnienia nie później niż w terminie 3 miesięcy od daty złożenia prośby. W świetle art. 96 ust. 3a ustawy, funkcjonariusz w pisemnym zgłoszeniu wystąpienia ze służby może wskazać termin zwolnienia. Zgodnie z art. 96 ust. 3b ustawy, jeżeli ze względu na potrzeby służby zwolnienie funkcjonariusza w terminie, o którym mowa w ust. 3a, nie jest możliwe, przełożony zwalnia go w terminie określonym w ust. 3, chyba że funkcjonariusz wycofa pisemne zgłoszenie wystąpienia ze służby.
Według art. 218 ust. 1 ustawy, sprawy dotyczące: 1) zwolnienia ze służby, 2)przeniesienia z urzędu do pełnienia służby w innej jednostce organizacyjnej, 3) przeniesienia na niższe stanowisko służbowe, 4) zawieszenia w czynnościach służbowych - rozstrzyga się w formie decyzji.
Stosownie do art. 218 ust. 4 ustawy o Służbie Więziennej, do postępowań w sprawach, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572).
Kodeks postępowania administracyjnego w art. 105 § 1 określa, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
Jak wyjaśniono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2025 r. II OSK 669/24 bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k.p.a. oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Chodzi tu o kryterium bezprzedmiotowości odnoszące się do postępowania, ale w taki sposób, że wynik tego postępowania nie powinien mieć charakteru merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, lecz jedynie być formalnym jego zakończeniem.
W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2025 r. I OSK 550/24 dotyczącym znaczenia art. 105 § 1 k.p.a. wskazano m. in., że umorzenie postępowania w oparciu o wyżej przytoczoną regulację nie niesie żadnych skutków materialnoprawnych dla strony, lecz wywiera inny skutek prawny tj. skutek procesowy - rozstrzygnięcie to kończy postępowanie administracyjne bez rozstrzygnięcia sprawy co do istoty sprawy. Następuje tak, ponieważ organ ustala, że nie ma przesłanek do merytorycznego orzekania i na tym etapie kończy się zawisłość sprawy w danej instancji. Tym samym uznaje się, że ze względu na określone przeszkody, niepozwalające na ukształtowanie stosunku materialnoprawnego, postępowanie stało się bezprzedmiotowe - brak bowiem materialnoprawnych podstaw do dokonania władczego rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej.
Według poglądu prawnego wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2020 r. I OSK 3504/18 prośba funkcjonariusza o zwolnienie go ze służby nie ma wyłącznie charakteru procesowego żądania uruchomienia procedury zwolnieniowej. Takie wystąpienie zawiera nie tylko żądanie wszczęcia stosownego postępowania administracyjnego, ale wywołuje także skutki w zakresie prawa materialnego. Funkcjonariusz ma prawo żądać rozwiązania z nim stosunku służbowego, a organ zobowiązany jest wydać w zakreślonym terminie stosowna decyzję o zwolnieniu funkcjonariusza ze służby. Prawo zgłoszenia wystąpienia ze służby jest bowiem elementem wyznaczającym materialnoprawny status funkcjonariusza łączący się z dobrowolnym, a nie przymusowym charakterem służby. Jest to więc czynność o charakterze mieszanym, w której występują łącznie elementy materialonoprawne i procesowe.
Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy podnieść, że bezspornym jest to, że od dnia 8 października 2024 r. toczyło się postępowanie dyscyplinarne względem Skarżącego wszczęte postanowieniem nr [...] Dyrektora Zakładu Karnego w Z., że zakończyło się ono orzeczeniem nr [...] Dyrektora Zakładu Karnego w Z. z dnia 22 stycznia 2025 r. wymierzającym Skarżącemu karę wydalenia ze służby, że orzeczeniem nr [...] Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w L. z dnia 8 kwietnia 2025 r. utrzymano w mocy orzeczenie wymierzające karę dyscyplinarną oraz to, że w wyniku wykonania tejże kary wydalenia ze służby rozkazem personalnym Dyrektora Zakładu Karnego w Z. z dnia 9 kwietnia 2025 r. stwierdzono wygaśnięcie stosunku służbowego Skarżącego z dniem 8 kwietnia 2025 r.
Przesłanki wygaśnięcia stosunku służbowego określono w art. 97 ust. 1 pkt 1-10 ustawy o Służbie Więziennej. Stosunek służbowy funkcjonariusza wygasa w przypadku prawomocnego orzeczenia o wymierzeniu kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby (art. 97 ust. 1 pkt 2 ustawy).
Raport z dnia 10 stycznia 2025 r. – poza wskazaniem na osobiste względy Skarżącego - nie wyjaśniał bliżej powodów wystąpienia ze służby. Argumentacja podniesiona w skardze wyjaśnia motywy wystąpienia ze służby. Świadczy o tym sformułowany zarzut, że funkcjonariusz ma prawo wystąpić ze służby nawet w toku postępowania dyscyplinarnego, które w takim przypadku należy umorzyć na podstawie art. 252a. ust. 1 pkt 4 ustawy a to wobec faktu, że obwiniony przestał podlegać orzecznictwu dyscyplinarnemu. Powyższe oznacza, że celem Skarżącego było uzyskanie akceptacji organu o zwolnieniu ze służby w trybie natychmiastowym z dniem 10 stycznia 2025 r. tylko z uwagi na trwające postępowanie dyscyplinarne. Skarżący miał prawo do zaproponowania terminu zwolnienia ze służby (art. 96 ust. 3a.). Wskazany termin (10 stycznia 2025 r.) nie był jednak wiążący dla organu. Potwierdza to treść przepisu art. 96 ust. 3b ustawy stwierdzającego, że jeżeli ze względu na potrzeby służby zwolnienie funkcjonariusza w terminie, o którym mowa w ust. 3a, nie jest możliwe, przełożony zwalnia go w terminie określonym w ust. 3 (czyli w terminie do 3 miesięcy od dnia złożenia pisemnego wystąpienia ze służby).
Raport Skarżącego z dnia 10 stycznia 2025 r. dotyczący zwolnienia ze służby z dniem 10 stycznia 2025 r. z przyczyn osobistych (skierowany do Dyrektora Zakładu Karnego w Z.) nie mógł mieć decydującego znaczenia dla oceny obowiązku wynikającego z treści art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Więziennej i nakazującego temu organowi zwolnienie funkcjonariusza ze służby w przypadku pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby. Oczywiście funkcjonariusz Służby Więziennej ma prawo żądać rozwiązania z nim stosunku służbowego, ale nie w każdym przypadku, zwłaszcza wtedy kiedy zainteresowany wie o toczącym się postępowaniu dyscyplinarnym wszczętym dużo wcześniej w porównaniu do daty pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby. Co istotne, Skarżący zaproponował wystąpienie ze służby "z dnia na dzień" składając wniosek w dniu 10 stycznia 2025 r. i oczekując, że organ z dniem 10 stycznia 2025 r. zwolni go. Należy podkreślić, że według adnotacji organu z dnia 10 stycznia 2025 r. (zamieszczonej na raporcie) wyrażono wstępnie zgodę na zwolnienie Skarżącego, ale dopiero z dniem 10 kwietnia 2025 r. Formalne wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia ze służby – będące odpowiedzią na pisemny raport Skarżącego zgłaszającego wystąpienie ze służby – nastąpiło w dniu 28 lutego 2025 r. Skarżącego zawiadomiono o zakończeniu postępowania w sprawie wydania decyzji w przedmiocie w trybie art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Więziennej. Pismo organu z dnia 28 marca 2025 r. w tej sprawie wskazywało, że zwolnienie ze służby nastąpi w dniu 10 kwietnia 2025 r.
W świetle prawidłowo ustalonego przez organ stanu faktycznego sprawy oraz przywołanych wyżej przepisów prawa umorzenie postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia Skarżącego ze służby było czynnością prawidłową. Jak wynika z art. 219 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej, sprawy wynikające z podległości służbowej rozstrzyga się w formie rozkazu personalnego. Zaskarżone rozstrzygnięcie przybrało formę rozkazu personalnego z dnia 21 maja 2025 r. - i wbrew stanowisku Skarżącego - nie naruszyło przepisów prawa. Nieuzasadnioną okazała się ocena o tym, że Skarżący z dniem 10 stycznia 2025 r. powinien zostać zwolniony ze służby i w tym przypadku od tej chwili przestał podlegać orzecznictwu dyscyplinarnemu. Bez znaczenia jest okoliczność, że Skarżący ma poważne problemy zdrowotne (udokumentowane zwolnieniami i zaświadczeniami lekarskimi).
Uwzględniony został wniosek dowodowy zawarty w skardze na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a.
Całość argumentacji podniesionej przez Skarżącego nie przemawiała za tym, aby w realiach badanej sprawy organ, po pierwsze, musiał uwzględnić raport z dnia 10 stycznia 2025 r. (chociażby z uwagi na zły stan zdrowia wykluczający przydatność Skarżącego do służby w okresie po wniesieniu raportu), po drugie, nie mógł umorzyć postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia ze służby i po trzecie, powinien mieć na uwadze, że brak było potrzeb służby powodujących niemożliwość zwolnienia z dniem 10 stycznia 2025 r.
Na zakończenie powyższych rozważań podkreślić trzeba, że przepis art.105 § 1 k.p.a. został właściwie przez organ zastosowany w sytuacji, kiedy zabrakło podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy wywołanej przedmiotowym raportem. Rozpatrywanie sprawy zwolnienia ze służby stało się zatem bezprzedmiotowe, a to uzasadniało wydanie rozstrzygnięcia umarzającego postępowanie.
Ubocznie należy wyjaśnić, że sprawa dyscyplinarnego wydalenia Skarżącego ze służby została poddana kontroli sądowoadministracyjnej w sprawie o sygn. III SA/Lu 325/25, w której wyrokiem WSA w Lublinie z dnia 30 września 2025 r. oddalono skargę na orzeczenie nr [...] Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w L. z dnia 8 kwietnia 2025 r. utrzymujące w mocy orzeczenie organu I instancji wymierzające karę dyscyplinarną.
W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a.